Monday, September 25, 2017

ျမန္မာအကၡရာ သံေပါက္ကဗ်ာ သမိုင္း

ဆရာႀကီး မင္းသုဝဏ္ ေရးသား ျပဳစုခဲ့တဲ့ ျမန္မာအကၡရာ သံေပါက္ကဗ်ာေလးရဲ႕ သမိုင္းပါ။ ေနာင္ေတာ့ အျခားဆရာတစ္ဦးကို ျပင္ေရးခိုင္းၿပီး သူငယ္တန္း ျပ႒ာန္းစာအုပ္ေတြမွာ သံုးစြဲခဲ့ပါတယ္။

 
****
ထိုစေနေန႔က မိုးအေတာ္သည္းပါသည္။ ညေန ကၽြန္ေတာ္ အိမ္သို႔ ျပန္ေရာက္ေသာအခါ ကၽြန္ေတာ္၏ သားငယ္သည္ သံုးထပ္သား ေက်ာက္သင္ပုန္းတြင္ ေျမျဖဴႏွင့္ ေရးေနပါသည္။
“ေဟ့ လူေလး ဘာေတြမ်ား ေရးေနသလဲ” ဟု ကၽြန္ေတာ္က ေမးလိုက္သည္။
“ျမန္မာစာေတြ ေရးေနတယ္ အဘ ဖတ္ျပစမ္းပါ” ဟု ေျပာကာ ေက်ာက္သင္ပုန္းကို ျပပါသည္။ သူေရးထားေသာ စာလံုးမ်ားကို ျမင္ရေသာအခါ ကၽြန္ေတာ္ အံ့ၾသမိပါသည္။ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္မ်ားက သူ႔ကို သူ႔ေက်ာင္းတြင္ ေအဘီစီကိုသာ သင္ေပးခဲ့ပါသည္။ ယခု ေက်ာင္းဖြင့္သည္မွာ ရက္အနည္းငယ္သာ ရွိေသးသည္။ ျမန္မာစာလံုးမ်ားကို ေရးေနေလၿပီ။ ဘာစာ လံုးေတြပါလိမ့္။ ကၽြန္ေတာ္ လွမ္းၾကည့္လိုက္ၿပီးလွ်င္ “ဆ၊ မ၊ တ ေပါ့ကြ - လူေလးက ျမန္မာစာေတြကိုေတာင္ ေရးေနၿပီလား …၊ ကိုင္း ဖတ္ျပစမ္းပါ” ဟု ကၽြန္ေတာ္က တုန႔္ျပန္ ေမးခြန္းထုတ္လိုက္ပါသည္။ ထိုအခါ လူေလးက ေရးထားသည္ကို ဖ်က္ပစ္ၿပီးေနာက္ ဆလိမ္အကၡရာကို ျပန္ေရးၿပီးလွ်င္ “ဆ-ဆရာႀကီး ေခါင္းေလာင္းတီး” ဟု ဆိုျပပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္၏ ဝမ္းသာျခင္း အားရျခင္းတို႔ကား အတိုင္း မသိေတာ့ေပ။ ေညာင္းညာသည္ကိုမွ် သတိမရ။ လူကေလးအနားတြင္ ထိုင္ကာ “ကိုင္း ကႀကီးက စၿပီး ေရးစမ္းပါဦး” ဟု ခိုင္းမိသည္။ ထိုအခိုက္အနားတြင္ ရွိေနေသာ သမီးေထြးကလည္း အားက်မခံ ဝင္လာကာ “ခ်ိဳခ်ိဳလည္း ေရးတတ္တယ္ အဘ” ဟု ေက်ာက္သင္ပုန္းကို လုေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အျခား ေက်ာက္သင္ပုန္းတစ္ခု ရွာေပးကာ “ကဲ တစ္ေယာက္စီ ေရးၾက၊ အဘ ၾကည့္ေနမယ္” ဟု ေျပာလိုက္ေသာအခါ သူတို႔ ေမာင္ႏွမႏွစ္ဦးသည္ ဂုဏ္တုဂုဏ္ၿပိဳင္ ေအာ္ဟစ္ သီဆိုကာ ေရးၾကပါသည္။
“က - ကစြန္းပင္၊ ေရမွာ ႐ႊင္။ ခ - ခရမ္းသီး၊ ဓားႏွင့္လွီး”
ဤသို႔ ဆိုၾက ေရၾကရာ ဆယ့္ေလး ငါးလံုးကို အမွားမပါ အထစ္အေငါ့ မရွိ၊ ဆိုတတ္ ေရးတတ္ေနသည္ကို ေတြ႔ရပါသည္။ ထိုမွ်တိုေတာင္းလွေသာ ကာလအတြင္း ထိုမွ် လိုလိုခ်င္ခ်င္၊ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ပါးပါးႏွင့္ ထိုမွ်ေသာ အကၡရာတို႔ကို တတ္ၾကသည့္အတြက္ ထိုအကၡရာသံေပါက္ကေလးမ်ားကို ေရးသားသူ ကၽြန္ေတာ့္မွာ ဝမ္းသာလံုး ဆို႔မိသည္ဆိုလွ်င္ အျပစ္တင္ဖြယ္ ရွိလိမ့္မည္ မဟုတ္ဟု ယူဆမိပါသည္။ ထိုမွ်မကေသး ထိုအကၡရာ သံေပါက္ကေလးမ်ား ျဖစ္ေပၚလာရပံု အထုပၸတၱိကိုပင္ လူသိရွင္ၾကား ေျပာျပခ်င္လာမိပါေတာ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ …
ကၽြန္ေတာ္သည္ ငယ္ရာမွ ႀကီးလာရသူ တစ္ေယာက္ျဖစ္သည့္အတိုင္း ကေလးဘဝက စာသင္ခဲ့ရသည့္ အခက္အခဲ ဒုကၡတို႔ကို မေမ့ႏိုင္ေသးပါ။ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းတြင္ နေမာဗုဒၶါယက စ၍ ႏႈတ္တိုက္ သင္ခဲ့ရပံုတို႔မွာ စိတ္ဆင္းရဲစရာပင္ မဟုတ္ခဲ့ေစကာမူ စိတ္ေပ်ာ္စရာကား မဟုတ္ခဲ့ပါ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ ေက်ာင္းသားဘဝသည္ အလိုက္အထိုက္အားျဖင့္ ေပ်ာ္စရာပင္ ျဖစ္ခဲ့ေစကာမူ သင္နည္းစနစ္၊ သင္ရေသာ စာအုပ္၊ ေနရေသာ ေက်ာင္းအေဆာက္အအံုတို႔ကို အျခား ေခတ္မီစနစ္၊ ေခတ္မီစာအုပ္၊ ေခတ္မီေက်ာင္းတို႔ႏွင့္ ယွဥ္လုိက္ပါမူ မ်ားစြာ ေအာက္က်ေနာက္က် ျဖစ္လွ်က္ရွိပါသည္။ ထိုအစြဲမွာ ကၽြန္ေတာ့အား အၿမဲလိုလိုပင္ ႏိႈးေဆာ္တိုက္တြန္းလွ်က္ ရွိပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္လည္း ေက်ာင္းသားလူငယ္တို႔၏ ဘဝ ၾကည္သာရႊင္ပ်ရွိႏိုင္ေအာင္ သူတို႔အဖို႔ သီခ်င္းမ်ား၊ ပံုဝတၳဳမ်ားကို ကၽြန္ေတာ္ ႀကံစည္ေရးသားခဲ့ပါသည္။ ထိုသို႔ ေရးသားသည့္ စာတို႔တြင္ ဤအကၡရာသံေပါက္မ်ားလည္း ပါဝင္ေနပါသည္။
သကၠရာဇ္အားျဖင့္ဆိုေသာ္ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္က ဇြန္လအတြင္းတြင္ ကၽြန္ေတာ္သည္ တကၠသိုလ္ဝင္ စာေမးပြဲ စစ္ေဆးရန္ ဖ်ာပံုၿမိဳ႕သို႔ သြားရပါသည္။ ထိုအခါက ဖ်ာပံု ရာဇဝတ္ဝန္မွာ ယခုအခါ ရန္ကုန္ ရဲမင္းႀကီး ျဖစ္ေနေသာ ဦးခင္ေမာင္ေမာင္ ျဖစ္ပါသည္။ ဦးခင္ေမာင္ေမာင္မွာ ကၽြန္ေတာ္၏ တပည့္အရင္း ျဖစ္သည္က တစ္ေၾကာင္း၊ စာေမးပြဲကိစၥႏွင့္ သြားရာတြင္ လံုၿခံဳမႈအတြက္ အရပ္ထဲတြင္ မတည္းခိုခ်င္သည္က တစ္ေၾကာင္းတို႔ေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္သည္ လူပ်ိဳႀကီး ဦးခင္ေမာင္ေမာင္ဆီတြင္ တည္းခိုပါသည္။ ကံအားေလ်ာ္စြာ ဖ်ာပံု အေရးပိုင္း မစၥတာေရာဘတ္မိုး (Mr. Robert Mole) သည္လည္း ဦးခင္ေမာင္ေမာင္ႏွင့္ အတူေနလ်က္ ရွိေနပါသည္။ မိုးဆိုသူက ဗိုလ္ခ်ဳပ္တို႔ႏွင့္ အတူ ကြယ္လြန္ရွာေသာ ဦးအုန္းေမာင္၊ စစ္အတြင္းက ရခိုင္ စစ္မ်က္ႏွာတြင္ ဆံုးရွာသူ မစၥတာဗင္ဝိုက္၊ ယခုပညာေရးဝန္ႀကီးဌာန အတြင္းဝန္ ဦးဘေက်ာ္တို႔ႏွင့္ အတူ ေအာက္စ္ဖို႔ဒ္ တကၠသိုလ္တြင္ ဘီစီအက္အတန္း တက္ခဲ့သူျဖစ္သျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္ႏွင့္လည္း တကၠသိုလ္တစ္ခုတည္း ေနခဲ့သူ ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ သံုးေယာက္သားမွာ အလုပ္သိမ္း၍ အိမ္ျပန္ေရာက္ေသာအခါ မ်ား၌ ေရွးေဟာင္းေႏွာင္းျဖစ္မ်ားကို ေျပာကာ အားရဝမ္းသာျဖစ္လ်က္ ရွိၾကပါသည္။
