Sunday, December 1, 2013

ဗုဒၶျမတ္စြာ ဖြားျမင္ေတာ္မူသည့္ ခုႏွစ္

ဗုဒၶျမတ္စြာ ဖြားျမင္ေတာ္မူခဲ့တဲ့ ခုႏွစ္က ယေန႔ပညာရွင္ေတြ အမ်ားစု လက္ခံထားတာထက္ ရာစုႏွစ္ တစ္ခုေလာက္ ပိုၿပီး ေစာႏုိင္တဲ့ အေထာက္အထားေတြ ေတြ႔ရွိရတယ္ဆိုတဲ့ သတင္းတစ္ခုကို ဖတ္လိုက္ရပါတယ္။ လုမၺနီဥယ်ာဥ္ မာယာေဒ၀ီ ေက်ာင္းေဆာင္အတြင္း တူးေဖာ္ရာမွာ သစ္ပင္ကို ၀ိုင္းပတ္ကာရံထားတဲ့ သစ္သားလက္ရန္း စိုက္ထူရာ က်င္းေတြကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိရၿပီး၊ သဲနဲ႔ မီးေသြးအစ နမူနာေတြကို ေရဒီယိုကာဗြန္နည္းနဲ႔ စမ္းသပ္ရာမွာ (ခရစ္ေတာ္မေပၚမီ) ဘီစီ ၅၅၀-၀န္းက်င္ေလာက္ ျဖစ္ႏုိင္တာကို ေတြ႕ရွိရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒီေတြ႔ရွိခ်က္က ဗုဒၶျမတ္စြာ ပြင့္ထြန္းေပၚေပါက္ခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ကာလအေပၚ ပညာရွင္တို႔ရဲ႕ အယူအဆ ဘယ္ေလာက္ အတိုင္းအတာအထိ ေျပာင္းလဲသြားမလဲ ဆိုတာကေတာ့ ေစာင့္ၾကည့္ရဦးမွာပါ။



ဗုဒၶျမတ္စြာ ပြင့္ထြန္းခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ကာလကို ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶဘာသာနဲ႔ သီဟိုဠ္ ၀ံသက်မ္း၊ ေျမာက္ပိုင္း မဟာယာနက်မ္း၊ တိဗက္ဗုဒၶဘာသာက်မ္း၊ တ႐ုတ္ဗုဒၶဘာသာက်မ္း၊ အိႏၵိယ ေရွးေဟာင္း ပုရာဏ္က်မ္း၊ ဂရိသမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ား၊ အေသာကက်ာက္စာ စတဲ့ အေထာက္အထားေတြကို သံုးၿပီး အမ်ိဳးမ်ိဳး တြက္ခ်က္၊ ခန္႔မွန္း၊ သတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ဆိုရင္ ေဗဒင္နကၡတ္တာရာေတြနဲ႔ တြက္ခ်က္တာလည္း ရွိပါတယ္။ မူကြဲေတြက အေစာဆံုး ဘီစီ ၂၄၂၀ ေက်ာ္ေလာက္ကေန ေနာက္အက်ဆံုး ဘီစီ ၂၉၀ အထိ ကြာျခားေနပါတယ္။ ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြက ဘီစီ ၅၄၃-ခုႏွစ္မွာ ဗုဒၶ ပရိနိဗၺာန္ စံ၀င္ခဲ့တယ္လို႔ ယံုၾကည္ယူဆၾကၿပီး၊ အေနာက္တိုင္း သမိုင္းဆရာ အမ်ားစုကေတာ့ ဘီစီ ၄၈၀ ၀န္းက်င္ေလာက္လို႔ သတ္မွတ္ယူဆၾကပါတယ္။


ဗုဒၶျမတ္စြာ ပြင့္ထြန္းရာကာလ တြက္ခ်က္သတ္မွတ္ပံု အမ်ိဳးမ်ိဳးအနက္ ထင္ရွားတဲ့ အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္ပါတယ္။

