အဘိဓမၼာ ႏွင့္ ဓမၼာ

ပင္လယ္သမုဒၵရာသည္ အလြန္က်ယ္ေျပာေသာ သေဘာ႐ွိသည္။ အလြန္နက္႐ိႈင္းေသာ သေဘာလည္း႐ွိသည္။ ထိုပင္လယ္သမုဒၵရာႏွင့္ ႏိႈင္းစာလွ်င္၊ ဘ၀အဆက္ဆက္က်င္လည္ခဲ့ရေသာ သံသရာကား အစရွာ၍ မရႏိုင္ေအာင္ အလြန္႐ွည္လ်ားလွသည္။ သံသရာဟူသည္ ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္ဟူေသာတရားတို႔ အဆက္မျပတ္ တရစပ္ ျဖစ္ပ်က္ေနေသာ အစဥ္ဟု အဓိပၸယ္ဖြင့္သည္။ ထိုသို႔ အေျပာက်ယ္ေသာ သံသရာအား ကူးခတ္လြန္ေျမာက္ႏိုင္ရန္ အတြက္ ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္ဟူေသာတရားတို႔ကို ဘုရား႐ွင္က ၀ိနည္း၊ သုတၱန္၊ ဘိဓမၼာဟူေသာ ပိဋကသံုးသြယ္ နည္းပင္လယ္ႀကီးျဖင့္ ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့သည္။ ဤသို႔ေဟာၾကားေတာ္မူႏိုင္ျခင္းသည္လည္း ေဉယ်ဓမၼ ေခၚ သိႏိုင္ေသာတရားမွန္သမွ်အား အႂကြင္းအက်န္မရွိ ထိုးထြင္း၍ သိေတာ္မူႏိုင္ေသာ သဗၺညဳတဉာဏ္ေတာ္၏ က်ယ္ေျပာနက္႐ိႈင္းမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပသည္။ ပင္လယ္သမုဒၵရာ, သံသရာ, ပိဋကသံုးပံု ေဒသနာနည္း အသြယ္သြယ္ ႏွင့္ သဗၺညဳတဉာဏ္ေတာ္တို႔အား က်ယ္ေျပာ နက္႐ိႈင္းသည့္ သာဂရ (ပင္လယ္) ေလးပါးဟု စာေပတြင္ သတ္မွတ္ထားသည္။

ပိဋကသံုးပံု ေဒသနာေတာ္နည္း အသြယ္သြယ္ဟူေသာ နယသာဂရတြင္ အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္သည္ အျခားေသာ ေဒသနာေတာ္တို႔ထက္ သာလြန္ထူျခားစြာ နက္နဲက်ယ္ေျပာ၏။ ထိုသို႔ သာလြန္ထူးျခား (ဓမၼာတိေရက ဓမၼာ၀ိေသသ) ၍ပင္၊ “အဘိဓမၼာ” ဟူေသာ အမည္ေဆာင္ေလသည္။

အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္သည္ “ကုသလာဓမၼာ၊ အကုသလာဓမၼာ၊ အဗ်ကတာဓမၼာ” အစခ်ီ၍ “ဓမၼ” တို႔ကို အေသးစိတ္နည္း အသြယ္သြယ္ျဖင့္ ေဟာၾကားထားသည္။ ဓမၼကို “တရား” ဟူေသာ ျမန္မာေ၀ါဟာရျဖင့္ ဖလွယ္၍သံုးသည္။ ဓမၼသည္ ေနရာ အသံုးအႏႈန္းအလိုက္ အနက္အဓိပၸါယ္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေဆာင္သည္။ ျမတ္စြာဘုရားေဟာၾကားအပ္ေသာ တရားေဒသနာ (Teaching) ဟုဆိုလိုသည္လည္း ႐ွိသည္။ သုတ္, ဂါထာ, ဥဒါန္းစသျဖင့္ သင္ယူအပ္ေသာ စာေပပရိယတၱိ (Scripture) ကို ဆိုလိုသည္လည္း႐ွိသည္။ ဓမၼ, အဓမၼ (တရားျခင္း, မတရားျခင္း) စသည္တြင္ ေကာင္းေသာဂုဏ္ (moral quality, righteousness) ဟုအနက္ရသည္။ ဓမၼစၾကာတြင္ “ဒိ႒ဓေမၼာ ပတၱဓေမၼာ” စသျဖင့္ ေဟာၾကားရာ၌ ျမင္အပ္, ဆိုက္ေရာက္အပ္သည့္ သစၥာတရား (Truth) ဟူသည့္ အဓိပၸါယ္ရသည္။ ဉာဏ္ျဖင့္သိအပ္ေသာတရား (ေဉယ်ဓမၼ) ဟူေသာ အဓိပၸါယ္ေဆာင္သည္လည္း ရွိ၏။ ပုဂၢိဳလ္, သတၱ၀ါမဟုတ္ေသာ သေဘာတရားသက္သက္ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္ လည္း႐ွိသည္။ အဘိဓမၼာေဒသနာတြင္ကား ပုဂၢိဳလ္, သတၱ၀ါမွ ဆိတ္သုန္းေသာ သုညတတရား၊ သဘာ၀တရားတို႔ကို ပဓာနထား၍ ေဟာၾကားထားသည္။

အဘိဓမၼာ ကထာ၀တၳဳက်မ္းတြင္ “ပုဂၢိဳလ္အား မွန္ကန္ေသာသေဘာ, ျမတ္ေသာသေဘာျဖင့္ ရအပ္သေလာ?” (ပုဂၢေလာ ဥပလဗၻတိ သစၥိက႒ပရမေတၳနာတိ) ဟု စီစစ္ေ၀ဖန္၍ ေဟာၾကားထားသည္။ ထိုေဒသနာအား မွီး၍ ဉာဏ္ျဖင့္ မေဖာက္မျပန္ ဟုတ္တိုင္းမွန္စြာ သိအပ္(ရအပ္)ေသာ သေဘာတရားတို႔ကို “ပရမတၳတရား” ဟုေခၚသည္။ အမွန္တကယ္မ႐ွိ အထင္ျဖင့္သာ ႀကံဆ၍သိရေသာ “ငါ သူတစ္ပါး ပုဂၢိဳလ္ သတၱ၀ါ” စသည္တို႔အား “ပညတၱိတရား”ဟု ေခၚသည္။ ပရမတ္တရားတို႔သည္ (အမွန္႐ွိသည့္အတိုင္း) ဉာဏ္ျဖင့္သိရေသာ တရားျဖစ္၍၊ ပညတ္တရားတို႔သည္ (အမွန္႐ွိသည္မွ ေသြဖီ၍) အထင္ျဖင့္ သိရေသာတရားျဖစ္သည္။ ပညတ္သည္ အထင္ျဖင့္ ၿပီးေသာတရား (ပရိကပၸသိဒၶ) ျဖစ္၍၊ ပရမတ္သည္ မိမိ၏ ပင္ကိုယ္သဘာ၀အားျဖင့္ ၿပီးေသာတရား (သဘာ၀သိဒၶ)ျဖစ္သည္။

“အတၱေနာ သဘာ၀ံ ဓာေရႏၲီတိ ဓမၼာ” မိမိ၏ သေဘာကို မိမိေဆာင္ေသာၾကာင့္ ဓမၼာဟု ေခၚရေၾကာင္း ဓမၼသဂၤဏီအဖြင့္က်မ္းျဖစ္ေသာ အ႒သာလိနီအ႒ကထာတြင္ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ျပသည္။ သေဘာတရားဟူသည္ သဘာ၀ဓမၼကို ျမန္မာမႈျပဳထားျခင္းျဖစ္သည္။ သေဘာ ႏွင့္ သဘာ၀သည္ အနက္အဓိပၸါယ္အတူတူပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ ျမန္မာစာတြင္ သြင္ျပင္လကၡဏာ အမူအရာ တို႔ကို သေဘာဟု သံုးႏႈန္းေလ့႐ွိၿပီး၊ သဘာ၀ဟုဆိုလွ်င္ ေတာေတာင္ေရေျမ မိုးေလ၀သစေသာ လူတို႔ဖန္တီးထားျခင္းမဟုတ္ပဲ အလိုလိုျဖစ္ေပၚေနေသာ အရာမ်ား အျဖစ္နားလည္ၾကသည္။

ပထမအဓိပၸါယ္အရ “ပူျခင္း, ေအးျခင္း, သိျခင္း, ခံစားျခင္း” စသျဖင့္ အသိစိတ္တြင္ သိေစႏိုင္မည့္ အမူအရာ, အသြင္ျပင္, အမွတ္အသား လကၡဏာမ်ားကိုဆိုသည္။ သဘာ၀သည္ပင္ လကၡဏာျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ပင္ “အတၱေနာ လကၡဏံ ဓာရယႏၲီတိ ဓမၼာ” မိမိ၏ လကၡဏာကို ေဆာင္ေသာၾကာင့္ ဓမၼာ ဟုေခၚေၾကာင္း သေမၼာဟ၀ိေနာဒနီေခၚ အဘိဓမၼာ၀ိဘင္း အဖြင့္အ႒ကထာက်မ္းက ထပ္မံ၍ ဖြင့္ျပျပန္သည္။

ေ၀ါဟာရတို႔သည္ ဓာတ္ ေခၚ အနက္ဓိပၸါယ္ ရင္းျမစ္(root) မ်ားမွ ဆင္းသက္လာသည္ဟု ယူဆသည့္အားေလ်ာ္စြာ၊ အ႒ကထာေခတ္စာေပတို႔တြင္ ဓာတ္တို႔၏ အနက္ကိုေဖာ္၍ ေ၀ါဟာရတို႔၏ အဓိပၸါယ္ကို ဖြင့္ဆိုေလ့ ႐ွိခဲ့ၾကသည္။ ဓမၼာဟူေသာ ေ၀ါဟာရအား “√ဓာ = ေဆာင္ျခင္း” ဟူေသာ ဓာတ္နက္သံပါေအာင္ မိမိလကၡဏာကို ေဆာင္၍ ဓမၼ၊ မိမိ သဘာ၀ကို ေဆာင္၍ ဓမၼ စသျဖင့္ ဖြင့္ဆိုၾကေလသည္။ ဤတြင္ သဘာ၀၏ ေနာက္ကြယ္တြင္ ထိုသဘာ၀ကို ေဆာင္ထားေသာ အရာတစ္ခုခု ရွိေနသေယာင္၊ ခက္မာမႈစေသာ လကၡဏာတို႔ေနာက္ကြယ္တြင္ ထိုခက္မာမႈလကၡဏာကို ေဆာင္ထားေသာ အရာတစ္ခုခု ရွိေနသေယာင္ အထင္မွားဖြယ္႐ွိသည္။ အေနာက္တိုင္းဒႆနတို႔တြင္လည္း ေခတ္အဆက္ဆက္ phenomenon ေခၚ သြင္ျပင္လကၡဏာတို႔၏ ေနာက္ကြယ္တြင္ ပကတိ တည္႐ွိေနေသာ အႏွစ္သာရတရား (essence) ရွိသည္ဟု ယူဆခဲ့ၾကေလသည္။ အေပၚယံသြင္ျပင္လကၡဏာတုိ႔သည္ ျဖစ္ေပၚေျပာင္းလြဲေနၾကေသာ္လည္း တည္တန္႔ခိုင္ၿမဲေသာ အႏွစ္သာရတရားတို႔ အေပၚမွီ၍ ျဖစ္ေပၚၾကျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ယူဆၾကသည္။ အဘိဓမၼာေဒသနာသည္ အနတၱေဒသနာျဖစ္သည္။ “အသာရေ႒န အနတၱာ” ဟူေသာစကားအတိုင္း အႏွစ္သာရမ႐ွိျခင္းသည္ပင္ အနတၱသေဘာျဖစ္ရာ၊ သဘာ၀ႏွင့္ သဘာ၀ႏၲ ေခၚ သဘာ၀ကိုေဆာင္ေသာ အခံျဒပ္ (substance) ဟု ႏွစ္မ်ိဳး မကြဲျပားပါ။ လကၡဏ ႏွင့္ လကၡဏာကိုေဆာင္ေသာတရားဟု ႏွစ္မ်ိဳး မကြဲပါ။ ခက္မာျခင္းဟူေသာ လကၡဏာသည္ပင္ ပထ၀ီဟူေသာ ဓမၼျဖစ္သည္။ သဘာ၀သည္ပင္ ဓမၼျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ “န စ ဓာရိယမာနသဘာ၀ါ အေညာ ဓေမၼာ နာမ နတၳိ - ေဆာင္ထားေသာသဘာ၀တို႔မွတစ္ပါး ဓမၼဟု အမည္ရျခင္းမ႐ွိ” ဟု မဟာဋီကာက ဖြင့္ျပသည္။

ဒုတိယအဓိပၸါယ္အရ ေတာေတာင္ေရေျမ မိုးေလ၀သစေသာ လူတို႔ဖန္တီးထားျခင္းမဟုတ္ပဲ အလိုလိုျဖစ္ေပၚေနေသာ အရာမ်ားအားလည္း သဘာ၀ဟု ေခၚသည္။ လူနတ္ျဗဟၼာတုိ႔က ဖန္တီးထားျခင္း မဟုတ္။ အတၱက ဖန္တီးထားျခင္း မဟုတ္။ သဘာ၀အေလ်ာက္ ျဖစ္ပ်က္ေျပာင္းလဲေနရေသာ တရားမ်ားဟု ဆိုလိုသည္။ သဘာ၀ ဟူေသာ ပါဠိေ၀ါဟာရအား (သ-မိမိကိုယ္တိုင္၏ + ဘာ၀-ျဖစ္ျခင္း) မိမိကိုယ္တိုင္၏ ျဖစ္ျခင္း၊ မိမိအလိုလို ျဖစ္ျခင္းဟူေသာ အနက္အဓိပၸါယ္ရသည္။ အေနာက္တိုင္းဒႆနတို႔မွ thing-in-itself/ being-in-itself ဟူေသာ အဓိပၸါယ္ရသည္။ ဤတြင္လည္း သဘာ၀သိပၸံပညာ ႏွင့္ အခ်ိဳ႕ဒႆနတို႔တြင္ကဲ့သို႔ နာမ္တရား၏ အခန္းက႑ကို ပစ္ပယ္ကာ ႐ုပ္၀ါဒကို ေစာင္းေပးေသာ အစြန္းတရားမ်ားႏွင့္ ႀကံဳေတြ႔ႏိုင္သည္။ သူ႔အလိုအေလ်ာက္ျဖစ္ပ်က္ေနသည္ဟူေသာ အဓိစၥသမုပၸႏၷအယူမ်ိဳးသို႔ ေရာက္သြားႏိုင္သည္။ အဘိဓမၼာတြင္ နာမ္တရားတို႔သည္လည္း သဘာ၀ျဖစ္သည္။ ႐ုပ္နာမ္တရားတို႔သည္ အေၾကာင္းမဲ့သက္သက္ မိမိအစြမ္းျဖင့္ ျဖစ္တည္ၾကရသည္ဟူ၍ မ႐ွိ။ ဓမၼတစ္ပါးသည္ အျခားေသာဓမၼတို႔ အေပၚတြင္ အေၾကာင္းတရားအျဖစ္ တည္မွီ၍ ျဖစ္ရသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ပင္ သဘာ၀ကို အဓိပၸါယ္ေကာက္မလြဲေစရန္ “ဓာရိယႏၲိ ၀ါ ပစၥေယဟိ, ဓာရိယႏၲိ ၀ါ ယထာသဘာ၀ေတာတိ ဓေမၼာ– အေၾကာင္းအားျဖင့္ ေဆာင္တတ္၏, ဤသို႔ သဘာ၀အားျဖင့္ ေဆာင္တတ္၍ ဓမၼ” ဟု အ႒သာလိနီတြင္ ဆက္၍ ဖြင့္ဆိုထားသည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ကား ဓမၼသည္ သြင္ျပင္လကၡဏာကို ေဆာင္ေသာတရားျဖစ္သည္။ သဘာ၀ကို ေဆာင္ေသာ တရားျဖစ္သည္။ “√ဓာ-ေဆာင္ျခင္း” ဟူေသာ စကားရင္းျမစ္၏ အနက္သံပါေအာင္ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ရေသာ္လည္း သြင္ျပင္လကၡဏာ, သဘာ၀တရားတို႔၏ ေနာက္ကြယ္၌ ထိုသဘာ၀ကို ေဆာင္ထားေသာ အခံျဒပ္ အႏွစ္သာရတရားဟူ၍ မရွိ။ သဘာ၀တရားဆိုရေသာ္လည္း မိမိကိုယ္တိုင္ ရပ္တည္ႏိုင္စြမ္းမရွိ။ အေၾကာင္းတရားတို႔က ေဆာင္ထား၍သာ ဓမၼဟုေခၚရျခင္း ျဖစ္သည္။ ဓမၼ၏ အနက္အဓိပၸါယ္ကား က်ယ္ေျပာ နက္႐ိႈင္းသည္။ အဘိဓမၼာေဒသနာက ထိုဓမၼတို႔ကို က်ယ္ေျပာ နက္႐ိႈင္းစြာ နည္းအသြယ္သြယ္ျဖင့္ ပိုင္းျခားေ၀ဖန္၍ ျပသည္။ နယသာဂရေခၚ နည္းပင္လယ္၏ က်ယ္ေျပာ နက္႐ိႈင္းမႈျဖင့္ ဗုဒၶျမတ္စြာ၏ ဉာဏသာဂရေခၚ ဉာဏ္ေတာ္၏ က်ယ္ေျပာ နက္႐ိႈင္းမႈကို မွန္းဆ ၾကည္ညိဳႏိုင္ေပသည္။

ဧရာ (မႏၲေလး)

စာၫႊန္း။
(၁) အ႒သာလိနီ၊ သေမၼာဟ၀ိေနာဒနီ၊ ဓမၼသဂၤဏီ မူလဋီကာ
(၂) မဟာဂႏၶာ႐ံုဆရာေတာ္၏ အ႒သာလိနီဘာသာဋီကာ
(၃) “The Dhamma Theory: Philosophy Conerstone of Abhidhamma” by Prof. Dr. Y. Karunadasa, The Wheel publication No. 412/413.

"Loving-kindness is love without attachment, craving or lust."

Notes: 12 ways x 4 kinds of mettā = 48 kinds of mettā

AhaṃAvero homi.	အဟံ အေ၀ေရာ ေဟာမိ	May I be free from enmity(danger)
Abyāpajjo homi.	အဗ်ာပေဇၨာ ေဟာမိ	Be free from mental suffering.
Anīgho homi.	အနီေဃာ ေဟာမိ	Be free from physical suffering.
Sukhī attānaṃ pariharāmi	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရာမိ	Take care of myself happily.
______________
mama mātāpitu Ācariyā ca	မမ မာတာပိတု အာစရိယာ စ	May my parents, teachers
Ñata mittā ca	ဉာတ မိတၱာ စ	Relatives,
Sabrahmacārīno ca	သျဗဟၼစာရီေနာ စ	And dhamma friends,
Averā hontu	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	May they be free from enmity,
Abyāpajjā hontu	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
Anīghā hontu	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
Sukhī attānaṃ pariharantu	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
______________
Imasmiṃ ārāme	ဣမသၼႎ အာရာေမ	In this compound
sabbe yogino	သေဗၺ ေယာဂိေနာ	May all yogis (mediators)
Averā hontu	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
Abyāpajjā hontu	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
Anīghā hontu	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
Sukhī attānaṃ pariharantu	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
______________
Imasmiṃ ārāme	ဣမသၼႎ အာရာေမ	In this compound,
Sabbe bhikkhu	သေဗၺ ဘိကၡဳ	May all the monks
Samnerā ca	သမေဏရာ စ	And novice monks
Upāsaka upāsikāyo ca	ဥပါသက ဥပါသိကာေယာ စ	Laymen and laywomen
Averā hontu,	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
Abyāpajjā hontu,	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
Anīghā hontu,	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
Sukhī attānaṃ pariharantu.	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
______________
Amhākaṃ catupaccaya dāyākā	အမွာကံ စတုပစၥယ ဒါယာကာ	May our donors of four requisites
Averā hontu,	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
Abyāpajjā hontu,	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
Anīghā hontu,	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
Sukhī attānaṃ pariharantu.	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
______________
Amhākaṃ ārakkha devatā	အမွာကံ အာရကၡာ ေဒ၀တာ	May our guardian deities
Imasmiṃ vihāre	ဣမသၼႎ ၀ိဟာေရ	In this temple
Imasmiṃ āvāse	ဣမသၼႎ အာ၀ါေသ	In this dwelling
Imasmiṃ ārāme	ဣမသၼႎ အာရာေမ	In this compound
Ārakkha devatā	အာရကၡ ေဒ၀တာ	May guardian deities
Averā hontu,	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
Abyāpajjā hontu,	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
Anīghā hontu,	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
Sukhī attānaṃ pariharantu.	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
______________
5 - Anodhisa pharaṇ Mettā	အေနာဓိသ ဖရဏ ေမတၱာ ၅-ပါး	Unspecified Pervasion of Mettā
1. Sabbe sattā	၁။ သေဗၺ သတၱာ	May all beings
2. Sabbe pāṇā	၂။ သေဗၺ ပါဏာ	All breathing beings
3. Sabbe bhūtā	၃။ သေဗၺ ဘူတာ	All creatures
4. Sabbe puggalā	၄။ သေဗၺ ပုဂၢလာ	All individuals
5. Sabbe attabhāva-pariyāpannā	၅။ သေဗၺ အတၱဘာ၀ပရိယာပႏၷာ	All personalities
7- Odhisa pharaṇ Mettā	ၾသဓိသ ဖရဏ ေမတၱာ ၇-ပါး	Specified Pervasion of Mettā
6. Sabbā itthiyo	၆။ သဗၺာ ဣတၳိေယာ	All women
7. Sabbe purisā	၇။ သေဗၺ ပုရိသာ	All men
8. Sabbe Ariyā	၈။ သေဗၺ အရိယာ	All noble ones
9. Sabbe anariyā	၉။ သေဗၺ အနရိယာ	All not noble ones
10. Sabbe devā	၁၀။ သေဗၺ ေဒ၀ါ	All deities
11. Sabbe manussā	၁၁။ သေဗၺ မႏုႆာ	All human beings
12. Sabbe vinipātikā	၁၂။ သေဗၺ ၀ိနိပါတိကာ	All those in unhappy states
(A) Averā hontu,	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
(B) Abyāpajjā hontu,	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
(C) Anīghā hontu,	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
(D) Sukhī attānaṃ pariharantu.	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
Dukkhā muccantu	ဒုကၡာ မုစၥႏၲဳ	May they be free from suffering
Yathā Laddha-sampattito	ယထာ လဒၶသမၸတၱိေတာ	May whatever relatedness possessed
mā vigacchantu	မာ ၀ိဂစၧႏၲဳ	Not be lost
Kammassakā	ကမၼႆကာ	Have kamma as their true property.
______________
Notes: 12 ways x 4 kinds of mettā	= 48 kinds of mettā
ဒုကၡာ မုစၥႏၲဳ =		က႐ုဏာဘာ၀နာ(development of Compassion)
ယထာ လဒၶသမၸတၱိေတာ မာ ၀ိဂစၧႏၲဳ=		မုဒိတာဘာ၀နာ ( development of Sympathetic Joy)
ကမၼႆကာ=		ဥေပကၡာဘာ၀နာ (development of Equanimity)
______________
10 - disā pharaṇ Mettā	ဒိသာ ဖရဏ ေမတၱာ	Directional Pervasion of Mettā
1. Puratthimāya disāya	၁။ ပုရတၳိမာယ ဒိသာယ	In the Eastern direction
2. Pacchimāya disāya	၂။ ပစၧိမာယ ဒိသာယ	In the Western direction
3. Uttarāya disāya	၃။ ဥတၱရာယ ဒိသာယ	In the Northern direction
4. Dakkhiṇāya disāya	၄။ ဒကၡိဏာယ ဒိသာယ	In the Southern direction
5. Puratthimāya anudisāya	၅။ ပုရတၳိမာယ အႏုဒိသာယ	In the South-East direction
6. Paccimāya anudisāya	၆။ ပစၧိမာယ အႏုဒိသာယ	In the North-West direction
7. Uttarāya anudisāya	၇။ ဥတၱရာယ အႏုဒိသာယ	In the North-East direction
8. Dakkhiṇāya anudisāya	၈။ ဒကၡိဏာယ အႏုဒိသာယ	In the South-West direction
9. Heṭṭhimāya disāya	၉။ ေဟ႒ိမာယ ဒိသာယ	In the downward direction
10. Uparimāya disāya	၁၀။ ဥပရိမာယ ဒိသာယ	In the upward direction
Sabbe sattā, Sabbe pāṇā	သေဗၺ သတၱာ, သေဗၺ ပါဏာ	May all beings, all breathing beings
Sabbe bhūtā, Sabbe puggalā	သေဗၺ ဘူတာ, သေဗၺ ပုဂၢလာ	All creatures, all individuals
Sabbe attabhāva-pariyāpannā	သေဗၺ အတၱဘာ၀ပရိယာပႏၷာ	all personalities
Sabbā itthiyo, Sabbe purisā	သဗၺာ ဣတၳိေယာ, သေဗၺ ပုရိသာ	All women, all men
Sabbe Ariyā, Sabbe anariyā	သေဗၺ အရိယာ, သေဗၺ အနရိယာ	All noble ones, all not noble ones
Sabbe devā, Sabbe manussā	သေဗၺ ေဒ၀ါ, သေဗၺ မႏုႆာ	All deities, all human beings
Sabbe vinipātikā	သေဗၺ ၀ိနိပါတိကာ	All those in unhappy states
(A) Averā hontu,	အေ၀ရာ ေဟာႏၲဳ	Be free from enmity,
(B) Abyāpajjā hontu,	အဗ်ာပဇၨာ ေဟာႏၲဳ	Be free from mental suffering,
(C) Anīghā hontu,	အနီဃာ ေဟာႏၲဳ	Be free from physical suffering,
(D) Sukhī attānaṃ pariharantu.	သုခီ အတၱာနံ ပရိဟရႏၲဳ	Take care of themselves happily.
Dukkhā muccantu	ဒုကၡာ မုစၥႏၲဳ	May they be free from suffering
Yathā Laddha-sampattito	ယထာ လဒၶသမၸတၱိေတာ	May whatever relatedness possessed
mā vigacchantu	မာ ၀ိဂစၧႏၲဳ	Not be lost
Kammassakā	ကမၼႆကာ	Have kamma as their true property.
Notes: 10 directions x 48 kinds of mettā	= 480 kinds of mettā (directional)
480 directional + 48 undirectional	= 528 Kinds of mettā
______________
Uddhaṃ yāva bhavaggā ca	ဥဒၶံယာ၀ ဘ၀ဂၢါ စ	As far as the highest existence
Adho yāva avīcitto	အေဓာ ယာ၀ အ၀ီစိေတာ	And as far down as the lowest
Samantā cakkavāḷesu	သမႏၲာ စကၠ၀ါေဠသု	In the entire universe
Ye sattā pathavīcarā	ေယ သတၱာ ပထ၀ီစရာ	Whatever beings that move on earth
Abyāpajjā niverā ca	အဗ်ာပဇၨာ နိေ၀ရာ စ	May they be free from suffering and enmity
Niddukkhā ca anupaddavā	နိဒၵဳကၡာ စ ႏုပဒၵ၀ါ	from physical suffering and dangers
______________
Uddhaṃ yāva bhavaggā ca	ဥဒၶံယာ၀ ဘ၀ဂၢါ စ	As far as the highest existence
Adho yāva avīcitto	အေဓာ ယာ၀ အ၀ီစိေတာ	And as far down as the lowest
Samantā cakkavāḷesu	သမႏၲာ စကၠ၀ါေဠသု	In the entire universe
Ye sattā udakecarā	ေယ သတၱာ ဥဒေကစရာ	Whatever beings that move in water
Abyāpajjā niverā ca	အဗ်ာပဇၨာ နိေ၀ရာ စ	May they be free from suffering and enmity
Niddukkhā ca anupaddavā	နိဒၵဳကၡာ စ ႏုပဒၵ၀ါ	from physical suffering and dangers
______________
Uddhaṃ yāva bhavaggā ca	ဥဒၶံယာ၀ ဘ၀ဂၢါ စ	As far as the highest existence
Adho yāva avīcitto	အေဓာ ယာ၀ အ၀ီစိေတာ	And as far down as the lowest
Samantā cakkavāḷesu	သမႏၲာ စကၠ၀ါေဠသု	In the entire universe
Ye sattā ākā secarā	ေယ သတၱာ အာကာေသစရာ	Whatever beings that move in air
Abyāpajjā niverā ca	အဗ်ာပဇၨာ နိေ၀ရာ စ	May they be free from suffering and enmity
Niddukkhā ca anupaddavā	နိဒၵဳကၡာ စ ႏုပဒၵ၀ါ	from physical suffering and dangers