တစ္ခုေသာ နံနက္ ကၽြန္ေတာ္ စာေမးပြဲစစ္ရာ ေက်ာင္းသို႔ သြားခါနီးတြင္ ကၽြန္ေတာ့္ ဝါသနာကို သိေသာ မိုးက အဂၤလိပ္ ကဗ်ာစာအုပ္ တစ္အုပ္ကို လွမ္းေပး၍ စာေမးပြဲ စစ္တုန္း အပ်င္းေျပ ဖတ္ဖို႔ေပါ့ဟု ေျပာလိုက္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္လည္း စာအုပ္ကို လွမ္းယူကာ ကေသာကေမ်ာ ထြက္ခဲ့ပါသည္။ စာေမးပြဲ ေမးခြန္းမ်ား ေပးအၿပီး၍ စာေမးပြဲေစာင့္သူတို႔ကို ေနရာတက် စီစဥ္ကာ စိတ္ခ်ရေသာအခါက်မွ မိုး ေပးလိုက္ေသာ စာအုပ္ကို ၾကည့္မိရာ၊ ေဝၚလတာ ဒီလမဲယား (Walter de la Mare) တည္းျဖတ္သည့္ “Nursery Rhymes for Certain Times” ေခၚ စာအုပ္ ျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႔ရပါသည္။ လူပ်ိဳႀကီး အေရးပိုင္က ကေလးေခ်ာ့ သီခ်င္းစာအုပ္ကို ရွာရွာေဖြေဖြ ဖတ္တတ္ပေလဟု ေတြးကာၿပံဳးမိပါသည္။ ဒီလမဲယားမွာ ကၽြန္ေတာ္ ႀကိဳက္ေသာ အဂၤလိပ္ စာဆိုေက်ာ္တစ္ဦး ျဖစ္သျဖင့္ သူ ေရြးခ်ယ္ တည္းျဖတ္ ထားေသာ ကဗ်ာတို႔မွာလည္း ကၽြန္ေတာ့္ အႀကိဳက္ႏွင့္ အေတာ္ပင္ တိုက္ဆိုင္လ်က္ ရွိပါသည္။ ထိုကဗ်ာတို႔တြင္ “Tom Thumb’s Alphabets” ေခၚ ငလက္မ၏ အကၡရာ သံေပါက္မ်ားလည္း ပါဝင္ေနပါသည္။ ထိုသံေပါက္မ်ားကို ဖတ္ရင္း စာေမးပြဲ ေျဖေနေသာ ေက်ာင္းသားကေလးမ်ားကို လွမ္း၍ ၾကည့္မိပါသည္။ စာေမးပြဲ အခက္အခဲတို႔ေၾကာင့္ သူတို႔၏ မ်က္ႏွာကေလးမ်ားမွာ ညိႇးငယ္ ႏြမ္းလ် ေနသည္ကို သတိျပဳမိပါသည္။ ေနာက္ေပါက္ ကေလးမ်ားလည္း စာသင္ရ အခက္အခဲတို႔ကို ေတြ႔ၾကရပါဦးမည္။ သို႔ေသာ္ ထိုလာလတၱံ႔ေသာ ကေလးမ်ားအတြက္ ေပ်ာ္စရာ အကၡရာသံေပါက္ကေလးမ်ားကို စီကံုး ေရးသားရလွ်င္ မေကာင္းေပဘူးလား ဟူေသာ အေတြး ဝင္လာပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္သည္ စကၠဴစကေလး တစ္ခုေပၚတြင္ …
ကႀကီး - ကဆုန္၊ မိုးမႈန္မႈန္၊ ခေခြး - ခေမာက္၊ မိုးမေၾကာက္” စသည္ျဖင့္ စတင္ေရးသား မိပါသည္။ ဇြန္လမိုးသည္ ခဏခဏ ႐ြာလ်က္ ရွိပါသည္။ စာေမးပြဲစစ္ရာ ေက်ာင္းမွ လွမ္းေမွ်ာ္ ၾကည့္လိုက္လွ်င္ ျမစ္ဝကၽြန္းေပၚ လယ္ကြင္းမ်ားကို ေရေဖြးေဖြးႏွင့္ ေတြ႔ရပါသည္။ လယ္ကြင္းသည္ လယ္သမားကို ၫႊန္ျပ၍ လယ္သမားသည္ ခေမာက္ကို လက္ညိႇဳးထိုးကာ ခေမာက္သည္ တၿဖိဳင္ၿဖိဳင္ ႐ြာလ်က္ရွိေသာ မိုးကို သတိရေစပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ “ကႀကီး - ကဆုန္၊ မိုးမႈန္မႈန္” စသည္တုိ႔ကို ေရးမိျခင္း ျဖစ္ပါေတာ့သည္။ ထို႔ေန႔ အဖို႔ ေက်ာင္းမွ ျပန္လာေသာအခါ ကၽြန္ေတာ့္တြင္ စာေမးပြဲတာဝန္ အျပင္ အကၡရာ သံေပါက္ေရးဖို႔ တာဝန္သစ္ကိုလည္း ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါသည္။
ညစာ ထမင္းဝိုင္းတြင္ လူခ်င္းဆံုမိေသာအခါ ကၽြန္ေတာ္က မိုးအား ေျပာပါသည္။
“မစၥတာမိုး၊ ခင္ဗ်ားမွာ ယုဒသန္ရဲ႕ ျမန္မာ-အဂၤလိပ္ အဘိဓာန္မ်ား ရွိပါသလား”
“ရွိပါတယ္။ ဘာလုပ္ခ်င္လို႔လဲ”
“ကၽြန္ေတာ့ကို ခဏငွားစမ္းပါ၊ ကေလးကဗ်ာ ေရးခ်င္လုိ႔ပါ”
“ကေလးကဗ်ာ ေရးဖို႔အတြက္ အဘိဓာန္ လိုေသးသလား”
“လိုတာေပါ့ဗ်ာ၊ ခင္ဗ်ား ငွားလိုက္တဲ့ ကေလးကဗ်ာ စာအုပ္ထဲက အကၡရာ သံေပါက္ကေလးမ်ိဳး ေရးမလို႔၊ ကေလးေတြအတြက္ လြယ္ကူတဲ့ စကား၊ ေပ်ာ္စရာေကာင္းတဲ့ စကား၊ သူတို႔ ဘဝနဲ႔ နီးစပ္တဲ့ စကား၊ လက္ဟန္ ေျခဟန္နဲ႔ ဆိုလို႔ရတဲ့ စကားေတြကို ေ႐ြးရေအာင္ အဘိဓာန္ လိုတာေပါ့၊ ေနာက္ၿပီး ကႀကီးခေခြးနဲ႔ ေရးရမွာမို႔ အဘိဓာန္နဲ႔ လုပ္မွ ျဖစ္မယ္။”
ထိုအခါ မိုးသည္ သူ႔အဘိဓာန္ကို ထုတ္ေပးပါသည္။ မိုးသည္ ေအာက္စ္ဖို႔ဒ္ တကၠသိုလ္မွာ ေနစဥ္ကပင္ ရာဇဝင္ဆရာ မစၥတာဟာေဗ သင္ေပးလိုက္သျဖင့္ ျမန္မာစာကို တတ္ခဲ့ပါသည္။ ျမန္မာျပည္ ေရာက္ေသာအခါ ဆက္လက္ ဆည္းပူးျပန္သျဖင့္ စာကို အေတာ္အတန္ တတ္လာ၍ စကားေျပာကိုကား အေတာ့ကို တတ္ေနသူ ျဖစ္ပါသည္။ သူ႔အဘိဓာန္ကို ရေသာအခါ ကၽြန္ေတာ္သည္ အိပ္ခန္းထဲတြင္ စကားလံုးမ်ားကို လွန္ေလွာရွာေဖြ၍ မွတ္တမ္း တင္ထားပါသည္။ ေနာက္တစ္ေန႔ စာေမးပြဲခန္းသို႔ ေရာက္ျပန္ေသာအခါ လြန္ခဲ့သည့္ ေန႔က ေရးထားသည္တုိ႔ကို ဖ်က္ပယ္၍ အသစ္ ေရးျပန္ပါသည္။ ထိုသံေပါက္ အသစ္တို႔ကား “က - ကစြန္းပင္ ေရမွာ႐ႊင္” စသျဖင့္ ျဖစ္လာပါေတာ့သည္။ ထိုေန႔ ညေန အိမ္ျပန္ေရာက္၍ သံုးေယာက္သား ဆံုမိျပန္ေသာအခါ ကၽြန္ေတာ္၏ စြန္႔စားခ်က္ သံေပါက္မ်ား ဝရန္တာတြင္ ဖတ္ျပပါသည္။ သံေပါက္ တစ္ပုဒ္မွတပါး အားလံုးကို မိုးႏွင့္ ခင္ေမာင္ေမာင္တုိ႔က သေဘာက် အတည္ျပဳၾကပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း “ဆ - ဆရာႀကီး ေခါင္းကို ၿဖီး” ဆိုသည့္ အပုဒ္ကိုမူ ခင္ေမာင္ေမာင္က သဘာဝ မက်ဟု ဆိုကာ “ဆ - ဆရာႀကီး ေခါင္းေလာင္းတီး” ဟု ျပင္ေပးပါသည္။ ေကာင္းေပစြ။ အာဂ ပုလိပ္ပါတကား။ တုိင္းျပည္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားေရးကို ေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္႐ံုမက ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားေရး၏ အေၾကာင္းရင္း တစ္ရပ္ျဖစ္ေသာ ကဗ်ာကိုလည္း နားလည္ပါေပသည္။ လူပ်ိဳႀကီးျဖစ္လ်က္ႏွင့္ သားသည္ အေဖ ကၽြန္ေတာ့္ကိုလည္း ေက်ာသြားေလၿပီ။ ထိုသို႔ျဖင့္ အေရးပိုင္၊ ရာဇဝတ္ဝန္၊ ေက်ာင္းဆရာ သံုးဦးသားတို႔ စုေပါင္း ေမြးထုတ္လိုက္ေသာ ျမန္မာအကၡရာ သံေပါက္မ်ားသည္ ဇြန္လမိုးထဲတြင္ ဖ်ာပံုကြင္းထဲ၌ ေကာက္ပင္မ်ားႏွင့္အတူ ေပၚေပါက္ခဲ့ပါသည္။ ဤသို႔ ျပဳရ ျမတ္ပုညေၾကာင့္ ပုဒိအာႏွင့္ ျပည့္စံုရပါလို၏။ ဤေကာင္းမႈ၏ အက်ိဳးကို မိဘ ႏွစ္ပါးႏွင့္တကြ သတၱဝါအေပါင္းအားလည္း အမွ်ေပးေဝပါ၏။ အမွ်ယူၾကပါေစလို။
မင္းသုဝဏ္
(႐ႈမဝမဂၢဇင္း၊ ၾသဂုတ္လ၊ ၁၉၅၃)

