နတ္ထိပစ္စည်း
နတ္ထိပစ္စယောတိ -
သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
စိတ်အား ရေအယဉ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ (နဒီသောတော ဝိယ ဟု) ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ တသွင်သွင် စီးဆင်းနေသော မြစ်ရေသည် တရစပ် ပြောင်းလဲနေသော်လည်း၊ တစ်သားတည်း တစပ်တည်းသဖွယ် ထင်ရ၏။ စိတ်အယဉ်သည်လည်း စိတ်တစ်ခု ချုပ်ပြီး နောက်စိတ် အသစ်တစ်ခု အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသဖြင့် စိတ်တခုတည်းကပင် အာရုံ အမျိုးမျိုးအား ပြောင်း၍ သိနေသလိုပင် ထင်ရ၏။ ရှေ့စိတ်ချုပ်သည်၏ အခြားမဲ့၌ နောက်စိတ် ဖြစ်၍ လည်းကောင်း၊ နောက်စိတ်သည် ရှေ့စိတ်နှင့် သဘာဝအားဖြင့် အလားတူ၍ လည်းကောင်း ဤသို့ တစပ်တည်း ထင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေ့စိတ်မရှိပါမှ နောက်စိတ် ဖြစ်ပေါ်ခွင့်ရသဖြင့် ရှေးအခြားမဲ့တွင် ချုပ်သွားသော (သမနန္တရ နိရုဒ္ဓါ) စိတ်သည် နောက်တဖန် အလားတူပြန်ဖြစ်သော (ပဋုပ္ပန္နာနံ - ပဋိ + ဥပ္ပန္နာနံ) စိတ်အား မရှိသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ခွင့်ပေးသော သဘောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။
သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ - ကောင်းစွာ ရှေးအခြားမဲ့၌ ချုပ်သွားသော
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ်စေတသိက် တရားတို့သည်
ပဋုပ္ပန္နာနံ - အလားတူ တဖန်ပြန်၍ ဖြစ်သော (ပစ္စုပ္ပန်)
စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ - စိတ်စေတသိက် တရားတို့အား
နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - မရှိသည်ဖြစ်၍ (နတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
**** ****
ဝိဂတပစ္စည်း
ဝိဂတပစ္စယောတိ -
သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
သမနန္တရဝိဂတာ - ကောင်းစွာ ရှေးအခြားမဲ့၌ ကင်းမဲ့သွားသော
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ်စေတသိက် တရားတို့သည်
ပဋုပ္ပန္နာနံ - အလားတူ တဖန်ပြန်၍ ဖြစ်သော (ပစ္စုပ္ပန်)
စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ - စိတ်စေတသိက်တရားတို့အား
ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော - ကင်းသည်ဖြစ်၍ (ဝိဂတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
**** ****
ဝီထိစိတ်များ
နတ္ထိပစ္စည်းနှင့် ဝိဂတပစ္စည်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း စိတ်စေတသိက်တို့သည် ရှေ့စိတ်တို့ ချုပ်ပျက်ပြီးမှ နောက်စိတ်စေတသိက်တို့ ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏။ “မည်သို့သော စိတ်၏ အခြားမဲ့၌ မည်သို့သော စိတ်တို့ဖြစ်ခွင့် ရှိသည်” ဟူသော ဖြစ်မြဲသဘောအား စိတ္တနိယာမဟု ခေါ်သည်။ စိတ်တို့သည် စိတ္တနိယာမအတိုင်း သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စအလိုက်၊ သက်ဆိုင်ရာ အမျိုးဇာတ်အလိုက် အစီအစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ် နေကြလေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်သိမှုဖြစ်ပေါ်သည်ဆိုရာတွင် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်စိတ်၊ မြင်သိစိတ်၊ လက်ခံစိတ်၊ စုံစမ်းစိတ်၊ ပြဋ္ဌာန်းစိတ်၊ ဇောစိတ်၊ နောက်လိုက်စိတ်စသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို အသီးသီးဆောင်ရွက်ကြသည့် စိတ်များ အစီအစဉ်အလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ဤသို့သော သိစိတ်ဖြစ်စဉ်အား ဝီထိ ဟုခေါ်သည်။ အာရုံအသစ်များကို သိသည့် ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိသောအခါတွင်၊ ဘဝအစ ပဋိသန္ဓေအခါက