Sunday, October 28, 2012

သကၤႆနဂိုရ္

ျမတ္စြာဘုရားသည္ တာ၀တႎသာ နတ္ျပည္တြင္ ၀ါတြင္း သံုးလပတ္လံုး အဘိဓမၼာတရား ေဟာၾကားေတာ္မူ၍ သီတင္းကၽြတ္ လျပည့္ ပ၀ါရဏာေန႔သုိ႔ ေရာက္ေသာ္ သိၾကားမင္း ဖန္ဆင္းသည့္ ေ႐ႊ၊ ပတၱျမား၊ ေငြတုိ႔ျဖင့္ ၿပီးေသာ ေစာင္းတန္းသံုးသြယ္ အနက္ အလယ္ ပတၱျမား ေစာင္းတန္းျဖင့္ နတ္ျဗဟၼာတို႔ ၿခံရံကာ သကၤႆနဂိုရ္ျပည္ တံခါး၀သို႔ ဆင္းသက္ခဲ့ေၾကာင္းကို ဓမၼပဒအ႒ကထာ ေဒေ၀ါေရာဟဏ၀တၳဳတြင္ အက်ယ္တ၀င့္ ေရးသား ေဖာ္ျပထားသည္။ ျမတ္စြာဘုရားအား ဦးစြာပထမ အရွင္သာရိပုတၱ၊ ထို႔ေနာက္ အရွင္မ ဥပၸလ၀ဏၰေထရီ တို႔က ခရီးဦး ႀကိဳဆိုၾကၿပီးေနာက္ အျခားပရိသတ္အေပါင္းတို႔က ဖူးေျမႇာ္ ႀကိုဆိုၾကေၾကာင္း သုတၱနိပါတ္ အ႒ကထာ (အ႒က၀ဂ္ သာရိပုတၱသုတ္အဖြင့္) တြင္ ေဖာ္ျပထား၏။

ဗုဒၶ၀င္အ႒ကထာ စသည္တို႔၌
(၁) ဘုရားပြင့္ေတာ္မူရာ ေဗာဓိပလႅင္၊
(၂) ဓမၼစၾကာတရားဦး ေဟာေတာ္မူရာ ဣသိပတန မိဂဒါ၀ုန္ေတာ၊
(၃) နတ္ျပည္မွ ဆင္းသက္စဥ္ ေျခဦးခ်ေတာ္မူရာ သကၤႆၿမိဳ႕တံခါး၊
(၄) ေဇတ၀န္ေက်ာင္း ဂႏၶကုဋိရွိ ကုတင္ ေျခေထာက္ ေလးေခ်ာင္းခ်ရာ၊ ဤေလးေနရာတို႔သည္ ဘုရားရွင္တိုင္း မစြန္႔ေသာ အ၀ိဇဟိတ႒ာန ေလးေနရာ အျဖစ္ အထူး ေဖာ္ျပထားသည္။ မဇၩိမနိကာယ္ ပါသရာသိသုတ္အဖြင့္ အ႒ကထာ၌ ဤေနရာေလးပါးအား အစလေစတိယ ႒ာန (မေ႐ႊ႕ေျပာင္းေသာ အထိမ္းအမွတ္ ေနရာ) ေလးပါးဟု ေဖာ္ျပထားသည္။

အေရးပါသည့္ ဗုဒၶ၀င္ေနရာအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည့္ အားေလွ်ာ္စြာ သကၤႆသို႔ အေသာကမင္းႀကီး (204 BCE ၀န္းက်င္) ၊ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ဖာရွန္ (Faxian ဖာဟီယန္ဟု အသိမ်ား 404 CE ၀န္းက်င္)၊ ႐ႊန္က်န္ (Xuanzang 636 CE ၀န္းက်င္) တို႔ လာေရာက္ ဖူးေျမာ္ခဲ့ၾက ဖူးသည္။ ေနာင္တြင္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ၌ ဗုဒၶသာသနာ တိမ္ေကာ သြားေသာအခါ၊ သကၤႆသည္လည္း အျခား ဗုဒၶ၀င္ေနရာမ်ား နည္းတူ ေမ့ေလ်ာ့ ေပ်ာက္ကြယ္ ေနခဲ့၏။ ၁၈၄၂-ခုႏွစ္သို႔ေရာက္မွ ၿဗိတိသွ်လူမ်ိဳး ေက်ာက္စာ၀န္ Alexander Cunningham က တ႐ုတ္ ဘုရားဖူး ရဟန္းေတာ္မ်ား၏ မွတ္တမ္းမ်ားအား အမွီျပဳကာ သကၤႆၿမိဳ႕ေဟာင္းေနရာအား ျပန္လည္ ထုတ္ေဖာ္ႏိုင္ခဲ့သည္။
Relief showing the Descent of the Buddha, grey schist, 3rd century AD, Gandhara. © Victoria and Albert Museum, London

