သေခြင်း၏ ပညတ်များ

လက်ဝါးကပ်တိုင်ထက်က ခရစ်တော်ရဲ့ နောက်ဆုံးအချိန်ကို သာဝကတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ John မှတ်တမ်း တင်ထားခဲ့တာကို ဖတ်ရင်း၊ ယုဝရီရဲ့ Michel Foucault မှာ မှတ်ချက်ရေးခဲ့ဖူးတာကို သတိရမိလို့ပါ။

“Foucault ဂိုဏ်းသားတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ “ပညတ်”ဆိုတာကိုက ပညတ်ထားတာလို့ လက်ခံရင် သေခြင်းတရားဟာ ပညတ်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ လူတွေနားလည် (အထူးသဖြင့် ခံစားတဲ့) “သေခြင်း” နဲ့ ဆေးပညာအရသတ်မှတ်ထားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အင်္ဂါတွေက အသက်ရှင်နေတဲ့ သူတစ်ယောက်လို အလုပ်မလုပ်တော့ပဲ ရပ်ဆိုင်းပျက်စီးသွားတာဟာ မတူပါဘူး။ ပါဠိစာပေတွေမှာတော့ ပထမသေခြင်းကို “မရဏ” လို့သုံးပြီး၊ ဒုတိယအမျိုးအစား သေခြင်းကို “ကာယဿ ဘေဒါ” ကိုယ်ပျက်စီးခြင်းလို့ သုံးထားပါတယ်။”

ပညတ်လို့ဆိုရင် လူတွေသတ်မှတ်ထားတဲ့ အရာလို့ နားလည်ကြပါတယ်။ အများညီရင် ‘ဤ’ကို ‘ကျွဲ’ဖတ်လို့ရတဲ့ အရာမျိုးလို့ သိကြပါတယ်။ အများညီလို့ ‘ကျွဲ’ လို့အသံကြားတိုင်း ‘ဤ’မှန်းသိရင် ပြီးတာပဲ၊ ရေးကြီးခွင်ကျယ် လုပ်နေစရာမလိုဘူးလို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။

‘လူ’ ပဲခေါ်ခေါ်၊ ‘human’ ပဲခေါ်ခေါ် လူကိုဆိုလိုမှန်း သိကြပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ‘လူ, human’ စသဖြင့် ဘာသာစကား ဝေါဟာရတွေ, အမည်နာမတွေကို ပညတ်လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒီဝေါဟာရ နာမပညတ်တွေပေါ်မှာ ရေးကြီးခွင်ကျယ်နေစရာ မလိုဘူးပေါ့။ ‘လူ, human’ စသဖြင့် ဖတ်ရရင်, အသံကြားရရင် စိတ်ကူးထဲမှာ ‘လူ’ဆိုတာကို သိပါတယ်။ အဲဒီ စိတ်ကူးထဲမှာ သိလိုက်တဲ့ ‘လူ’ဆိုတာကလည်း ပညတ်ပါပဲ။ “မတ်တပ်ရပ်ပြီး လမ်းသွားတတ်တယ်, တိရစ္ဆာန်တွေထက် အသိဉာဏ်ပိုရှိတယ်, လှုပ်ရှားနိုင်ပေမဲ့ စက်ရုပ်တစ်ရုပ်လို မဟုတ်ဘူး ခံစားနိုင်တယ်။” စသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်တွေပေးထားတဲ့ အရာအဖြစ် စိတ်ထဲမှာ သိသွားတယ်။ ဒီပညတ်တွေနဲ့ အပြင်ကအရာတွေကို ကိုယ့်စိတ်ထဲ ကူးယူနိုင်သလို၊ ကိုယ်စိတ်ထဲက အရာတွေကိုလည်း အခြားတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲကို ကူးပေးနိုင်ပါတယ်။ စိတ်ကူးခြင်းကို ဝိတက်ဝိစာရ (thinking and pondering) လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒီစိတ်ကူးတွေက ဘာသာစကားရဲ့ အခြေခံ၊ စကားပြောဆိုခြင်းရဲ့ အခြေခံဖြစ်လို့ ဝိတက်ဝိစာရကိုပဲ ‘၀စီသင်္ခါရ’ (formations of verbal actions) လို့ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ပါတယ်။ စိတ်ကူးဟာ ဘာသာစကားရဲ့ အခြေခံပါ။ စကားဆိုတာဟာလည်း လေတိုက်သံ, လှိုင်းခတ်သံတွေလို အသံသက်သက်မဟုတ်ပဲ စိတ်ကူးကနေ အဓိပ္ပါယ် သတ်မှတ်ချက်တွေ ထည့်ပေးထားတဲ့ အသံတွေပါ။ ‘လူ, human’ စတဲ့ ဘာသာစကား ဝေါဟာရပညတ်တွေပေါ်မှာ ရေးကြီးခွင်ကျယ် မလုပ်ပဲ နေကောင်း နေနိုင်ပေမယ့်၊ အဲဒီဘာသာစကား နောက်က အဓိပ္ပါယ် သတ်မှတ်ချက်တွေ ထည့်ပေးထားတဲ့ အတ္ထပညတ်တွေပေါ်မှာတော့ ရေးကြီးခွင်ကျယ် မလုပ်ပဲ မနေနိုင် ကြတော့ ပါဘူး။ ဒီအတ္ထပညတ်တွေကြောင့်ပဲ ကြည်နူးရ, လွမ်းမောရ, ချစ်ရ, မုန်းရ, စစ်တွေဖြစ်ကြရ မဟုတ်လား။