ကိုAlvin၏ ေ၀မွ်ျခင္း- The chant of Metta (Pali/English/Myanmar)

သဒၶါခရီး အလယ္

ဤပံုကို အရွင္ပညာ၀ံသ မဟာဓမၼာစရိယ;M.A ၏ မိေထြးေတာ္ေဂါတမီႏွင့္ ဘိကၡဳနီသာသနာ စာအုပ္မ်က္ႏွာဖံုးမွ ရယူပါသည္

ဒီအ၀တ္ ၀တ္ဖို႔ ဘယ္လို သဒၶါတရား နဲ႔ ဆံုးျဖတ္လိုက္လဲ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ဆန္းစစ္ေတာ့
သဒၶါ ဆိုတဲ့ တရားကို ၾကည္လင္ျခင္းလို႔ပဲ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ရေလမလား။
ေနာက္ႀကိစိတ္ေတြ နည္းပါးသြားတာေတာ႔ သိသိသာသာပဲ။
ၾကည္လင္ေနတဲ့ စိတ္အခံဓါတ္ေၾကာင့္ ေပလား။
ၾကားဖူးထားတဲ့ “ဥာဏ္မျမင္၊ အထင္နဲ႔သာ ၿပီးေရာ” ဆိုတဲ့ စကား၊ “ကိုယ္႔စိတ္နဲ႔ႏိႈင္း မ႐ိုင္း” ဆိုတဲ့ စကားေတြ ရဲ႕ အဓိပၸါယ္ ေကာင္းေကာင္းနားလည္လာတယ္။ ဘယ္အရာကို မဆို ကိုယ့္စိတ္နဲ႔ ႏိႈင္းၿပီး ထင္ခ်င္တိုင္းထင္၊ ေနာက္ဆက္တြဲ အေျပာ၊ အလုပ္ေတြ ပါလာ။ အဆံုးမွာ စစ္ၾကည့္ေတာ့ အမွားကအမ်ားသား။ ဒီလိုနဲ႔ ဟင္းဟင္း… ကိုယ့္အဆင့္အတန္းကို ကိုယ့္ဖာသာ အကဲခတ္မိလာတယ္။ အျမတ္ေတြပါ။
အဘိဓမၼာ သင္တန္းတက္ဖူးေပမဲ႔ စိတ္ေတြ အစဥ္အတိုင္း ဘယ္လိုျဖစ္သြားတယ္ဆိုတာ ကိုယ္ေတြ႔ နဲ႔ ကိုက္ၾကည္႔ႏိုင္ဖို႔ေ၀းစြ၊ စာေတြ႔ အျဖစ္ေတာင္ အလြတ္မရႏိုင္တဲ့ ကိုယ့္အဆင့္အတန္း။
လိုေသးတယ္။ လိုေသးတယ္။
အဆင့္အတန္းရွိတဲ့ သာသနာမွာ ေအာက္ဆံုးအဆင့္ေလးေလာက္ေတာ့ မွီမိ၊ ေထာက္မိေအာင္…

ႀကိဳးစားစမ္း။ ႀကိဳးစားလိုက္စမ္း။

ေမတၱာခရီးအစ

သတိထားမိေနတာပဲလား…
အတၱ၊ မာန၊ ေလာဘ၊ ေဒါသ နဲ႔ ေမာဟေတြ
ေပ်ာက္ကြယ္ေနတဲ႔ ေမတၱာတရား။
ကိုယ္ဘယ္လိုမွေန မေပ်ာ္ေတာ့ဘူး။
အခြင့္အေရးဆိုတာ၊ တသက္မွာ ႏွစ္ခါေပၚဖို႔ မလြယ္ဘူးတဲ႔…
ကံေကာင္းေထာက္မ,လို႔ေပပဲလား။
ဒီအခြင့္အေရးကို အမိအရ ကိုယ္,ဆုပ္ကိုင္ႏိုင္ခဲ့တယ္။
ေက်းဇူးပါကြယ္။
...............
"ငါ၏ကိုယ္မွာ၊ နံသာေမႊးႀကိဳင္၊ ၿမဲခိုင္လွစြာ၊ ေကာင္းရာမျမင္၊ ဆံပင္သာရွိ၊ အေမႊးရွိ၍၊ ရွိသည့္လက္သည္း၊ ေျခအသည္းႏွင္၊့ သြားလည္းတစ္ေထြ၊ အေရတမ်ိဳး၊ ညွီနံဆိုးသည္၊ အသိုးအပုတ္ခ်ည္းပါတကား။ "
ရႈပ္ေထြးထူထပ္၊ လိမ္ေကာက္ၾကမ္းရွ၊ ဒုကၡေပးလွတဲ့ ဒီဆံပင္ေတြ ရိတ္သင္လိုက္ရတာနဲ႔တင္ စိတ္ထဲေတာ္ေတာ္ရွင္းသြားတယ္။
တစ္ေယာက္ေသာသူက သူရိတ္ေပးပါရေစ လို႔ ဆရာေလးထံခြင့္ေတာင္းေလေတာ့
သားဦးေလးဖြားၿပီးစ ယုယစြာၿဖီးသင္ သူရွင္းကာေပးခဲ့တာသတိရ
ဆရာေလးခြင့္မေပးခဲ့တာ စိတ္ထဲက ဒီလိုနားလည္ ...
“တဏွာရာဂသည္ ေမတၱာလိုလိုႏွင့္ ၀င္တတ္သည္” ဟု ရွင္ေတာ္ဘုရား ထုတ္ေဖၚေဟာၾကား၊ မိုးကုတ္ဆရာေတာ္ ဘုရားႀကီးထံမွ တဆင့္နားၾကားခဲ့ရဖူးေလေသာ တရားေတာ္ကို အမွတ္ရ...

ပညာစခန္း တတ္လွမ္းစဟန္ျပင္ သတိတရား ကိုယ္ရံုကို ခ်ပ္၀တ္တန္ဆာလို ဆင္ျမန္းရပါေလၿပီ။
မသုမနစာရီ

...............

အာရံုဆြမ္းစားဖို႔ အိမ္တစ္အိမ္ကို ၾကြရတယ္။ ဆရာေတာ္ႀကီးက ေရွ႕ဆံုးကၾကြလို႔ သံဃာေလးပါးတန္းစီလို႔ လိုက္တယ္။ ေနာက္ကမွ သားကိုရင္။ ဆရာေလး မပုညက ကိုရင္ေနာက္က ခပ္ခြာခြာေလးလိုက္။ ေနာက္ကမွ အမွတ္သတိနဲ႔ မသုမနေပါ့။
ေ၀လီေ၀လင္း စႀကႍေလးေလွ်ာက္ရတာ သာေတာင့္သာယာရွိသလိုလိုနဲ႔ ငါဆိုတဲ့ ပမႊားေကာင္က၀မ္းတစ္ထြာကို ဒီလို ေက်ာင္းရတာ ၀မ္းနည္းလာခ်င္သလိုလို

ေၾသာ္…အနစ္နာခံသြားရွာေလတဲ့ ဘုရားရွင္ကိုယ္ေတာ္ျမတ္ႀကီးမွာျဖင့္
ဒို႔ အတြက္ လမ္းၾကမ္းႀကီးကို ေလွ်ာက္ခဲ့ရတာ ေလးအသၤေခ်နဲ႔ ကမၻာတစ္သိန္းတဲ့။
sacrifice ဆိုတဲ့စကားလံုးကို နားထဲက အထပ္ထပ္ၾကား။

ဘ၀သစ္ရဲ႕ စဦး ခရီး
စို႔နစ္နစ္ႀကီးပါလား။

Changing Life

For the time being, let me say:
I will be away from my desk for 3 weeks. (May 21, 2008 – June 14, 2008)
I may or may not be back with new experiences.
My life is changing, interesting!

ကဆုန္လျပည့္ သို႔မဟုတ္ ျမင့္ျမတ္ျခင္း၏ သေကၤတ

“အေဂၢါဟမသၼိ ေလာကႆ။
ေဇေ႒ာဟမသၼိ ေလာကႆ။
ေသေ႒ာဟမသၼိ ေလာကႆ။
အယမႏၲိမာ ဇာတိ, နတၳိဒါနိ ပုနဗၻေ၀ါ”တိ။ [မ-၃-၂၀၇-အစၧရိယအဗၻဳတသုတၱံ]

“ငါသည္ ေလာကတြင္ ထိပ္ဆံုးျဖစ္၏။
ငါသည္ ေလာကတြင္ အႀကီးဆံုးျဖစ္၏။
ငါသည္ ေလာကတြင္ အျမတ္ဆံုးျဖစ္၏။
ဤေမြးဖြားျခင္းသည္ကား ေနာက္ဆံုးေမြးဖြားျခင္းတည္း။
ေနာင္တစ္ဖန္ ဘ၀ျဖစ္ျခင္း မ႐ွိေတာ့ၿပီ။”

ကဆုန္လျပည့္ေန႔သည္ ျမင့္ျမတ္ျခင္း၏ သေကၤတျဖစ္သည္။ ေလာကတြင္ သာမာန္လူႏွင့္ ျမင့္ျမတ္ေသာလူဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳး႐ွိသည္။ လူသာမာန္တို႔သည္ ေလာကသဘာ၀အရ ရယူမႈကို အလို႐ွိၾကသည္။ မိမိတို႔၏ စီးပြားခ်မ္းသာကို အလို႐ွိၾကသည္။ ခ်ီးမြမ္္းေျမႇာက္ပင့္မႈကို အလို႐ွိၾကသည္။ အေခၽြအရံတို႔ကို အလို႐ွိၾကသည္။ ၾသဇာအာဏာကို အလို႐ွိၾကသည္။ ျမင့္ျမတ္သူတို႔ကား လူအမ်ား၏ အက်ိဳးစီးပြားအတြက္ မိမိတို႔၏ စီးပြားခ်မ္းသာကို စြန္႔လႊတ္ၾကသည္။ မိမိတို႔၏ အသက္ကို စြန္႔လႊတ္ၾကသည္။ ၾသဇာအာဏာတို႔ကို စြန္႔လႊတ္ၾကသည္။ ေလာကအတြက္ စြန္႔လႊတ္ အနစ္နာခံျခင္းသည္ ျမင့္ျမတ္သူတို႔၏ လကၡဏာျဖစ္သည္။

ဤကဆုန္လျပည့္တြင္ ေလာက၏ အျမင့္ျမတ္ဆံုးျဖစ္ေသာ ဗုဒၶျမတ္စြာ အေလာင္းလ်ာကို ဖြားျမင္ေတာ္မူခဲ့သည္။ မယ္ေတာ္မာယာေဒ၀ီသည္ အေလာင္းေတာ္၏ သေႏၶကို လြယ္ၿပီးဆယ္လအၾကာတြင္ မိမိ၏ ေဆြမ်ိဳးမ်ား႐ွိရာ ေဒ၀ဒဟျပည္သို႔ အသြားလမ္းခရီး ပင္လံုးႂကြတ္ပြင့္ေနေသာ အင္ၾကင္းပင္မ်ားရွိေသာ လုမၺနီဥယ်ာဥ္တြင္ ေခတၱ အနားယူ၏။ ထိုသို႔အနားယူခိုက္ မဟာသကၠရာဇ္ ၆၈-ခု ၀ိသာခါနကၡတ္ ႏွင့္ စန္းလယွဥ္ေသာ ကဆုန္လျပည့္ ေသာၾကာေန႔ နံနက္တြင္ အေလာင္းေတာ္ကို ဖြားျမင္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ျမင့္ျမတ္သူတို႔၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္တို႔သည္ အံ့ခ်ီးမခမ္းျဖစ္သကဲ့သို႔ပင္၊ သဘာ၀တရားက ထိုျမင့္ျမတ္သူတို႔အေပၚ တုန္႔ျပန္မႈသည္လည္း မယံုႏိုင္စဖြယ္ ျဖစ္ရသည္။ ဖြားျမင္စ အေလာင္းေတာ္သည္ ညီၫြတ္ေသာ ေျခတို႔ျဖင့္ ေျမ၌ ရပ္တည္ၿပီးလွ်င္ ေျမာက္အရပ္သို႔ ေရွး႐ႈ၍ ခုႏွစ္ဖ၀ါးလွမ္းကာ ႂကြေတာ္မူ၏။ ထို႔ေနာက္ “ငါသည္ ေလာကတြင္ ထိပ္ဆံုးျဖစ္သည္။” စေသာ ႀကံဳး၀ါးေသာစကားကို ဆိုခဲ့၏။ ဗုဒၶ အေလာင္းေတာ္သည္ ျမင့္ျမတ္သူတို႔တြင္ အျမတ္ဆံုးျဖစ္ေပ၏။

အမ်ိဳးဇာတ္ေၾကာင့္ ျမတ္ျခင္း, တန္ခိုးအာဏာေၾကာင့္ ျမတ္ျခင္းတို႔သည္ ျမင့္ျမတ္ျခင္း အစစ္မွန္မဟုတ္။ ေလာကအတြက္ အနစ္နာခံ စြန္႔လႊတ္ေသာ ႏွလံုးသားကသာ ျမင့္ျမတ္ျခင္းျဖစ္သည္။ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားသည္ မိမိပတ္၀န္းက်င္မွ ဆင္းရဲဒုကၡေရာက္ေနၾကရေသာ ေလာကသားတို႔အေပၚ သက္ေသာ ေအးျမသည့္ က႐ုဏာတရား အေပၚအေျခခံသည္။ ေလာကသားတို႔အား ဖံုးလႊမ္းထားသည့္ အမိုက္ေမွာင္ကို ပယ္႐ွားႏိုင္ေသာ ပညာအလင္းေရာင္ အေပၚတြင္ အေျခခံရသည္။ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားသည္ ေကာက္႐ိုးမီးကဲ့သို႔ ၀ုန္းကနဲေတာက္၍ ၀ုန္းကနဲၿငိမ္းေပ်ာက္သြားေသာ သေဘာမ်ိဳးမဟုတ္။ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားသည္ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္၍ ယူရသည္။ ထိုသို႔ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ျခင္းကို ပါရမီျဖည့္က်င့္သည္ ဟုေခၚသည္။

ဤကဆုန္လျပည့္သည္္ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားကို စတင္သေႏၶတည္ခဲ့ေသာ အခါကာလလည္း ျဖစ္သည္။ ဒီပကၤရာျမတ္စြာဘုရား လက္ထက္တြင္ အေလာင္းေတာ္သည္ သုေမဓာ႐ွင္ရေသ့ျဖစ္ခဲ့သည္။ ဒီပကၤရာျမတ္စြာဘုရား ႂကြေရာက္လာမည့္ လမ္းအား သန္႔႐ွင္းေနၾကသည့္လူတို႔ထံမွ “ျမတ္စြာဘုရား” ဟူေသာစကားသံကို ၾကားေသာအခါ၊ သုေမဓာ႐ွင္ရေသ့သည္ အလြန္ ႏွစ္သက္၀မ္းေျမာက္မႈ ျဖစ္ရသည္။ ျမင့္ျမတ္ျခင္းသည္ မိမိ၏ ပတ္၀န္းက်င္မွ တစ္ဆင့္ ကူးလူးဆက္ဆံေသာ သေဘာလည္း ႐ွိရကား၊ သုေမဓာသည္ အမ်ားနည္းတူ လမ္းသန္႔႐ွင္းေရးတြင္ ကူညီပါ၀င္ခဲ့သည္။ ဒီပကၤရာျမတ္စြာဘုရား ႂကြလာေသာအခါတြင္ အေလာင္းေတာ္သည္ မိမိ၏ ဆံပင္တို႔ကို ေျဖ၍၊ သကၤန္း, စမၼခဏ္ သားေရပိုင္းတို႔ကို ျဖန္႔က်က္၍၊ မိမိ၏ ကိုယ္ကို အလ်ားေမွာက္ကာ တံတားခင္း၍ ေပးသည္။ ဒီပကၤရာျမတ္စြာဘုရားကဲ့သို႔ပင္ ဘုရားအျဖစ္ေရာက္ကာ ေလာကအား ေက်းဇူးျပဳလိုစိတ္ ျဖစ္ေပၚဆုေတာင္းေလသည္။ ဤသည္ကို ၾကာပန္း႐ွစ္ခိုင္ျဖင့္ ျမတ္စြာဘုရားအား ပူေဇာ္ရန္လာေသာ အမ်ိဳးသမီးငယ္ သုမိတၱာသည္ ျမင္၏။ ဤတြင္ ၾကာပန္းငါးခိုင္အား သုေမဓာ႐ွင္ရေသ့အတြက္, က်န္သံုးခိုင္အား မိမိအတြက္ထား၍ ဘုရား႐ွင္အားလွဴဒါန္းကာ သုေမဓာ႐ွင္ရေသ့၏ ျမင့္ျမတ္ေသာ အမႈတြင္ ပါရမီျဖည့္ဖက္အျဖစ္ ပါ၀င္ေလသည္။ “ဤကမၻာမွ ေလးအသေခ်ၤႏွင့္ ကမၻာတစ္သိန္းထက္တြင္ သုေမဓာရေသ့သည္ ျမတ္စြာဘုရားျဖစ္လတၱံ။ ဤသတို႔သမီးသည္ သင္ရေသ့ႏွင့္ တူမွ်ေသာ စိတ္, တူမွ်ေသာ ကံ, တူမွ်ေသာအမႈရွိ၍၊ သင့္အား အစဥ္ေစာင့္ေရွာက္လွ်က္ ပါရမီ ျဖည့္လတၱံ” ဟု ဒီပကၤရာဘုရားက ဗ်ာဒိတ္စကား မိန္႔ၾကားခဲ့သည္။ ဤကဆုန္လျပည့္တြင္ ဒီပကၤရာဘုရား၏ ျမင့္ျမတ္ျခင္းတို႔သည္ သုေမဓာ၏ စိတ္ႏွလံုးကို သိမ္းႀကံဳးယူကာ၊ ကူးလူး သေႏၶတည္ခဲ့၏။

ထိုမွစ၍ သိဒၶတၳ ႏွင့္ ယေသာ္ဓရာ အေလာင္းလ်ာေမာင္ႏွံတို႔သည္ ျဖစ္ရာဘ၀, ေရာက္ရာေနရာမွ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားတို႔ကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ခဲ့သည္။ မိမိတို႔အက်ိဳးစီးပြားထက္ ေလာက၏ အက်ိဳးစီးပြားကိုသာ ပဓာနျပဳ၍၊ စည္းစိမ္ဥစၥာ, အေသြးအသား, အသက္တို႔ကို စြန္႔လႊတ္ခဲ့သည္။ သိဒၶတၳမင္းသားဘ၀ေရာက္ေသာ္ ထိုပါရမီတို႔သည္ အထြတ္ေခါင္သို႔ေရာက္ေလၿပီ။ သိဒၶတၳမင္းသားသည္ လူသားစင္စစ္အျဖစ္ ေမြးဖြားလာေသာ္လည္း၊ သာမာန္လူသားမဟုတ္ေတာ့။ ျမင့္ျမတ္ေသာ မဟာလူသားျဖစ္ေလၿပီ။ ျမင့္ျမတ္သူတစ္ကာတို႔ထက္ ျမတ္ေသာ အထြတ္ေခါင္ျဖစ္ေလၿပီ။