ယူခဲ့သော မူရင်းအာရုံအဟောင်းကို သိသည့် ဘဝင်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ စိတ်အစဉ် ပြတ်မသွားစေရန် ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်များဖြစ်၍ ဘဝင်စိတ်ဟု ခေါ်ကြောင်း ဝိပါကပစ္စည်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဘိဓမ္မာအဖွင့်ကျမ်းများတွင် ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင်နှင့် စုတိစိတ် သုံမျိုးတို့အား ဝီထိမုတ် (ဝီထိမုတ္တ - စိတ်ဖြစ်စဉ်မှ လွတ်နေသော) စိတ်များ ဟုခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘဝဖြစ်ဆဲကာလတွင် ဘဝင်စိတ်များ ဖြစ်လိုက်၊ ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်လိုက်ဖြင့် တလှည့်စီဖြစ်ပေါ်နေကြ၏။ စိတ်လှုပ်ရှားမှု များသောအခါ ဝီထိစိတ်တို့ အဖြစ်ပိုများ၍၊ အိပ်ပျော်နေသောအခါတို့တွင် ဝီထိစိတ်တို့ အဖြစ်ကျဲသွားပြီး၊ အိပ်မက်ပင် မြင်မက်ခြင်းမရှိဘဲ အိပ်မောကျနေသောအခါတွင် ဘဝင်စိတ်တို့ချည်း ဖြစ်၍ နေလေတော့သည်။
ဝီထိစိတ်တို့အား အကြမ်းအားဖြင့် ပဉ္စဒါွရဝီထိနှင့် မနောဒွါရဝီထိဟု နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်၏။ တဖန် အာရုံ၏ ထင်ရှားမှု အနည်းအများ အလိုက်လည်း စိတ်ဖြစ်စဉ်တို့ အနည်းငယ် ကွာခြားမှု ရှိပြန်သည်။ ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်သောအခါတွင် တရစပ်ဖြစ်ပျက်နေသော ဘဝင်စိတ်အစဉ်အား ဖြတ်၍ ဖြစ်ပေါ်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဘဝင်စိတ်အစဉ်အား ဖြတ်၍ အာရုံအသစ်သို့ လည်စေရန် လှည့်ပေးသောစိတ်အား အာဝဇ္ဇန်း (နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်စိတ်) ဟုခေါ်သည်။ အာရုံအသစ်သည် ပစ္စုပ္ပန် ပဉ္စာရုံတစ်ပါးပါးဖြစ်ပါက ပဉ္စဒါွရာဝဇ္ဇန်းစိတ်ဖြစ်၍၊ တွေးကြံစရာ အာရုံများဖြစ်ပါက မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်သည်။
အာဝဇ္ဇန်းစိတ်တို့က ဘဝင်စိတ်အလျဉ်အား ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်းဖြစ်၍ အာဝဇ္ဇန်းစိတ်တို့ မဖြစ်မီ ဘဝင်စိတ်အား ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (ဘဝင်္ဂ + ဥပစ္ဆေဒ - ဖြတ်) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ဘဝင်အလျဉ် မပြတ်မီတွင် ဖြစ်ပေါ်သော ဘဝင်စိတ်တို့သည် အာရုံအသစ်၏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် တုန်လှုပ်သွားသဖြင့် ဘဝင်္ဂစလန (ဘဝင်္ဂ + စလန - တုန်လှုပ်) ဟု ခေါ်သည်။ အရှိန်နည်းသွား၍ ရပ်တော့မည့် ဂျင်သည် တုန်လှုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။ ဒွါရ အသီးသီးသို့ အာရုံအသစ် ကျရောက်လာပြီးနောက် (ဘဝင်စိတ် လှုပ်ခြင်းမဖြစ်မီ) ကျော်လွန်သွားသော ဘဝင်စိတ်တို့အား အတီတဘဝင်္ဂ (အတီတ - လွန်သွားသော + ဘဝင်္ဂ) ဟုခေါ်သည်။ ဤသို့အားဖြင့် အာဝဇ္ဇန်းစိတ် မတိုင်မီတွင် အတီတဘဝင်္ဂ၊ ဘဝင်္ဂစလနနှင့် ဘဝဂုၤပစ္ဆေဒ ဟူသော ဘဝင်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။
ဘဝင်လှုပ်ခြင်း၊ ဘဝင်ရပ်ခြင်း၊ အာရုံအသစ်အား နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပြီးနောက် အာရုံသိမှုဖြစ်ပေါ်၏။ မြင်သိမှု ဖြစ်စဉ်ဆိုပါက ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ စက္ခုဝိညာဏ်ဟူသော အစီအစဉ်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော ကြိယာမနောဓာတ်သည် ဘဝင်စိတ်ကယူခဲ့သော အာရုံမှ အဆင်းအာရုံသို့ ပြောင်း၍ယူစေရန် ကြားခံ စိတ်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ဘဝင်စိတ်နောင် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဖြစ်ရာတွင် မှီရာဝတ္ထုမပြောင်းသော်လည်း၊ အာရုံအသစ်သို့ ပြောင်းသွား၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းနောင် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်ဖြစ်ရာတွင် အာရုံပြောင်းလဲမှု မရှိဘဲ၊ မှီရာဝတ္ထုရုပ် ပြောင်းလဲသွားသည်။