“ပညတ်သွားရာ ဓာတ်သက်ပါတယ်”ဆိုတဲ့ စကားရှိပါတယ်။ ဒီစကားအဓိပ္ပါယ်က “ကံ့ကော်ပန်းကို ကံကော်ပန်းလို့ ပြောဝယ်ပြီး ဘုရားကပ်တာနဲ့ ကံကောင်းလာလိမ့်မယ်” ဆိုတဲ့ ဗေဒင်ဆရာနဲ့ ဘုရားဈေးပန်းသည်တွေရဲ့ အဓိပ္ပါယ်မျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီနေရာမှာ ‘ဓာတ်’ ဆိုတာက ဘာသာဗေဒ အသုံးအနှုံးပါ။ စကားလုံးဝေါဟာရတွေရဲ့ အနက်ဇစ်မြစ် (Root) ကိုပြောတာပါ။ စကားလုံး ဝေါဟာရ နာမပညတ်တွေရဲ့ နောက်မှာ အနက်အဓိပ္ပါယ် အတ္ထပညတ်တွေရဲ့ အငွေ့အသက်တွေ ပါနေတယ်လို့ ဆိုလိုတာ မျိုးပါ။

ဝေါဟာရအသုံးအနှုံးအရ သေတယ် ပြောပြော, အသက်ထွက်တယ် ပြောပြော “သေခြင်း” ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိကြပါတယ်။ ဘာအဓိပ္ပါယ်လည်းဆိုရင်တော့ လူတွေကိုယ်တိုင် သတ်မှတ်ပေးထားတဲ့ အဓိပ္ပါယ်လို့ပဲ ဆိုရမှာပါ။ အချို့လူများဆို သေစကားပြောသံကြားရရင် “ဟဲ့ နိမိတ်မရှိ မနာမရှိ” လို့ပြောတတ် ကြပါတယ်။ ဝေါဟာရပညတ်တွေကို “သေခြင်း” လို့ စိတ်ထဲ ကူးယူပြီး သိလိုက်ယုံတင် မကပါဘူး၊ သေခြင်းရဲ့ အဓိပ္ပါယ်တွေကို ခံစားယူလိုက်ကြပါတယ်။ သေခြင်းရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ “ငါ မသေချင်သေးဘူး” ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးတွေ ဆင့်ပွားပြီးယူပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ “ငါ” ဆိုတာဟာလည်း လူတွေ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွေ ထည့်ပေးထားတဲ့ အတ္ထပညတ်နောက်တစ်မျိုး ပါပဲ။ (related post: သံဝေဂ)

“ငါ” ဆိုတဲ့ မာနကိုပယ်သတ်ထားတဲ့ ဘုရားရဟန္တာတွေမှာတော့ “ငါ သေရမယ်” ဆိုတဲ့ သေခြင်းမျိုး မရှိတော့ပါဘူး။ လူအများစု သိရှိနားလည်ခံစားတဲ့ “ငါ သေရမယ်” ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပါယ်ပွားတွေရှိတဲ့ “သေခြင်း”ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရဟာ အာသဝေါကင်းကွာပြီးတဲ့ ရဟန္တာများနဲ့ မသက်ဆိုင်တော့ပါဘူး။

“မွေးဖွားလာပြီး အိုခြင်းသေခြင်းကင်းတဲ့ သူတစ်စုံတစ်ဦး ရှိပါသလား”ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ကောသလမင်းကြီးက မြတ်စွာဘုရားထံ မေးလျောက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

“မင်းကြီး… အိုခြင်းသေခြင်း (ဇရာမရဏ) ကင်းလွတ်သော မွေးဖွားသူဟူ၍ မရှိ။ ပစ္စည်းဥစ္စာ အလွန်ကြွယ်၀ ချမ်းသာသော မင်းမျိုးသည်လည်း မွေးဖွားလာပြီးနောက် အိုခြင်းသေခြင်းမှ ကင်းသည်မရှိ။ … ဘဝသံယောဇဉ် ကုန်ပြီးသော ရဟန္တာသော်မှလည်း ကိုယ်သည် ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိ၏။ ပစ်ချခြင်းသဘောရှိ၏” လို့ မြတ်စွာဘုရားက ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။

ဝေါဟာရဆိုတာ ပညတ်တွေပါလို့ဆိုပေမဲ့ သေခြင်းကို လွန်မြောက်ပြီးတဲ့ ရဟန္တာအတွက် ‘မရဏ’ လို့မသုံးပဲ “ကာယော ဘေဒနဓမ္မော နိက္ခေပနဓမ္မော - ကိုယ်သည် ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိ၏၊ ပစ်ချခြင်းသဘောရှိ၏” လို့ သုံးစွဲသွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဧရာ (မန္တလေး)

စာညွှန်း။

၁။ သံ-၁-၁၁၄၊ ကောသလသံယုတ်- ပဌမဝဂ်- ဇရာမရဏသုတ်

၂။ မ-၁-၄၆၃၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်-စူဠယမကဝဂ်-စူလဝေဒလ္လသုတ်