သိဒၶတၳမင္းသားသည္ အသက္ ၂၉-ႏွစ္အ႐ြယ္တြင္ ျဖစ္ေပၚလာအံ့ေသာ စၾက၀ေတးမင္းစည္းစိမ္ကို စြန္႔ကာ သတၱ၀ါတို႔ အက်ိဳးအတြက္ ဘုရားအျဖစ္သို႔ရရန္ အားထုတ္ခဲ့သည္။ အေလာင္းေတာ္ဘ၀ျဖင့္္ ေလာကသားတို႔ကို ေလာကဆင္းရဲမွ လြတ္ရန္ မေရတြက္ႏိုင္ေသာကမၻာမ်ားစြာ အားထုတ္ခဲ့ဖူးၿပီ။ ယခုေနာက္ဆံုးဘ၀ ေရာက္ေသာအခါ၌ကား သတၱ၀ါတို႔အား သံသရာ၀ဋ္ဆင္းရဲမွ ကယ္မ, ထုတ္ေဆာင္ရန္ အားထုတ္ေလၿပီ။ ေလာကဆင္းရဲႏွင့္ သံသရာဆင္းရဲႏိႈင္းစာလွ်င္၊ ေလာကဆင္းရဲသည္ ေျပာပေလာက္ေသာ ဆင္းရဲမဟုတ္ေတာ့။ သံသရာမွ မလြတ္သေရြ႕ ဆင္းရဲအမ်ိဳးမ်ိဳး ႀကံဳေတြ႕ရမည္သာ။ ဆင္းရဲဟူသမွ်၏ အရင္းျမစ္ကို ခ်ိဳးျဖတ္ရန္အတြက္ တစ္ေျပာင္းတစ္ျပန္ျပန္ ေျပးသြားက်င္လည္ေနရေသာ သံသရာကို ျဖတ္ေတာက္ ရေပမည္။ ေလာကအက်ိဳးကို ေဆာင္ရန္ ဦးစြာပထမ မိမိကိုယ္တိုင္ သံသရာဆင္းရဲအေပါင္းမွ လြတ္ေျမာက္ရန္ က်ိဳးပမ္းရသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သံသရာမွ ထြက္ေျမာက္ေၾကာင္းတရားကို ရွာေဖြျခင္းဟူေသာ ျမတ္ေသာ႐ွာေဖြျခင္း (အရိယာပရိေယသန) ကို အားထုတ္ေတာ္မူခဲ့၏။

ဤကဆုန္လျပည့္သည္ ေလာက၏ အျမတ္ဆံုးျဖစ္ေသာ ဗုဒၶအျဖစ္ေရာက္ေတာ္မူေသာေန႔ ျဖစ္သည္။ ‘ဗုဒၶ’ ဟူသည္ ႏိုးၾကားသိျမင္ျခင္းဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ဒုကၡခပ္သိမ္း၏ အရင္းျမစ္ကို ႐ွာေဖြသိျမင္ျခင္းေၾကာင့္ ဗုဒၶ ဟူ၍ အမည္ရသည္။ အေလာင္းေတာ္သည္ ဂယာအရပ္မွ ဥ႐ုေ၀ဠေတာ ေသနနိဂုံး ေဗာဓိပင္ရင္းတြင္ “ဘုရားမျဖစ္သေ႐ြ႕, ဤေနရာမွ မထေတာ့”ဟူေသာ ခိုင္ၿမဲေသာစိတ္ျဖင့္ အားထုတ္ေတာ္မူရာ၊ မဟာသကၠရာဇ္ ၁၀၃-ခု ကဆုန္လျပည့္ ဗုဒၶဟူးေန႔အကုန္ အာ႐ုဏ္တက္အခ်ိန္ ၀ိသာခါနကၡတ္ႏွင့္ စန္းလတို႔ ယွဥ္ခိုက္တြင္ ဗုဒၶဘုရားအျဖစ္သို႔ ေရာက္ေတာ္မူခဲ့သည္။

“အေနကဇာတိသံသာရံ၊ သႏၶာ၀ိႆံ အနိဗၺိသံ။
ဂဟကာရံ ဂေ၀သေႏၲာ၊ ဒုကၡာ ဇာတိ ပုနပၸဳနံ။”
“ဂဟကာရက ဒိေ႒ာသိ၊ ပုန ေဂဟံ နကာဟသိ။
သဗၺာ ေတဖာသုကာ ဘဂၢါ၊ ဂဟကူဋံ ၀ိသခၤတံ။
၀ိသခၤါရဂတံ စိတၱံ၊ တဏွာနံ ခယမဇၩဂါ”တိ။ [ဓမၼပဒ-ဇရာ၀ဂ္-ဂါထာ-၁၅၃, ၁၅၄]

ဆင္းရဲဒုကၡကို အဖန္ဖန္ျဖစ္ေစတတ္ေသာ လက္သည္ (အိမ္ေဆာက္လက္သမား)အား ရွာေဖြခဲ့ပါေသာ္လည္း၊ မေတြ႕သျဖင့္ ဘ၀မ်ားစြာသံသရာကို က်င္လည္ခဲ့ရေလၿပီ။
အို... အိမ္ေဆာက္လက္သမား၊ ငါသည္ သင့္အား ယခု ျမင္ၿပီ။
သင္သည္ ေနာက္တစ္ဖန္ ေဆာက္လုပ္ႏိုင္ေတာ့မည္ မဟုတ္ေတာ့။
သင္၏ ကိေလသာဟူေသာ အျခင္ရနယ္တို႔ကို ခိ်ဳးဖ်က္ခဲ့ၿပီ။
အ၀ိဇၨာတည္းဟူေသာ အိမ္အထြတ္ကို ဖ်က္ဆီးအပ္ၿပီ။
ငါ၏ စိတ္သည္ ျပဳျပင္စီရင္ျခင္းကင္းရာနိဗၺာန္သို႔ ေရာက္ၿပီ။
တဏွာကုန္ေၾကာင္း အရဟတၱဖိုလ္ကို ရၿပီ။

ဗုဒၶဘုရားျဖစ္သည္ႏွင့္ ဤ “အေနကဇာတိ” အစခ်ီေသာ ၀မ္းေျမာက္ေသာ ဥဒါန္းစကားကိုဆို၏။ ဆင္းရဲအေပါင္းတို႔၏ လက္သည္ရင္းျမစ္သည္ မသိမႈ ‘အ၀ိဇၨာ’ ႏွင့္ တပ္မက္မႈ ‘တဏွာ’ ျဖစ္ေၾကာင္းသိေလၿပီ။ ၄၅-၀ါကာလပတ္လံုး မနားတမ္း မိမိသိေသာ အသိတရားကို မွ်ေ၀၍ ေဟာၾကားခဲ့သည္။ အေလာင္းေတာ္ဘ၀တြင္ စည္းစိမ္, အာဏာ, ကိုယ္လက္အဂၤါ, အသက္တို႔ကို စြန္႔လႊတ္ေပးဆပ္၍ ေလာကသားတို႔အား ကယ္တင္ခဲ့သည္။ ေနာက္ဆံုး ဗုဒၶအျဖစ္တြင္ သစၥာေလးပါးတရားကို ေဟာၾကား၍ သတၱ၀ါတို႔ကို သံသရာမွကယ္တင္ခဲ့သည္။


ဟႏၵဒါနိ, ဘိကၡေ၀, အာမႏၲယာမိ, ၀ယဓမၼာ သခၤါရာ, အပၸမာေဒန သမၸာေဒထ။ [ဒီ-၂-၁၈၅-မဟာပရိနိဗၺာနသုတၱံ]
ရဟန္းတို႔... အက်ဥ္းလိုရင္းကို ဆိုအံ့။ အလံုးစံုေသာ သခၤါရာတရားတို႔သည္ ပ်က္စီးျခင္းသေဘာရွိကုန္၏။ မေမ့မေလ်ာ့ေသာသတိတရား ရွိၾကကုန္ေလာ့။

အင္ၾကင္းပင္တို႔ အၾကားတြင္ ဖြားျမင္ေတာ္မူခဲ့ေသာ ဗုဒၶသည္ အင္ၾကင္းပန္းတို႔ပြင့္ေသာ ဤကဆုန္လျပည့္ေန႔ (မဟာသကၠရာဇ္ ၁၄၈-ခု ကဆုန္လျပည့္ အဂၤါေန႔ အ႐ုဏ္တက္ခါနီး အခ်ိန္တြင္) မလႅာမင္းတို႔၏ ဥယ်ာဥ္အတြင္းရွိ အင္ၾကင္းပင္ရင္း၌ပင္ ပရိနိဗၺာန္စံ၀င္ေတာ္မူခဲ့သည္။ သာမာန္လူသားတို႔အျမင္တြင္ ေၾကကြဲ၀မ္းနည္းဖြယ္ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ အရိယာသူေတာ္စင္တို႔ အျမင္၌ကား ဒုကၡခပ္သိမ္းၿငိမ္း၍ လံုး၀ေအးၿငိမ္းမႈကိုျပဳသြားျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ဤသည္ကား ျမင့္ျမတ္သူတို႔၏ ထိပ္ဆံုးျမင့္ျမတ္မႈပင္ ျဖစ္သည္။ ျမင့္ျမတ္ေသာ ႏွလံုးသားပိုင္႐ွင္ျဖစ္သည့္ ဗုဒၶသည္ ဤကဆုန္လျပည့္တြင္ “အပၸမာေဒန သမၸာေဒထ” ဟူေသာ ေနာက္ဆံုးၾသ၀ါဒ စကားျဖင့္ ေလာကသားတို႔အား ေက်းဇူးျပဳသြားခဲ့ေလသည္။

ဧရာ (မႏၲေလး)

အရာရာတိုင္းဟာ အေမ

Wonder Woman ... My Mum

မင္းႏွင့္ ျပည္သူ

ဤ အ၀ိေရာေဓန၊ တရားကို မက်င့္ေဆာင္၊ ျပည္သူတို႔ႏွင့္ ဆန္႔က်င္ဘက္ျပဳလွ်င္ ျပည္သူတို႔မုန္း၍ အလို႐ွိရာ သခင္ရွာၿပီးလွ်င္ မင္းကို ဖ်က္ဆီးသည္။ မင္းအားႀကီး၍ ျပည္သူတို႔က မဖ်က္ဆီးႏိုင္လွ်င္လည္း အျခားႏိုင္ငံသို႔ သြား၍ ျပည္ပ်က္သည္။ ဤကဲ့သို႔ ျပည္သူႏွင့္ ဆန္႔က်င္ဘက္ျပဳ၍ ပ်က္စီးသည္ကား မေရတြက္ႏိုင္။ ငါးရာငါးဆယ္ဇာတ္၊ ရာဇ၀င္တို႔၌ အမ်ားပင္ ျဖစ္ေလသည္။ မ်က္ျမင္ကိုယ္ေတြ႕ျဖစ္ရသည္လည္း မ်ားလွေလၿပီ။
[ရာဇဓမၼသဂၤဟက်မ္း - ေယာမင္းႀကီးဦးဘိုးလိႈင္]

ဘုရားအေလာင္းေတာ္ ေ၀ႆႏၲရာမင္းသည္ သဗၺညဳတဉာဏ္ကိုရည္သန္၍ ဒါနပါရမီကို ျဖည့္တင္းေတာ္မူခဲ့ရာ၊ ၀တၳဳပစၥည္းတို႔ကို မဆိုထားလင့္ မိမိႏွလံုးသားကိုပင္ အလွဴခံယူသူ႐ွိက လွဴအံ့ဟု ငယ္စဥ္ကပင္ အဓိ႒ာန္ထားခဲ့သည္။ သို႔အားေလ်ာ္စြာ အခါတစ္ပါးတြင္ မိုးေခါင္ေရ႐ွား၍ ဒုဗၻိကႏၲရကပ္ဆိုက္ေရာက္ေနေသာ ကလိဂၤတိုင္းအား မ်ားစြာေသာ က႐ုဏာသက္၍ ပစၥယဆင္ျဖဴေတာ္အား လွဴဒါန္းခဲ့သည္။ ဤသည္ကို မိမိ၏ ေစတုတၱရာတိုင္းသာျပည္သူတို႔က သေဘာမက်။ အမ်က္ျပင္းစြာထြက္ၾက၍၊ ေ၀ႆႏၲရာမင္းအား တိုင္းျပည္မွ ႏွင္ထုတ္ပါရန္ ခမည္းေတာ္ သိၪၥည္းမင္းအား ေတာင္းဆိုၾက၏။ သက္ဦးဆံပိုင္မင္းျဖစ္ေသာ သိၪၥည္းမင္းက ေ၀ႆႏၲရာသည္လည္း မိမိ၏သားျဖစ္၏။ ေစတုတၱရာတိုင္းသားတို႔လည္း မိမိ၏သားသမီးမ်ားျဖစ္၏။ သားသမီးမ်ား အခ်င္းမ်ားရာတြင္ တစ္ေယာက္ႏွင့္ အမ်ားျဖစ္ပါက အမ်ားကိုအႏိုင္ေပးရမည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မင္းႀကီးသည္ သားေတာ္ ေ၀ႆႏၲရာအား ခ်စ္လ်က္ႏွင့္ ႏိုင္ငံမွထြက္ခြာရန္ အမိန္႔ထုတ္ခဲ့သည္။

ပစၥယဆင္ျဖဴေတာ္သည္ ေ၀ႆႏၲရာမင္း၏ ဘုန္းကံေၾကာင့္ ေပၚေသာ ဆင္ျဖဴေတာ္ျဖစ္သည္။ အလွဴသည္ ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးေဘးဆိုက္ေနသည့္ လူအေပါင္းအား ကယ္တင္လိုေသာ ေစတနာျဖစ္သည္။ သဗၺညဳတဉာဏ္ေတာ္ကို ရည္စူး၍ျပဳေသာ ျမတ္ေသာအမႈျဖစ္သည္။ မိမိ၏အမႈအေပၚတြင္ စိုးစိမွ် အျပစ္ျမင္ဖြယ္ မ႐ွိေသာ္လည္း၊ ျပည္သူ၏ ဆႏၵကိုေလးစားေသာအားျဖင့္ မင္းစည္းစိမ္ကိုစြန္႔၍ ျပည္ႏွင္ဒဏ္ကို ၾကည္ျဖဴစြာ ခံယူခဲ့သည္။

မဟာသုတေသာမဇာတ္တြင္ ဘုရားအေလာင္းေတာ္ သုတေသာမမင္း၏ ပညာသင္ဘက္ ျဗဟၼဒတ္မင္းသည္ သားစားၾကဴးသူျဖစ္သည္။ စားေတာ္ဆက္သည္ ‘ရသက’ ျဖစ္သည္။ ရသကသည္ ပြဲေတာ္ဆက္တိုင္း အသားဟင္းကို ထည့္၍ ဆက္ရသည္။ အသားမရေသာ တစ္ေန႔တြင္ လူသားကိုခ်က္၍ ဆက္မိသည္မွစ၍ ေနာက္ဆံုးတြင္ လူသားကို မစားရမေနႏိုင္ေအာင္ တပ္မက္သြားေသာ မင္းျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ပင္ ေပါရိသာရ (လူသားစားသူ) ဟု အမည္ရသည္။ ရသကႏွင့္ ေပါင္းကာ ေကာက္က်စ္ေသာနည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ လူသားရေအာင္ ဖန္တီးကာ လူသားကို ပြဲေတာ္တည္ေသာ မင္းျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းစံုကို ျပည္သူတို႔သိေသာအခါ တိုင္းျပည္မွႏွင္ထုတ္ခဲ့သည္။ လူၾကမ္းေပါရိသာရမင္းသည္ ျပည္သူ၏ ဆႏၵကို မပယ္႐ွားပဲ၊ မင္းအာဏာကို စြန္႔ကာ ရသကကိုသာ ေခၚ၍ တိုင္းျပည္မွ ထြက္ခဲ့သည္။ “မရ, ရသက ခ်ိဳင္” ဟုဆိုစမွတ္ျပဳရေလာက္ေအာင္ စားစရာလူသား႐ွားလာေသာအခါ မိမိ၏ စားေတာ္ဆက္အေဖာ္ ရသကကိုပင္ သတ္၍ စားေသာ မင္းျဖစ္သည္။
ေနာင္တြင္ မိမိဖမ္းမိထားေသာ သုတေသာမမင္းႏွင့္ ‘သတာရဟ’ ဂါထာေလးဂါထာအား ေဟာၾကားပါက လိုရာဆုေလးဆုျပန္ေပးမည္ဟု ေပါရိသာရက ကတိစကားျပဳသည္။ သုတေသာမမင္းက ‘သတာရဟ’ ဂါထာေလးဂါထာ အား ေဟာၾကားကာ ေတာင္းဆု ေလးဆု ေတာင္းသည္။ ေနာက္ဆံုး ေတာင္းဆုျဖစ္ေသာ ‘လူသားမစားရန္’ အခ်က္ကို ေပါရိသာရက အလြယ္တကူ လက္မခံလို။ ထိုအခါ သုတေသာမမင္းက “ခႏၶာကိုယ္ႏွင့္ စည္းစိမ္ဥစၥာယွဥ္လာလွ်င္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ စည္းစိမ္ဥစၥာကို စြန္႔ရသည္။ အသက္ႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္ယွဥ္လာလွ်င္ အသက္အတြက္ ခႏၶာကိုယ္ကို စြန္႔ရသည္။ အသက္ႏွင့္ ကတိသစၥာယွဥ္လာလွ်င္ ကတိသစၥာအတြက္ အသက္ကိုပင္စြန္႔ရ၏” ဟုေဟာရာ ေပါရိသာရက မိမိေပးထားေသာ ကတိကို မပယ္ဖ်က္ပဲ မင္းအာဏာႏွင့္ပင္ လဲခဲ့ေသာ လူသားစားျခင္းကို စြန္႔ကာ ငါးပါးသီလၿမဲသြား ခဲ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ပင္ ေပါရိသာရသည္ ေဂါတမဘုရားလက္ထက္ေတာ္၌္ အဂၤုလိမာလမေထရ္ အျဖစ္ ကၽြတ္တမ္း၀င္သြားခဲ့ေလသည္။

ႏွလံုးသားႏုေသာ ေ၀ႆႏၲရာမင္းသည္ မိမိကမွန္သည့္တိုင္ ျပည္သူ႔ဆႏၵကို ေလးစားသျဖင့္ မင္းစည္းစိမ္ကို ၾကည္ျဖဴစြာ စြန္႔ခဲ့ဖူးသည္။ လူသားစားေသာ လူ႕ဘီလူး လူၾကမ္းႀကီးေပါရိသာရသည္လည္း ျပည္သူ႔ဆႏၵကို မလြန္ဆန္ပဲ မင္းအာဏာကို စြန္႔ခဲ့ေသာ ထံုး႐ွိ၏။ ျပည္သူကုိ ဆန႔္က်င္ေသာ မင္းတို႔သည္ ပ်က္စီးရသည္။ မင္းတို႔အားႀကီး၍ ျပည္သူက မေတာ္လွန္ႏိုင္လွ်င္လည္း၊ အသိပညာရွိေသာ ရဟန္းရွင္လူတို႔ ျပည္႐ြာကို စြန္႔ခြာကာ တစ္ပါးေသာတိုင္းျပည္သို႔ ခိုလံႈၾက၍ တိုင္းျပည္ ပ်က္တတ္ေၾကာင္း ေယာမင္းႀကီးဦးဘိုးလိႈင္က သတိေပးခဲ့ဖူးသည္။

[ေမာင္ထင္၏ “ေယာမင္းႀကီးဦးဘိုးလိႈင္– အထၳဳပၸတၱိ ႏွင့္ ရာဇဓမၼသဂၤဟက်မ္း”၊ ဦးေ႐ႊေအာင္၏ “ဗုဒၶ– ေလာကသားတို၏ အႏႈိင္းမဲ့ေက်းဇူးရွင္– ကိုယ္ေတြ႕ဗုဒၶ၀င္” တို႔မွ ေကာက္ႏႈတ္ေဖာ္ျပပါသည္။]

ဧရာ (မႏၲေလး)