Of Studies - Francis Bacon

Francis Bacon (1561-1626) ၏ “of Studies” အက္ေဆးကို ဆရာျမသန္းတင့္၏ ျမန္မာဘာသာျပန္ႏွင့္ တြဲဖက္ေဖာ္ျပထားပါသည္။

*****
Studies serve for delight, for ornament, and for ability.
စာေပေလ့လာျခင္းသည္ စိတ္ႏွလံုးကို ၾကည္ႏူးေစ၏။ အဆင္အယင္ကို ျဖစ္ေစ၏။ အရည္အခ်င္းကို တုိးေစ၏။

Their chief use for delight, is in privateness and retiring; for ornament, is in discourse; and for ability, is in the judgment, and disposition of business.
စာေပကို ေလ့လာဖတ္႐ႈျခင္းျဖင့္ အထီးတည္း ေနထိုင္စဥ္ႏွင့္ အနား ယူစဥ္တြင္ စိတ္ႏွလံုးကို ၾကည္ႏူး ေစႏုိင္ပါသည္။ စာေပကို ဖတ္႐ႈျခင္းျဖင့္ စကားေျပာရာတြင္ အဆင္အယင္ ျဖစ္ေစပါသည္။ စာေပကို ဖတ္႐ႈျခင္းျဖင့္ ဆံုးျဖတ္ခ်င့္ခ်ိန္ျခင္းႏွင့္ အလုပ္တုိ႔ကို စီမံခန္႔ခဲြျခင္းျပဳရာတြင္ အရည္အခ်င္းတုိ႔ကို တုိးတက္ ေစႏုိင္ပါသည္။

For expert men can execute, and perhaps judge of particulars, one by one; but the general counsels, and the plots and marshalling of affairs, come best, from those that are learned.
တတ္ပြန္ေၾကညက္သည့္ ပုဂၢိဳလ္မ်ားမွာမူ စီမံခန္႔ခြဲႏုိင္ၾကပါသည္။ အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္တုိ႔ကိုလည္း တစ္ခုခ်င္း ႏိႈင္းခ်ိန္စဥ္းစားတတ္ၾကပါသည္။ သို႔ရာတြင္ သာမန္လူမ်ားမွာမူကား တုိင္ပင္ ႏွီးေႏွာရပါသည္။ အႀကံအစည္မ်ား၊ အရာကိစၥတုိ႔ကို စီမံပံုမ်ားသည္ ပညာရွိတို႔ထံမွသာ အေကာင္းဆံုး ရရွိတတ္ပါသည္။

To spend too much time in studies is sloth; to use them too much for ornament, is affectation; to make judgment wholly by their rules, is the humor of a scholar.
စာေပေလ့လာမႈတြင္ အခ်ိန္ကို မ်ားစြာအသံုးခ်ျခင္းသည္ ေလးလံထိုင္းမႈိင္းေစပါသည္။ ထိုအဆင္ အယင္အတြက္ စာေပေလ့လာမႈကို အလြန္အမင္း ျပဳလုပ္ျခင္းသည္ ပလႊားဟန္ေဆာင္ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ စာေပ ေလ့လာမႈတုိ႔ကိုခ်ည္း အားကိုး၍ ဆံုးျဖတ္ႏိႈင္းခ်ိန္ စဥ္းစားျခင္းသည္ ပညာရွိတုိ႔ကို ရယ္ဖြယ္ ျဖစ္တတ္ပါသည္။

They perfect nature, and are perfected by experience: for natural abilities are like natural plants, that need proyning, by study; and studies themselves, do give forth directions too much at large, except they be bounded in by experience.
စာေပေလ့လာမႈသည္ သဘာဝကို ျပည့္စံုေအာင္လုပ္ေပးၿပီး၊ အေတြ႔အႀကံဳက တစ္ဖန္ျပန္၍ စာေပေလ့လာမႈကို ျပည့္စံုေအာင္ လုပ္ေပးပါသည္။ သဘာဝ အရည္အခ်င္းတုိ႔သည္ သဘာဝ ေပါက္ေသာ သစ္ပင္မ်ားႏွင့္ တူပါသည္။ အပင္တုိ႔မွ အကိုင္းအခက္တုိ႔ကို ခုတ္ထြင္ရွင္းလင္းရန္ လုိသကဲ့သုိ႔ သဘာဝ အရည္အခ်င္းတို႔ကိုလည္း ေလ့လာမႈျဖင့္ ခုတ္ထြင္ ရွင္းလင္းပစ္ရန္ လုိပါသည္။ ေလ့လာမႈသည္ သူ႔ပင္ကိုယ္ သက္သက္အတုိင္း ဆုိလွ်င္ ေထြျပားလွသည့္အတြက္ ထုိေလ့လာမႈကို အေတြ႔အႀကံဳျဖင့္ ထိန္းကြပ္ေပးရန္ လုိပါသည္။

Crafty men contemn studies, simple men admire them, and wise men use them; for they teach not their own use; but that is a wisdom without them, and above them, won by observation.
ေကာက္က်စ္စဥ္းလဲသူတုိ႔သည္ ေလ့လာမႈကို ႐ႈတ္ခ် ျပစ္တင္ ၾကပါသည္။ ႐ိုးသားသူတုိ႔ကား ေလ့လာမႈကို ႏွစ္သက္ သေဘာက်ၾကပါသည္။ ပညာရွိသူတုိ႔ကား ေလ့လာမႈကို အသံုး ခ်ၾကပါသည္။ ေလ့လာမႈမ်ားသည္ သူတို႔ကို အသံုးျပဳရန္ သင္ၾကားျခင္း မျပဳပါ။ သို႔ရာတြင္ ေလ့လာမႈမရွိဘဲ စဥ္းစားဆင္ျခင္ ဆံုးျဖတ္ႏုိင္ၿပီဆုိလွ်င္ကား ထုိအရာသည္ ဉာဏ္ပညာ မည္ပါသည္။

Read not to contradict and confute; nor to believe and take for granted; nor to find talk and discourse; but to weigh and consider.
ျငင္းခံုရန္ႏွင့္ ျငင္းပယ္ရန္ စာဖတ္ျခင္း မျပဳပါေလႏွင့္။ ယံုၾကည္ရန္ႏွင့္ သူမ်ား ေျပာသမွ်ကို လက္ခံရန္လည္း စာဖတ္ျခင္း မျပဳပါေလႏွင့္။ စကားႀကီး စကားက်ယ္ ေျပာရန္ႏွင့္ ေဆြးေႏြးရန္လည္း စာဖတ္ျခင္း မျပဳပါေလႏွင့္။ ႏိႈင္းခ်ိန္ရန္ႏွင့္ ေတြးေတာရန္ အတြက္သာ စာဖတ္ျခင္း ျပဳပါေလ။

Some books are to be tasted, others to be swallowed, and some few to be chewed and digested; that is, some books are to be read only in parts; others to be read, but not curiously; and some few to be read wholly, and with diligence and attention.
အခ်ဳိ႕စာအုပ္တုိ႔သည္ ျမည္းစမ္းၾကည့္ရန္ ျဖစ္၏။ အခ်ဳိ႕ကား မ်ဳိခ်ရန္ ျဖစ္၏။ အနည္းငယ္ေသာ စာအုပ္တုိ႔မွာ သာလွ်င္ ေၾကညက္ေအာင္ ဝါး၍ အစာေခ်ရန္ ျဖစ္၏။ တစ္နည္း ေျပာရလွ်င္ အခ်ဳိ႕ေသာ စာအုပ္တုိ႔သည္ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းမွ်သာ ဖတ္ရန္ ျဖစ္၏။ အခ်ဳိ႕စာအုပ္မ်ားကား သာမန္ဖတ္႐ံုသာ ျဖစ္၏။ အနည္းငယ္ေသာ စာအုပ္တုိ႔သာလွ်င္ လံု႔လ၊ ဝီရိယ၊ သတိ အာ႐ံုစိုက္မႈ တို႔ျဖင့္ အျပည့္အစံု ဖတ္ရန္ ျဖစ္ေပ၏။

Some books also may be read by deputy, and extracts made of them by others; but that would be only in the less important arguments, and the meaner sort of books, else distilled books are like common distilled waters, flashy things.
အခ်ဳိ႕စာအုပ္မ်ားကား ကိုယ္စားျဖင့္သာ ဖတ္အပ္ေသာ စာအုပ္မ်ား ျဖစ္၏။ အျခားသူမ်ား ထုတ္ႏႈတ္ေပးေသာ အခ်က္မ်ားကိုသာ ဖတ္အပ္၏။ သို႔ရာတြင္ ထုိစာမ်ဳိးမွာ အေရးမႀကီးေသာ အေၾကာင္းမ်ားႏွင့္ ညံ့ဖ်င္းေသာ စာအုပ္မ်ားသာ ျဖစ္သင့္၏။ ေပါင္းခံ စာအုပ္မ်ားသည္ ေပါင္းခံေရကဲ့သုိ႔ပင္ ဟိတ္ဟန္မ်ားေသာအရာ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္၏။

Reading maketh a full man; conference a ready man; and writing an exact man.
စာဖတ္ျခင္းသည္ ျပည့္ဝေသာ လူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ေစ၏။ တုိင္ပင္ႏွီးေႏွာ ျခင္းသည္ က်ယ္ျပန္႔ေသာ လူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ေစ၏။ စာေရးျခင္းသည္ တိက်ေသာ လူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ေစ၏။

And therefore, if a man write little, he had need have a great memory; if he confer little, he had need have a present wit: and if he read little, he had need have much cunning, to seem to know, that he doth not.
ထုိ႔ေၾကာင့္ စာေရးနည္းသူ တစ္ေယာက္ျဖစ္လွ်င္ ႀကီးေသာ မွတ္ဥာဏ္ရွိဖို႔ လုိပါသည္။ ေဆြးေႏြး တုိင္ပင္မႈ နည္းလွ်င္ ဇဝနဥာဏ္ရွိ ဖို႔လုိပါသည္။ စာဖတ္ျခင္း နည္းလွ်င္ ပါးနပ္မႈ ရွိဖို႔ လုိပါသည္။

Histories make men wise; poets witty; the mathematics subtile; natural philosophy deep; moral grave; logic and rhetoric able to contend. Abeunt studia in mores [studies develop into habits].
ရာဇဝင္မ်ားသည္ လူမ်ားကို ပညာရွိေစပါသည္။ ကဗ်ာဆရာမ်ားကား လူမ်ားကို ဇဝနဉာဏ္ ထက္သန္ ေစပါသည္။ သခ်ၤာဆရာမ်ားသည္ လူမ်ားကို ႏူးညံ့သိမ္ေမြ႔ေစပါသည္။ ဒႆနပညာသည္ လူကို ေလးနက္ေစပါသည္။ နီတိပညာသည္ လူကို တည္ၾကည္ေစပါသည္။ ယုတၱိေဗဒႏွင့္ ႏႈတ္မႈပညာသည္ လူကို ယွဥ္ၿပိဳင္ ႏိုင္ေစပါသည္။

Nay, there is no stond or impediment in the wit, but may be wrought out by fit studies; like as diseases of the body, may have appropriate exercises.
ဇဝနဉာဏ္တြင္ အတားအဆီး အရပ္အတန္႔ ဟူ၍ မရွိပါ။ ေလ့လာမႈေၾကာင့္သာ ပ်က္စီး သြားႏုိင္ပါသည္။ ကိုယ္ခႏၶာတြင္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါတုိ႔ အတြက္ သင့္ေလ်ာ္ေသာ ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား ရွိသည့္ နည္းတူ ျဖစ္ပါသည္။