သကၤႆၿမိဳ႕တည္ေနရာ


တ႐ုတ္ ရဟန္းေတာ္ ဖာရွန္၏ မွတ္တမ္းအရ သကၤႆၿမိဳ႕ (Seng-Kia-She) သည္ မထုရာၿမိဳ႕မွ အေရွ႕ဖက္ ၁၈-ယူဇနာ အကြာတြင္ရွိ၍၊ သကၤႆမွ အေရွ႕ေတာင္ဖက္ ၇-ယူဇနာတြင္ ကဏၰကုဇၨၿမိဳ႕ (ယေန႔ေခတ္ Kannauj) ရွိသည္။ တ႐ုတ္ ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္က သကၤႆၿမိဳ႕အမည္ကို ကပိထ (Kie-Pi-Tha) ဟု ေဖာ္ျပခဲ့သည္။ ဗုဒၶစာေပမ်ားအရ သကၤႆၿမိဳ႕သည္ သာ၀တၳိမွ ယူဇနာ-၃၀ ကြာေ၀းၿပီး (ဓမၼပဒ အ႒ကထာ ေဒ၀ေရာဟဏ၀တၳဳ)၊ ေသာေရယ်ၿမိဳ႕ (ယေန႔ Soron) ႏွင့္ ကဏၰကုဇၨၿမိဳ႕အၾကား ခရီးလမ္းေပၚတြင္ တည္ရွိသည္ (၀ိနည္းပါရာဇိကဏ္-၂၃ ။၀ိနည္းစူဠ၀ါ-၄၅၁)။ Alexander Cunningham က သကၤႆၿမိဳ႕သည္ ယေန႔ေခတ္ Farukkhabad ၿမိဳ႕၏ အေနာက္ဖက္ ၃၇-ကီလိုမီတာ အကြာရွိ သံကိသ-၀သႏၲပုရ (Sankisa-Basantpur) အမည္ရွိေသာ ႐ြာေလး (27.338°N  79.271°E) ျဖစ္ေၾကာင္း သတ္မွတ္ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သည္။ ထို႐ြာေလးသည္ ကာလီျမစ္၏ နံေဘးတြင္ တည္ရွိ၍ Agra မွ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ၊ Kannuj မွ ၈၀-ကီလိုမီတာ၊ Lucknow မွ ၁၈၀-ကီလိုမီတာ ကြာေ၀းသည္။




ထင္ရွားသည့္ ေနရာဌာနမ်ား


တ႐ုတ္ ဘုရားဖူး ရဟန္းေတာ္မ်ား၏ မွတ္တမ္းအရ သကၤႆၿမိဳ႕ရွိ ထင္ရွားခဲ့ေသာ ေနရာဌာနမ်ားမွာ -
(၁) ေစာင္းတန္း ေလွကားရင္းတြင္ တည္ထားေသာ ေစတီ ႏွင့္ အေသာကမင္း ေက်ာက္စာတိုင္
(၂) ဘုရားေလးဆူတို႔ သီတင္းသံုး ေနထိုင္ စႀကႍေလွ်ာက္ရာ အရပ္တြင္ တည္ထားေသာ ေစတီ
(၃) ျမတ္စြာဘုရား ေရသပၸါယ္ရာ ေနရာ ေရခ်ိဳးအိမ္
(၄) သိၾကားမင္းႏွင့္ ျဗဟၼာမင္းတို႔ ေျမျပင္သို႔လိုက္ပါ ဆင္းသက္ခဲ့ေသာ ေနရာတြင္ တည္ထားေသာ ေစတီငယ္ ႏွစ္ဆူ
(၅) နတ္ျပည္မွ ဆင္းသက္လာေသာ ျမတ္စြာဘုရားအား အရွင္မ ဥပၸလ၀ဏၰေထရီ ခရီးဦးႀကိဳျပဳခဲ့ေသာ ေနရာ၌ တည္ထားေသာ ေစတီ
(၆) ျမတ္စြာဘုရား ဆံေတာ္ ေျခသည္း လက္သည္းေတာ္တုိ႔ကို ပယ္ျဖတ္သည့္ေနရာ၌ တည္ထားသည့္ ေစတီ
(၇) နဂါးနတ္ကြန္းႏွင့္ နဂါးအိုင္ တို႔ျဖစ္သည္။
ေစာင္းတန္း ေလွကားရင္းတြင္ တည္ထားကိုးကြယ္ေသာ အစလေစတီအား တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္မ်ားက ဤသို႔ မွတ္တမ္း တင္ခဲ့ၾကသည္။