ေမြးရပ္ေျမ

ကၽြန္မ ဆယ္တန္းတုန္းက ျဖစ္သည္။
“မႀကီး သီတာ ဆုရလာတယ္။ စာစီစာကံုးၿပိဳင္တာ၊ ေခါင္းစဥ္က ‘ဇာတိခ်က္ေႂကြ၊ ေမြးရပ္ေျမ။’ ”
“ဟုတ္လား။ ျပစမ္းပါဦး၊ စာစီစာကံုးကို။” “ဟင္? ရြာအေၾကာင္းႀကီးေရးထားတာပဲ၊ သီတာက ရန္ကုန္မွာ ေမြးတာပဲဟာ။ ရြာက မႀကီးတို႔ရဲ႕ ေမြးရပ္ေၿမ။ မႀကီးေတာင္ အဲ့ဒီေလာက္ မေရးတတ္ဘူး။”
ဟုတ္ပါသည္။
ကၽြန္မ အစ္မႀကီးႏွင့္၊ အစ္ကို သံုးေယာက္တို႔၏ ေမြးရပ္ေျမ။
အေဖႏွင့္၊ အေမတို႔၏ ေမြးရပ္ေျမ။
အဖိုးႏွင့္၊ အဖြားတို႔၏ ေမြးရပ္ေျမ။
“ဧရာ၀တီတိုင္း၊ ဘိုကေလးၿမိဳ႕နယ္၊ ႐ုပ္ဆိုင္ေက်းရြာ။”
*****
ကၽြန္မ ႏွစ္တန္းတုန္းက ျဖစ္သည္။
အတန္းပိုင္ဆရာမက ျမန္မာစာ သင္ခ်ိန္တြင္၊ စာလံုးေတြ ေပးၿပီး၀ါက်ဖြဲ႕ ခိုင္းသည္။
‘သြားသည္။’ ဆိုေသာ စာလံုးပါသည္။
ခုနစ္ႏွစ္ အရြယ္ ကေလးတစ္ေယာက္၏ ရင္ထဲ၊ ေခါင္းထဲရွိေသာ စာလံုးေတြႏွင့္ ၀ါက်ဖြဲ႔လိုက္သည္။
“ကၽြန္မသည္ ႐ုပ္ဆိုင္သို႔သြားသည္။”
ဆရာမ ဆီမွ စာအုပ္ျပန္ရလာေတာ့၊ ထို၀ါက်ကို အမွားျခစ္ထားသည္။
အံ႔ၾသမႈေတြႏွင့္၊ “ဆရာမ ဒါဘာျဖစ္လို႔ မွားတာလဲဟင္?”
“ကၽြန္မသည္ အ႐ုပ္ဆိုင္သို႔သြားသည္။ ဆိုရင္ ‘အ’ ျပဳတ္က်န္ခဲ့တယ္ေလ။”
“အ႐ုပ္ဆိုင္ မဟုတ္ဘူး ဆရာမ။”
ေၾသာ္၊ ‘အ႐ုပ္ဆိုင’္ မဟုတ္ဘူး ဆိုရင၊္ ‘ရွပ္ဆိုင္’လို႔ ေရးခ်င္တာလား။ ရွပ္ဆိုင္ဆိုရင္၊ ဟတ္ထိုး။ တစ္ေခ်ာင္းငင္ မဟုတ္ဘူး။ ဆရာမက ေျပာေျပာဆိုဆို ကၽြန္မ စာအုပ္တြင္ မွင္နီျဖင့္ တစ္ေခ်ာင္းငင္ကို ဟတ္ထိုး ျပင္ၿပီး၊
“သြား။ သံုးေခါက္ အမွားျပင္ခဲ့။”
“ရွပ္ဆိုင္ဆိုတာ ဘာလည္း ဆရာမ?”
“ရွပ္ဆိုင္ဆိုတာ ေယာက်ၤားရွပ္အကႌ် ခ်ဳပ္ေရာင္းတဲ့ဆိုင္။”
အမွားဆိုတာကို မလိုခ်င္သည့္ စိတ္ရင္းဆြဲရွိသည့္ ကၽြန္မငယ္ငယ္သည္ ငါက ေယာက်ၤားလည္း မဟုတ္ဘဲနဲ႔ ဘာျဖစ္လို႔ ရွပ္ဆိုင္ကို သြားရမွာလဲ။ ငါက ရြာဆိုတာကိုမွ ထည့္မေရးမိတာကို၊ ဒါလည္းမဟုတ္ပါဘူး။ ရန္ကုန္သို႔ သြားသည္။ မႏၲေလးသို႔ သြားသည္။ ဒီလိုပဲ ေရးၾကတာပဲ ၿမိဳ႕လို႔ထည့္မေရးေပါင္။
ဆရာမ ကၽြန္မတို႔ ရြာနံမည္အား မသိျခင္းကို ၀မ္းနည္းမိျခင္းျဖင့္ပင္ အမွားျပင္ျခင္းကို အဆံုးသတ္လိုက္သည္။
ေနာက္မ်ားမွ ဆရာမကို ‘႐ုပ္ဆိုင’္ဆိုတာ သမီးတို႔ ရြာနံမည္လို႔ ေျပာျပရဦးမယ္။
*****
အေဖေျပာဖူးသည့္စကား။
“အေဖတို႔မ်ား လယ္သမား သားသမီး ဆင္းရဲပါတယ္ သမီးရယ္။ ၀ါဆိုလ ေရႀကီးႀကီးနဲ႔၊ သမီးတို႔ အဖြားမယ္၊ ေကာက္စိုက္ရင္း ဗိုက္နာလာလို႔၊ ေကာက္စိုက္တံခ် လယ္ထဲက တက္ေမြးရတာ သမီးတို႔ အေဖကိုေပါ့။ လဆန္း(၆)ရက္။ ငယ္ငယ္တုန္းကမ်ား ၀တ္စရာအကႌ် မရွိလို႔ သင္တိုင္းႀကီးလို ေခါင္းကစြတ္ခ်ထားရတာ ဂံုနီအိတ္စလို ၾကမ္းၾကမ္းႀကီးပါ။ အရြယ္ေရာက္လာ၊ အိမ္ေထာင္ရက္သားက်ေတာ့ သမီးတို႔ အဖိုးက အေဖ႔ကို ေျပာတယ္။ ငါ့သား မင္းလယ္ထဲေနရင္ေတာ့ ႀကီးပြားမွာ မဟုတ္ဘူး။ မင္း သား၊ သမီးေလးေတြလည္း လယ္ထဲေရာက္မယ္။ မင္း စပါးကုန္ကူးေခ်ကြာ ဆိုၿပီး ဆန္ျပဳတ္ေသာက္ၿပီး စုထားတဲ့ ေငြတို၊ ေငြစေလးေတြ ထုတ္ေပးတယ္။”
႐ိုးသားျခင္း၊ ႀကိဳးစားျခင္း၊ စိတ္ကူးဉာဏ္ ေကာင္းျခင္းေတြနဲ႔ ရြက္ကုန္ဖြင့္။
သမၺန္တက္ကို လက္ေတြေပါက္ ေသြးထြက္ေအာင္ ေလွာ္ခဲ့။
ဆန္စက္မ်ားရဲ႕ အ၀ယ္ေတာ္။ ကၽြန္ေတာ္။
ႀကိဳးစားရင္း၊ ႀကိဳးစား။
ေခၽြတာရင္း၊ စုေဆာင္း။
ေမာင္တထမ္း၊ မယ္တရြက္။
သားသမီးေလးေတြကလဲ၊ လိမၼာသကြဲ႕။
ဒီလိုနဲ႔...
လမ္းခုလတ္မွာ၊ ေမွာက္လ်က္ထိုး။
ျပည္သူပိုင္နဲ႔၊ တည့္တည့္တိုး။
ဆန္စက္လုပ္သား၊ ေမာင္ခမ်ာရယ္။
အလုပ္လက္မဲ့၊ မေနႏိုင္တယ္။
ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေပၚ၊ ေခါက္တံု႔ေလွ်ာက္။
ရွာစမ္းပါဟဲ့၊ ေငြ၀င္ေပါက္။
လမ္းေဘးအိမ္သာ၊ ေခါင္းကိုထိုး။
ျဖတ္သန္းရတဲ့၊ ေန႔, ညဆိုး။
ေတြ႕ပါၿပီတဲ့၊ ေငြေပၚလြယ္။
ငါးပြဲစားတဲ့ကြယ္။
ေရာက္ရျပန္ေပါ့၊ ေမြးေျမတစ္ေခါက္။
ျမစ္ႀကိဳေခ်ာင္းၾကား၊ ထိုနယ္တစ္ေလွ်ာက္။
ဟိုတုန္းကေတာ့၊ စပါး၀ယ္။
ခုမ်ားမွာေတာ့၊ ငါးရွာတယ္။
သိရက္ႏွင့္ပင္၊ မ်က္ေစာင္းထိုး။
အကုသိုလ္မ်ိဳး၊ ထိုအကိ်ဳး။
*****
အညိႈးအေတႀကီးတဲ့၊ ဘုရားက်မ။
နာဂစ္ကိုေတာ့၊ လက္မိႈင္ခ်။
(ကၽြန္မကို ေမြးမွ) ဖခင္မႀကိဳက္ေသာ အလုပ္ကို ‘ငါတစ္ေယာက္တည္း ေကာင္းစားဖို႔ မဟုတ္ဘူး။ အမ်ားေကာင္းစားဖို႔’ ဟု (ကိုယ့္လိပ္ျပာ၊ ကိုယ္မလံုႏိုင္ဘဲ) ႀကံဳး၀ါးရင္း၊ ‘အေဖ႔ သားသမီးေတြ အကုန္ ပညာတတ္တယ္’ ဟု မၾကာခဏ သက္ျပင္းခ်ေလ့ရွိေသာ
အေဖမသိေအာင္၊ ႀကိတ္ဆုေတာင္း။
တံငါဘ၀မွ၊ လြတ္ေစေၾကာင္း။
*****

အို လာျခင္းေကာင္းေသာ၊ သူေတာ္ေကာင္းအေပါင္းတို႔
သင္တို႔၏ ရခဲလွေသာ ဘ၀တန္ဖိုးကို အက်ိဳးမဲ့၊ အခ်ီးႏွီး မျဖစ္ၾကေစကုန္လင့္။

ကၽြန္မရဲ႕ မာရ္ဆိုး

ကိုယ့္ထက္သာက၊ မနာလိုပါ
တန္းတူေတ႔ြလ႔ို၊ မႏွစ္ၿမိဳ႕တာ
ေအာက္လူမ်ား၊ ပ်ပ္လွ်ိဳးခစားပါ။

(ရွိခိုးဆုေတာင္း)
မာရ္ညစ္ရန္ဆိုး၊ ျဖတ္ခ်ိဳးေအာင္ျမင္
ဘုန္းေတာ္ေရာင္လ်ွမ္း၊ ေအာင္ပန္းသခင္
လက္စံုမိုး၍၊ ရွိခိုးဦးတင္
ေအာင္ေစေၾကာင္း၊ ဆုေတာင္းပႏၷာဆင္။
(မဟာဂႏၶာ႐ံုဆရာေတာ္။)

လိုေနတာက၊ ေမတၱာ ပညာ
သတိထားလို႔၊ ႀကိဳးစားပြားမွာ
ေအာင္မေလးးးးးးးးးး၊ အဆံုး ေနာင္မတ,ခင္။

Communication

အေရး၊ အဖတ္၊ အတတ္၊ ပညာ။

ကၽြန္မတို႔ ျမန္မာစာ အေရးအဖတ္ သင္တန္းရဲ႕ သင္တန္းဆင္းပြဲ အမွတ္တရ ဓါတ္ပံု
English လိုေတာ့ Burmese Language Reading & Writing Class for Children
English မွာ Reading ကအယင္လာတယ္။ ဒါ ပိုသဘာ၀ က်တယ္။ အယင္ ဖတ္တတ္ရမယ္။ ၿပီးမွ အေရးကို ႀကိ္ဳးစားမယ္။
သင္တန္းမွာ ျမန္မာစကားေျပာတတ္တဲ့ အသက္(၇)ႏွစ္ႏွင့္အထက္ ကေလးမ်ားကို လက္ခံပါတယ္။

ဘာသာစကား တစ္ခုကို အေျပာ၊ အဖတ္၊ အေရး တဲ့။ ဘာလုပ္ဖို႔လဲ။ အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ ဆက္သြယ္ဖို႔ပါပဲ။ လူဆိုတာ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ထဲ ေနတဲ့ သတၱ၀ါ မဟုတ္ေလေတာ့။ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ထဲ ေနေစဦးေတာ့ စကားလံုးေတြနဲ႔ မဟုတ္ေတာင္ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ အလ်ဥ္းသင့္ေအာင္ ဆက္ဆံေရး အတြက္ေတာ့ ေျပာရဦးမွာပဲ။ (ဥပမာ- ေအးရင္ေစာင္ၿခံဳ၊ အိုက္ရင္ ယပ္ခတ္။)

ေျပာၾကပါၿပီတဲ့။
စမ္းသပ္မႈေတြအရေတာ့ စကားလံုးေတြရဲ႕ အေရးပါမႈဟာ အလြန္နည္းပါးၿပီး၊ အသံေန အသံထားနဲ႔ ကိုယ္ေန ဟန္ထားေတြက အေတာ္ အေရးပါဆိုပဲ။ ေျပာသူကို နာသူက နားလည္ႏိုင္ဖို႔ အတြက္ေပါ့ေလ။ (ကၽြန္မကို မ်က္စိတစ္ဖက္ မွိတ္ျပယင္ေတာ့ ေၾသာ္သူ မ်က္ေက်ာလိုက္ေနရွာတယ္လို႔ပဲ နားလည္လိုက္မွာေနာ္။)

အဖတ္နဲ႔ အေရး အတြက္က်ေတာ့ ေက်ာင္းမွာ ကၽြန္မတို႔ သင္ယူၾကရတယ္။ သင္မွေတာ႔ ဖတ္တတ္ရမယ္ (သူမ်ားေရးထားတာကို)။ ဖတ္ရင္လည္း စာလံုးေတြနဲ႔ စာရင္ ပံုေလးေတြကို ဖတ္ရတာ ပိုအရာေရာက္မလားလို႔။ (ေဟာဒီမွာ ပံုကို အယင္ၾကည့္၊ စာကိုေနာက္မွဖတ္။)

အခ်က္အလက္ေတြ မွတ္မိဖို႔ထက္၊ အသိတစ္ခု ရင္ထဲေရာက္ဖို႔က ပို အေရးပါတယ္။
ကဲဖတ္ေတာ့။
ဘာျဖစ္လို႔ ဖတ္တာလဲ။
ဖတ္တတ္လို႔ ဖတ္တာေပါ့။
ဖတ္တတ္ရင္ ဖတ္မယ္။
ဖတ္ရင္ ဖတ္တတ္မယ္။ (စာေကာင္းေပမြန္ေတြကို)
စာေကာင္းဖတ္ေတာ၊့ စိတ္ေကာင္းရွိတယ္။

မယံုမရွိနဲ႔၊ သတိကေလးနဲ႔ေတာ့ထိန္း။
(ၾကားျဖတ္ သံခ်ပ္- ငါသိ၊ ငါတတ္၊ ငါေတာ္သည္။ အဲ့ဒီလိုမ်ိဳးဟာ အကိ်ဳးမရွိပါဘူး။
အဲ့ဒီလိုမ်ိဳးဟာ အကိ်ဳးမရွိပါဘူး။ ငါသိ၊ ငါတတ္၊ ငါေတာ္သည္။)

ၿပီးရင္ေတာ့ လာၿပီ
(ကိုယ္တိုင္) ေရးတတ္ရေတာ့မယ္။
(ထင္ခဲ႔တယ္။ ကိုယ္တိုင္ေရးဖို႔ မလိုပါဘူး။ ေခတ္အဆက္ဆက္က သူမ်ားေရးထားတဲ့ စာေကာင္းေပမြန္ေတြ ဖတ္လို႔ရယ္တဲ့မွ မကုန္ လို႔။)

ေက်းဇူးျပဳ၍ မေျပာလိုက္ပါနဲ႔၊ စာေရးတာ ၀ါသနာ မပါဘူးလို႔။

စာဆိုတာ ၀ါသနာပါမွ ေရးရမွာ မဟုတ္ဘူး...။ ဟူးးးးးးးးး

(ကၽြန္မအား စာေရးခိုင္းေသာ ဆရာမ အတြက္ အမွတ္တရ)

Change is on the way...

Changi Airport ကေၾကာ္ျငာပံုေလးတစ္ခု။ ဒီပံုေလးက လြန္ခဲ့တဲ့ (၁၂)ႏွစ္က ဒီေနရာကို စိတ္ကူးဗလာ၊ ခံစားခ်က္ဗလာ၊ ေယာင္ခ်ာခ်ာ ေရာက္လာတဲ့ ေကာင္မေလး တစ္ေယာက္ကို စိမ္းသက္တဲ့ အေငြ႔ေတြနဲ႔ Change is on the way လို႔မ်ား တံခါးဖြင့္ေပးခဲ့ေလသလားလို႔...။

တူမေလး အိငယ္ ကို ႀကိဳဆိုျခင္း အမွတ္တရ (၂၁.၀၄.၂၀၀၈ Changi Airport, Singapore)

မ႐ြက္၀ါသို႔

မ႐ြက္၀ါ ဒီကမၻာႀကီးထဲမွာ႐ွိေနတယ္။ သီတာလည္း ဒီကမၻာႀကီးထဲမွာ ႐ွိေနတယ္။
...............
မ႐ြက္၀ါနဲ႔ေတြ႔ဆံုခဲ့ရပံုက ဒီလို...
...............
ဒီေန႔ေလဆိပ္ကို အေျပးအလႊားဆင္းလာခဲ႔ရပါသည္။ သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္ကို ႀကိဳဖို႔ပါ။ ျမန္မာျပည္က ၂၅ရက္ေန႔ ၁၀နာရီထြက္လာမဲ့ေလယာဥ္နဲ႔ သူလာမယ္။ ကၽြန္မအိမ္မွာတည္းမယ္။ အဆင္မေျပက အေၾကာင္းျပန္ပါတဲ့။ အေၾကာင္းျပန္ခ်ိန္ မရွိေတာ့ပါ။ လြန္ခဲ့သည့္ ၂ရက္ကပို႔ထားသည့္ သူ႔email ကို ယခုမွ စစ္မိပါသည္။
ေလဆိပ္ကို ဒီကအခ်ိန္ ၂း၃၀pm မွာေရာက္သည္။ Yangon က လာသည့္ MAI/Jetstar ေလယာဥ္မဆိုက္ေသး။ ok။ ေနဦး ေနဦး Silkair ေရာ ဆိုက္သြားၿပီလားဟင္။ ကၽြန္မလိုပင္ လာႀကိဳၾကဟန္ရွိေသာ လူရြယ္မ်ားကိုေမးမိသည္။ အစ္မ Silkairက Terminal 2 မွာေလ။ (ကိုယ္ေရာက္ေနတာ Terminal 1)၊ ဗုေဒၶါ။ ကိုယ့္ ကိုယ္ကို ႏွစ္ျခမ္းဘယ္လိုခြဲရပ။ Just try my luck ဒီမွာပဲ ေစာင့္ေတာ့မည္။ အိမ္မွ သားႀကီးဆီက ဖုန္း၀င္လာသည္။ ေမေမ ဖြားဖြားႀကီးကေျပာခိုင္းတယ္။ ဦးဦးႀကီးက Bangkok Transit နဲ႔လာမွာတဲ့။ ေဟ...။ Bangkok Transit နဲ႔ဟာက ဘယ္အခ်ိန္ဆိုက္မွာတံုး။ air-ticket ေရာင္းသည့္ ဆိုင္ကို ဖုန္းဆက္ေမးလိုက္သည္။ Bangkok Transitဆိုရင္ေတာ့၊ ညေန ၄နာရီခြဲမွာ၀င္တဲ့ TG ေတာ့ရွိတာပဲ bye။ (ဤဖုန္း call မ်ိဳးသည္ ေျဖဆိုသူအတြက္ $ မ၀င္ေသာ call မ်ိဳးျဖစ္ေၾကာင္း၊ ေခၚဆိုသူကၽြန္မ နားလည္ေပးရပါသည္။) ေရာက္လက္စနဲ႔ မထူးဘူး... ဆက္ေစာင့္လိုက္ပါမယ္ေလ။
...............
Yangon က လာသည့္ MAI/Jetstar ေလယာဥ္ဆိုက္လာသည္။ ကၽြန္မ၏မ်က္စိသည္ အေ၀းမွံဳပါသည္။ မ်က္မွန္ပါမလာ၍ မွံဳ၀ါး၀ါးျမင္ကြင္းျဖင့္ မိမိႀကိဳရမည့္သုူ မပါ၍ အားစိုက္စရာမလိုဘဲ ေလယာဥ္မွဆင္းလာသည့္လူမ်ားကို ေငးေနမိသည္။ ထိုေသာအခါ ကၽြန္မ၏အေတြးမ်ားသည္ အားစိုက္၍ ေတြးၾကေလေတာ့သည္။
“ျပည္ေထာင္စု မၿပိဳကြဲေရး၊ ဒို႔အေရး” ဆိုတာကို ကၽြန္မ နားမလည္ပါသျဖင့္ ေန႔စဥ္ႏွင့္အမွ် ႏိုင္ငံရပ္ျခားသို႔ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမိ်ဳးေၾကာင့္ နည္းမ်ိဳးစံုျဖင့္ ထြက္လာေနၾကျခင္းသည္ပင္ ျပည္ေထာင္စု ၿပိဳကြဲေနျခင္းတစ္မ်ိဳးေပေလာဟု ေတြးမိပါ၏။
လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ထြက္လာၿပီးေသာအခါ ဒီမွာ Work permit ျဖင့္ အလုပ္လာလုပ္ၾကသည့္ လူရြယ္မ်ား အုပ္စုလိုက္ထြက္လာၾက၏။ သူတို႔ အသြင္မွာ လန္းဆန္းမေန၊ ေလးလံေနၾက၏။ သူတို႔ကို ကၽြန္မနားလည္ႏိုင္ပါသည္။ သူတို႔ ဒီလိုအလုပ္ရရွိေရး အတြက္ ေပးထားၾကရေသာ Agent Fee သည္ တနင့္တပိုးျဖစ္၏။ သူတို႔၏ေနာက္မွလည္း အုပ္စုလိုက္ ထြက္လာၾကျပန္၏။ ဤအုပ္စုမွာ အမ်ိဳးသမီးငယ္ေလးမ်ား အုပ္စုျဖစ္၏။ ရင္ဘတ္တြင္ တူညီတံဆိပ္၀ိုင္းေလးမ်ား တပ္ထားၾကသည္။ ထိုအုပ္စုထဲမွ အမ်ိဳးသမီးေလးမ်ားကိုေတာ့ ကၽြန္မျပတ္သားစြာျမင္ေနရသည္။ သူတို႔ကို ကၽြန္မ အာ႐ံုအျပည့္စူးစိုက္ေနမိသည္မွာ ေသခ်ာသည္။ ဤျမင္ကြင္းသည္ ကၽြန္မအတြက္ ဆန္းသစ္၏။ ကၽြန္မတို႔ႏိုင္ငံမွ ဒီမွာ maid လုပ္ရန္ ထိုကဲ့သို႔ အစုလိုက္လာၾကျခင္းမ်ိဳးကို အခုမွျမင္ဖူးျခင္းျဖစ္သည္။
ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္ ေသးေသးညွက္ညွက္ေလးမ်ားျဖစ္သည္။ လူေကာင္ေသးတာ ကိစၥမရွိပါ။ ကၽြန္မလိုခ်င္သည္မွာ မ်က္လံုးေတာက္ေတာက္ေလးမ်ားသာ ျဖစ္သည္။ ဒီမွာ Domastic helper လာလုပ္ၾကသည့္ Filipino မေလးမ်ား၊ Bar Assistant လာလုပ္ၾကသည့္ Vietnamese မေလးမ်ား၏ မ်က္လံုးေတာက္ေတာက္မ်ိဳးမဟုတ္ပါ။ ျဖဴစင္ေသာ သီလကိုအေျခခံသည့္ ေဖာ္ေရြေသာ စိတ္ႏွလံုး၊ ခိုင္မာေသာ ယံုၾကည္ခ်က္တို႔၏ ေရာင္ျပန္ မ်က္လံုးေတာက္ေတာက္မ်ိဳး ျဖစ္ပါသည္။ ကၽြန္မ ဘာေတြကို ရွာေဖြမိေနပါလိမ့္။ ေခတ္ဆိုတာႀကီးထဲမွာ ကၽြန္မတို႔ေရာက္ေနၾကတာလား။ ကၽြန္မတို႔က ေခတ္ေတြကို ဖန္တီးေနတာလား။ ကၽြန္မ မသိ။ ကၽြန္မ၏ အာ႐ံုကို စြဲက်ံဳးယူငင္ထားေသာ ထိုအမ်ိဳးသမီးငယ္ လူစုသည္ သူတို႔ကို လာႀကိဳသည့္ Agent ေနာက္သို႔ တန္းစီ၍ လိုက္ပါ သြားၾကေလေတာ့သည္။ ကၽြန္မလည္း ထိုေနရာမွေလးကန္ေသာ ေျခလွမ္းျဖင့္ ဦးတည္ရာမဲ့ ထြက္လာခဲ့သည္။ ျမန္မာလူရြယ္တစ္စု၏ သဲ့သဲ့ေျပာလိုက္ေသာ စကားသံကို ၾကားလိုက္ရေသးသည္။ “ဒီအစ္မႀကီး အခုထိမေတြ႔ေသးဘူးနဲ႔တူတယ္။ ငါတို႔ေခၚသြားမွပဲ” တဲ့။ ထိုလူငယ္စုထံ ျပန္လွည့္၍ သူတို႔နားလည္ေသာ၊ ကၽြန္မရည္လည္စြာ ေျပာတတ္ေသာ စကားမ်ားျဖင့္ သူတို႔ေျပာလိုက္ေသာ စကားႏွင့္ပတ္သက္၍ အေျခအတင္ ေဆြးေႏြးခ်င္စိတ္ ေပၚမိေသး၏။ မ်ားေသာအားျဖင့္ မိမိနားမလည္ေသာ ဘာသာစကားမ်ားၾကားတြင္ အေနၾကာေနၿပီျဖစ္ေသာ ကၽြန္မ။ ယခုကဲ့သို႔ သူတို႔၏ စကားကို နားလည္၍ အဓိပၸါယ္ေတြ ေကာက္တတ္ေနျခင္းသည္ပင္ ကၽြန္မအမွားျဖစ္ပါ၏ ဟု ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ဆံုးမ၍ ေဒါသကို မ်ိဳခ်လိုက္ရ၏။ မေရွးမေႏွာင္းဆိုသလို ဆက္တိုက္ခံစားလိုက္ရေသာ ‘က်’ ေဒါသႏွင့္၊ ‘တက’္ ေဒါသကို အေအးႏွင့္ေမွ်ာခ်ရန္ Burger King ဆိုင္သို႔ ဦးတည္လိုက္ပါ၏။
...............
Burger one set မွာ၍ ေခ်ာင္က်ေသာ ခံုတစ္ခုတြင္ ၀င္ထိုင္လိုက္သည္။ ကၽြန္မ၏ ေရွ႕စားပြဲတြင္ ကၽြန္မကို ေက်ာေပး၍ ထိုင္ေနေသာ အစ္မႀကီးတေယာက္ ဖုန္းေျပာေနသည္။ သူျမန္မာလို ေျပာေနတာပါလား။ သူဖုန္းေျပာအျပီးတြင္ ကၽြန္မ သူ႔ေဘးမွခံုကို ေျပာင္းထိုင္၍ “အစ္မျမန္မာလားဟင္” ဟုမိတ္ဆက္လိုက္သည္။ (ျမန္မာမွန္းသိလွ်င္ အနည္းဆံုးေတာ့ ျပံဳးျပမည္။ အၿပံဳးထဲတြင္ ကၽြန္မ ျမန္မာပါဟူေသာ ေဖၚေရြမႈေတြ စီး၀င္ေနရမည္။ ဤအက်င့္ကို ကၽြန္မတမင္တကာပင္ ေမြးျမဴထားသည္ဟု ဆိုႏိုင္ပါသည္။ အေၾကာင္းရွိပါသည္။ ဤႏိုင္ငံသို႔ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ေရာက္ေနၾကေသာ ေရႊျမန္မာမ်ားတြင္၊ မိမိကိုယ္မိမိ ျမန္မာႏွင့္ မတူေအာင္ေန။ မိမိ သားသမီးမ်ားကိုလည္း ျမန္မာဇတ္ ေဖ်ာက္၍၊ ျမန္မာမွန္း မသိရေအာင္ အထူး အာ႐ံုစိုက္ၾကေလေသာ လက္ယာစြန္းေရာက္မ်ားႏွင့္၊ ဘယ္သူက ဘာထင္ထင္ ကိုယ္ေနခ်င္သလို (စည္းမရွိ၊ ကမ္းမရွိ) ေနမည္၊ ဘယ္သူ႔ဂ႐ုစိုက္ရမွာလဲ ဆိုေသာအခ်ိဳးႏွင့္ ေနၾကေသာ လက္၀ဲစြန္းမ်ားဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳးႏွစ္စားေတြ႔ရေလသည္။ ဤသည္မွာလည္း သူတို႔ အေၾကာင္းႏွင့္သူတို႔ ျဖစ္ပါသည္။ ကၽြန္မ၏ ခံယူခ်က္မွာမူ ဘယ္ေနရာဘဲ ေရာက္ေရာက္ ကၽြန္မတို႔သည္ လူေတြထဲေနျခင္းျဖစ္၍ ျမန္မာနဲ႔ မတူမွ လူနဲ႔တူမွာ မဟုတ္။ မိမိဘာဆိုတာကို မိမိ၏ ကိုယ္က်င့္သိကၡာႏွင့္ ကိုယ္ေရးကိုယ္ေသြးတို႔ ျဖင့္သာ ေဖၚျပရေပမည္။)
ထိုအစ္မႀကီးက ႏွစ္လိုဖြယ္ အၿပံဳးၿဖင့္ ျပန္ၿပံဳးျပရင္း၊ “ဟုတ္တယ္။ သူ ဒီကိုေရာက္ေနတာ ဘယ္ေလာက္ၾကာၿပီလဲ” ဟုႏႈတ္ဆက္စကားကိုဆို၏။
“သီတာ(ကၽြန္မစကားေျပာလွ်င္ ကိုယ့္နာမည္္ ကိုယ္ထည့္ေျပာတတ္၍) ဒီေရာက္တာ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္သြားၿပီအစ္မ။ အခု အမိ်ဳးသားရဲ႕ ညီရဲ႕သူငယ္ခ်င္း လာမွာမို႔ လာႀကိဳတာ။”
“အမိ်ဳးသားရဲ႕ ညီကို ျမန္မာလို ဘယ္လိုေခၚလဲ။”
“ညီဆိုေတာ႔ ‘မတ’္၊ အစ္ကိုဆိုရင္ေတာ႔ ‘ခဲအ’ို လို႔ေခၚတယ္။”
“ဒို႔က ညီမေလးရဲ႕ အမ်ိဳးသားကို လာႀကိဳတာ။ ညီမေလးရဲ႕ အမ်ိဳးသားကိုေရာ ဘယ္လိုေခၚလဲ။”
“ညီမေလးရဲ႕ အမ်ိဳးသားဆိုရင္လဲ ‘မတ္’ ပဲအစ္မ။”
အစ္မႀကီးသည္ သူ႔လက္ကိုင္အိတ္ထဲမွ စာအုပ္ေသးေသးေလး (diary) ကိုထုတ္၍ မွတ္၏။ တ႐ုတ္စာလံုးမ်ားေရးၿပီး ေဘးကျမန္မာလိုေရးသည္။ “စာေရးခ်င္တယ္ဆိုရင္ ဒီလိုဘဲ တစ္ေန႔၊တစ္ေန႔ ကိုယ္ေတြ႔ႀကံဳတာေလးေတြကို ေရးမွတ္ထားရတယ္ သီတာရဲ႕။ ဒီမွာ အစ္မ name card၊ အဲ႔ဒီမွာေတာ့ တ႐ုတ္လိုေရးထားတယ္။ ျမန္မာလိုေတာ့ ရြက္၀ါလို႔ အသံထြက္နဲ႔တူတယ္။ ‘ရြက္၀ါ’ လို႔ပဲေခၚေပါ႔။”
“သီတာနဲ႔မေတြ႕ရင္ ဒို႔ ဒါကိုပဲဖတ္ေနေတာ့မွာ၊” တ႐ုတ္ဘာသာျဖင့္ ထုတ္ေ၀ေသာ “i weekly” မဂၢဇင္းကိုျပ၏။ “ဒီမွာ ဒို႔ေရးထားတာ။ ကိုယ္ေရးထားတာေလးေတြ ပါလာေတာ့။ ဘယ္လိုေျပာမလဲ ဖတ္ရတာ ေပ်ာ္တယ္ေလ။ သီတာကေတာ့ နားလည္မွာ မဟုတ္ဘူး။ ဒို႔ ျမန္မာလို ေရးထားတဲ့ စာေတြလည္းဖတ္ခ်င္တယ္။ Internet နဲ႔ ဘယ္မွာဖတ္ရမလဲ။”
“အိမ္ကဆရာႀကီးကေလ...xxxx xxxx
“သားက ျမန္မာျပည္ကို သူ႔ဖာသူလည္းသြားတယ္။ xxxx xxxx
“သမီးကေတာ့ ကေလးေတြကို က်ဴရွင္လိုက္ျပတယ္။ သူတို႔ကို ကိုယ့္ေျခေထာက္ေပၚ ကိုယ္ရပ္တတ္ေအာင္ xxxxx xxxx
မရြက္၀ါနဲ႔ ကၽြန္မ စကားေတြ အမ်ားႀကီးေျပာျဖစ္ခဲ့ၾကပါသည္။
...............
ရုတ္တရက္ မရြက္၀ါက-
“သီတာ အသက္ဘယ္ေလာက္ရွိၿပီလဲ။”
“သီတာ က 1969 ေမြးတာဆိုေတာ့...”
“1969? ဒို႔ျမန္မာျပည္ကထြက္လာခဲ့တာ အဲ့ဒီႏွစ္ပဲ။ အဲ့ဒီတုန္းက ဒို႔က ဆယ့္ေလးႏွစ္။ ရန္ကုန္ ဘယ္နားေနလဲ။”
“သီတာက အလံုမွာေနတာ။”
“ဒို႔က အ.ထ.က(၄)အလံုမွာ ေက်ာင္းတက္ခဲ့တာ၊ ဟိုတုန္းကေတာ့ ကူရွင္ေက်ာင္းေပါ႔။ ဒို႔ အခ်စ္ဆံုး သူငယ္ခ်င္း တစ္ေယာက္ နာမည္ကလဲ သီတာပဲ၊ သီတာ စာသိပ္ေတာ္တယ္။ ၾကက္ေတာင္႐ိုက္လည္း ေတာ္တယ္။ ဒို႔ေတြ ေက်ာင္းေတြ ေက်ာင္းေတြ လိုက္ၿပိဳင္ၾကတာ ဆုေတြ ႏွစ္တိုင္းရတယ္။ သိပ္ေပ်ာ္တာဘဲ။ အင္း သီတာ၊ သီတာ သူ႔ကို သိပ္ေတြ႔ခ်င္တာပဲ။ ဘယ္မွာ ရွာရမလဲ။ ဘယ္လို ရွာရမလဲဟင္?”