စက္ခုဝိညာဏ်စသော ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များသည် အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်သော ဝိပါက်စိတ်များ ဖြစ်၏။ ဝိပါက်စိတ်တို့ဖြစ်သည့် အားလျှော်စွာ ဗျာပါရကင်း၍ ငြိမ်သက်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍ အာရုံအား မြင်သည်ဆိုရုံ၊ သိသည် ဆိုရုံမျှသာ သိခြင်းဖြစ်၏။ ထို့သို့ ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်ပြီးနောက် အာရုံအား လက်ခံယူသည့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ် ဖြစ်သည်။ ဤသမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဟူသော ဝိပါက် မနောဓာတ်သည် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်က သိသော အာရုံကိုပင်ဆက်၍ ယူကာ၊ ဟဒယဝတ္ထုအား အမှီပြု၍ ဖြစ်မည့် နောက်စိတ်အစဉ်တို့အတွက် မှီရာဝတ္ထု ပြောင်းလဲပေးသည့် ကြားခံစိတ် တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သန္တီရဏစိတ် ခေါ် အာရုံအား စုံစမ်းသည့် ဝိပါက် မနောဝိညာဏဓာတ်၊ ဝုဋ္ဌောစိတ် (ဝေါဋ္ဌပန) ခေါ် အာရုံအား (ဣဋ္ဌာရုံ၊ အနိဋ္ဌာရုံအားဖြင့်) ကောင်းဆိုး ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်သည့် ကြိယာမနောဝိညာဏဓာတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သော စိတ်အစဉ်မှ ပဉ္စဒွါရဝဇ္ဇန်း၊ စက္ခုဝိညာဏ် (ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်)၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌောစိတ်တို့သည် အဟိတ်ဝိပါက် သို့မဟုတ် အဟိတ်ကြိယာစိတ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ဝိပါက်၊ ကြိယာဟူသော အဗျာကတစိတ်များ ဖြစ်ကြသည့် အားလျော်စွာ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံတို့ မဖြစ်ကြသေး။ အဟိတ်စိတ်များဖြစ်ကြ၍ ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း မခံရ၍၊ အခြေအမြစ် ခိုင်သော စိတ်များလည်း မဟုတ်ကြသေးပေ။ အာရုံအား ဆုံးဖြတ်သည့် ဝုဋ္ဌောစိတ် နောင်ရောက်မှ၊ လှိုင်းလုံးသဖွယ် အရှိန်အဟုန်နှင့် အာရုံ၏ အရသာကို အပြည့်အဝခံစားသည့် ဇောစိတ် (ဇဝန) ၇-ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လေသည်။ ဤဇောစိတ်များသည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံ မြောက်သော စိတ်များပင် ဖြစ်၏။ (ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို အပြီးတိုင် ပယ်ပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင်မူ ကြိယာဇောစိတ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။)
မနောဒွါရတွင်ဖြစ်သော တွေးကြံသိစိတ်အစဉ်ဖြစ်ပေါ်ရာတွင်မူ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌောစသော စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ရန် မလိုဘဲ၊ မနောဒွါရဝဇ္ဇန်းနောက်တွင် ဇော ၇-ကြိမ် ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် မနောဒွါရဝဇ္ဇန်းစိတ်နှင့် ဝုဋ္ဌောစိတ်တို့သည် သဘောတူသည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ အရှိန်အဟုန်နှင့်သွားသော လှေသင်္ဘောတို့နောက်၌ ရေအလျဉ်တို့ လိုက်ပါကဲ့သို့၊ ဇောစိတ် ၇-ကြိမ်၏ နောက်တွင် ထိုအာရုံ၏ အရသာကို ဆက်လက်ခံစားသော တဒါရုံစိတ် (တဒါရမ္မဏ) ၁-ကြိမ်၊ ၂-ကြိမ် ဖြစ်တတ်၏။ ထို့နောက် ဘဝင်စိတ်အစဉ်တို့ ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်ကြလေသည်။
**** ****
ဆက်ရန် ...
No comments:
Post a Comment