အာဟာရပစ္စည်း
အာဟာရပစ္စယောတိ -
၁။ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂။ အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။
အာဟာရဟူသော ပုဒ်သည် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် “ဆောင်ခြင်း” ဟုအနက်ရ၍၊ အိမ်အား ပြိုလဲမသွားစေရန် တိုင်တို့ဖြင့် ကျားကန်ပေးသကဲ့သို့ ထောက်ပံ့ထားခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ တဖန် အာဟာရဟူသော ပုဒ်သည် အစားအစာတို့ကို ဝါးမြိုခြင်း (အဇ္ဈောဟရိတ) ဟူသော အနက်နှင့် ဆက်စပ်နေ၏။ ကဗဠီကာရ (အလုပ်အလွေပြု၍ ဝါးမြိုအပ်သော အစားအစာ - သြဇာရုပ်)၊ ဖဿ (အာရုံနှင့် တွေ့ထိမှု)၊ စေတနာ (စေ့ဆော်မှု)၊ ဝိညာဏ် (သိမှု) ဟူ၍ အာဟာရ ၄-မျိုးရှိသည်။ အစားအစာသည် ရုပ်ကိုယ်အား ထောက်ပံ့၏၊ ဖဿသည် အာရုံကို ထိတွေ့ခြင်းအားဖြင့်် ဝေဒနာတို့ကို ဖြစ်စေသည်၊ စေတနာသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့ကို အားထုတ် ဆည်းပူးခြင်းအားဖြင့် ဘဝကို ဆောင်၏။ ဝိညာဏ်သည် သိခြင်းအားဖြင့် နာမ်ရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေ၏။ ကဗဠီကာရဟူသော အစားအစာသည် ရုပ်အာဟာရဖြစ်၍ ဖဿ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဏ်ဟူသော ကျန်သုံးပါးသည် နာမ်အာဟာရများ ဖြစ်ကြသည်။
ကဗဠီကာရဟူသော အစားအစာတွင် ပါဝင်သော သြဇာရုပ်သည် ဤရုပ်တရား အစုအဝေး ရူပကာယအား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ ဤတွင် ပြင်ပမှ စားသုံးလိုက်သော သြဇာရုပ်တို့ကိုသာမက၊ ကိုယ်တွင်း ရုပ်အစဉ်တွင် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ရုပ်ကလာပ် အသီးသီးတို့ရှိ သြဇာရုပ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းယူရ၏။
၁။ ကဗဠီကာရော အာဟာရော - အစားအစာ အာဟာရသည်၊
ဣမဿ ကာယဿ - ဤရုပ်တရား အစုအဝေးအား၊
အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော - ထောက်ပံ့၍ (အာဟာရပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
ဖဿ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဏဟူသော ရုပ်မဟုတ်သည့် နာမ်အာဟာရများသည် ယင်းတို့နှင့် အတူဖြစ်ဖက် နာမ်ရုပ်တရားတို့အား အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။
၂။ အရူပိနော အာဟာရာ - ရုပ်မဟုတ်သော အာဟာရများသည်၊
သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုယှဉ်ဖက်တရားတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း၊
အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော - ထောက်ပံ့၍ (အာဟာရပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
အာဟာရပစ္စည်းသည် -
(၁) ရုပ်အာဟာရတို့က ရူပကာယအား ကျေးဇူးပြုသော ကဗဠီကာရာဟာရ ပစ္စည်း
(၂) နာမ်အာဟာရတို့က ယှဉ်ဖက်တရားနှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုသော (အရူပ) သဟဇာတာဟာရ ပစ္စည်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
ရုပ်အာဟာရများသည် ပစ္စုပ္ပန်တွင် ထင်ရှားတည်ရှိနေသော ရုပ်တရားတို့က အခြားရုပ်တရားတို့ကို ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်၍ အတ္ထိပစ္စည်းတွင် အကျုံးဝင်၏။ ရုပ်အာဟာရများသည် ဖြစ်ဆဲအခိုက်တွင် အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘဲ၊ တည်ဆဲအခိုက်သို့ရောက်မှသာ အာဟာရပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်သဖြင့် သဟဇာတပစ္စည်းတွင်မူ တိုက်ရိုက်အား ထည့်သွင်း၍ မရသော်လည်း သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် နာမ်အာဟာရများနည်းတူ သဟဇာတပစ္စည်းတွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ဣန္ဒြိယပစ္စည်း
ဣန္ဒြိယပစ္စယောတိ -
၁။ စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂။ သောတိန္ဒြိယံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၃။ ဃာနိန္ဒြိယံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၄။ ဇိဝှိန္ဒြိယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၅။ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၆။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၇။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