သုတၱန္ ႏွင့္ အဘိဓမၼာ

ျမတ္ဗုဒၶ၏ ေဒသနာေတာ္သည္ အနတၱေဒသနာျဖစ္သည္။ “အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱ” ဟူေသာ သခၤါရဓမၼတို႔၏ လကၡဏာေရးသံုးပါးတို႔တြင္ အနိစၥ ႏွင့္ ဒုကၡတရားတို႔ကို ဗုဒၶျမတ္စြာမေပၚထြန္းမီ ေခတ္ကာလကပင္ ေရွးပညာရွိ သမဏ, ျဗာဟၼဏတုိ႔ ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ခဲ့ၾကသည္။ အနတၱတရားကိုမူ ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရားပြင့္ေတာ္မူမွသာ ေဟာၾကားႏိုင္စြမ္း႐ွိခဲ့သည္ ဟု အဆို႐ွိေလသည္။ ‘အနတၱ’တရားဟူသည္ကား အလံုးစံုေသာတရားတို႔သည္ မိမိ၊ ငါ၊ သူတစ္ပါးစသျဖင့္ ေခၚေ၀ၚ သမုတ္အပ္ေသာ ၿမဲၿမံသည့္ အႏွစ္သာရတရားမ်ိဳး မဟုတ္။ ငါ့ကိုယ္၊ ငါ့ဟာဟူ၍ အစိုးရေသာ တရားမ်ိဳး မဟုတ္။ အတၱ မဟုတ္။ သို႔ျဖစ္၍ ထိုတရားတို႔အား “ဧတံမမ, ဧေသာဟမသၼိ, ဧေသာေမ အတၱာ” (ငါ့ဟာ, ငါ, ငါ၏ အတၱ) ဟု စြဲလမ္းသံုးသပ္ျခင္းငွာမထိုက္ ဟူ၍ ေဟာၾကားေသာတရားျဖစ္သည္။

ခႏၶာ ၅-ပါး၊ ႐ုပ္နာမ္တရားစုတို႔ကား ဉာဏ္ျဖင့္ သိႏိုင္ေသာ အစစ္အမွန္တရားအစုျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ပုထုဇဥ္တို႔သည္ ခႏၶာ ၅-ပါး၊ ႐ုပ္နာမ္တရားတို႔အား “ငါ့ဟာ, ငါ, ငါ၏ အတၱ”ဟု “တဏွာ, မာန, ဒိ႒ိ”ဟူေသာ ပပၪၥတရားတို႔ျဖင့္ စြဲလမ္း သံုးသပ္ ထင္မွတ္မွားၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ “အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱ”ဟု မျမင္ႏိုင္။ “နိစၥ, သုခ, အတၱ”ဟု ဆန္႔က်င္ဖက္ တလြဲေဖာက္ျပန္၍ ျမင္သည္။ ထို ၀ိပၸလႅာသေခၚ ေဖာက္ျပန္ေသာ အသိအျမင္တို႔သည္ ပုထုဇဥ္၏ သႏၲာန္တြင္ အျမစ္တြယ္ေနရကား အမွန္သိျမင္ေသာ အျမင္ေပၚရန္ ႀကီးစြာေသာ လံု႔လ၀ီရိယ၊ ပညာ၊ သတိတို႔ ျဖင့္ အဖန္ဖန္အားထုတ္ရန္ လိုအပ္သည္။ ႐ုပ္နာမ္သခၤါရတရားတို႔၏ သေဘာအစစ္မွန္အား အမွန္ကို အမွန္အတိုင္း ယထာဘူတဉာဏ္ျဖင့္ သိျမင္ပါက၊ ထို ႐ုပ္နာမ္သခၤါရတရားတို႔အေပၚ၌ တပ္မက္စြဲလမ္းေသာ စိတ္ကင္းကာ ၿငီးေငြ႔ေသာ နိဗၺိႏၵဉာဏ္အျမင္ ျဖစ္ေပၚလာေပမည္။ ႐ုပ္နာမ္သခၤါရတရားတို႔အေပၚ ၿငီးေငြ႔ စြန္႔ပယ္လိုေသာ အျမင္သန္လာပါက ႐ုပ္နာမ္သခၤါရတရားတို႔၏ ဆန္႔က်င္ဖက္သဘာ၀ျဖစ္ေသာ ျဖစ္ပ်က္ခ်ဳပ္ၿငိမ္းေသာ နိဗၺာန္ကိုျမင္သည့္ တပ္မက္ျခင္းကင္းေသာ ၀ိရာဂ ေခၚ မဂ္ဉာဏ္ျဖင့္ မ်က္ေမွာက္ျပဳႏိုင္ေပမည္။ ဤသည္ကား ဗုဒၶျမတ္စြာ ၄၅-၀ါကာလပတ္လံုး အဖန္တလဲလဲ နည္းပရိယာယ္မ်ိဳးစံုျဖင့္ ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္၏ အခ်ဳပ္ ျဖစ္သည္။

“ယထာဘူတ၊ နိဗၺိႏၵ၊ ၀ိရာဂ” (မိုးကုတ္ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီး၏ ေ၀ါဟာရျဖင့္ဆိုပါက ျဖစ္ပ်က္ျမင္၊ ျဖစ္ပ်က္မုန္း၊ ျဖစ္ပ်က္ဆံုး) ဟူ၍ အဆင့္ဆင့္ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္ျခင္းအား ၀ိပႆနာတရား ပြားမ်ားသည္ဟု ေခၚသည္။ ဤတြင္ ႐ုပ္နာမ္တရားတို႔၏ သဘာ၀အမွန္ကို သိျမင္ရန္ အားထုတ္ရာတြင္ ေရွးဦးစြာ “ဃန”ေခၚ တစ္ေပါင္းတည္း၊ တစ္သားတည္းဟု ထင္မွတ္ထားေသာ အထင္မွားကို ၿပိဳကြဲေအာင္ ႀကိဳးပမ္းရသည္။ ေယာက္်ား, မိန္းမ, ငါ စသျဖင့္ အသြင္အျပင္အားျဖင့္ တစ္ပါင္းတည္း သမူဟဃန ထင္မွတ္ျခင္းကို ပယ္ေျဖာက္ရန္ “ဆံပင္, ေမြးညင္း, ေျခသည္း, လက္သည္း...” စသျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ “ပထ၀ီ, ေတေဇာ, ၀ါေယာ, အာေပါ” စသျဖင့္ျဖစ္ေစ တစ္စစီ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ႐ႈရသည္။ ဤကား႐ုပ္, ဤကားနာမ္ စသျဖင့္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ႐ႈရသည္။ ယခင္ေန႔က ငါသည္ ယေန႔ငါပင္ ျဖစ္သည္စသျဖင့္ ကာလအားျဖင့္ တစ္သားတည္းၿမဲၿမံေနသည္ဟု ထင္မွတ္ေသာ သႏၲာနဃနကို ကြဲရန္ ဤ႐ုပ္, ဤနာမ္တို႔သည္ ဤေနရာတြင္ျဖစ္၍ ခဏအတြင္းမွာပင္ခ်ဳပ္ၾကသည္ဟု ကာလအားျဖင့္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ႐ႈရသည္။ “ခံစားျခင္းသည္ ေ၀ဒနာျဖစ္သည္၊ မွတ္သားျခင္းသည္ သညာျဖစ္သည္” စသျဖင့္ ကိစၥဃန ကြဲေအာင္႐ႈရသည္။ “ဤကား အဆင္း, ဤကား အသံ, ဤကား အနံ...” စသျဖင့္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ေယာက္်ား, မိန္းမဟု အာ႐ုံအားျဖင့္ ေရာေထြးေနေသာ အာရမၼဏဃန ကိုကြဲေအာင္ ႐ႈရသည္။ အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ၀ိပႆနာ၏ ေရွးဦးအလုပ္မွာ ေန႔စဥ္ေတြ႕ျမင္ႀကံဳေတြ႔ေနရေသာ တရားတို႔အား တစ္စစီျဖစ္ေအာင္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာရေသာ အလုပ္ျဖစ္သည္။ ေဒသနာေတာ္တြင္ နာၾကားသူတို႔၏ အလိုအာသယအလိုက္ ခႏၶာ ၅-ပါးအျဖစ္၊ အာယတန ၁၂-ပါး အျဖစ္၊ ဓာတ္ ၁၈-ပါး အျဖစ္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ေဟာၾကားသည္။ အေၾကာင္းမွာ အတၱဟု မွတ္ယူထားျခင္း၊ ငါ့ဟာဟု ႏွစ္သက္တပ္မက္ေသာ စိတ္ျဖင့္ မွတ္ယူထားေသာတရားတုိ႔သည္ အမွန္တကယ္ရွိေသာ အရွိတရားမ်ား မဟုတ္။ အထင္တရားမ်ားသာ ျဖစ္သည္ဟု သေဘာေပါက္နားလည္ေစရန္ျဖစ္သည္။

ထို႔ေနာက္ ထို ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္ဟူေသာ အမွန္တကယ္ျဖစ္ပ်က္ေနေသာတရားတို႔သည္ မိမိတို႔၏ ပင္ကိုယ္အစြမ္းအားျဖင့္ ျဖစ္လာၾကသည္ မဟုတ္။ တန္ခိုး႐ွင္၊ ဖန္ဆင္း႐ွင္တုိ႔ ဖန္ဆင္းလိုက္သည္ မဟုတ္။ အေၾကာင္းတရားတို႔ ေပါင္းဆံု၍ ျဖစ္ေပၚလာရၿပီး၊ ထိုအေၾကာင္းတရားတို႔ ခ်ဳပ္ၿငိမ္းေသာအခါ၊ အက်ိဳးတရားတို႔လည္း ခ်ဳပ္ပ်က္ရသည္ ဟူေသာ အေၾကာင္းအက်ိဳးဆက္ႏြယ္မႈ ပစၥယသေဘာကို ထင္ေအာင္႐ႈရေလသည္။ ပထမအဆင့္တြင္ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ႐ႈျမင္ခဲ့ေသာ တရားတို႔သည္ မည္သို႔ အခ်င္းခ်င္းအျပန္အလွန္ အေၾကာင္းက်ိဳးဆက္စပ္၍ ေနပံုကို ဤဒုတိယအဆင့္တြင္ ႐ႈျမင္ရန္အားထုတ္ရသည္။ စာေပတြင္ ပထမအဆင့္အား နာမ္႐ုပ္အား ပိုင္းျခားသိေသာ နာမ႐ူပပရိေစၧဒဉာဏ္၊ ဒုတိယအဆင့္အား အေၾကာင္းတရားကို သိမ္းဆည္းေသာ ပစၥယပရိဂၢဟဉာဏ္ဟု ေခၚသည္။ ထိုသို႔ တစ္စစီ ခြဲျခားစိတ္ျဖာျခင္း ႏွင့္ ထို တရားအစိတ္တို႔ မည္သို႔ အေၾကာင္းအက်ိဳးအားျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းဆက္စပ္ျခင္းတို႔ကို သုတၱန္ေဒသနာေတာ္တြင္ ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္၊ ပဋိစၥသမုပၸါဒ၊ သစၥာ ဟူ၍ ဖြဲ႔၍ ေဟာၾကားေတာ္မူသည္။

သုတၱန္ေဒသနာေတာ္သည္ မ်က္စိျဖစ္လွ်င္၊ အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္သည္ အလြန္အားေကာင္းေသာ မွန္ေျပာင္းတလက္ ဟုဆိုရေပမည္။ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္တြင္ သတၱ၀ါတို႔၏ အလိုအဇၩာသယစသည္တို႔ကို လိုက္၍ တစ္စိတ္ တစ္ေဒသအားျဖင့္သာ ေဟာၾကားရေသာ္လည္း၊ အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္တြင္ကား မည္သည္ကိုမွ်မငဲ့ဘဲ ယထာဓမၼ သဘာ၀႐ွိသည့္အတိုင္း နည္းမ်ိဳးအသြယ္သြယ္ျဖင့္ ေဟာၾကားေတာ္မူထား၏။ ဤသို႔ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္ထက္ နက္႐ႈိင္း သာလြန္၍ပင္ အဘိဓမၼ (အဘိ – သာလြန္ေသာ+ ဓမၼ – တရား)ဟု အမည္ရျခင္း ျဖစ္ေပသည္။ အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္သည္လည္း သုတၱန္ေဒသနာေတာ္ကဲ့သို႔ပင္ “ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္၊ ပဋိစၥသမုပၸါဒ၊ သစၥာ” တရားတို႔အား “ပုဂၢိဳလ္, သတၱ၀ါ, သူ, ငါ” မဟုတ္၊ “နိသတၱ၊ နိဇီ၀၊ အနတၱ”သက္သက္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေပၚလြင္ေစရန္ ေဟာၾကားထားျခင္း ျဖစ္သည္။

အဘိဓမၼာပိဋကတ္ေတာ္တြင္ က်မ္း ၇-က်မ္း႐ွိရာ၊ ပထမဆံုးျဖစ္ေသာ ဓမၼသဂၤဏီက်မ္းသည္ ဓမၼတရားအစုစုတုိ႔ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ေရတြက္ျပေသာက်မ္းျဖစ္သည္။ အလံုးစံုေသာတရားတို႔အား “ကုသိုလ္, အကုသိုလ္, အဗ်ာကတ” စသျဖင့္ သေဘာတူရာ, တူရာအုပ္စု သံုးအုပ္စုစီခြဲ၍၎၊ “ဟိတ္တရားအစု, ဟိတ္မဟုတ္ေသာတရားအစု” စသျဖင့္ ႏွစ္အုပ္စုစီခြဲ၍၎၊ မာတိကာေခၚ ဇယားခ်၍ ျပသည္။ သံုးအုပ္စုဖြဲ႕ေသာ ဇယားအား “တိကမာတိကာ”၊ ႏွစ္အုပ္စုဖြဲ႕ေသာ ဇယားအား “ဒြိကမာတိကာ”ဟုေခၚသည္။ ထို႔ေနာက္ ထိုအုပ္စုတစ္ခုခ်င္းစီမွ တရားတို႔ကို –

“ယသၼႎ သမေယ ... စိတၱံ ဥပၸႏၷံ ေဟာတိ ... ။ တသၼႎ သမေယ ... ေဟာတိ။ ... ေဟာတိ။ ...”
“အၾကင္အခါ၌ (ဤမည္ေသာ) စိတ္သည္ျဖစ္၏။ ထိုအခါ၌ (ဤတရားသည္) ျဖစ္၏။ (ဤတရားသည္) ျဖစ္၏။ ...”