Bowling is good for the stone and reins; shooting for the lungs and breast; gentle walking for the stomach; riding for the head; and the like.
ေဘာလံုး လွိမ့္ကစား ျခင္းသည္ ေက်ာက္တည္ျခင္းႏွင့္ အေၾကာမ်ားအတြက္ ေကာင္းပါသည္။ ေသနတ္ ပစ္ျခင္းသည္ အဆုတ္ႏွင့္ ရင္ဘတ္အတြက္ ေကာင္းပါသည္။ ျဖည္းညင္းစြာ လမ္းေလွ်ာက္ျခင္းသည္ ဝမ္းဗိုက္အတြက္ ေကာင္းပါသည္။ ျမင္းစီးျခင္းသည္ ေခါင္းစသည္တုိ႔ အတြက္ ေကာင္းပါသည္။

So if a man's wit be wandering, let him study the mathematics; for in demonstrations, if his wit be called away never so little, he must begin again.
ထုိ႔ေၾကာင့္ လူတစ္ေယာက္၏ စိတ္သည္ အတည္မေန ေထြျပားလ်က္ ရွိပါက သခ်ၤာကို ေလ့လာသင့္ပါသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆုိေသာ္ သခ်ၤာ တြက္ရာတြင္ စိတ္အာ႐ံုကို စုစည္းျခင္း မျပဳႏိုင္ပါက အစမွ ျပန္ထြက္ရမည္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

If his wit be not apt to distinguish or find differences, let him study the Schoolmen; for they are cymini sectores [hairsplitters, literally cumin-seed sorters].
သူ႔စိတ္သည္ ျခားနားခ်က္ကို မခဲြျခားႏိုင္ပါက သို႔မဟုတ္ မေတြ႔ပါက ေက်ာင္းဆရာကို အတုယူသင့္ပါသည္။

If he be not apt to beat over matters, and to call up one thing to prove and illustrate another, let him study the lawyers' cases. ျပႆနာမ်ားကို မေျဖရွင္းႏုိင္လွ်င္ အရာဝတၳဳတစ္ခုကို သက္ေသမထုတ္ႏုိင္လွ်င္ ေရွ႕ေန၏ အမႈတြဲမ်ားကို ေလ့လာသင့္ပါသည္။

So every defect of the mind, may have a special receipt.
ထို႔ေၾကာင့္စိတ္၏ ခြၽတ္ယြင္းခ်က္အတုိင္းအတြက္ အထူးေျဖေဆး တစ္ခုစီ ရွိတတ္ၾကသည္သာ ျဖစ္ပါသည္။

ျမသန္းတင့္
(ေပဖူးလႊာ မဂၢဇင္း၊ ဩဂုတ္ ၂၀၁၀)
ေပဖူးလႊာ မဂၢဇင္း၊ ဩဂုတ္ ၂၀၁၀

Saturday, July 22, 2017

Trip to Rocky Mountains (June 21, 2017)

Living at Colorado right next to the Rocky Mountains means it is a great place for adventurous people as it creates opportunities like hiking for them. I live in Longmont, Colorado which is about an hour drive to the entrance of the Rocky Mountain National Park. The park is known for its high altitude roads and the scenic view.
Even though my family were not very adventurous, my elder brother who happened to be in Colorado for two weeks was very enthusiastic of driving in America. In fact, my father had just planned this trip a day before we went there. It was our first time visiting the park since we arrived in August and probably the first I have ever been so high up with a car. My whole family were excited as we only got this chance because my brother was here since my father was only an amateur driver.
On the way to the park, we drove through Estes Park, which is another tourist attraction in Colorado that we visited a few months ago. After about 10 minutes driving past Estes Park, we finally reached the entrance to the Rocky Mountain National Park. The entrance fee was $20 per car and to be honest I thought it was expensive. The ranger gave us a map as well so we could have a look at the popular places to go since the place was just enormous.
Along the way, there were several pull-offs for car to pull over and take in the scenery. We stopped at most of the pull-offs to take picture and just enjoy the breeze. One thing that amazed me was that there were still ice from winter even though it was already June which was the start of summer. We reached the highest point of the trail after about 30 minutes and its was a staggering 13,000 feet high which is about a third of a plane’s cruising altitude.
We descended after taking some pictures and arrived in a small town called Grand Lake because of the huge lake as the name suggests. We had a picnic by the beach and after taking a rest we decided to head back home.
I was thinking about having a nap in the car but then my father suggested that he will drive back home. I knew I could not sleep for fear of my life and I had to be alert all the way back home since we were still in the mountains area. The drive back home was fine although nerve-wrecking and I could feel my legs shaking when I reached home.
We took a shower and lay down on our beds to rest while posting our pictures on social media to share our experience to our friends. I knew I would not be going on a road trip for another period time so I treasured my memories from our road trip to Rocky Mountain National Park.

Saturday, July 15, 2017

Confession of a Buddhist Atheist


ဘာသာမဲ့ ဗုဒၶဝါဒီ တစ္ဦး၏ ဖြင့္ဟဝန္ခံခ်က္ (Confession of a Buddhist Atheist) စာအုပ္သည္ ၂၀၁၀-ခုႏွစ္က Stephen Batchelor ေရးသားထုတ္ ေဝခဲ့ေသာ စာအုပ္ျဖစ္သည္။ Atheism ဟူသည္ a = without + theos = God/gods မွ ဆင္းသက္လာ၍ တုိက္႐ိုက္အားျဖင့္ ဘုရားမဲ့ဝါဒဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ဗုဒၶဝါဒႏွင့္ ဘုရားမဲ့ဝါဒ တြဲဖက္ ေဖာ္ျပျခင္းသည္ သိပ္ အထူးအဆန္း မဟုတ္။ သုတၱန္ေဒသနာ အေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ ဗုဒၶက ဖန္ဆင္းရွင္ဝါဒ (ဣႆနိမၼိတဝါဒ) ၏ အဓိပၸါယ္မဲ့ပံု ခပ္ေထ့ေထ့ သေရာ္ေဝဖန္ထားသည္ကို ေတြ႕ႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ Atheism သည္ ထာဝရဘုရားကို မယံုၾကည္မႈ သက္သက္မွ် မဟုတ္ဘဲ၊ တမလြန္ဘဝ၊ ေကာင္းကင္ဘံု၊ ငရဲ၊ နိဗၺာန္တို႔ကိုပါ လက္မခံေသာ အယူအဆျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ “ထာဝရဘုရားမဲ့ဝါဒ” ဆိုသည္ထက္ “ဘာသာမဲ့ဝါဒ” ဆိုက ပိုမွန္ပါလိမ့္မည္။ ဗုဒၶဘာသာ၏ အဆံုးအမ အေတာ္မ်ားမ်ားကို (အထူးသျဖင့္ သတိပ႒ာန္တရား၊ သစၥာေလးပါးတရား) လက္ခံ သေဘာက်ၾကေသာ္လည္း၊ သံသရာႏွင့္ ကံတရားကို နားလည္လက္ခံႏိုင္စြမ္း မရွိေသာ၊ အေရွ႕တိုင္းဗုဒၶဘာသာႏိုင္ငံမ်ားမွ ဘာသာေရးထံုးတမ္းစဥ္လာမ်ားကို လက္ခံလိုက္နာလိုျခင္း မရွိေသာ အေနာက္တိုင္းသားတို႔ အၾကားတြင္ ဤစာအုပ္က အေတာ္ေလး ေရပန္းစားသြားခဲ့သည္။ Secular Buddhism ဟူေသာ အမည္ျဖင့္ ဂိုဏ္းဂဏ တစ္ခု ေပၚထြန္းလာခဲ့သည္။


“ဘာသာမဲ့ ဗုဒၶဝါဒီ တစ္ဦး၏ ဖြင့္ဟဝန္ခံခ်က္” သည္ စတီဗင္ဘက္ခ်္လာ၏ ဘဝျဖစ္စဥ္ႏွင့္ အေတြးအျမင္မ်ားကို ပုဂၢလိက႐ႈေထာင့္မွ ဇာတ္ေၾကာင္းျပန္ေျပာသလို ေရးထားေသာ စာအုပ္ျဖစ္သည္။ “ဖြင့္ဟဝန္ခံခ်က္” ဟု ဆုိသည့္အတိုင္း သူ ျဖတ္သန္းခဲ့ရေသာ တိဘက္ရဟန္းေတာ္ဘဝ၊ ဇင္ရဟန္းေတာ္ဘဝ ျဖစ္စဥ္မ်ားကို ျပန္ေျပာရင္း ဗုဒၶဘာသာ ရဟန္းေတာ္တဦး ျဖစ္ပါလွ်က္ တမလြန္ဘဝႏွင့္ ကမၼနိယာမတို႔ အေပၚ ဘဝင္မက်၊ လက္မခံႏိုင္သည့္ သူ႔၏ အျဖစ္ကို ဝန္ခံထားသည္။ လူဝတ္လဲၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေထရဝါဒ ဗုဒၶဘာသာ ပိဋကတ္စာေပမ်ားကို ေလ့လာခဲ့သည္။ ပိဋကတ္စာေပမ်ားတြင္ မဟာလူသားဗုဒၶ (Historical Buddha) ကို ရွာေဖြခဲ့သည္။ ဗုဒၶသည္ ျဗာဟၼဏဝါဒကဲ့သို႔ အျခားေသာ ဘာသာတရားတစ္ခုကို ထူေထာင္ရန္ ရည္႐ြယ္ျခင္း မဟုတ္ဘဲ၊ အသိဉာဏ္ပြင့္လင္းႏိုးၾကားမႈ ဟူသည့္ လူ႔ယဥ္ေက်းမႈတရပ္ကို ထူေထာင္ရန္ ျဖစ္သည္ဟူေသာ ႐ႈေထာင့္မွ ေရးသား ပံုေဖာ္ထားသည္။ သတင္းစာ စကၠဴ၊ ဓာတ္ပံု၊ အဝတ္စ စသျဖင့္ တိုလီမုတ္စတို႔ကို ျဖတ္ညွပ္ကပ္ ပံုေဖာ္ထားသည့္ collage ေခၚ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ အႏုပညာပံုစံမ်ိဳးျဖင့္ ဗုဒၶ၏ ဘဝျဖစ္စဥ္မ်ားကို သူ႔အေတြးအျမင္မ်ား၊ သူ႔ ဘဝျဖစ္စဥ္မ်ားႏွင့္ ဟိုတစ ဒီတစ ေရာစပ္၍ ေရးသားထားျခင္း ျဖစ္သည္။

ဗုဒၶေခတ္ အိႏၵိယယဥ္ေက်းမႈတြင္ မေတြ႔ႏိုင္သည့္ ဗုဒၶ၏ ဝိေသသထူးျခားသည့္ ဓမၼတို႔ကို ေအာက္ပါအတိုင္း သတၳဳခ် ျပသည္။