“ဣန္ဒြိယ” ဟူသည် မြင်ခြင်း, ကြားခြင်းစသော သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများ၌ “အစိုးရခြင်း” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မြင်ခြင်းကိစ္စတွင် မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ၊ စက္ခာယတန) သည် ပဓာနကျ၏။ မြင်ခြင်းကိစ္စတွင် မျက်စိအကြည်ဓာတ် ၏ အင်အားအလိုက်သာ မြင်ကြရသည်။ ဤသည်ကိုပင် စက္ခုပသာဒသည် မြင်ခြင်းကိစ္စအား အစိုးရသည်ဟုဆို၏။ စက္ခုပသာဒကိုပင် စက္ခုန္ဒြေ (စက္ခုန္ဒြိယ = စက္ခု + ဣန္ဒြိယ) ဟု လည်းခေါ်သည်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်ဟူသော ရုပ်အကြည်ဓာတ် ၅-ပါးတို့သည် ဣန္ဒြေဟူသော အမည်ရသည်။ စိတ်သည် အာရုံသိခြင်းကိစ္စတွင် ပဓာနဖြစ်၍ မနိန္ဒြေ (မနိန္ဒြိယ = မန + ဣန္ဒြိယ) မည်၏။ ဤသို့အားဖြင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အစိုးရသောတရား ၂၂-ပါးအား အဘိဓမ္မာဒေသနာတွင် ဣန္ဒြေ ၂၂-ပါးအဖြစ် ဟောကြားထား၏။ ထိုသို့သော ဣန္ဒြေတို့က ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ရုပ်နာမ်တရားတို့အား အစိုးရခြင်း သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။
ဣန္ဒြိယပစ္စည်းသည် (၁) ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယ ပစ္စည်း (၂) ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ ပစ္စည်း (၃) (အရူပ) သဟဇာတိန္ဒြိယ ပစ္စည်းဟု သုံးမျိုး ရှိသည်။
ပသာဒရုပ် ၅-ပါးဟူသော ဣန္ဒြေ ၅-ပါးတို့သည် ယင်းတို့အား တည်မှီ၍ ဖြစ်သော ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များနှင့် ယှဉ်ဖက် စေတသိက်တို့အား အစိုးရခြင်း သဘောဖြင့် (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြု၏။ ဤသို့ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် အရင်ဖြစ်နှင့်သော ဝတ္ထုရုပ်များက ပဉ္စဝိညာဏ် စိတ်စေတသိက်တို့အား တည်ရာမှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်၍ ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယပစ္စည်းနှင့် တူ၏။ ထို့ကြောင့် ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယ ပစ္စည်း ဟုလည်း ခေါ်သည်။
၁။ စက္ခုန္ဒြိယံ - မျက်စိအကြည်ဟူသော စက္ခုန္ဒြေသည်
စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊
တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
၂။ သောတိန္ဒြိယံ - နားအကြည်ဟူသော သောတိန္ဒြေသည်
သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊
တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
၃။ ဃာနိန္ဒြိယံ - နှာခေါင်းအကြည်ဟူသော ဃာနိန္ဒြေသည်
ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊
တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
၄။ ဇိဝှိန္ဒြိယံ - လျှာအကြည်ဟူသော ဇိဝှိန္ဒြေသည်
ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊
တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
၅။ ကာယိန္ဒြိယံ - ကိုယ်အကြည်ဟူသော ကာယိန္ဒြေသည်
ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊
တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
အဘိဓမ္မာဒေသနာအရ “ဣန္ဒြိယ” ဟု အမည်ရသော ရုပ် ၈-မျိုးရှိသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပသာဒရုပ် ၅-ပါး၊ မိန်းမ ယောက်ျား အမူအရာ အသွင်အပြင်တို့အား အစိုးရသည့် ဣတ္ထိန္ဒြိယ နှင့် ပုရိသိန္ဒြိယ ဟူသော ဘာဝရုပ် ၂-ပါး၊ ကမ္မဇရုပ် အစဉ်အား စောင့်ရှောက်ခြင်း ကိစ္စ၌ အစိုးရသော ရုပ်သက်ခေါ် ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ ၁-ပါးတို့ ဖြစ်သည်။ ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဆိုရာတွင် အကျိုးတရားတို့အား ဖြစ်စေခြင်း (ဇနန)၊ တည်တံ့စေခြင်း (ဥပတ္ထမ္ဘန)နှင့် (ရုပ်အစဉ်၊ နာမ်အစဉ်) အစဉ်မပြတ်အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်း (အနုပါလ) ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။ ဤတွင် ဘာဝရုပ် ၂-ပါးသည် ကျားမ အသွင်အပြင် အမူအရာတို့ကို အစိုးရသည် မှန်သော်လည်း၊ ဖြစ်စေခြင်း တည်စေခြင်း စောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော ပစ္စယသတ္တိများအနက် မည်သည့်သတ္တိဖြင့်မျှ ကျေးဇူးပြုခြင်း မရှိသဖြင့် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း မထိုက်ပေ။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ (ရုပ်သက်) သည် ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့အား အသက်ရှင်သန်မှုတွင် အစိုးရကာ စောင့်ရှောက်ပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။