စသျဖင့္ ေရတြက္ျပျခင္းျဖစ္သည္။ ဤသို႔အားျဖင့္ စိတ္အမ်ိဳးေပါင္း ၁၂၁-မ်ိဳးအား ထိုစိတ္ျဖစ္ခိုက္ အတူျဖစ္ၾကေသာ (ေစတသိက္)တရားမ်ားျဖင့္ တြဲ၍ေရတြက္ျပသည္။ ႐ုပ္တရားတို႔အား ေရတြက္ျပသည္။ အဘိဓမၼာ၀ိဘင္း စေသာ ေနာက္က်မ္းမ်ားတြင္ ထိုတရားတို႔အား ပိုင္းျခားေ၀ဖန္၍၊ အဓိပၸါယ္ကိုတိက်ေအာင္ သတ္မွတ္ေပးသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ အမွန္တကယ္႐ွိေသာ ပရမတၱတရားတို႔အား အစိတ္စိတ္ ပိုင္းျခားေ၀ဖန္ကာ အတၱဟု ထင္မွတ္အပ္ေသာတရား ႐ွာမရႏိုင္ပံုကို အေသးစိတ္ ေဟာၾကားထားသည္။

“ပုဂၢိဳလ္, သတၱ၀ါ, သူ, ငါ, အတၱ” တို႔သည္ အစစ္မွန္အားျဖင့္ မ႐ွိ။ အထင္ပညတ္ တရားမ်ားသာျဖစ္သည္။ “စိတ္၊ ေစတသိက္၊႐ုပ္၊ နိဗၺာန္”ဟူေသာ ပရမတၳတရား ေလးပါးသည္သာ အစစ္မွန္အားျဖင့္ ဉာဏ္တြင္ သိ႐ွိႏိုင္ေသာ တရားမ်ားျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ထိုပရမတၳတရားတို႔သည္ အႏုျမဴ၀ါဒ (Atomism) တြင္ကဲ့သို႔ သီးျခားစီ မိမိအစြမ္းအားျဖင့္ ျဖစ္တည္ၾကေသာ တရားမ်ားမဟုတ္။ သိၾကား၊ ျဗဟၼာ၊ တန္ခိုး႐ွင္မ်ားက ဖန္ဆင္းထားျခင္းမ်ိဳးလည္း မဟုတ္။ “စိတ္၊ ေစတသိက္၊ ႐ုပ္” ဟူေသာ သခၤါရတရားတို႔သည္ အေၾကာင္းတရားကိုမွီ၍ ျဖစ္ပ်က္ၾကရသည္။ ယုတ္စြအဆံုး အေၾကာင္းတရားဆိုရာ၌ပင္ တစ္ခုတည္းေသာ အေၾကာင္းကိုသာမွီ၍ ျဖစ္ပ်က္ၾကျခင္း မဟုတ္။ တစ္ပါးမကသည့္ အေၾကာင္းတရားမ်ား ညီညြတ္မွသာ ျဖစ္တည္ႏိုင္ၾကေလသည္။ ေနာက္ဆံုး ခုႏွစ္က်မ္းေျမာက္ျဖစ္ေသာ ပ႒ာန္းက်မ္းတြင္ ေရွ႕က်မ္းမ်ားက အစိတ္စိတ္ အမႊာမႊာျပဳ၍ ခြဲျခားေ၀ဖန္ျပထားေသာ “ခႏၶာ, အာယတန, ဓာတ္” တရားတို႔သည္ တစ္ပါးႏွင့္ တစ္ပါးမည္သို႔ ဆက္ႏြယ္ပတ္သက္၍ ေထာက္ပံ့ေနၾကပံု အေသးစိတ္ စနစ္တက် ေဟာၾကားထားေပသည္။ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္က ညႊန္ျပေပးေသာ (၁) ပိုင္းျခားေ၀ဖန္၍ သိသည့္ နာမ႐ူပပရိေစၧဒ အသိ၊ (၂) ထိုတရား အစိတ္တို႔ တစ္ပါးႏွင့္ တစ္ပါး ေထာက္ပံ့ေက်းဇူးျပဳေနပံု အေၾကာင္းတရားကို သိမ္းဆည္းသည့္ ပစၥယပရိဂၢဟ အသိ တို႔ကိုပင္၊ ဓမၼသဂၤဏီအစ ပ႒ာန္းအဆုံး အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္က ညႊန္ျပေပးေပသည္။ ျခားနားခ်က္ကား အဘိဓမၼာေဒသနာေတာ္သည္ သတၱ၀ါတို႔၏ အလိုကိုလိုက္၍ ေဟာျခင္းမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ၊ ဓမၼသေဘာသက္သက္ကို လိုက္ကာ၊ နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ အေသးစိတ္ ေဟာၾကားထားျခင္းပင္ျဖစ္သည္။

ထို႔ေၾကာင့္ပင္ ကိုလံဘိုၿမိဳ႕႐ွိ ၀ဇီရာရာမေက်ာင္းတိုက္မွ ၀ဇီရဉာဏ မဟာေထရ္က “အဘိဓမၼာသည္ အားေကာင္းေသာ မွန္ေျပာင္းတစ္လက္ႏွင့္ တူ၏။ သို႔ေသာ္ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္မွရေသာ အသိဉာဏ္သည္ ျမင္ျခင္းအမႈကို ၿပီးေစသည့္ မ်က္စိပင္ျဖစ္ေလသည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ အဘိဓမၼာသည္ ေဆးပုလင္း တံဆိပ္ေပၚမွ ေဆးေဖာ္စပ္ပံုအညႊန္းျဖစ္လွ်င္၊ သုတၱန္ေဒသနာေတာ္မွရေသာ အသိပညာသည္ ေရာဂါႏွင့္ လကၡဏာတို႔ကို ေပ်ာက္ကင္းေစႏိုင္ေသာ ေဆးႏွင့္တူေပမည္။” ဟု မိန္႔ၾကားခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

ဧရာ(မႏၲေလး)

က်မ္းကိုး။
(၁) ပါဠိေတာ္က်မ္းမ်ား၊ ၀ိသုဒိၶမဂ္အ႒ကထာ ႏွင့္ အ႒သာလိနီ
(၂) Abhidhamma Studies: Buddhist Explorations of Consciousness and Time by Venerable Nyanaponika Thera.
(၃) A Comprehensive Manual of Abhidhamma by Bhikkhu Bodhi.

ပကိဏ္ဏကနမက္ကာရအစိန္တေယျကြီး - အသံထွက်ပူဇော်ခြင်း

ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားတော်မူအပ်သော

 

ပကိဏ္ဏကနမက္ကာရအစိန္တေယျကြီး
(ဤနေရာကို နှိပ်၍ သွားပါ။)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

၁။ အစိန္တေယျ၊ အပ္ပမေယျ၊ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌ၊ အတုလပရမံ၊ အရဟံ ဘဂဝါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ၊ အနုတ္တရမာရဇိ၊ တိလောကန္တဂူ၊ သယမ္ဘူဘဝိဿရ၊ ဤသို့စသား၊ အသချေင်္ယျ၊ နာမတံဆိပ်၊ ဂုဏ်ဝိသိဌ်ဖြင့်၊ ဇမ္ဗူဒိပ်မှတက်၍၊ ဘဝဂ်တိုင်ကြေညာလျက်၊ ကာမရူပ၊ အရူပဟု၊ သြကာသ သုံးရပ်၊ လောကဓာတ်နှိုက်၊ အမြတ်ထက်အမြတ်၊ သမိုက်အပ်သော၊ လူနတ်ဗြဟ္မာ၊ မဟာကဝိန်၊ သုခမိန်တို့သည်၊ ပညိန္ဒြေရှိတိုင်းဖြင့်၊ ခြားပိုင်းတွက်ကျုံး၍၊ မဆုံးမကုန်နိုင်၊ မကြံစည်နိုင်၊ မအံသြနိုင်၊ ပြည့်လှိုင်ထွေပြား၊ များပြားကျယ်ဝန်းသော၊ ကျေးဇူးတော်အပုံ၊ ဂုဏ်တော် အပေါင်းနှင့်၊ ပြည့်စုံတော်မူထသော-

အစိန္တေယျ=မကြံစည်နိုင်၊ ကြံတွေးမရနိုင်သော။
အပ္ပမေယျ=မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော။
သေဋ္ဌ=လောကထက်မြတ်သော။
ဇေဋ္ဌ=လောကထက်ကြီးသော။
အတုလ=တုဖက်ကင်းသော။
ပရမံ=မြတ်သော။
အရဟံ=ပူဇော်အထူးကို ခံထိုက်သော။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ=အလုံးစုံသောတရားကို မဖောက်မပြန် မှန်ကန်စွာ ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်း၍သိသော။
အနုတ္တရ=မိမိထက်လွန်မြတ်သူ မရှိသော။
မာရဇိ=မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်တော်မူသော။
တိလောကန္တဂူ=လောကသုံးပါး၏ အဆုံးသို့ ရောက်တော်မူသော။
သယမ္ဘူ=တရားကို ကိုယ်တိုင်သိတော်မူသော။
ဘဝိဿရ=ဘဝကို စိုးမိုးတော်မူသော။
အသချေင်္ယျနာမတံဆိပ်=မရေမတွက်နိုင်သော အမည်တော် ဘွဲ့တံဆိပ်။
ဂုဏ်ဝိသိဌ်=ဂုဏ်ထူး။
ဇမ္ဗူဒိပ်=ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းအနက် ဇမ္ဗူဒီပါတောင်ကျွန်း။
ဘဝဂ်=သုံးဆယ့်တစ်ဘုံတွင် အထက်ဆုံးဘုံ။
ကာမရူပ၊ အရူပဟုသြကာသသုံးရပ်=ကာမဘုံ၊ ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံဟူသော သတ္တဝါတို့ တည်နေရာ ဘုံကြီးသုံးရပ်။
လောကဓာတ်=စကြဝဠာလောကကြီး
သမိုက်အပ်သော=သမုတ်အပ်သော။
မဟာကဝိန်=ပညာရှိကြီး။
သုခမိန်=ပညာရှိ။
ပညိန္ဒြေ=ဉာဏ်ပညာ။
ကျေးဇူးတော်အပုံ=ကျေးဇူးတော် အများအပြား။

၂။ အမျိုးဖြင့်မြတ်သောသူ၊ ဘုန်းဖြင့်မြတ်သောသူ၊ ဂုဏ်ဖြင့့်မြတ်သောသူတို့သည်၊ မာန်မူဖက်ပြိုင်ခြင်းငှာမထိုက်၊ မကိုဋ်မင်္ဂလာ၊ ဤကမ္ဘာနှိုက်၊ ပထမာဒိက၊ ဘူမိပါလ၊ အာဒိစ္စဂိုဏ်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြု၊ သမ္မုတိဒေဝရာဇ်၊ နေနွယ်ဖြစ်၍၊ စင်စစ်အမျိုးတော်အားဖြင့် မြတ်သော ဇာတိမဟတ္တဂုဏ်၊ သုံးဘုံရပ်လုံး၊ ညွှတ်ရုံးကော်ရော်၊ ပူဇော်ဦးညွှတ်ရာဖြစ်၍၊ စင်စစ်ဘုန်းတော်အားဖြင့် လွန်မြတ်သော ပုညမဟတ္တဂုဏ်၊ ဝသုန်သေလာ၊အဏ္ဏဝါကို၊ မြူလွှာပြုလျက်၊ နှိုင်းတုစက်လည်း၊ ကျေးဇူးနက်တိုင်၊ မကုန်နိုင်သည်ဖြစ်၍၊ စင်စစ်ဂုဏ်တော်အားဖြင့် မြတ်သော ဂုဏမဟတ္တဂုဏ်၊ ဤသုံးစုံကြောင့်၊ လူ့ဘုံနတ်ဌာန်၊ ပြိုင်စံယှဉ်ဖော်၊ မပေါ်မပြူ၊ တစ်ဆူတည်းသော အပ္ပဋိပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူထသော-

 
မကိုဋ်မင်္ဂလာ=ထူးခြားမွန်မြတ်သည့် မကိုဋ်သရဖူ။
ပထမာထိက=အစဦးဆုံး။
ဘူမိပါလ=မင်း။ (ဤ၌ သမ္မတမင်းကို ဆိုလိုသည်။)
အာဒိစ္စဂိုဏ်း=နေမျိုးမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသော။
သမ္မုတိဒေဝရာဇ်=မင်း။ မင်းကို သမ္မုတိနတ်ခေါ်သည်။
ဇာတိမဟတ္တဂုဏ်=အမျိုးဇတ်အားဖြင့် ကြီးမြတ်သောဂုဏ်။
ပုညမဟတ္တဂုဏ်=ဘုန်းတော်အားဖြင့် ကြီးမြတ်သောဂုဏ်။
ဝသုန်=မြေ။
သေလာ=ကျောက်တောင်။
အဏ္ဏဝါ=သမုဒ္ဒရာ။
ဂုဏမဟတ္တဂုဏ်=ဂုဏ်အားဖြင့်ကြီးမြတ်သောဂုဏ်။
အပ္ပဋိပုဂ္ဂိုလ်=ယှဉ်ဘက်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်။

၃။ ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ၊ ချက်ဗွေဘူမိ၊ အပရာဇိခရိုင်၊ ညောင်မဏ္ဍိုင်ကို၊ စိုးပိုင်တော်မူအံ့သော ကာလနှိုက်၊ ကာမလောကဓာတ်၊ ခုနစ်ရပ်လုံး၊ ဆတ်ဆတ်လှိုက်ခုန်၊ တုန်ဘနန်းမျှ၊ သန်းအကုဋေ၊ နတ်ဗိုလ်ခြေနှင့်၊ မိုးမြေကြည်းဟည်း၊ ပဲ့တင်တီးအောင်၊ ဖျက်ဆီးလုယက်လာသော၊ မေခလာဂီရိ၊ တောင်တရှိမျှ၊ ပြောင်ကြီးသေဌ်နင်း၊ မာရ်နတ်မင်းကို၊ ဖြည့်တင်းတော်မူခဲ့သော ပါရမီဉာဏ်၊ ကံသမ္ဘာရှိန်၊ ဝရဇိန်လျှံပြောင်၊ ရွှေဘုန်းရောင်ဖြင့်၊ မှောင်မဝင်ခင်၊ အောင်မြင်တော်မူစေ၍၊ ကိလေသာစက်၊ သုံးထောင်ဝက်ကို၊ ဖြိုဖျက် တိုက်လှန်ခြင်းငှာ၊ အာနာပါန ဘာဝနာဖြင့်၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ စတုတ္ထ သမာပတ်တို့ကို၊ အာဝဇ္ဇနဝသီ၊ သမာပဇ္ဇနဝသီ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ၊ အဓိဋ္ဌာနဝသီ၊ ဝုဋ္ဌာနဝသီတည်းဟူသော၊ ဝသီဘော်ငါးတန်ဖြင့်၊ အဖန်ဖန်လေ့လာတော်မူပြီးလျှင်၊ ရှေးတီးကာလ၊ ဘဝရှည်ကျူး၊ ဖြစ်ဖူးသမျှ၊ ဒေသရပ်ရွာ၊ ခန္ဓာပင်စည်၊ အမည်အမျိုးစသော၊ ပရမတ် ပညတ်တို့ကို၊ တပ်အပ်သိနိုင်စွမ်းသော ပုဗ္ဗေနိ၀ါသဉာဏ်၊ သုံးတန်ဘုံသား၊ အများသတ္တ၊ ဝေနေယျတို့၏၊ ကမ္မဂတိ၊ စုတိပဋိသန်၊ လားရန်ဌာနနှင့်တကွ၊ ဒူရပဋိစ္ဆန္န၊ သဏှသုခုမ ဖြစ်သော ရူပါရုံကို၊ အကုန်မြင်နိုင်စွမ်းသော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ လေးတန်သြဃ၊ အာသဝနှင့်၊ ယောဂဂန္ထာ၊ လေးဖြာဥပါဒါန်၊ ခြောက်တန်နီဝရဏ၊ အနုသယ ခုနစ်အင်၊ သံယောဇဉ်ဆယ်တန်၊ ခြံရံလျက်သား၊ များစွာသော အကုသိုလ်၊ ဗိုလ်ခြေကွပ်ကဲ၊ သူရဲကိလေသာ၊ ထောင့်ငါးရာတို့ကို၊ စင်စွာပယ်ဖြတ်၊ အလွန်မြတ်သောကြောင့်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂ၊ အမည်ရသော၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်၊ ဤသုံးတန်သော ၀ိဇ္ဇာ၊ ခွဲစိတ်ဖြာသော်၊ ၀ိဇ္ဇာရှစ်ပါးနှင့်၊ ပြည့်စုံတော်မူသဖြင့်၊ သယမ္ဘူအထွတ်၊ လူတမွတ်ဟု၊ မချွတ်သမိုက်အပ်ထသော-

ဇမ္ဗူ = ဇမ္ဗူဒီပါ လက်ယာတောင်ကျွန်း။
ချက်ဗွေဘူမိ = ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၏ အလယ်ဗဟို။
အပရာဇိခရိုင် = အပ္ပရာဇိတပလ္လင်၊ ရန်သူတို့ မအောင်မြင်နိုင်သည့် နေရာထူး။
ညောင်မဏ္ဍိုင် = သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်၏ တည်ရာဖြစ်သော မဟာဗောဓိ ညောင်ပင်။
ကာမလောကဓာတ် = လူ့ဘုံ၊ နတ်ဘုံခြောက်ထပ် ဟူသော ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ။
ကြည်းဟည်း = အသံကျယ်စွာ မြည်သည်။
မေခလာဂီရိ = မာရ်နတ်၏ ဂီရိမေခလာ မည်သောဆင်။
မာရ်နတ် = နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးသည့်နတ်။
ပါရမီဉာဏ် = ပါရမီဆယ်ပါး ဉာဏ်တော်ကုသိုလ်။
ကံသမ္ဘာရှိန် = ကံအဆောက်အဦး အဟုန်။
ဝရဇိန် = မိုးကြိုးစက်။
ကိလေသာစက် = တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိလေသာ။
သုံးထောင်ဝက် = သုံးထောင်၏ တစ်ဝက်။
အာနာပါနဘာဝနာ = ထွက်သက် ဝင်သက်ကို စီးဖြန်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း။
ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ စတုတ္ထသမာပတ် = ပထမစျာန်၊ ဒုတိယစျာန်၊ တတိယစျာန်၊ စတုတ္ထစျာန် ဟူသော ဝင်စားသည့် စျာန်လေးပါး။
ဝသီဘော်ငါးတန် = စျာန်ကို အထူးသဖြင့် နိုင်နင်းစေရန် အလေ့အကျင့်ပြုမှု ငါးမျိုး။
(၁) အာဝဇ္ဇနဝသီ = ထပ်ကာထပ်ကာ ဆင်ခြင်ခြင်း အလေ့အကျင့်၊
(၂) သမာပဇ္ဇနဝသီ = ထပ်ကာထပ်ကာ ဝင်စားခြင်း အလေ့အကျင့်၊
(၃) ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီ = အဖန်ဖန် သုံးသပ်ခြင်း အလေ့အကျင့်၊
(၄) အဓိဋ္ဌာနဝသီ = စျာန်မှထရန် ဆောက်တည်ခြင်း အလေ့အကျင့်။
(၅) ဝုဋ္ဌာနဝသီ = သတ်မှတ်ချိန် အတိုင်း စျာန်မှထခြင်း အလေ့အကျင့်။
ရှေးတီးကာလ = ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ။
ပရမတ် = ရုပ်နာမ်တရား။
ပညတ် = အမည်။
ပုဗ္ဗေနိ၀ါသဉာဏ် = ရှေးကနေခဲ့ဖူးသည်ကို ပြန်သိသောဉာဏ်။
ဝေနေယျ = ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ။
ကမ္မ = ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ။
ဂတိ = လားရာလမ်း။
စုတိ = သေခြင်း။
ပဋိသန် = မွေးဖွားခြင်း။
ဒူရ = ဝေးသော။
ပဋိစ္ဆန္န = တစ်စုံတစ်ခုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော။
သဏှ = သိမ့်မွေ့သော။
သုခုမ = အနုစိတ်ဖြစ်သော။
ဒိဗ္ဗစက္ခု = နတ်မျက်စိကဲ့သို့ မြင်နိုင်သောဉာဏ်။
သြဃ = ရေအလျဉ်နှင့်တူသော တရား၊ ကာမောဃ၊ ဘဝေါဃ၊ ဒိဋ္ဌောဃ၊ အဝိဇ္ဖောဃဟု လေးမျိုးရှိသည်။
အာသဝ = ကြာမြင့်စွာ ထုံအပ်သည့် အရက်နှင့် တူသောတရား။ သြဃကဲ့သို့ ကာမ၊ ဘဝ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ အဝိဇ္ဇာဟု လေးမျိုးရှိသည်။
ယောဂ = သံသရာဝဋ်ဒုက္ခနှင့် တွဲယှဉ်စေတတ်သော တရား၊ အထက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးရှိသည်။
ဂန္ထ = သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ၌ ထုံးဖွဲ့တတ်သော တရား။ အဝိဇ္ဇာ၊ ဗျာပါဒ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ဣဒံ သစ္စာဘိနိဝေသ ဟူ၍ လေးမျိုးရှိသည်။
ဥပါဒါန် = ပြင်းထန်ခိုင်မြဲစွာ စွဲလမ်းတတ်သော တရား။ ကာမုပါဒါန်၊ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်၊ သီလဗ္ဗတုပါဒါန်၊ အတ္တဝါဒုပါဒါန် ဟူ၍ လေးမျိုးရှိသည်။
ခြောက်တန်နီဝရဏ = ကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ပေါ်ရအောင် ပိတ်ဆီး တားမြစ်တတ်သော တရားခြောက်ပါး။ ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ဗျာပါဒ၊ ထိနမိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ အဝိဇ္ဇာ ဤခြောက်မျိုး ဖြစ်သည်။
အနုသယခုနစ်အင် = မဖြစ်ပေါ်သေးဘဲ စိတ်သန္တာန်၌ ကိန်းနေသော တရား ခုနစ်မျိုး။ ကာမရာဂ၊ ဘဝရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ အဝိဇ္ဇာ ဤခုနစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
သံယောဇဉ်ဆယ်တန် = သတ္တဝါတို့ကို သံသရာစက်မှ မထွက်နိုင်အောင် ဖွဲ့နှောင်ဆွဲတွယ်တတ်သော တရားဆယ်ပါး။ ကာမရာဂ၊ ရူပရာဂ၊ အရူပရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဝိဇ္ဇာ ဤဆယ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ကိလေသာ = စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ် ပူလောင်စေတတ်သော တရား။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ ဟူ၍ ကိလေသာဆယ်ပါး။
ထောင့်ငါးရာကိလေသာ = လောကီစိတ်- ၁ + စေတသိက်- ၅၂ = ပေါင်း နာမ်တရား- ၅၃၊ နိပ္ဖန္နရုပ်- ၁၈ + လက္ခဏရုပ်- ၄ = ပေါင်း ရုပ်တရား- ၂၂။ နာမ်ရုပ်နှစ်ရပ်ပေါင်း- ၇၅၊ ယင်းကို အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်- ၁၅၀၊ ယင်း ၁၅၀-သည် အားလုံးကိလေသာ ဆယ်ပါး၏ အာရုံဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ကိလေသာ ၁၀-ပါးနှင့် မြှောက်၊ ၁၅၀ x ၁၀ = ၁၅၀၀ ဖြစ်၏။
အရဟတ္တမဂ္ဂ = မဂ်လေးပါးတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော မဂ်။
အာသဝက္ခယဉာဏ် = အာသဝေါတရားကုန်ရာဖြစ်သော ဉာဏ်။
ဝိဇ္ဇာသုံးပါး = ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်၊
ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး = (၁) ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၊
(၂) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊
(၃) အာသဝက္ခယဉာဏ်၊
(၄)နတ်၏ နားကဲ့သို့ကြားနိုင်သော ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်၊
(၅) သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိနိုင်သော ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ်၊
(၆) တန်ခိုးအမျိုးမျိုးဖန်ဆင်းနိုင်သော ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်၊
(၇) စိတ်အလိုအတိုင်း ပြီးနိုင်သော မနောမယိဒ္ဓိ၊
(၈) ဝိပဿနာဉာဏ်။
လူတမွတ် = လူတွင်အမြတ်။

၄။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာဟူသမျှတို့၊ ရခြင်းငှာမထိုက်၊ သုံးတိုက်ဘုံသား၊ အများသတ္တ၊ ဝေနေယျ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏၊ အလိုဆန္ဒ၊ အာသယကိန်းဟန်ကို၊ ဧကန်သိမြင်နိုင်သော၊ အာသယာနုသယဉာဏ်၊ ဣန္ဒြေရင့်မရင့်ကို၊ ထောက်ချင့်သိစွမ်းနိုင်သော၊ ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တိဉာဏ်၊ ပရမတ်ပညတ်၊ အရပ်ရပ်လုံးစုံကို၊ အကုန်အစင်၊ သိမြင်နိုင်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊ သင်္ခါရ၊ ၀ိကာရ၊ လက္ခဏ၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်တည်းဟူသော ဉေ ယျဓံငါးအင်ကို၊ သိမြင်တော်မူရာ၌၊ ဆီးကာပိတ်ပင်ခြင်း မရှိသော အနာဝရဏဉာဏ်၊ ယမိုက်ပြာဋိဟာ၊ လွှတ်ခြင်းအရာ၌၊ လေ့လာတော်မူနိုင်သော ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်၊ သနားထိုက်လှစွာသော၊ ဝေနေယျသတ္တဝါကို၊ လွန်စွာသနားတော်မူသော မဟာဂရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်၊ ဤခြောက်တန်သော ဆအသာဓာရဏ၊ ဉာဏလျှံပြောင်၊ မြတ်တန်ဆောင်ကို၊ ညှိထောင်ထွန်းစိုက်တော်မူသည်ဖြစ်၍၊ ဝေးနီးစကြဝဠာ၊ သမန္တာရပ်၊ လောကဓါတ်တို့ကို၊ ထုတ်ခတ်ထင်ထင်၊ ရှုမြင်တော်မူနိုင်သော ပသာဒစက္ခု၊ ဉာဏစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ သမန္တ စက္ခုတည်းဟူသော မျက်စိတော်ငါးလုံးဖြင့်၊ အဆုံးမဲ့မြင်တော်မူပြီးထသော-