  • ဣဒပစၥယတာ (အေၾကာင္းကို စြဲမွီ၍ ျဖစ္ရသည္ဟူသည့္ ပဋိစၥသမုပၸါဒ္သေဘာတရား) အေျခခံမူ (The principle of this-conditionality, condition-arising)
  • အရိယသစၥာေလးပါးဟူသည့္ လုပ္ငန္းစဥ္ (The process the four Noble Truths)
  • သတိပ႒ာန္ဘာဝနာ က်င့္စဥ္ (The practice of mindful awareness)
  • မိမိကိုယ္ မိမိ ကုိးစားအားထားမႈ စြမ္းအား (The power of self-reliance)

ဤတရားေလးပါးတို႔သည္ ဗုဒၶ ေျမာ္ျမင္သည့္ ယဥ္ေက်းမႈသစ္၊ လူေဘာင္သစ္၏ အေျခခံ အေဆာက္အအံုပင္ ျဖစ္သည္ဟု စတီဗင္ဘက္ခ်္လာက ဆုိသည္။

စာအုပ္၏ အခန္းတခန္းတြင္ အဂၤလိပ္ရဟန္းေတာ္ ဘိကၡဳဉာဏဝီရ၏ အေၾကာင္းႏွင့္ ထိုရဟန္းေတာ္ေရးသားသည့္ “Clearing the Path” ႏွင့္ “Notes on Dhammma” စာအုပ္တို႔မွ ဗုဒၶဝါဒအား Existential Phenomenology ႐ႈေထာင့္မွ ခ်ဥ္းကပ္ပံုကို ထုတ္ႏႈတ္ေရးသားထားသည္။ ဘိကၡဳဉာဏဝီရ၏ ငယ္နာမည္သည္ Harold Musson ျဖစ္၍ ေနာင္တြင္ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ ျဖစ္လာမည့္ Osbert Moore ႏွင့္ ခင္မင္ရင္းႏွီးေသာ အခန္းေဖာ္ မိတ္ေဆြျဖစ္သည္။ Harold Musson သည္ ေဆး႐ံုတက္စဥ္ ဖတ္မိေသာ Julius Evola's The Doctrine of Awakening စာအုပ္ေၾကာင့္ ဗုဒၶဘာသာကို စိတ္ဝင္စား သြားခဲ့သည္။ ထိုစာအုပ္ကို အီတလီဘာသာမွ အဂၤလိပ္ဘာသာသို႔ပင္ ျပန္ခဲ့သည္။ ေနာင္တြင္ လူ႔ေဘာင္ေလာကကို ၿငီးေငြ႕ေနေသာ Harold Musson ႏွင့္ Osbert Moore တို႔သည္ သီရိလကၤာသို႔ သြားေရာက္ကာ ရဟန္းျပဳခဲ့ၾကသည္။ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိသည္ ဝိသုဒၶိမဂ္၊ အ႒သာလိနီ၊ သေမၼာဟဝိေနာဒနီ၊ မဇၩိမနိကာယ္၊ ပဋိသမ႓ိဒါမဂ္၊ ေနတၱိ၊ ေပဋေကာပေဒသ၊ ပါတိေမာကၡ စသည့္ ပါဠိေတာ္၊ အ႒ကထာမ်ားကို အဂၤလိပ္ ဘာသာျပန္ခဲ့၍၊ ေထရဝါဒ ဗုဒၶစာေပေလာကတြင္ ထင္ရွားေသာ ရဟန္းေတာ္တစ္ပါး ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ဘိကၡဳဉာဏဝီရကမူ အဘိဓမၼာႏွင့္ အ႒ကထာအဖြင့္မ်ားကို လက္မခံဘဲ သုတၱန္ႏွင့္ ဝိနည္းကိုသာ ဓမၼအစစ္ အျဖစ္ လက္ခံထားသူ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ဘိကၡဳဉာဏဝီရက ကံႏွင့္ ဘဝသစ္ျဖစ္ျခင္းကိုမူ သုတၱန္ ပိဋကတ္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း လက္ခံသည္။ ထိုထက္ပုိ၍ ရွင္းလင္း သက္ေသျပမႈမ်ိဳးကို လက္မခံ။ အထူးသျဖင့္ သိပၸံနည္းက် သို႔မဟုတ္ ယုတၱိေဗဒနည္းျဖင့္ ရွင္းလင္းခ်က္မ်ားကို လံုးဝ လက္မခံ။ ကံႏွင့္ ဘဝသစ္ျဖစ္ျခင္း သာမဟုတ္၊ ဗုဒၶ၏ တရားေတာ္တခုလံုးကို သိပၸံရႈေထာင့္မွ ခ်ည္းကပ္ပါက အမွန္တကယ္ နားလည္ႏိုင္မည္မဟုတ္ ခံယူထားသည္။ ကံႏွင့္ ဘဝသစ္ျဖစ္ျခင္းသည္ အရွိကို အရွိအတိုင္း ေဖာ္ျပျခင္းသာျဖစ္သည္။ ဘာေၾကာင့္ကံေတြ အက်ိဳးေပးရသည္၊ ဘာေၾကာင့္ ဘဝသစ္ျဖစ္ရသည္ကို စဥ္းစားေတြးေခၚေနရန္ မလိုေတာ့၊ ရွင္းျပေနရန္ မလိုေတာ့ဟု ယူဆသည္။ “အကယ္၍မ်ား မိမိ၏ အယူအဆမ်ားသည္ သုတၱန္ေဒသနာတို႔ႏွင့္ ကြဲလြဲေနပါက သုတၱန္ေဒသနာတို႔က မွန္၍ မိမိမွားသည္။ ဤသည္မွာ သုတၱန္ေဒသနာတို႔အေပၚ မိမိ၏ သေဘာထားပင္ ျဖစ္သည္” ဟု ဘိကၡဳဉာဏဝီရက အတိအလင္း ဆိုခဲ့သည္။

ဘိကၡဳဉာဏဝီရ၏ စာမ်ားကို စတီဗင္ဘက္ခ်္လာက သေဘာက်သည္။ ယခင္က သူေရးသားခဲ့သည့္ Alone with Others: An Existential Approach to Buddhism (1994) ႏွင့္ Buddhism Without Beliefs: A Contemporary Guide to Awakening (1997) ဟူသည့္ စာအုပ္မ်ားတြင္ ဘိကၡဳဉာဏဝီရ၏ အရိပ္မကင္းပံုကို ေတြ႔ႏိုင္သည္။ ေရွးဘဝ ေနာက္ဘဝတို႔သည္ ရွိသည္ဟု သက္ေသ မျပႏိုင္သလို၊ မရွိဟုလည္း သက္မျပႏိုင္ဟူသည့္ Agnosticism ရႈေထာင့္မ်ိဳးမွ တင္ျပခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ယခု Confession of a Buddhist Atheist စာအုပ္ တြင္မူ ဘိကၡဳဉာဏဝီရက “တမလြန္ဘဝ၊ နတ္ဘံု၊ ျဗဟၼာဘံု၊ ကံတရား” တို႔ကို သံသယျဖင့္ ဆန္းစစ္ေဝဖန္မႈ မျပဳႏိုင္သည့္ အေပၚ ေဝဖန္ထားသည္ကုိ ေတြ႔ရသည္။ ဗုဒၶက ေရွးဘဝ ေနာက္ဘဝကို မေဟာခဲ့၊ ဘာသာတရား အသစ္တခုကို ဖန္တီးရန္ မရည္႐ြယ္ခဲ့၊ လူ႔ယဥ္ေက်းမႈ လူ႔ေဘာင္ အသစ္တခု ဖန္တီးရန္သာ အားထုတ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္ဟု စတီဗင္ဘက္ခ်္လာက ေကာက္ခ်က္ ခ်လိုက္သည္။

စင္စစ္ ဗုဒၶဝါဒကို မ်က္ကန္းယံုၾကည္မႈ၊ နာမ္ဝါဒ၊ ဂမ႓ီရဝါဒ၊ သႆတဝါဒ အစြဲအလန္းမ်ားျဖင့္ ခ်ည္းကပ္၍ မရႏိုင္သလို၊ သံသယဝါဒ၊ ႐ုပ္ဝါဒ၊ သိပၸံဝါဒ၊ ဥေစၧဒဝါဒ အစြဲအလန္းမ်ားျဖင့္လည္း ခ်ည္းကပ္၍ မရႏိုင္။ ဗုဒၶဝါဒကို မ်က္ေမွာက္ဘဝ႐ႈေထာင့္ Secularism သက္သက္မွ ခ်ည္းကပ္ျခင္းျဖင့္ လက္ရွိဘဝကို အေကာင္းဆံုး ေနထိုင္သြားႏိုင္မည့္ ဘဝေနနည္းကို ရႏိုင္သည္မွန္ေသာ္လည္း၊ ဗုဒၶဝါဒ၏ အႏွစ္သာရ ျဖစ္သည့္ သံသရာမွ လြတ္ေျမာက္ရာ ဒုကၡခပ္သိမ္း ခ်ဳပ္ၿငိမ္းရာ နိဗၺာန္တည္းဟူေသာ ပန္းတိုင္မွ လြဲေခ်ာ္သြားမည္ ျဖစ္သည္။

Saturday, June 10, 2017

ပညာေရးႏွင့္ဆိုင္ေသာ အေတြးမ်ား

Education ကို ျမန္မာတို႔က “ပညာေရး” ဟု ဘာသာျပန္သည္။ အိႏၵိယတို႔ကမူ “သိကၡာ Śikṣā” ဟု ဘာသာျပန္သည္။ “သိကၡာ” သည္ ဟိႏၵဴ၊ ပါဠိ၊ သကၠတ ဘာသာစကားတြင္ “သင္ယူျခင္း၊ ေလ့က်င့္ျခင္း” ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ဗုဒၶသာသနာတြင္ သိကၡာကို သီလသိကၡာ၊ သမာဓိသိကၡာ၊ ပညာသိကၡာဟု အဆင့္သံုးဆင့္ ပိုင္း၍ ျပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ “သိကၡာ” ဟူသည္ မိမိ၏ သႏၲာန္တြင္ ကိုယ္က်င့္တရား၊ စူးစိုက္တည္ၾကည္မႈႏွင့္ အမွန္ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ႏိုင္သည့္ ပညာတို႔ကို အဆင့္ဆင့္ ေလ့က်င့္ သင္ယူရသည့္ ျဖစ္စဥ္ တရပ္ပင္ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာတို႔က Education ကို ပညာေရးဟု ဘာသာျပန္ သံုးစြဲျခင္းသည္ သိကၡာသံုးပါး အနက္ ေခါင္ကို ကိုင္၍ ေျပာလုိက္ျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