“… ျမတ္စြာဘုရား ေျမျပင္သို႔ေရာက္သည္ႏွင့္ ေစာင္းတန္း သံုးသြယ္တို႔သည္ ေျမသို႔ ငုတ္လွ်ိဳး၍ ကြယ္ရာ၊ ေလွကား ခုႏွစ္ထစ္သာ ေျမျပင္တြင္ ေပၚေလသည္။ ေနာင္ေသာ္ အေသာကမင္းသည္ ေစာင္းတန္း၏ အေျခတည္ရာကို သိလုိသျဖင့္ တူးေဖာ္ေစရာ ေရအ၀ါ ထြက္သည့္တိုင္ (ငရဲျပည္စပ္ကို ဆိုလုိ) ေရာက္ေသာ္လည္း ေစာင္းတန္း၏ အေျခကို မေတြ႕ရေပ။ အေသာကမင္းသည္ အလြန္ပင္ အံ့ၾသ ၾကည္ညိဳေတာ္မူသျဖင့္ ေလွကားခုႏွစ္ထစ္ေပၚတြင္ ေက်ာင္းေဆာက္လုပ္ကာ၊ အလယ္ေစာင္းတန္းထိပ္၌ ဉာဏ္ေတာ္ ၁၆-ေပရွိေသာ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတာ္ကို တည္ထား ကိုးကြယ္၏။ ေက်ာင္းေတာ္၏ အေနာက္ဖက္တြင္လည္း အေတာင္ ၃၀-ခန္႔ျမင့္၍ ထိပ္တြင္ ျခေသၤ့႐ုပ္ပါရွိေသာ ေက်ာက္စာတိုင္ကို ထူထားေလသည္။ ေက်ာက္စာတိုင္၏ ေလးမ်က္ႏွာတြင္ ဖန္သားသဖြယ္ ၾကည္လင္လွေသာ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတာ္ ေလးဆူကို တည္ထား၏။” (Faxian – Records of Buddhistic Kingdom)
Amaravati ရွိ ထံုးေက်ာက္ျပားတြင္ ထြင္းထုထားေသာ အစလေစတီ ပံုစံတူ © British Museum

“ထုိေစာင္းတန္း ေလွကား သံုးသြယ္သည္ ေရွးရာစုႏွစ္မ်ားစြာက မူလအတိုင္းရွိခဲ့ေသာ္လည္း၊ ယခုအခါတြင္ ေျမသို႔ ငုတ္လ်ိဳးေပ်ာက္ကြယ္သြားၿပီ ျဖစ္သည္။ ထိုအခါတြင္ အနီးအပါးရွိ တိုင္းႏိုင္ငံတို႔မွ မင္းသားတို႔သည္ ၀မ္းနည္းတသျဖစ္ၾက၍ ထိုေနရာတြင္ အုတ္ေက်ာက္တို႔ျဖင့္ ရတနာမ်ားစီခ်ယ္ကာ အလားသ႑ာန္တူ ေစာင္းတန္းသံုးသြယ္ကို ေဆာက္လုပ္ခဲ့ၾကသည္။ အျမင့္ေပ ၇၀-ရွိ၏။ ေစာင္းတန္းထိပ္တြင္ ေက်ာင္းေဆာင္ တစ္ေဆာင္ ေဆာက္လုပ္ကာ၊ ေဘးတဖက္တခ်က္တြင္ သိၾကားမင္း၊ ျဗဟၼာမင္းတို႔ ၿခံရံထားသည့္ဟန္ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတာ္အား ေက်ာက္ျဖင့္ ထုလုပ္ကိုးကြယ္ ခဲ့ၾကသည္။”