၆။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ - (ရုပ်သက်) ရူပဇီဝိတိန္ဒြေသည်
ကဋတ္တာရူပါနံ - ကမ္မဇရုပ်တို့အား
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
သုတ္တန်ဒေသနာတို့တွင် သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဟူသော စေတသိက်တရား ၅-ပါးအား ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါးတွင် သွင်းကား ဣန္ဒြေ ၅-ပါးဟူသော အမည်ဖြင့် ဟောကြားလေ့ရှိသည်။ အဘိဓမ္မာဒေသနာ၌ ဤတရား ၅-ပါး အပါအဝင် နာမ်ဣန္ဒြေ ၁၅-ပါးအား ဟောကြားထားသည်။ သုခ၊ ဒုက္ခ၊ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပက္ခာဟူသော ဝေဒနာ ၅-ပါးတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ ခံစားမှုတို့တွင် အစိုးရသဖြင့် ဣန္ဒြေ မည်၏။ စိတ် (မန) သည် အာရုံသိခြင်း၌ အစိုးရ၍၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ စေတသိက်သည် အတူယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၌ အစိုးရ၍ မနိန္ဒြေနှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ မည်၏။ တဖန် လောကုတ္တရာ မဂ်ဖိုလ်ပညာတို့အား ပညိန္ဒြေမှ သီးခြားခွဲထုတ်၍ “မသိဖူးသေးသည်တို့ကို သိရန် အားထုတ်အံ့” ဟူ၍ ပထမဆုံးရအပ်သော သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် (အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ)၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် သိပြီးသော သစ္စာလေးပါးကိုပင် ထပ်၍ သိသော အထက်မဂ်ဉာဏ် ၃-ပါးနှင့် အောက်ဖိုလ်ဉာဏ် ၃-ပါးဟူသော (အညိန္ဒြေ)၊ သိခြင်းကိစ္စ အဆုံးသို့ ရောက်ပြီဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ် (အညတာဝိန္ဒြေ) တို့ကိုလည်း ထုတ်၍ ဟောကြားထား၏။ ဤ နာမ်ဣန္ဒြေ ၁၅-ပါးတို့က ယှဉ်ဖက် စိတ်စေတသိက်တို့နှင့် တကွ၊ အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရားတို့အား အစိုးရသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် သဟဇာတိန္ဒြိယ ပစ္စည်း မည်၏။
၇။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ - ရုပ်မဟုတ်သော ဣန္ဒြေတရားတို့သည်
သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား (၎င်း)၊
တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုယှဉ်ဖက်တရားတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း၊
ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော - အစိုးရသည် ဖြစ်၍ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။
ရူပဇီဝိတိန္ဒြေသည် တည်ဆဲအခိုက်ရောက်မှသာ ကမ္မဇရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုနိုင်၍ သဟဇာတပစ္စည်းအုပ်စုတွင် မဝင်သော်လည်း၊ သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် သဟဇာတိန္ဒြိယအုပ်စုတွင် ထည့်နိုင်၏။ ပုရေဇာတိန္ဒြိယ၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယနှင့် သဟဇာတိန္ဒြိယ ၃-မျိုးလုံးတို့သည် ဖြစ်တည်ဆဲ ဣန္ဒြေတရားတို့က ပစ္စုပ္ပန် စိတ် စေတသိက်၊ ရုပ်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်၍ အတ္ထိပစ္စည်း၊ အဝိဂတပစ္စည်းတွင် အကျုံးဝင်ကြသည်။
****
ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သမျှတွင် သဟဇာတပစ္စည်း ၁၅-မျိုး စုံပြီဖြစ်သည်။ သဟဇာတပစ္စည်းသည် နိဿယ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတပစ္စည်းတို့တွင် အကျုံးဝင်၏။ တဖန် အညမည၊ သမ္ပယုတ္တ၊ ဝိပါက၊ ဟေတု၊ ဈာန၊ မဂ္ဂ ပစ္စည်းအားလုံးသည် သဟဇာတပစ္စည်းတွင် အကျုံးဝင်ပြန်၏။ ဝိပ္ပယုတ္တ၊ ကမ္မ၊ အဓိပတိ၊ အာဟာရ၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတို့၏ တစိတ်တပိုင်းသည် သဟဇာတတွင် အကျုံးဝင်၏။
ဆက်ရန် ...