သို႔ေသာ္ ယေန႔ေခတ္တြင္ ပညာေရးဟု ဆိုလိုက္လွ်င္ ပညာေရး၏ က်ယ္ေျပာေလးနက္သည့္ အဓိပၸါယ္မ်ားထက္ စာသင္ေက်ာင္းမ်ား၊ စာေမးပြဲရလဒ္မ်ား၊ ဘြဲ႔လက္မွတ္မ်ားကိုသာ ေျပးျမင္တတ္ၾကသည္။ ဘြဲ႔လက္မွတ္မ်ားသည္ အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္းမ်ားကို ဖန္တီးေပးႏိုင္၍ ပညာေရးသည္ ဘဝေအာင္ျမင္မႈအတြက္ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္မႈမ်ိဳး ျဖစ္သည္ဟု ဆိုျခင္းသည္ လံုးဝ မွားယြင္းေနသည္ဟု မဆိုႏိုင္ေသာ္လည္း၊ ရာႏႈန္းျပည့္ေတာ့ မမွန္။ ပညာေရးသည္ အသိဉာဏ္စြမ္းရည္ (cognitive skills) ထက္ျမက္ေအာင္ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ရန္ သာမက၊ ကိုယ္က်င့္ စ႐ိုက္ေကာင္းမ်ားကို ေလ့က်င့္ ပ်ိဳးေထာင္ေပးသည့္ စာရိတၱပညာေရး (character education) လည္း လိုအပ္ပါသည္။ ပညာေရးကို ေက်ာင္းသင္ခန္းစာ သက္သက္အျဖစ္သာ ႐ႈျမင္ျခင္းသည္ ပညာေရး တခုလံုးကို လႊမ္းၿခံဳ မျမင္ဘဲ၊ အစိတ္အပိုင္းေလးတခုကိုသာ ကြက္၍ ျမင္ျခင္းႏွင့္ တူသည္။

စာရိတၱပညာေရး ဟူသည္ အသစ္အဆန္းေတာ့ မဟုတ္။ ေရွးယခင္က အေနာက္တုိင္း ခရစ္ယာန္ သာသနာျပဳေက်ာင္းမ်ားတြင္ ျဖစ္ေစ၊ အေရွ႕တိုင္းမွ ျဗဟၼဏပညာေရး၊ ဗုဒၶဘာသာပညာေရးႏွင့္ ကြန္ျဖဴးရွပ္ပညာေရးတို႔တြင္ ျဖစ္ေစ စာရိတၱပညာေရးသည္ ပညာေရး၏ ႏွလံုးသည္းပြတ္ ျဖစ္ခဲ့သည္။ ၁၉-ရာစုေႏွာင္းပိုင္းႏွင့္ ၂၀-ရာစုကာလ ေခတ္ပညာေက်ာင္းမ်ား ထြန္းကားလာမွသာ စာရိတၱပညာေရးဖက္တြင္ ေပါ့ေလ်ာ့လာခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ပညာမည္မွ် တတ္ပါေစ ကိုယ္က်င့္သီလ မရွိပါက လူ႔အဖြဲ႔အစည္းအတြက္ အႏၲရာယ္ျပဳႏိုင္သည္။ ကိုယ္က်င့္သီလ ေကာင္းမြန္ေသာ္လည္း အသိပညာမရွိ ျပန္လွ်င္လည္း လိုရာပန္းတိုင္သို႔ ေရာက္ႏိုင္မည္ မဟုတ္။ ေသာဏဒ႑သုတ္မွ ပုဏၰား၏ စကားျဖင့္ဆိုရလွ်င္ “လက္တဖက္ကို အျခားလက္တဖက္ျဖင့္ ေဆးေၾကာရသလို၊ သီလကို ပညာႏွင့္ စင္ၾကယ္ေအာင္ ေဆးေၾကာရ၍ ပညာကို သီလျဖင့္ စင္ၾကယ္ေအာင္ ေဆးေၾကာရပါသည္”။

ယေန႔ေခတ္ ပညာေရးနယ္ပယ္တြင္ စာရိတၱ (character) ဟူေသာ ေဝါဟာရကို Moral character ႏွင့္ Performance character ဟု ထပ္မံ၍ ခြဲလာၾကသည္။ Moral character သည္ ကိုယ္ခ်င္းစာနာမႈ၊ ၾကင္နာသနားမႈ၊ မိမိကိုယ္တုိင္ႏွင့္ သူတဖက္သားအား ေလးစားမႈ၊ တရားမွ်တမႈစသည့္ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ဆက္ဆံရာတြင္ အေရးပါသည့္ အရည္အခ်င္းမ်ား ျဖစ္သည္။ Performance character သည္ မိမိ၏ စိတ္ခံစားမႈ အေလွ်ာက္ အလွ်င္စလို မတုန္႔ျပန္ျခင္း၊ စိတ္ရွည္သည္းခံျခင္း၊ အလုပ္တခုတြင္ ၾကာရွည္ အာ႐ံုစူးစိုက္ထားႏိုင္ျခင္း၊ အလြယ္တကူျဖင့္ အ႐ႈံးမေပးျခင္း၊ ဇြဲလံု႔လရွိျခင္း စသည့္ အလုပ္တခုကို ၿပီးေျမာက္ေအာင္ျမင္ရန္ ေဆာင္႐ြက္ရာတြင္ အေရးပါသည့္ အရည္အခ်င္းမ်ား ျဖစ္သည္။ အၾကမ္းဖ်ဥ္းအားျဖင့္ အသိဉာဏ္ စြမ္းရည္တို႔ (Cognitive skills) ကို ပညာအုပ္စုတြင္ ထည့္သြင္း၍၊ Moral characters တုိ႔ကို သီလအုပ္စု၊ Performance characters တို႔ကို သမာဓိအုပ္စုတြင္ ထည့္သြင္းႏိုင္ပါသည္။ သမာဓိအုပ္စုတြင္ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိဟူသည့္ အရည္အေသြးမ်ား ပါဝင္ေနသည္။


၂၀-ရာစု ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ဗဟုသုတႏွင့္ အသိဉာဏ္စြမ္းရည္ကိုသာ အဓိကထား သင္ၾကားေပးၾကၿပီး၊ စာရိတၱပညာေရးက မဆိုသေလာက္သာ ပါတတ္သည္။ စာရိတၱပညာေရးတြင္လည္း ကိုယ္က်င့္တရားႏွင့္ ျပည္သူနီတိကဲ့သို႔ သီလပိုင္းဆိုင္ရာ တန္ဖိုးမ်ားကိုသာ သင္ၾကားေပးၿပီး၊ အလုပ္တခုကို ၿပီးေျမာက္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ရာတြင္ လုိအပ္သည့္ Performance characters ကို တခုတ္တရ ေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးျခင္းမ်ိဳး မရွိခဲ့။ ခရီးသြားဟန္လြဲ ပါသြားသည္သာ ရွိသည္။ ထို႔သို႔ ျဖစ္ရျခင္းသည္လည္း ဗဟုသုတႏွင့္ အသိဉာဏ္စြမ္းရည္ ထက္ျမက္၍ Intelligence Quotient (IQ) ေကာင္းသူတို႔ကသာ ဘဝတြင္ ေအာင္ျမင္သူမ်ား ျဖစ္လာမည္ဟု ယူဆခဲ့ၾက၍ ျဖစ္သည္။

၁၉၉ဝ-ခုႏွစ္ Daniel Goleman ၏ Emotional Intelligence စာအုပ္ထြက္လာၿပီးေနာက္ပိုင္းတြင္မူ Emotional Quotient (EQ) ဟူေသာ ေဝါဟာရကအေတာ္ေလး ေရပန္းစားလာခဲ့သည္။ စာသင္ေက်ာင္းမ်ား၊ အလုပ္ခြင္မ်ားတြင္ Emotional Intelligence ကို မိတ္ဆက္ေပးလာၾကသည္။ ခ်ီကာဂိုတကၠသိုလ္မွ စီးပြားေရး ႏိုဘယ္လ္ဆုရွင္ James Heckman ၏ လတ္တေလာ သုေတသနျပဳခ်က္မ်ားအရ ဘဝေအာင္ျမင္မႈအတြက္ IQ က ၁ ရာခိုင္ႏႈန္း ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ်သာ အေထာက္အကူျပဳသည္။ ပ်င္းစရာေကာင္းသည့္ အလုပ္မ်ိဳး၊ ဆုလဒ္ရမည္မဟုတ္သည့္ အလုပ္မ်ိဳးကို စိတ္ရွည္ရွည္ထား၍ လုပ္ႏိုင္သည့္ ဇြဲ၊ တာဝန္သိစိတ္၊ မိမိကုိယ္ကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္မႈစသည့္ ဉာဏ္ရည္ႏွင့္ မဆိုင္သည့္ အရည္အခ်င္းေတြက (non-cognitive skills) က ပို၍ အေရးပါေၾကာင္းေတြ႔ရွိခဲ့သည္။ ပင္ဆာေဗးနီးယား တကၠသိုလ္မွ စိတ္ပညာရွင္ Angela Duckworth ကလည္း IQ ကုိယ္တိုင္က စိတ္အားထက္သန္မႈနဲ႔ ဇြဲလံု႕လတုိ႔ေပၚမွာ မူတည္ေနေၾကာင္းကို တင္ျပခဲ့သည္။ ထိုသို႔ေသာ သုေတသနမ်ား ထြက္လာၿပီးေနာက္ပိုင္း အေမရိကန္တြင္ Performance character ကို ဦးစားေပးသည့္ ေက်ာင္းမ်ား အလ်ိဳအလ်ိဳ ထြက္ေပၚလာသည္။

ျမန္မာျပည္မွာလည္း သီလသိကၡာ၊ သမာဓိသိကၡာ၊ ပညာသိကၡာဟူသည့္ သိကၡာသံုးပါး အခ်ိဳးညီညီ ေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးႏိုင္မည့္ ပညာေရးစနစ္မ်ိဳး ေပၚထြန္းလာေစလိုပါသည္။

ဧရာ (မႏၲေလး)

စာညႊန္း
1. Paul Tough, How Children Succeed: Grit, Curiosity, and the Hidden Power of Character (2012)
2. Matthew Davidson and Thomas Lickona, Smart and Good: Integrating Performance Character and Moral Character in Schools (2007)

Thursday, June 1, 2017

The Land of 10,000 Lakes သို႔ အလည္တေခါက္

စကၤာပူမွာေနစဥ္ကတည္းက ကိုဧရာက ဒီကို အလုပ္ကိစၥနဲ႔ လာရေလ့ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီအခါေတြ ကတည္းက ဒီမွာေရာက္ေနတဲ့ သူငယ္ခ်င္းက အလည္လိုက္လာဖို႔ ေခၚေလ့ရွိပါတယ္။ အေၾကာင္းမညီညြတ္လို႔ မေရာက္ျဖစ္ခဲ့ဘူး။ ဒီႏိုင္ငံကို ေျပာင္းလာရေတာ့ transit ဝင္ရတဲ့ ေလဆိပ္မို႔၊ သည္ႏိုင္ငံရဲ႕ေျမမွာ ပထမဦးဆံုးေျခခ်ရတဲ့ အမွတ္တရၿမိဳ႕ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ Minneapolis and Saint Paul ၿမိဳ႕ႀကီးႏွစ္ၿမိဳ႕ ဆက္ေနသမို႔ Twin Cities လို႔ ေခၚတဲ့ Minnesota ျပည္နယ္ရဲ႕ ၿမိဳ႕ေတာ္ကို ရယ္ပါ။