၁။ ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶဘာသာ အစဥ္အလာအရ ခရစ္ႏွစ္ ၁၉၅၆-ခုႏွစ္မွာ သာသနာ သကၠရာဇ္ ၂၅၀၀-ျပည့္တယ္လို႔ လက္ခံထားပါတယ္။ ဗုဒၶျမတ္စြာ ပရိနိဗၺာန္ စံ၀င္ေတာ္မူတဲ့ႏွစ္ကို သာသနာသကၠရာဇ္ ၁-ခုႏွစ္လို႔ သတ္မွတ္ၿပီး စတင္ ေရတြက္လာခဲ့ၾကတာပါ။ ဒါေၾကာင့္ ပရိနိဗၺာန္စံေတာ္မူတဲ့ႏွစ္က ဘီစီ ၅၄၃-ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ သက္ေတာ္ ၈၀ နဲ႔ ျပန္တြက္ရင္ ဖြားေတာ္မူႏွစ္က ဘီစီ ၆၂၃ ဘီစီ ခုႏွစ္လို႔ ရပါတယ္။ (ထိုင္း၊ ကေမၺာဒီးယား၊ ေလာႏိုင္ငံေတြကေတာ့ ပရိနိဗၺာန္စံေတာ္မူတဲ့ႏွစ္ကို သာသနာသကၠရာဇ္ 0 (သုည) လို႔သတ္မွတ္ ေရတြက္တဲ့အတြက္ တႏွစ္ပို ေစာၿပီး ပရိနိဗၺာန္ စံႏွစ္ ဘီစီ ၅၄၄၊ ဖြားေတာ္မူႏွစ္ ဘီစီ ၆၂၄-ခုႏွစ္လို႔ ေရးသားၾကပါတယ္)။ ဒီလိုေရတြက္တဲ့နည္းကို Long (or Southern Buddhist) Chronology လို႔ ေခၚပါၾကတယ္။

၂။ အခ်ိဳ႕သီဟိုဠ္ သမိုင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ ပရိနိဗၺာန္စံႏွစ္က အႏွစ္ ၆၀ ေနာက္က်တဲ့ ဘီစီ ၄၈၃-ခုႏွစ္လို႔ ယူဆပါတယ္။ ဆ႒မ ပရကၠမဗာဟုမင္း လက္ထက္အထိ အမွန္အတိုင္း သာသနာ သကၠရာဇ္ကို ေရတြက္ခဲ့ၾကေပမယ့္ ေနာက္ပိုင္းမွာ ၉၃-ႏွစ္ တိုးၿပီး ေရတြက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေနာင္ ရာစုႏွစ္ အေတာ္ၾကာေတာ့မွ ကႏၵီၿမိဳ႕က မေထရ္တစ္ပါးကေန ၃၂-ႏွစ္ ျပန္ၿဖိဳၿပီး ေရတြက္ခဲ့ၾကရာကေန ယေန႔ေခတ္ သာသနာ သကၠရာဇ္ ျဖစ္လာတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒီအယူအဆအရဆိုရင္ေတာ့ ဗုဒၶျမတ္စြာ ပရိနိဗၺာန္ စံႏွစ္က ဘီစီ ၄၈၃-ခုႏွစ္၊ ဖြားေတာ္မူႏွစ္က ဘီစီ ၅၆၃-ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။

၃။ မဟာ၀ံသ၊ ဒီပ၀ံ၊ သမႏၲပါသာဒိကာ ၀ိနည္းအ႒ကထာ စတဲ့က်မ္းေတြအရ အေသာကမင္းက ဗုဒၶ ပရိနိဗၺာန္စံၿပီးေနာက္ ၂၁၈-ခုႏွစ္မွာ နန္းသိမ္းပြဲ အဘိသိက္ခံယူတယ္လို႔ ပါရွိပါတယ္။ လက္ရွိ သာသနာသကၠရာဇ္နဲ႔ ျပန္တြက္ရင္ အေသာကမင္း အဘိသိက္ခံႏွစ္က ဘီစီ ၃၂၅ ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္တိုင္း သမိုင္းပညာရွင္ေတြက ဒီႏွစ္က ေစာလြန္းေနတယ္လို႔ ယူဆပါတယ္။ အေသာေက်ာက္စာေတြမွာ ပါတဲ့ ေခတ္ၿပိဳင္ ဂရိမင္းေတြရဲ႕ အမည္ေတြကို အေထာက္အထားျပဳၿပီး ေျပာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ထို႔အတူ ဂရိႏိုင္ငံ မဟာအလက္ဇႏၵားဘုရင္ (Alexander the Great) ဘီစီ ၃၂၃ မွာ ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ နန္းတက္လာတဲ့ ဘုရင္ ဆီလူးကပ္စ္ (Seleukos Nikator) နဲ႔ (အေသာကမင္းရဲ႕ ဘိုးေတာ္) စႏၵဂုတ္မင္းက ေခတ္ၿပိဳင္ျဖစ္တယ္ဆိုတဲ့ ဂရိနဲ႔ လက္တင္ သမိုင္မွတ္တမ္းေတြနဲ႔ တိုက္ဆိုင္ၿပီး၊ အေသာကမင္း အဘိသိက္ခံႏွစ္က ဘီစီ ၂၆၈-ခုႏွစ္ ၀န္းက်င္ေလာက္ျဖစ္မယ္လို႔ ခန္႔မွန္းၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ၀ံသက်မ္းေတြမွာ လာတဲ့ ၂၁၈-ခုႏွစ္ ျပန္ဆုတ္ရင္ ဗုဒၶ ပရိနိဗၺာန္စံႏွစ္က ဘီစီ ၄၈၆-ခုႏွစ္ ျဖစ္မယ္လို႔ တြက္ဆၾကပါတယ္။ သက္ေတာ္ ၈၀ ထပ္ဆုတ္ရင္ ဖြားေတာ္မူႏွစ္က ဘီစီ ၅၆၆-ခုႏွစ္လို႔ ရပါတယ္။ ဒီနည္းကို Corrected Long Chronology လို႔ေခၚၾကပါတယ္။