အာသယကိန်းဟန်=ကိန်းအောင်းနေသော အလို။
အာသယာနုသယဉာဏ်=သတ္တဝါတို့၏ အလိုကို သိသောဉာဏ်။
ဣန္ဒြေရင့်မရင့်=ပါရမီဓာတ်ခံရင့် မရင့်။
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်=ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့၏ ပါရမီဓာတ်ခံ ရင့်မရင့်ကို သိသောဉာဏ်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်=အလုံးစုံကို အကုန်အစင်သိသောဉာဏ်။
သင်္ခါရ=အကြောင်းတရားတို့ ပြုပြင်အပ်သည့် ရုပ်နာမ်တရား။
ဝိကာရ=ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အခြင်းအရာ။
လက္ခဏ=ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ လက္ခဏာ။
နိဗ္ဗာန်=ဝဋ်ဆင်းရဲ ငြိမ်းအေးမှု။
ပညတ်=ခေါ်ဝေါ်သမုတ်သည့် အမည်အမျိုးမျိုး။
ဉေယျဓံ=သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဖြင့် သိအပ်သော တရားငါးပါး၊
(၁) သင်္ခါရ
(၂) ဝိကာရ
(၃) လက္ခဏ
(၄) နိဗ္ဗာန်
(၅) ပညတ်
အနာဝရဏဉာဏ်=အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိ မြင်သိသောဉာဏ်။
ယမိုက်ပြာဋိဟာ=ရေ၊ မီးအစုံ အစုံ ထွက်စေသောတန်ခိုး။
ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်=ရေ၊ မီးအစုံ အစုံ ထွက်စေသည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ဖြစ်စေတတ်သောဉာဏ်။
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်=လွန်စွာကြီးမားသည့် ကရုဏာတော်ကို ဝင်စားသည့် ဉာဏ်။
ဆအသာဓာရဏဉာဏ်=အခြားပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မဆက်ဆံသော မြတ်စွာဘုရား၌သာ ရှိသည့် ဉာဏ်တော်ခြောက်ပါး၊
(၁) အာသယာနုသယဉာဏ်၊
(၂) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်၊
(၃) သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊
(၄) အနာဝရဏဉာဏ်၊
(၅) ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်
(၆) မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်
စကြဝဠာ=ကမ္ဘာလောကဓာတ်။
သမန္တာရပ်=ထက်ဝန်းကျင်ရပ်။
ပသာဒစက္ခု=ပကတိမျက်စိ၊ ဓမ္မစက္ခုဟုလည်း ဆိုသည်။ အောက်မဂ်ဉာဏ်။
ဉာဏစက္ခု=ဉာဏ်မျက်စိ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
ဒိဗ္ဗစက္ခု=နတ်မျက်စိကဲ့သို့မြင်သော ဉာဏ်မျက်စိ။
ဗုဒ္ဓစက္ခု=အာသယာနုသယဉာဏ်နှင့် ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်
သမန္တစက္ခုဉာဏ်=သဗ္ဗညုတဉာဏ်

၅။ ပလ္လင်အနိမိသ၊ စင်္ကမမှသည်၊ စတုတ္ထသတ္တာဟဝယ်၊ ရတနာရွှေအိမ်၊ ချမ်းရိပ်ငြိမ်နှိုက်၊ မွေ့သိမ်စံပယ်တော်မူကာ၊ အဘိဓမ္မာ ခုနစ်ကျမ်းတွင်၊ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာကို၊ လေ့လာဆင်ခြင်တော်မူသော၊ အာနုဘော်တော်ကြောင့်၊ အသွေးတော်အသားတော်၊ အရိုးတော်စု၊ ဝတ္ထုပဿဒိန္ဒြေအလုံးမှ၊ ပြိုးပြုံးပြိုးပြက်၊ ရိုးရိုးရက်တောက်ပလျက်၊ နီလ၊ ပီတ၊ လောဟိတ၊ သြဒါတ၊ မဥ္ဇိဋ္ဌ၊ ပဘာသရာ၊ မိလ္လာရည်လို၊ ဖိတ်ဖိတ်ယိုမျှ၊ ညိုသောရောင်ခြည်တော်၊ ဖဲကတ္တီပါ၊ ဂီဝါလျှပ်ပြေ၊ ရွှန်းရွှန်းဝေမျှ၊ ရွှေသော ရောင်ခြည်တော်၊ ကသစ်ခေါင်ရန်း၊ ပန်းကြက်မောက်ပီ၊ တွေးတွေးချီမျှ၊ နီသောရောင်ခြည်တော်၊ သာခွာဘော်ကြူ၊ ဖွေးဖွေးလူသကဲ့သို့၊ ဖြူသောရောင်ခြည်တော်၊ ပြာလျှံညိုလျှံ၊ ခိုလျှံစုပေါင်း၊ ရှုမညောင်းမျှ၊ မောင်းသောရောင်ခြည်တော်၊ ထွန်းပေါ်ဝင်းဝင်း၊ ထိန်လင်းစက်စက်၊ လျှပ်စစ်လက်သကဲ့သို့၊ ပြိုးပြိုးပြက်သော ရောင်ခြည်တော်တည်းဟူသော ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ဆိုင်ကို၊ တစ်ပြိုင်တည်းကွန့်မြူးစေလျက်၊ လ-နေ အတိ၊ လျှံငြိပြောင်ပြောင်၊ ဗိမာန်ရောင်နှင့်၊ သောင်းထောင်စကြဝဠာ၊ ထွန်းလင်းဖြာသော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ ကိုယ်ရောင်ကိုလျက်၊ နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးနိုင်သော ကိုယ်တော်ရောင်တို့ဖြင့်၊ အထောင်အသောင်းသော လောကဓါတ်ကို၊ တလျှပ်လျှပ် ထွန်းလင်းတော်မူပြီးထသော-

ပလ္လင်=ဘုရားဖြစ်ရာ အပရာဇိတပလ္လင်။
အနိမိသ=ပလ္လင်တော်ကို မမှတ်သောမျက်စိဖြင့် ခုနစ်တိုင်တိုင် ရပ်၍ ရှုစားတော်မူရာဌာန။
စင်္ကမ=ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး စင်္ကြံကြွရာဌာန (စင်္ကမ သတ္တာဟ)။
စတုတ္ထသတ္တာဟ=လေးပတ်မြောက် ရက်သတ္တပတ်။
ရတနာရွှေအိမ်=ရတနာဃရ သတ္တာဟ။
အဘိဓမ္မာခုနစ်ကျမ်း=
(၁) ဓမ္မသင်္ဂဏီ
(၂) ဝိဘင်း
(၃) ဓာတုကထာ
(၄) ပုဂ္ဂလပညတ်
(၅) ကထာဝတ္တု
(၆) ယမိုက်
(၇) ပဋ္ဌာန်း။
ဝတ္ထုပသာဒိန္ဒြေ=အထည်ကိုယ်ဒြဗ် ဖြစ်သည့် တစ်ကိုယ်လုံး။
နီလ=အညို။
ပီတ=အဝါ၊ အရွှေ။
လောဟိတ=အနီ။
သြဒါတ=အဖြူ။
မ ဉ္ဇိဋ္ဌ=အနီနု။
ပဘာသရ=ပြိုးပြိုးပြက်။
ဂီဝါ=ရွှေ။
သာခွာ=ဘော်ငွေ။

၆။ ပရဗိုဇ်တက္ကတွန်း၊ ရဟန်းရသေ့၊ မုနေ့အရည်း၊ ဦးပြည်းတပသီ၊ ဗေရာဂီတို့၏၊ ဝါဒီအလိုက်၊ စရိုက်ဘာဝ၊ ကျင့်ဆောင်ကြသော၊ သာသနာ့ဗာဟီ၊ လောကီသီလတို့ထက်၊ ဆထက်ထောင်ရာ၊ သာလွန်ဘိသဖြင့်၊ အဓိသီလဟု သမုတ်အပ်သော၊ အာပတ်ခုနစ်ပုံကို၊ လုံခြုံစွာ စောင့်ကြောင်းဖြစ်သော ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ ဣန္ဒြေခြောက်ပါးကို၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်ကြောင်းဖြစ်သော ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၊ မိစ္ဆာဇီဝမှ ကြဉ်ခွာလျက် စင်ကြယ်စွာ အသက်မွေးကြောင်းဖြစ်သော အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စည်းလေးဖြာကို၊ ပစ္စဝေက္ခဏာတင်၍၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းတည်းဟူသော ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ၊ ဤလေးဝသော စတုပါရိ၊ သုဒ္ဓိတံခွန်၊ အလွန်ဖြူစင်၊ မြူမတင်ခြင်း တည်းဟူသော သီလဝိသုဒ္ဓိ၊ မဟဂ္ဂုတ်လောကုတ္တရာစျာန်၊ မြဲမြံစွာ လေ့လာခြင်းတည်းဟူသော စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၊ ခြောက်ဆယ့်နှစ်ဖြာသော၊ မိစ္ဆာဝါဒီ၊ ဝိတဏ္ဍီညစ်ကြေးမှ၊ ကင်းဝေးဖြူစင်လျက် အယူ၏စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ယုံမှားသင်္ကာကို၊ ဖြတ်ခွာလွန်မြောက်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော ကင်္ခါ၀ိတရစဝိသုဒ္ဓိ။ မဂ်ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို မြင်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ။ မဂ်သို့ရောက်ကြောင်း၊ အကျင့်ကောင်းကို မြင်နိုင်သော၊ ဉာဏ်၏စင်ကြယ်ခြင်းတည်းဟူသော ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ။ မဂ်လေးရပ်နှင့်၊ သဟဇတ် သမ္ပယုတ်ဖြစ်၍၊ သစ္စာလေးတန်ကို၊ ဆယ့်ခြောက်နက်ဝေဖန်၍၊ ဧကန်သိမြင်နိုင်သော ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိတည်းဟူသော ဝိသုဒ္ဓိ ခုနစ်ပါး၊ တရားဘွဲ့ဖြူ၊ သရဖူမကိုဋ်၊ ဦးစိုက်မင်္ဂလာ၊ မြတ်တန်ဆာကို၊ တင့်တယ်စွာ ဆင်ယင်လျက်၊ တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ၊ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ၊ ပဋိပဿမ္ဘန ဝိမုတ္တိ၊ နိဿရဏဝိမုတ္တိ တည်းဟူသော ဝိမုတ္တိငါးရပ်၊ တရားမြတ်ကြောင့်၊ လောကဓါတ်အလုံး၊ ညွှတ်ကျုံးပူဇော်ရာ၊ အာဂါရမုနိ၊ အနာဂါရမုနိ၊ သေက္ခမုနိ၊ အသေက္ခမုနိ၊ ပစ္စေကမုနိတို့ထက်၊ ကဲတက်လွန်မြတ်စွာ၊ မုနိန္ဒာဘိပဝရ၊ အတုလမုနိလည်း ဖြစ်တော်မူထသော--

ပရဗိုဇ်=သာသနာ့ပြင်ဘက် ရဟန်းတစ်မျိုး။
တက္ကတွန်း=သာသနာ့ပြင်ဘက် ရဟန်းတစ်မျိုး။
မုနေ့=သူမြတ်။
အရည်း=ရသေ့ရဟန်း။
ဦးပြည်း=ခေါင်းတုံးရိတ်ထားသော ရသေ့ရဟန်း။
တပသီ=ရသေ့တစ်မျိုး။
ဗေရာဂီ=သာသနာပ ရသေ့တစ်မျိုး။
၀ါဒီ=အယူဝါဒရှိသူ။
စရိုက်ဘာဝ=အပြုအမူ အလေ့အကျင့်။
သာသန့ာဗာဟီ=သာသနာတော်ပြင်ဘက်။
အဓိသီလ=လွန်ကဲသော သီလ။
အာပတ်ခုနစ်ပုံ=
(၁) ပါရာဇိက၊
(၂) သံဃာ ဒိသိသ်။
(၃) ထုလ္လစ္စဉ်း၊
(၄) ပါစိတ်။
(၅) ပါဋိဒေသနီ။
(၆) ဒုက္ကဋ်။
(၇) ဒုဗ္ဘာသီ။
ပါတိမောက္ခသံဝရ=ရဟန်းကျင့်ဝတ် ပါတိမောက် သိက္ခာပုဒ်ကို စောင့်စည်းခြင်း။
ဣန္ဒြေခြောက်ပါး=မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်။
ဣန္ဒြိယသံဝရ=ဣန္ဒြေခြောက်ပါးကို စောင့်စည်းခြင်း။
မိစ္ဆာဇီဝ=တရားနှင့်မညီသော အသက်မွေးခြင်း။
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ=သက်မွေးဝမ်းကြောင်း စင်ကြယ်မှု။
ပစ္စဝေက္ခဏာ=ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ=ပစ္စည်းလေးပါးကို ဆင်ခြင်၍ မှီဝဲခြင်း။
စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ=အလွန်စင်ကြယ်သော သီလလေးပါး။
(၁) ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊
(၂) ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၊
(၃) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊
(၄) ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ၊
သီလဝိသုဒ္ဓိ=သီလစင်ကြယ်မှု။
မဟဂ္ဂုတ်=ရူပ၊ အရူပ။
စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ=စိတ်စင်ကြယ်မှု။
မိစ္ဆာဝါဒီ=ဖောက်ပြန်သော အယူရှိသူ။
၀ိတဏ္ဍီ=ဆန့်ကျင်သော အယူရှိသူ။
ဒိဋ္ဌိ၀ိသုဒ္ဓိ=အယူအမြင် စင်ကြယ်မှု။
ကင်္ခါ၀ိတရဏဝိသုဒ္ဓိ=တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ယုံမှားသင်္ကာကို လွန်မြောက်သော ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်မှု။
တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ယုံမှားသင်္ကာ=ယုံမှားခြင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါး။
(၁) ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ ဖြစ်ခဲ့သလော။
(၂) ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ မဖြစ်ခဲ့သလော။
(၃) ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်ခဲ့သနည်း။
(၄) ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့ ဖြစ်ခဲ့သနည်း။
(၅) ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ အဘယ်သူဖြစ်ပြီးနောက် အဘယ်သူ ဖြစ်ခဲ့သနည်း။
(၆) ငါသည် အနာဂတ်ကာလ၌ ဖြစ်လတ္တံလော။
(၇) ငါသည် အနာဂတ်ကာလ၌ မဖြစ်လတ္တံလော။
(၈) ငါသည် အနာဂတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်လတ္တံနည်း။
(၉) ငါသည် အနာဂတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့ ဖြစ်လတ္တံနည်း။
(၁၀) ငါသည် အနာဂတ်ကာလ၌ အဘယ်သူဖြစ်ပြီးနောက် အဘယ်သူ ဖြစ်လတ္တံနည်း။
(၁၁) ငါသည် ဟုတ်ပါလေ၏လော။
(၁၂) ငါသည် မဟုတ်လေသလော။
(၁၃) ငါသည် ဘယ်သူဖြစ်သနည်း။
(၁၄) ငါသည် အဘယ်သို့ဖြစ်သနည်း။
(၁၅) ငါသည် အဘယ်မှ လာသနည်း။
(၁၆) ငါသည် အဘယ်သို့ သွားလတ္တံနည်း။
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိ=မဂ်ဟုတ်မဟုတ် သိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်အမြင် စင်ကြယ်မှု။
ပဋိပဒါဉာဏ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိ=မဂ်ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်ကို သိမြင်သော ဉာဏ်စင်ကြယ်မှု။
သဟဇတ်=တကွဖြစ်သော။
သမ္ပယုတ်=အတူယှဉ်သော။
သစ္စာလေးတန်ကို ဆယ့်ခြောက်နက်ဝေဖန်၍=သစ္စာအနက် ဆယ့်ခြောက်ချက်။
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ=သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင် စင်ကြယ်မှု။
တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ=ကာမ ကုသိုလ်ဖြင့် ကိလေသာမှ အခိုက်အတန့်မျှ လွတ်မြောက်မှု။
၀ိက္ခ မ္ဘနဝိမုတ္တိ=မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်ဖြင့် ကိလေသာကို ပယ်ခွာ လွတ်မြောက်မှု။
သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ=မဂ်ဖြင့် ကိလေသာမှ အကြွင်းမဲ့ လွတ်မြောက်မှု။
ပဋိပဿမ္ဘနဝိမုတ္တိ=ဖိုလ်ဖြင့် ကိလေသာမှ ထပ်မံ လွတ်မြောက်မှု။
နိဿရဏဝိမုတ္တိ=ကိလေသာမှ လုံးဝလွတ်မြောက်မှု။
အာဂါရမုနိ=လူဝတ်ကြောင်သူမြတ်။
အနာဂါရမုနိ=ရဟန်းသူမြတ်။
သေက္ခမုနိ=အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ယောက်။
အသေက္ခမုနိ=ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။
ပစ္စေကမုနိ=ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။
မုနိန္ဒာဘိပရဝ=မုနိငါးပါးတို့ထက်မြတ်သော။
အတုလမုနိ=အတုမရှိသော မြတ်စွာဘုရား။

၇။ ဂင်္ဂါဝါဠု၊ သဲစုမြူဟန်၊ ပမာတန်ကဲ့သို့၊ အနန္တဂူ၊ နိဗ္ဗာန် ယူကုန်သော၊ ဆူဆူမြတ်စွာ၊ စောသတ္ထာတို့၏၊ သွားရာလမ်းကြောင်း၊ စရိုက်ကောင်းမူလဖြစ်သော၊ သီလသံဝရ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရ၊ ဘောဇနမတ္တညုတာ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂ၊ သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဟီရိ၊ သြတ္တပ္ပ၊ ဗာဟုဿစ္စ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ၊ လေးဖြာစျာန်တည်းဟူသော စရဏတရား တစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့ကို၊ အားသစ် ကျင့်ဆောင်တော်မူသဖြင့်၊ သယမ္ဘူတကာ၊ ပြည့်စုံရာသား၊ နာနာကုလတို့၏၊ ဝေါဟာရ သဒ္ဒါအနက်ကို၊ အချက်ကျသိနိုင်သော အတ္ထပဋိသမ္ဘဒါ၊ ဝါစာဂီရတ်၊ နှုတ်သံလွှတ်က၊ ဇတ်တူတူ မတူတူ၊ ဘာသာဟူသမျှတို့က၊ ဧကန္တသိနိုင်သော ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ တစ်ခုတစ်ခုသော ပုဒ်အက္ခရာကို၊ သဒ္ဒါ၏အလို၊ ဝိဂြိုလ်, ဝစနတ်, ဓါတ်, ပစ္စည်း, လိင်အန်ဖြင့်၊ ဝေဖန်၍ သိနိုင်သော နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ကိုယ်တိုင်သိသမျှ တရားတို့ကို၊ သူတပါးသိစိမ့်သောငှာ၊ သဒ္ဒါပညတ်သို့တင်၍၊ စုံလင်စွာမြွတ်ဆိုတတ်သော ပဋိဘာနပဋိသန္ဘိဒါတည်းဟူသော သမ္ဘိဒါလေးပါး။ ဣဒ္ဓိဝိဓ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗသောတ၊ စေတောပရိယ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသနုဿတိ၊ ယထာကမ္မုပဂ၊ အနာဂတံသတည်းဟူသော အဘိညာဉ်ခုနစ်ပါး။ ရူပစျာန်လေးရပ်၊ အရူပစျာန်လေးရပ်အားဖြင့်၊ သမာပတ်ရှစ်ပါး။ ကျေးဇူးတော်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ထူးပြားဆန်းကြယ်၊ အံ့ဖွယ်တော်တစ်ဆယ့်ရှစ်စုံ၊ ထိုမျှဂုဏ်ကို၊ ဥဿုံ စိုးပိုင်တော်မူပြီးထသော-

ဂင်္ဂါဝါဠု=ဂင်္ဂါမြစ်တွင်းရှိသဲများ။
အနန္တဂူ=အဆုံးမရှိသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်တော်မူသော။
သီလသံဝရ=သီလစောင့်ခြင်း။
ဣန္ဒြိယသံဝရ=ဣန္ဒြေခြောက်ပါး စောင့်စည်းခြင်း။
ဘောဇနမတ္တညုတာ၊=ဘောဇဉ်၌ အတိုင်းအရှည်သိခြင်း။
ဇာဂရိယာနုယောဂ=နိုးကြားခြင်းနှင့် ယှဉ်ခြင်း။
သဒ္ဓါ=ရတနာသုံးပါး၊ ကံနှင့်အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း။
သတိ=တရားမမေ့ခြင်း။
ဟီရိ=မကောင်းမှုကို ရှက်ခြင်း။
သြတ္တပ္ပ=မကောင်းမှုကို ကြောက်ခြင်း။
ဗာဟုဿစ္စ=အကြားအမြင် များခြင်း။
ဝီရိယ=လုံ့လရှိခြင်း။
ပညာ=အသိဉာဏ်ရှိခြင်း။
လေးဖြာစျာန်=ပထမစျာန်၊ ဒုတိယစျာန်၊ တတိယစျာန်၊ စတုတ္ထစျာန်ဟူသော စျာန်လေးပါး။
စရဏတရား=အကျင့်တရား။
နာနာကုလ=လူမျိုးအသီးသီး။
ဝေါဟာရ သဒ္ဒါ=ဘာသာစကား။
အတ္ထပဋိသမ္ဘဒါ=အနက်ကိုခွဲခြမ်း၍ သိသောဉာဏ်။
ဝါစာဂီရတ်=နှုတ်ထွက်စကား။
ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ=ဓမ္မကို ခွဲခြမ်း၍ သိသောဉာဏ်။
ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ်=ပုဒ်၏ အနက်ရင်း။
ဓာတ်=ပုဒ်၏ရင်းမြစ်။
ပစ္စည်း=ပုဒ်၏ နောက်ဆက်စကား။
လိင်=ပုဒ်၏ ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင်။
အန်=ပုဒ်၏အဆုံး။
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ=သဒ္ဒါနည်းကို ခွဲခြမ်း၍ သိသောဉာဏ်။
သဒ္ဒါပညတ်=ဝေါဟာရစကား အဖြစ်။
ပဋိဘာနပဋိသန္ဘိဒါ=ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိသောဉာဏ်။
ဣဒ္ဓိ၀ိဓ=တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းခြင်း။
စေတောပရိယ=သူတစ်ပါး၏ စိတ်ကို သိသောဉာဏ်။
ယထာကမ္မုပဂ=ကံအတိုင်းဖြစ်နေကြသော (သတ္တဝါတို့ကို မြင်သောဉာဏ်)။
အနာဂတံသ=နောင်ဖြစ်လတ္တံ့ကို မြင်သောဉာဏ်။
ရူပစျာန်လေးရပ်=ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထစျာန်။
အရူပစျာန်လေးရပ်=
(၁) အာကာသာန ဉ္စာယတန၊
(၂) ဝိညာဏ ဉ္စာယတန၊
(၃) အာကိ ဉ္စညာယတန၊
(၄) နေဝသညာနာသညာယတန။
ကျေးဇူးတော်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး=အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ပစ္စုပ္ပန်တို့၌ မပိတ်မပင်သော ဉာဏ်ရှိတော်မူသည့် သုံးပါး၊
ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့သည် ဉာဏ်တော်လျှင် ပြဋ္ဌာန်း၏။ ဉာဏ်တော်လျှင် အစဉ်လိုက်၏။ သုံးပါး ပေါင်းသော် ခြောက်ပါး၊
ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ၀ိမုတ္တိတို့၏ ယုတ်လျော့ခြင်းမရှိ။ ပေါင်းသော် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊
မြူးထူးခြင်းမရှိ၊ မြူးထူးလိုသော စကားမရှိ၊ ချွတ်ယွင်းသည်မရှိ၊ အဆောတလျင်ပြုသော အမှုမရှိ၊ မစုံစမ်း မဆင်ခြင်မှုပြုခြင်းမရှိ၊ ပေါင်းသော် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး။
အံ့ဖွယ်တော်တစ်ဆယ့်ရှစ်စုံ=
(၁) သင်္ကန်းတော်သည် ဖွပ်ရ၊ ဆိုးရခြင်းမရှိ၊ နွမ်းရိခြင်းမရှိ။
(၂) ဆံတော်သည် တောထွက်စက ဖြတ်သည့်အတိုင်း အသက်တော်ပတ်လုံး လက်နှစ်သစ်မျှသာရှိခြင်း။
(၃) ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးကိုဆောင်ယူတော်မူသော်လည်း ကိုယ်နှိင့် မထိခြင်း။
(၄) သပိတ်တော် ဆေးလျှင် လက်တော်စင်နှင့်၍၊ လက်တော်ဆေးလျှင် သပိတ်တော်စင်နှင့်ခြင်း။
(၅) မုံညင်းသီးခွံတည်းဟူသော ကြုတ်ထဲသို့ ဝင်တော်မူနိုင်ခြင်း။
(၆) ရောင်ခြည်တော်လွှတ်လျှင် အရပ်ဆယ်မျက်နှာတိုင်အောင် နှံ့ခြင်း။
(၇) ကိုယ်တော်ကို အသိန်းအသန်း ဖန်ဆင်း၍ သတ္တဝါကို ချွတ်နိုင်ခြင်း။
(၈) ဇာတိခေတ်၊ အာဏာခေတ်၊ ဝီရိယခေတ်သုံးပါး၌ အမိုက်ကို၎င်း၊ အလင်းကို၎င်း ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း။
(၉) ကိုယ်တော်ကို အထက်ကောင်းကင်သို့ ရောက်အောင် လဝန်းပေါ်သကဲ့သို့ မြှင့်နိုင်ခြင်း။
(၁၀) သန့်ရှင်းသော၊ သာယာသော၊ သိလွယ်သော၊ နာချင်ဖွယ်သော၊ ပျံ့သော၊ လုံးသော၊ နက်နဲသော၊ ပဲ့တင်ထပ်သော၊ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အသံတော်ဖြင့် ဟောတော်မူသည့် တရားတော်သည် ပရိသတ်ရှိလေရာရာကြားနိုင်ခြင်း။
(၁၁) လူနတ်တို့၏ စိတ်ကိုသိနိုင်သော အာသယာနုသယဉာဏ်။
(၁၂) ကျွတ်အံ့သော သတ္တဝါတို့ကို သိတော်မူနိုင်သော မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်။
(၁၃) ဤသူကား နက်ဖြန်ကျွတ်လတ္တံ့၊ ဤသူကား သန်ဘက် ကျွတ်လတ္တံ့ စသည်ဖြင့် သိနိုင်သော ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်။
(၁၄-၁၈) ဉေယျဓံတရား ငါးပါး။