ေလဆိပ္ Taxi stand မွာ အျဖဴေရာင္အငွားယာဥ္ေတြ ညီညီညာညာ ရပ္ထားပံုက ၾကည့္လို႔ပင္ ေကာင္းေသးရဲ႕။ ကိုယ့္အလွည့္က်တဲ့ ဂိတ္နံပါတ္က ကားဆီသြား…တည္းခိုမည့္ ေဟာ္တယ္ နာမည္နဲ႕ လိပ္စာ ေရးထားတဲ့ စာရြက္ပိုင္းေလးကို ဒရိုင္ဘာကို ေပးလိုက္ေတာ့ (ကိုယ့္ English အသံထြက္ကိုယ္မယံုၾကည္လို႔၊ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ထားရတာပါ။) သူက ေဟာ္တယ္နာမည္ကို ကားရဲ႕ GPS စက္မွာရိုက္ထည့္ေပမည့္ လမ္းၫႊန္က ထြက္မလာဘူး။ သူ စက္မွာ ဟိုစမ္းဒီစမ္းလုပ္ေနခ်ိန္၊ ကိုယ့္စိတ္ထဲ ဝင္လာတဲ့ အေတြးက “မအူမလည္ သားအမိမို႔ လူလည္က်ၿပီး အေဝးႀကီး လွည့္ပတ္ေခၚသြားၿပီးမွ ပိုက္ဆံပိုေတာင္းေတာ့မလား” ရယ္ပါ။ လိပ္စာနဲ႔ ေဟာ္တယ္နားက ထင္ရွားတဲ့ Mall of America ဆိုတဲ့ နာမည္ကို အသံမာမာနဲ႔ ေျပာလိုက္မိပါတယ္။ ခဏအၾကာမွာပဲ လိုရာခရီးကို ေရာက္ပါတယ္။ ကားဆရာက ေဟာ္တယ္နာမည္ကို ေမာ့ၾကည့္ရင္း ႏႈတ္က “ ေအာ္ ….” ဆိုၿပီး၊ ေရရြတ္လိုက္မွ…. ကိုယ္ေရးေပးလိုက္တဲ့ စာရြတ္မွာ ေရွ႕ဆံုးက အကၡရာ ႏွစ္လံုး မပါတာ သတိထားမိပါတယ္။ သူတပါးစိတ္ကို တပ္အပ္သိႏိုင္တဲ့ ပါဝါမရွိပါပဲ၊ ဆိုမာလီလူမ်ိဳး ကားဆရာေလးရဲ႕ ညိဳမိႈင္းမႈိင္း ဟန္ပန္အသြင္ အျပင္ပန္းကိုၾကည့္ၿပီး၊ ကိုယ့္အမွားကို သူ႔အမွား ထင္၊ စိတ္ထဲက စြပ္စြဲမိတဲ့ အျဖစ္ကို ေနာင္တရမိပါတယ္။

ကိုဧရာအလုပ္ကေန ျပန္လာေတာ့ ညေနစာစားဖို႔ အခ်ိန္ေစာေသးလို႔ Mall of America အထဲမွာပဲရွိတဲ့ Sea Life Minnesota Aquarium ကို ဝင္ၾကည့္ၾကပါတယ္။ ညေနစာကို Forest Gump ရုပ္ရွင္ထဲက Theme ကို ယူၿပီး ဖြင့္ထားတဲ့ Bubba Gump Shrimp Co. ဆိုင္မွာ စားၾကတယ္။
မိမိကိုးကြယ္ရာ ဘာသာတရားရဲ႕ ျမတ္စြာဘုရားႏွင့္ သံဃာေတာ္မ်ား သီတင္းသံုးေနထိုင္ရာ ေက်ာင္းမ်ားကို ဒီႏိုင္ငံေရာက္ၿပီးမွစ ၉ လၾကာသိတိုင္ မေရာက္ျဖစ္ခဲ့ရာက၊ သူငယ္ခ်င္း ဇနီးေမာင္ႏွံက လိုက္ပို႔ေပးလို႔ Chisago ၿမိဳ႕ရွိ သီတဂူဓမၼဝိဟာရကို ေရာက္ခဲ့ရပါတယ္။ လက္ရွိသံဃာေတာ္မ်ား သီတင္းသံုးေနရာ ေက်ာင္းေဆာင္မွာ ဘုရားဆင္းတုေတာ္ကို တဝႀကီး ဦးခ်၊ သီတင္းသံုး သံဃာ သံုးပါးကို တပါးစီ သီလဂုဏ္၊ သမာဓိဂုဏ္၊ ပညာဂုဏ္တို႔ကို ရည္မွန္းၿပီး ဦးသံုးႀကိမ္စီခ်ပါတယ္။ ေဆာက္လက္စ သံဃာေဆာင္မွာ အၿပီးသတ္လုၿပီျဖစ္ၿပီး၊ ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္မ်ား အျဖစ္ ေစတီ သိမ္ေက်ာင္း၊ ကားပက္ကင္ေနရာ၊ သစ္ပင္ပန္းမာလ္ ဥယ်ာဥ္တည္ေဆာက္ေရးလုပ္ငန္းမ်ား က်န္ရွိေနေသးေၾကာင္း ၾကည္ႏူးစြာ သာဓုေခၚရင္း သိခဲ့ရပါတယ္။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းက အျပန္မွာ ေရွးဦးမစြက ေနခဲ့ၾကတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသားတို႔ရဲ႕ ဘာသာစကား နာမည္ဆန္းဆန္းနဲ႔Minnehaha Fall ေရတံခြန္ ရွိရာ ပန္းၿခံမွာ လမ္းေလွ်ာက္ၾကပါတယ္။ (မီနီဟားဟား ဆိုတာ ဟားတိုက္ေနတဲ့ ေရေတြလုိ႔ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္)။ ေရတံခြန္က ေရေတြ အားပါးတရ ခုန္ေပါက္က်ေနပံုကို သေဘာက်မိေတာ့ သူငယ္ခ်င္းက Spring မို႔ ဒီလို ေရက်တာ၊ Fall တုန္းက ေရစီးက ေႏွးေႏွးေလး၊ Winter ဆို ေရေတြက ခဲသြားေရာ…တဲ့။ ငယ္စဥ္က စာထဲသင္ခဲ့ရတဲ့အတိုင္း ေႏြဦး၊ ေႏြ၊ ေဆာင္းဦး၊ ေဆာင္း ဟူေသာ ရာသီဥတုေလးမ်ိဳးႏွင့္ အကြ်မ္းဝင္ဖို႔ရန္ အသစ္အသစ္မ်ားကို လက္မခံလိုေတာ့ေသာ မွတ္ဉာဏ္ထဲ တြန္းတြန္းထိုးထိုး ထည့္လိုက္ရျပန္ပါတယ္။ နာမည္သာက်န္ခဲ့ၿပီး လူမ်ိဳး ေပ်ာက္ရတဲ့ အျဖစ္သနစ္ထဲက “ကိုလံဘတ္တို႔ ေရာဂါေတြ သယ္လာၾကလို႕ေလ၊ သူတို႔ကေတာ့ ေရာဂါပိုးေတြနဲ႔ ယဥ္ပါးေနၿပီး ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြကေတာ့ ပါလာတဲ့ ေရာဂါပိုးေတြေၾကာင့္ ေသေၾကပ်က္ဆီးၾကရတယ္” လို႔ အေၾကာင္းအခ်က္တခုကို ကိုဧရာက ေျပာျပပါတယ္။ သြားရင္းလာရင္း ကားလမ္းေဘးမွာ ေကာင္းကင္ဓာတ္ႀကိဳးနဲ႔ သြားတဲ့ METRO လို႔ ေခၚတဲ့ ရထားကိုေတြ႔ေတာ့ ဒီရထားလမ္းပိုင္း အသစ္က ၂၀၀၂ခုႏွစ္က ၿမိဳ႕ေတာ္ဝန္ Jesse Ventura ျပည္သူေတြဆီက အခြန္ေကာက္ၿပီး ေဆာက္လုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ခရီးသြားလာေရးမွာ ကိုယ္ပိုင္ကားကိုသာ အသံုးမ်ားတာမို႔ ေဆာက္လုပ္စဥ္က အသံုးမဝင္သည့္ေနရာ ပိုက္ဆံပံုေအာသံုးတယ္ဆိုၿပီး ျပည္သူမ်ားက ၿမိဳ႕ေတာ္ဝန္ကို ၿငိဳျငင္ခဲ့ၾကေသးေၾကာင္း သူငယ္ခ်င္းက ရွင္းျပပါတယ္။
ေနာက္တေန႔မွာေတာ့ METRO ရထား BLUE Line ကို မိသားစု စီးၾကည့္ပါတယ္။ ရထား၊ ကား တေနကုန္ ၾကိဳက္သေလာက္စီး လက္မွတ္ကို $3.50 နဲ႔ ဝယ္ပါတယ္။ လက္မွတ္စစ္ဂိတ္ကိုလည္း မျဖတ္ရသလို၊ လက္မွတ္စစ္တဲ့လူကို ေမွ်ာ္ေပမည့္လည္း ေပၚမလာပါဘူး။ ပလက္ေဖာင္းမွာ ရပ္ထားတဲ့ ရထားတြဲနားေရာက္ေတာ့၊ တံခါးႀကီးက ခပ္တည္တည္ပိတ္ေနလို႔၊ ဆယ္မိနစ္တစီးက်ထြက္တဲ့ ေနာက္တစီးကို ေစာင့္စီးရေတာ့မယ္ ထင္မိပါတယ္။ တေအာင့္ေနေတာ့ ရထားကလည္း မထြက္ေသးပါဘူးဆိုၿပီး တံခါးမွာ ခလုတ္လို႔ ထင္ရတဲ့ LED မီးလံုးေလးေတြ လင္းေနတဲ့ အဝိုင္းေလးကို ႏွိပ္လိုက္ေတာ့မွ ေရႊတံခါးႀကီး ပြင့္သြားပါတယ္။ အဲ့ဒီေတာ့မွ “ဟုတ္တယ္… ဟုတ္တယ္… ဥေရာပက ရထားေတြဆိုလည္း ခလုတ္ႏွိပ္မွ တံခါးပြင့္တာ… အရမ္းေအးတဲ့ ေဒသေတြဆိုေတာ့ တံခါးက အၿမဲ ပိတ္ထားတယ္” လို႔ ကိုဧရာက ဆိုပါတယ္။ ေအာ္…သူ႔အရပ္နဲ႔ သူ႔ဇာတ္ အေျခအေနၾကည့္ က တတ္ရပါတယ္။