၄။ သကၠတဘာသာေရး ေျမာက္ပိုင္း ဗုဒၶဘာသာက်မ္းေတြနဲ႔ တ႐ုတ္ဘာသာက်မ္းေတြမွာေတာ့ ဗုဒၶပရိနိဗၺာန္ စံ၀င္ၿပီး အႏွစ္ ၁၀၀ (အခ်ိဳ႕က ၁၁၆-ခုႏွစ္) မွာ အေသာမင္း အဘိသိက္ခံတယ္လုိ႔ ယူဆတဲ့အတြက္ ဗုဒၶပရိနိဗၺာန္ စံႏွစ္က ဘီစီ ၃၆၈ (၃၈၄)-ခုႏွစ္ ျဖစ္ၿပီး ဖြားေတာ္မူႏွစ္က ဘီစီ ၄၄၈ (၄၆၄)-ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီနည္းကို Short Chronology လို႔ ေခၚပါတယ္။

၅။ ဗုဒၶပရိနိဗၺာန္ စံ၀င္ၿပီးေနာက္မွာ မေထရ္ႀကီးေတြက ႏွစ္စဥ္ ပပါရဏာပြဲၿပီးတိုင္း ၀ိနည္းက်မ္းစာမွာ အစက္အေျပာက္ေလးေတြ ေရးထိုးၿပီး အစဥ္အဆက္ ေရတြက္ခဲ့တယ္။ ေအဒီ ၄၈၉-ခုႏွစ္ သံဃဘျဒမေထရ္က ၀ိနည္းအ႒ကထာ သမႏၲပါသာဒိကာကို တ႐ုတ္ဘာသာျပန္ဆိုတဲ့အခ်ိန္မွာ အစက္အေျပာက္ေပါင္း ၉၇၅-ခုရွိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဗုဒၶ ပရိနိဗၺာန္စံႏွစ္က ဘီစီ ၄၈၆-ခုႏွစ္ျဖစ္ၿပီး ဖြားေတာ္မူႏွစ္က ဘီစီ ၅၆၆-ခုႏွစ္ ျဖစ္မယ္လို႔ အေရွ႕တိုင္းပညာရွင္ အခ်ိဳ႕က ယူဆၾကပါတယ္။ ဒီနည္းကို Chronology of Dotted Record လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဘီစီ ၁-ရာစု ၀႗ဂါမဏိမင္းလက္မွ ပိဋကသံုးပံုကို ေပထက္ အကၡရာတင္တာျဖစ္ၿပီး အရင္က ႏႈတ္တက္ ေဆာင္ခဲ့ၾကတာျဖစ္လို႔ ဒီအယူအဆကို သံသယျဖစ္ဖြယ္ ရွိေပမယ့္လည္း Corrected Long Chronology နဲ႔ တိုက္ဆိုင္တာကို ေတြ႕ရပါတယ္။

Ref: 
  • John M. Senaveratna - The Date of Buddha's Death and Ceylon Chronology. 
  • Heinz Bechert - When did the Buddha Live? The controversy on dating of the historical Buddha.