၈။ ဒေဝပုတ္တမာရ်၊ ကိလေသမာရ်၊ ခန္ဓမာရ်၊ မစ္စုမာရ်၊ အဘိသင်္ခါရမာရ် ဤငါးတန်တို့ကို၊ တိုက်လှန်ဖြိုခွဲ၍၊ အောင်ပွဲယူနိုင်၊ ရဲခေါင်တိုင်သော၊ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၊ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်တည်းဟူသော သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်း၊ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကံကို တစ်ဖန်အသစ် မဖြစ်စေခြင်း၊ မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြစ်ပွားအောင် လုံ့လပြုခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကြီးပွားစည်ပင်စိမ့်သောငှာ၊ လွန်စွာလုံလ ပြုခြင်းတည်းဟူသော သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါး။ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်တည်းဟူသော ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး။ သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေတည်းဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါး။ သဒ္ဓါဗိုလ်၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ သတိဗိုလ်၊ သမာဓိဗိုလ်၊ ပညာဗိုလ်တည်းဟူသော ဗိုလ်ငါးပါး။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်တည်းဟူသော ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ တည်းဟူသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး။ ဤသို့အားဖြင့် ပိုင်းခြားတွက်ဖွဲ့၊ သုံးဆယ့်ခုနစ်ရပ်၊ အလွန်မြတ်သော၊ ဗောဓိပက္ခိယ၊ ဓမ္မအကျော်၊ ရဲမက်တော်တို့ကို၊ ကိုယ်ရံတော်ကြီး၊ ဦးစီးဗိုလ်ချုပ်တင်လျက်၊ အသချေင်္ချေ၊ တွက်ရေမဆုံး၊ ပတ်ကုံးကိလေသာ၊ မာရ်ဗိုလ်ပါတို့ကို၊ ဆံလွှာမကြွင်းအောင်၊ ခုတ်စဉ်းတိုက်သိမ်း၊ အငြိမ်းအောင်မြင်တော်မူသဖြင့်၊ အသင်္ခတ၊ ခေမရွှေဘုံ၊ ဓမ္မာရုံသဘင်၊ မြိုက်နန်းခွင်၌၊ ဥကင်စွင့်စွင့်၊ ဖွင့်တော်မူပြီးထသော-

ဒေဝပုတ္တမာရ် =မာရ်နတ်။
ကိလေသမာရ်=ကိလေသာဆယ်ပါး။
ခန္ဓမာရ်=ခန္ဓာငါးပါး။
မစ္စုမာရ်=သေခြင်းတရား။
အဘိသင်္ခါရမာရ်=ပြုပြင်စီရင်မှု။
သတိပဋ္ဌာန်၊=သတိတည်ဆောက်မှု။
သမ္မပ္ပဓာန်=ကောင်းစွာအားထုတ်မှု။
ဣဒ္ဓိပါဒ်=မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ တရားထူးတို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးစီးခြင်း၏ အခြေပါဒဖြစ်သော တရား။
ဣန္ဒြေ=မိမိတို့ဆိုင်ရာ ကိစ္စ၌ အစိုးရမှုရှိသော တရား။
ဗိုလ်=ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့ကြောင့် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိ ခိုင်ခံအားကောင်းသောတရား။
ဗောဇ္ဈင်=မဂ်ဉာဏ်ဟူသော ဗောဓိ၏ အစိတ်အင်္ဂါဖြစ်သော တရား။
မဂ္ဂင်=မဂ်၏ အစိတ်အင်္ဂါဖြစ်သော တရား။
ဗောဓိပက္ခိယ=မဂ်ဉာဏ်၏ အသင်းအပင်း၌ ဖြစ်ကြသောတရား၊ သတိပဋ္ဌာန်-၄၊ သမ္မပ္ပဓာန်-၄၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်-၄၊ ဣန္ဒြေ-၅၊ ဗိုလ်-၅၊ ဗောဇ္ဈင်-၇၊ မဂ္ဂင်-၈ ပါးအားဖြင့် (၃၇)ပါး ရှိသည်။
မာရ်ဗိုလ်ပါ=မာရ်နတ်၏ စစ်သည်တပ်သား။
အသင်္ခတ=အကြောင်းတရား မပြုအပ်သော။
ခေမ=ဘေးကင်းရာနိဗ္ဗာန်။
ဓမ္မာရုံ =မဂ်တရား၏ အာရုံနိဗ္ဗာန်။

၉။ လေးအသချေင်္၊ လွန်လေတစ်သိန်း၊ တွက်ကိန်းများလှ၊ ကပ်ထိုမျှ၌၊ လုံ့လကြိုးပမ်း၊ ဖြည့်စွမ်းဆည်းပူးတော်မူခဲ့သော ဒါနပါရမီ၊ သီလပါရမီ၊ နိက္ခမပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ဝီရိယပါရမီ၊ ခန္တီပါရမီ၊ သစ္စာပါရမီ၊ မေတ္တာပါရမီ၊ အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီ၊ ဥပေက္ခာပါရမီ၊ ဆယ်လီသုံးစုံ ကုသိလ်ဟုန်ကြောင့်၊ လူ့ဘုံစံပျော်၊ အလောင်းတော် ဖြစ်ခါစပင်၊ ကာဠာဝက၊ ဂင်္ဂေယျနှင့်၊ ပဏ္ဍရ၊ တမ္ဗ၊ ပိင်္ဂလ၊ ဂန္ဓ၊ မင်္ဂလ၊ ဟေမ၊ ဥပေါသထ၊ ဆဒ္ဒန်၊ ဤဆယ်တန်သော ဆင်မျိုးတို့၏ ဆယ်ဆတက် ဆယ်ဆတက် စီသော အားကို ဆောင်နိုင်သည်ဖြစ်၍၊ ယောကျ်ားဗိုလ်ခြေ၊ ကုဋေတစ်သောင်းတို့၏၊ ကာယဗလ၊ ဌာနာဌာန ကောသလ္လဉာဏ်၊ ၀ိပါကဉာဏ်၊ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီဉာဏ်၊ နာနာဓာတုဉာဏ်၊ အဓိမုတ္တိဉာဏ်၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်၊ စျာနာဒိသံကိလေသဉာဏ်၊ ပုဗ္ဗေနိ၀ါသဉာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်တည်းဟူသော ဆယ်ပါးသော ဉာဏဗလကို ရတော်မူသည်ဖြစ်၍၊ လူ့ပြည် နတ်ရပ်၊ ခေတ်သုံးထပ်ကို၊ အုပ်ကွပ်စိုးပိုင်၊ နိုင်တော်မူခြင်းတည်းဟူသော ဣဿရိယဘုန်းတော်။ လောကုတ္ထရာတရား၊ မြတ်ကိုးပါးသို့၊ ထင်ရှားစွာရောက်ခြင်းတည်းဟူသော ဓမ္မဘုန်းတော်။ နရတ်ဘဝဂ်၊ အောက်ထက်ပျံလှိုင်၊ သုံးခရိုင်၌၊ အဆုံးတိုင် ကျော်စောတော်မူခြင်းတည်းဟူသော ယသဘုန်းတော်။ သုံးဆယ့်နှစ်ပါး၊ သမိုက်ထားသော၊ ယောက်ျားမြတ်တို့၏ လက္ခဏာ၊ ရောင်ဝါမြုတေ၊ ကျက်သရေအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူခြင်းတည်းဟူသော သီရိဘုန်းတော်။ အလိုတော်ရှိသမျှ၊ တစ်ခဏခြင်းဖြင့်သာ၊ ပြည့်စုံလာခြင်းတည်းဟူသော ကာမဘုန်းတော်။ နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာ၊ ဒေသနာဖြင့်၊ ဗြဟ္မာနတ်လူ သုံးဘုံသူတို့ကို၊ ကြည်ဖြူစွာလှ၊ သင်ဆုံးမ, သောကြောင့်၊ လောကလုံးကိုးကွယ်ရာ၊ ဆရာအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခြင်းတည်းဟူသော ပယတ္တဘုန်းတော်။ ဤခြောက်ဖော်သော၊ ဘုန်းတော်အမြတ်၊ ဂုဏ်အရဟတ်ဖြင့်၊ လောကဓာတ်လုံး၊ ညွှတ်ရုံးညီကာ၊ ကောင်းချီးငြာလျက်၊ ဘဂဝါဟူသော ဘွဲ့ပုံတော်အထူးဖြင့်၊ ညွှတ်နူးကော်ရော်၊ ပူဇော်ချီးပ, အပ်သည်လည်းဖြစ်ထသော-

ဌာနာဌာန ကောသလ္လဉာဏ်=အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိတတ်သောဉာဏ်။
ဝိပါကဉာဏ် (ကမ္မဝိပါကန္တရဉာဏ်)=ကံအထူးကို သိတတ်သောဉာဏ်။
သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီဉာဏ်=ကံ၏ အပိုင်းအခြားကို သိတတ်သောဉာဏ်။
နာနာဓာတုဉာဏ်=ဓာတ်တို့၏ အထူးအပြားကို သိတတ်သောဉာဏ်။
အဓိမုတ္တိဉာဏ်=သတ္တဝါတို့၏ အလို နှလုံးသွင်းကို သိတတ်သောဉာဏ်။
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်=ဣန္ဒြေရင့်မရင့်ကို သိတတ်သောဉာဏ်။
စျာနာဒိသံကိလေသဉာဏ်=စျာန်စသည်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်းကို သိတတ်သောဉာဏ်။
ခေတ်သုံးထပ်=ဇာတိခေတ်၊ အာဏာခေတ်၊ ၀ိသယခေတ် သုံးပါး။
လောကုတ္ထရာတရား မြတ်ကိုးပါး=မဂ် ၄ပါး+ ဖိုလ် ၄ပါး +နိဗ္ဗာန် ၁။(အချို့ မူ၌ ၈-ပါးဟုဆိုသည်။)
နရတ်=ငရဲဘုံ။
သုံးခရိုင်=ကာမဘုံ၊ ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံ ၃ ပါး။
ဂုဏ်အရဟတ်=မြတ်သောဂုဏ်။

၁၀။ အဎ္ဍဆက္ကသတ၊ ဇာတကကို၊ ပုံပြသက်သေခံလျက်၊ အနန္တဘဝ၊ ဖြစ်ဖြစ်သမျှတို့၌၊ ဓနပရိစ္စာဂ၊ ပုတ္တပရိစ္စာဂ၊ ဘရိယပရိစ္စာဂ၊ အင်္ဂပရိစ္စာဂ၊ ဇီဝိတပရိစ္စာဂတည်းဟူသော စွန့်ခြင်းကြီးငါးအင်ကို၊ မဂ္ဂင်ဖောင်ပျံ၊ စံလိုသူအပေါင်းတို့ထက်၊ ကဲဆောင်းလွန်မောက်၍၊ အထောက်မတန် ပြုခဲ့သော၊ ဟေတုသမ္ပဒါ၊ မြတ်သမ္ဘာကြောင့်၊ အနိမာ၊ လင်္ဃိမာ၊ မဟိမာ၊ ပတ္တိမာ၊ ပါကမ္မ၊ ဤသိတာ၊ ဝသိတာ၊ ယတ္ထကာမာဝသယိတာ ဟူသော ဘာသာမဂဓို၊ ရာဇဂြိုလ် ဥဒါန်းနှင့် အညီ၊ ရံသီနေပြောက်၊ ပြတင်းပေါက်၌၊ မြင်လောက်ရုံသော၊ အဏုမြူပမာ၊ သိမ်မွေ့စွာသော ကိုယ်တော်ကို၊ ငယ်အောင်ဖန်ဆင်းတော်မူနိုင်ခြင်း၊ ရေပြင်မြေမိုး၊ ပျံလျှိုးငုပ်လွှား၊ သွားတော်မူနိုင်ခြင်း၊ ကြီးစေလိုက၊ မြင်းမိုရ်ပြန်ရာ၊ ထို့ထက်သာ၍၊ စကြဝဠာတိုက်လုံး၊ အုပ်ဖုံးပတ်လှည့်၊ ကိုယ်တော်ပြည့်အောင်၊ တရှိထိုင်တော်မူနိုင်ခြင်း။ မြေထုရေထု၊ မေရုပဗ္ဗတာ သီလာတောင်ထပ်၊ အတွင်းရပ်ကို၊ ကျဉ်းကျပ် ပိတ်ဆီးခြင်းမရှိ၊ ပကတိကောင်းကင်၊ ဟင်းလင်းပြင်ကဲ့သို့၊ လျှိုးဝင်ထွင်းဖေါက်၊ ကြွရောက်တော်မူနိုင်ခြင်း။ မနောဓိဋ္ဌာန်၊ စိတ်တော်ကြံတိုင်း၊ ကမ္မာကမ္မ၊ ဟူသမျှကို၊ ကုံငပြီးမြောက်တော်မူနိုင်ခြင်း။ သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ၊ အလုံးစုံကို၊ ဥဿုံစိုးပိုင်တော်နိုင်ခြင်း။ လောကီစျာန်ရပ်၊ သမာပတ်ကို၊ မပြတ်ဝင်ကာ၊ လိုတိုင်းပါအောင်၊ လေ့လာတော်မူနိုင်ခြင်း။ သက်မရှိသည့်၊ ဂီရိဗဟို၊ တောင်မြင့်မိုရ်မှလည်း၊ လိုတော်လိုက်ကာ၊ ညွှတ်ငိုက်လာရခြင်းတည်းဟူသော တန်ခိုးတော်ရှစ်ဦး၊ ဘုန်းတော်ထူးဖြင့်၊ အံ့ကျူးပြီးပိုင်၊ မချီးနိုင်၍၊ တစ်ပြိုင်တည်လျက်၊ တစ်ပြိုင်ပျက်သော စကြာဝဠာတိုက်နေ၊ သိန်းကုဋေလုံး၊ ရွှေမုဋ္ဌာန်စွမ်း၊ အာဏာလွှမ်း၍၊ ထဲဝမ်းစိမ့်စိမ့်၊ ကြက်သီးဖိမ့်မျှ၊ ခြိမ့်ခြိမ့်ကြွေးကြော်၊ ပူဇော်ကြရာ၊ သုံးရွာလုံး တန်ဆောင်၊ မင်းခေါင် မင်းဖျား၊ မင်းတရားအစစ်လည်း ဖြစ်တော်မူထသော-

အဎ္ဍဆက္ကသတ=ခြောက်ရာမှာ ငါးဆယ်လျော့ ဟူသည့်သဘော၊ ငါးရာ့ ငါးဆယ် ဇတ်တော်များကို ဆိုသည်။ (အဎ္ဍ = အခွဲနှင့်တကွ၊ ဆက္ကသတ = ခြောက်ရာ)။
အနန္တဘဝ=အဆုံးအရှိသော ဘဝ။
ဓနပရိစ္စာဂ =ပစ္စည်းဥစ္စာကို စွန့်ခြင်း။
ပုတ္တပရိစ္စာဂ=သားသမီးကို စွန့်ခြင်း။
ဘရိယပရိစ္စာဂ=မယားကို စွန့်ခြင်း။
အင်္ဂပရိစ္စာဂ=မျက်စိစသော အင်္ဂါကိုစွန့်ခြင်း။
ဇီဝိတပရိစ္စာဂ=အသက်ကို စွန့်ခြင်း။
ဟေတုသမ္ပဒါ=အကြောင်းပြည့်စုံခြင်း။
ရံသီနေပြောက်=နေရောင် နေပြောက်။
မေရုပဗ္ဗတာ=မြင်းမိုရ်တောင်။
သီလာတောင်ထပ်=ကျောက်တောင်။
တစ်ပြိုင်တည်လျက် တစ်ပြိုင်ပျက်=အတူဖြစ်၊ အတူပျက်သော စကြာဝဠာတစ်သိန်း။

၁၁။ လောကသုံးရွာ၊ သတ္တဝါတို့၏၊ ခန္ဓာရုပ်နာမ်ဝယ်၊ အဖန်ဖန်ကပ်ငြိလျက်၊ ဖိစီးနှိပ်စက်တတ်သော၊ ပီဠနအနက်။ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရတည်းဟူသော အကြောင်းတရားလေးပါး တို့သည်၊ ပြုပြင်စီရင်အပ်သော သင်္ခတအနက်။ မရောင့်ရဲစွာ၊ သတ္တဝါတို့ကို လောင်ဆာပူပန်စေတတ်သော သန္တာပအနက်။ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒံ တို့ဖြင့်၊ ဖေါက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ၀ိပရိဏာမအနက်တည်းဟူသော လေးပါးသော ဒုက္ခသစ္စာ၏ အနက်တို့ကိုလည်းကောင်း။ အစမထင်၊ သံသရာ၌၊ လူးလာစုန်ဆန်၊ အဖန်ဖန် သွားလာစေခြင်းငှာ၊ အားထုတ်တတ်သော၊ အာယူဟနအနက်။ ဝဋ်ဆင်းရဲအပေါင်း၏ အကြောင်းမူလ ဖြစ်သော၊ နိဒါနအနက်။ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌၊ အမြဲပျော်ရွှင်၊ တမင်မင်ဖြင့်၊ ကျင်လည်စေတတ်သော သံယောဂအနက်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော၊ မဂ္ဂသစ္စာကို၊ ဆီးကာ တားမြစ်တတ်သော ပလိဗောဓ အနက်တည်းဟူသော လေးပါးသော သမုဒယသစ္စာ၏ အနက်တို့ကိုလည်းကောင်း။ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်လွတ်ကူးမြောက်ပြီးသော နိဿရဏအနက်။ သင်္ခါရတို့မှ ဆိတ်သော ၀ိဝေကအနက်၊ ပြုပြင်ခြင်းကင်းသော အသင်္ခတအနက်။ သေခြင်းစသော ဒုက္ခခပ်သိမ်းမှ၊ ကင်းငြိမ်းချမ်းသာသော အမတအနက်တည်းဟူသော လေးပါးသော နိရောဓသစ္စာ၏ အနက်တို့ကိုလည်းကောင်း။ ဝဋ်ဒုက္ခအပေါင်းတို့မှ ကောင်းစွာထွက်မြောက်တတ်သော နိယျာနိကအနက်။ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဟေတုအနက်။ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်တတ်သော ဒဿနအနက်။ သင်္ခါရတရားမျိုးတို့ကို အစိုးရသော အဓိပတေယျ အနက်တည်းဟူသော လေးပါးသော မဂ္ဂသစ္စာ၏ အနက်တို့ကို လည်းကောင်း။ အကြောင်းအကျိုးအားလျော်စွာ၊ လေးသစ္စာတို့ကို၊ ဒဿနာကာရဖြင့်၊ သောဠသဝေဖန်၍၊ ရွှေဉာဏ်ထင်ထင်၊ ရွှေလက်တင် ပတ္တမြားကဲ့သို့၊ ပိုင်းခြားသိမြင်တော်မူသည့်အလျောက်၊ အထောက်အခံ၊ ကံဉာဏ်ကြီးရင့်၊ ပွင့်ထိုက်သော သတ္တဝါ၊ ဝေနေယျာတို့ကို၊ ပွင့်ပါစေနှလုံးဖြင့်၊ စွေချုန်းထစ်ကြိုး၊ ရှစ်ကိုးနယ်ကုန်၊ သုန်သုန် ပြင်းဝှန်၊ ရွာဖျန်းသွန်သော၊ မေဃဝန်တမျှ၊ ဓမ္မဘေရီ၊ မေဒနီကို၊ နာရီမလပ်၊ လူနှင့်နတ်အား၊ မပြတ်တိုက်ကျွေး၊ ပေးတော်မူတတ်သော သုံးရပ်လုံးဆရာ၊ ဒေဝါဓိ ဒေဝိန္ဒ၊ ဗြဟ္မာဓိဗြဟ္မိန္ဒ၊ တိဘဝပါရဂူ၊ အဘိဘူပါမောက္ခ၊ အနုတ္တရသင်းကျစ်၊ မဟာဓမ္မရာဇ်၊ မြတ်ရှင်ချစ်ကို၊ အဟံ၊ အကျွနု်ပ်သည်၊ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမိ၊ လက်စုံမိုး၍၊ ရှိခိုးပါ၏ ဘုရား။ (ဝန္ဒေဝန္ဒာမိ၊ ဂုဏ်တော်ထုံမွှမ်း၊ ပုံတော်မှန်းလျက်၊ ချီးမွမ်းထောမနာ၊ ပဏာရိုကျိုး၊ လက်စုံမိုး၍၊ ရှိခိုးကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။)

ဒဿနာကာရ=မြင်ပုံအခြင်းအရာ။
သောဠသ=တစ်ဆယ့်ခြောက် (သစ္စာအနက် ဆယ့်ခြောက်ချက်)။
မေဃဝန်=အလွန်သည်းထန်သော မိုးကြီး။
ဓမ္မဘေရီ=တရားတည်းဟူသော စည်တော်။
မေဒနီ=အဆီ၊ အနှစ်။
ဒေဝါဓိ ဒေဝိန္ဒ=နတ်တကာတို့ထက် မြတ်သောနတ်။
ဗဟ္မဟ္မာဓိဗြဟ္မိန္ဒ=ဗြဟ္မာတကာတို့ထက် မြတ်သောဗြဟ္မာ
တိဘဝပါရဂူ=ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပဟူသော ဘဝသုံးပါး၏ တစ်ဖက်သို့ ရောက်သည့် မြတ်စွာဘုရား။
အဘိဘူပါမောက္ခ=ဗြဟ္မာတို့၏ အကြီးအကဲ။
အနုတ္တရ=မိမိထက် လွန်မြတ်သူ မရှိသော။
မဟာဓမ္မရာဇ်=တရားမင်း မြတ်စွာဘူရား။

ဒါန ကိုပြု၊ သီလ (ရှစ်ပါး) ဆောက်တည်၊ ဘာဝနာ ပွား။
မြတ်စွာဘုရား၏ သမီးတော်အစစ် ဖြစ်စေသား။
(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ရဝပြည့်နှစ်၊ နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့။)