ရထားတြဲေတြမွာ Siemens တံဆိပ္ကိုေတြ႔ရတယ္။ ‘ရ’ ရထားႀကီး ေပ်ာ္ေပ်ာ္စီးၿပီး ဘယ္ကို သြားၾကမလဲ။ သမိုင္းအခ်က္အလက္ေတြကို စိတ္ဝင္စားတဲ့ သူတို႔သားအဖက Fort Snelling ဆိုတဲ့ Historic Site ကို ေရြးလိုက္ၾကပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္ကေတာ့ ဘယ္ကို သြားခ်င္တယ္၊ ဘာလုပ္ခ်င္တယ္ ဆိုတာမ်ိဳးထက္ ေရာက္တဲ့အရပ္မွာ ေပ်ာ္ေအာင္ က်င့္ေနတတ္ခဲ့ပါၿပီ။ ရထားေပၚမွာလည္း စီးသူ ၿဖိဳးတိုးေျဖာက္ေတာက္ပါပဲ။ Mall of America ဘူတာကေန စစီးလာရာ ေလဆိပ္ဘူတာမွာပဲ အတက္အဆင္း အနည္းငယ္မ်ားပါတယ္။ Fort Snelling ဘူတာေရာက္ေတာ့ ဆင္းလိုက္ၾကတယ္။ ဘတ္စ္ကား စီးရဦးမယ္တဲ့။ မွတ္တိုင္မွာ ေရးထားတဲ့ အခ်ိန္ဇယားအတိုင္းေရာက္လာတဲ့ ဘတ္စ္ကားမွာေတာ့ ဒရိုင္ဘာထိုင္ခံုေဘးမွာ လက္မွတ္စစ္ပံုးေလးပါတယ္။

Memorial Day ပိတ္ရက္ရွည္ကာလမို႔ ကေလးေတြကို အပန္းေျဖ ဗဟုသုတေလ့လာေရးခရီးအျဖစ္ မိဘေတြက လိုက္ပို႔ၾကလို႔ လူအေတာ္ေလး စည္ကားေနပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀ နီးပါးက ခံတပ္ကို ထိန္းသိမ္းျပဳျပင္ထားမႈေတြကို ေလ့လာခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။ အခန္းတခန္းမွာ စစ္သားေတြက စစ္တိုက္သြားၾကတဲ့အခါ ခံတပ္မွာက်န္ခဲ့တဲ့ မိန္းမေတြက လက္နက္ေတြ လုပ္ရတဲ့အေၾကာင္း၊ ေရွးတုန္းက သံုးခဲ့တဲ့ ပန္းပဲဖိုနဲ႔ သံေခ်ာင္းေတြ ထုရိုက္ သရုပ္ျပေနပါတယ္။ ေနာက္တခန္း ဝင္ၾကည့္လိုက္ေတာ့ ေကာင္မေလးတေယာက္က ဒါက ေပါင္မုန္႔ဖုတ္တဲ့အခန္း၊ မီးမေမႊးရေသးဘူး… ခဏေန ငါက စစ္သား သြားလုပ္ရဦးမွာ… လို႔ ရွင္းျပပါတယ္။ အလယ္က ကြင္းျပင္က်ယ္ႀကီးမွာ စစ္ေရးျပေတာ့ ေပါင္မုန္႔ဖုတ္တဲ့ စစ္သား ဝတုတ္မေလး ပါလာပါတယ္။ ေသနတ္ေတြ ပစ္ျပ၊ အေျမႇာက္ေတြ ေဖာက္ျပဆိုေတာ့ ကေလးေတြ သေဘာက်ၾကပါတယ္။ Archaeology ျပခန္းမွာ အခု ျပသထားတဲ့ ပစၥည္းေတြကို တခ်ိန္က ဘယ္ေနရာမွာ ဘယ္လို အသံုးျပဳခဲ့ၾကေပလိမ့္မယ္ဆိုတာကို ေနာက္ေၾကာင္းျပန္ ေျပာျပပံုမ်ိဳးနဲ႔ စိတ္ဝင္စားေအာင္ ရိုက္ျပထားတဲ့ ဇာတ္လမ္းတိုေလးရဲ႕ အဆံုးသတ္ပံုေလးက “သင္တို႔ အခု စြန္႔ပစ္လိုက္တဲ့၊ ဒါမွမဟုတ္ ေပ်ာက္ရွသြားတဲ့ ပစၥည္းေတြကို ေနာင္ႏွစ္ေပါင္းတစ္ရာေလာက္က်ရင္ ဒီလိုပဲ ေလ့လာၾကဦးမွာပါ” တဲ့ ဘယ္ေလာက္မ်ား သံေဝဂ ရစရာေကာင္းလိုက္ပါလဲ။

အျပန္မွာ စီးရမည့္ ဘတ္စ္ကားၾကီးက ေရွ႕တင္ ဂိတ္ထိုးလို႔။ စီးမည့္သူကလည္း ကိုယ္တို႔ မိသားစု သံုးေယာက္တည္း။ ကားဒရိုင္ဘာႀကီးက ဆယ္မိနစ္ေနမွ ထြက္ပါမယ္ ေျပာၿပီး သူ႔ေန႔လယ္စာ ေပါင္မုန္႔နဲ႔ က်ဴနာငါးစည္သြတ္ဘူးကို ကားထဲမွာတင္ စားေနေလရဲ႕။ ကိုယ္တို႔လည္း ကားအျပင္ထြက္ေစာင့္ေနလိုက္တယ္။ ေန႔လည္စာ စားၿပီး၊ ကားဆရာႀကီးလည္း ေျမပဲလို အေစ့အဆံထုတ္ေလးကို ပါးစပ္နဲ႔ကိုက္ျဖတ္ေဖာက္ၿပီး ကိုယ့္လက္ထဲ ေလာင္းထည့္ေပးမလိုလုပ္လို႔ “စားပါ..စားပါ…” လို႔ေျပာလိုက္ရတယ္။ ေဘးက စီးမိုးျမင္ေနရတဲ့ Mississippi ျမစ္ထဲ ဆန္တက္လာေနတဲ့ “ေဟာ ဟိုမွာ ကႏူး ကႏူး… ေဟာ ဟိုမွာ စပိဘုတ္” နဲ႔ ျပပါတယ္။ မီးခိုျပာမ်က္လံုး မုတ္ဆိပ္က်င္စြယ္ ျဖဴစြတ္စြတ္ေတြနဲ႔ အဖိုးႀကီးကို “မင္းေရာ ကႏူးစီးေလ့ရွိလား …” ေမးေတာ့၊ “ဟာ…စီးတာေပါ့… ေျမာက္ပိုင္းကို တက္သြားၿပီး၊ အဲ့ဒီမွာ ငါ့သမီးရွိတယ္..သူမွာ ဘုတ္ေတြရွိတယ္” ဆိုၿပီး ေျပာျပပါတယ္။ လံုးေစ့ပတ္ေစ့ေတာ့ နားမလည္ပါဘူး။ ကိုယ့္မ်က္လံုးေတြကေတာ့ သူေျပာေနတာကို စိတ္ဝင္စားေၾကာင္းျပရတာေပါ့။
ေနာက္တေနရာ Minneapolis Institute of Arts ကို ရထားတတန္၊ ဘတ္စ္ကားတတန္စီးၿပီး သြားၾကျပန္တယ္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွ၊ အာရွ၊ အာဖရိက၊ ဥေရာပ၊ အေမရိက စတဲ့ ကမ႓ာအႏွံအျပားက ေက်ာက္ဆစ္၊ ပန္းခ်ီ၊ ပန္းပု အႏုလက္ရာေတြကို အခန္းခန္း အကန္႔ကန္႔ခြဲၿပီး စနစ္တက် ျပသထားပါတယ္။ ျမန္မာျပည္က ယြန္းထည္ေတြနဲ႔ မက်ည္းသီးကမၼဝါစာေတြကို ျပထားတာေတြ႕ရသလို၊ ျမန္မာ့လက္ရာ ဘုရားဆင္းတုေတာ္ကိုလည္း ဖူးေျမာ္ခဲ့ရပါတယ္။ တေခတ္တခါက လူေတြဟာ သူတို႔ စြမ္းႏိုင္သေလာက္ လူ႔အျဖစ္ကို ျပသသြားမႈေတြကို ဂုဏ္ယူၾကည္ႏူးခံစားခြင့္ ဘဝမွာ တခါတရံလိုအပ္ပါတယ္။ သူတို႔ကို အားက်ရင္း၊ ကိုယ္တိုင္လည္း လူသားအျဖစ္ ဘယ္ေလာက္ အစြမ္းျပႏိုင္မလဲ ဖ်စ္ညႇစ္ထုတ္ၾကည့္ခ်င္စိတ္ ေပၚလာေစပါတယ္။
ေနာက္တေန႔မွာေတာ့ ျပန္ရမည့္ေန႔ ျဖစ္ပါတယ္။ မျပန္ခင္ အခ်ိန္ရသေလာက္ ရထား အစအဆံုးေလွ်ာက္စီးၾကည့္ခ်င္ပါေသးသတဲ့။ GREEN Line ကို အဆံုးထိစီးဖို႔ လိုက္သြားရင္း State Capitol ဘူတာေရာက္ေတာ့ ဆင္းလိုက္ပါတယ္။ Minnesota ျပည္နယ္ရဲ႕ ၿမိဳ႕ေတာ္ရံုးရွိရာ ပန္းျခံႀကီးထဲ ခဏလမ္းေလွ်ာက္ေတာ့ အျခားျပည္နယ္ေတြက လာေရာက္ေလ့လာ လည္ပတ္သူေတြ ေတြ႔ခဲ့ရပါတယ္။
ရထားအစီးေကာင္းေနတာနဲ႔ ေလယာဥ္ခ်ိန္မွီေအာင္ အေျပးတပိုင္းသြားခဲ့ရတာလည္း အမွတ္တရပါ။ ေလယာဥ္က ခပ္နိမ့္နိမ့္သာ ပ်ံသန္းတာမို႔ စိမ္းစိုသာယာလွပတဲ့ ျမစ္ေခ်ာင္းအင္းအိုင္ေတြကို အေပၚစီးကေန ျမင္ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။ ေကာင္းကင္ျပာမွာ အျဖဴေရာင္ တိမ္အဆုပ္အဆုပ္ေတြကလည္း ကိုယ့္ႏိုင္ငံက တိမ္ေတြ အတိုင္း ဟိုတစု ဒီတစု ၾကည္စင္လို႔ပါပဲ။
Colorado ကို ေရာက္ေတာ့ ႏွင္းေပ်ာက္ၾကားဝတ္စံုကို ဝတ္ရံုထားတဲ့ ေတာင္တန္းႀကီးေတြက ျမဴခိုးေမွာင္ေမွာင္ေနာက္မွာ စူးရဲရဲ ေနလံုးနီႀကီးကို ထမ္းပိုးလို႔…။
ဘဝဆိုတာ ဒီလိုပါပဲ… သတၱေလာက၊ ၾသကာသေလာက၊ သခၤါရေလာက တို႔ တခုနဲ႔တခု အျပန္အလွန္ေက်းဇူးျပဳေနၾကတဲ့အထဲ က်င္လည္ရတာပါပဲ။