“ေက်ာင္းတိုက္၏ အျပင္ဖက္ အနီးအနားတြင္ ေပ ၇၀-ျမင့္ေသာ ေက်ာက္တိုင္တစ္ခုကို အေသာကမင္းက တည္ထားခဲ့သည္။ ေက်ာက္တိုင္မွာ ခရမ္းေရာင္ရွိ၍ စုိစြတ္လွ်င္ အေရာင္ေတာက္ပ၍ေနသည္။ ေက်ာက္တိုင္၏ ထိပ္ဖ်ားတြင္ ေစာင္းတန္းေလွကားဖက္သို႔ မ်က္ႏွာမူ၍ ထိုင္ေနေသာ ျခေသၤ့႐ုပ္ ထုလုပ္ထားသည္။ ေက်ာက္စာတိုင္ ပတ္လည္ ေလးဖက္ေလးတန္တြင္ အလြန္အံ့ခ်ီးဖြယ္ေကာင္းေသာ ႐ုပ္ပံုမ်ားထုလုပ္ထား၍ ဖူးျမင္သူတို႔၏ ေကာင္းဆိုး စ႐ိုက္အလိုက္ ထို႐ုပ္ပံုမ်ား ေပၚေလသည္။” (Xuanzang – Records of Western Countries)

ဒ႑ရီဆန္ဆန္ အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္ အခ်ိဳ႕ကြဲလြဲေနေသာ္လည္း ထိုဘုရားဖူးရဟန္းေတာ္မ်ား ေရာက္ခဲ့စဥ္က အစလေစတီႏွင့္ ျခေသၤ့႐ုပ္ပါေသာ အေသာက ေက်ာက္စာတိုင္ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ဖာရွန္ ေရာက္ရွိခဲ့ခ်ိန္တြင္ ဘိကၡဳ ဘိကၡဳနီသံဃာ တစ္ေထာင္ခန္႔ရွိေၾကာင္း အခ်ိဳ႕မွာ မဟာယာနျဖစ္ၿပီး၊ အခ်ိဳ႕မွာ ဟိနယာနျဖစ္ေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။ ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္၏ မွတ္တမ္းအရ ဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္း ေလးေက်ာင္းရွိ၍ သံဃာအပါး တစ္ေထာင္ခန္႔ ရွိ၍၊ ဟိနာယာန ဂိုဏ္းခြဲျဖစ္ေသာ သမၼိတိယဂုိဏ္း၀င္ ရဟန္းေတာ္မ်ား ျဖစ္ေၾကာင္း၊ နတ္ကြန္း ဆယ္ခုရွိၿပီး မေဟသြရ (သီ၀နတ္) ကို ကိုးကြယ္ပူေဇာ္သူမ်ားလည္း ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

တ႐ုတ္ ရဟန္းေတာ္ ႏွစ္ပါးလံုးက သကၤႆမွ နဂါးအိုင္ႏွင့္ နတ္ကြန္း အေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပထား၏။ ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္က အစလေစတီ၏ အေရွ႕ေတာင္ဖက္ အရပ္တြင္ နဂါးအိုင္ ရွိေၾကာင္းသာမာန္မွ် ေဖာ္ျပခဲ့၍ ရဟန္းေတာ္ ဖာရွန္က ထိုနဂါးသည္ မိုးေလ၀သ မွန္ကန္၍ စိုက္ပ်ိဳးေရး ေကာင္းမြန္ေစရန္ ေစာင့္ေရွာက္ ေပးေနေသာေၾကာင့္ သာသနာ့ဒါယကာ နဂါးမင္းအျဖစ္ ေဖာ္ျပထားသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ရဟန္းေတာ္တို႔ကပင္ နဂါးနတ္ကြန္းကို ေဆာက္လုပ္ေပးထား၏။ မိုးလရာသီကုန္ေသာ္ ထိုနဂါးသည္ ေႁမြအသြင္သုိ႔ ေျပာင္းသြားေလ့ရွိ၍ ရဟန္းေတာ္တို႔က ေၾကးဖလားတြင္ ထည့္ကာ လွည့္လည္ အပူေဇာ္ခံေလ့ရွိေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။

ေရွးေဟာင္းသုသန ရွာေဖြ တူးေဖာ္မႈ


ၿဗိတိသွ်လူမ်ိဳး ေက်ာက္စာ၀န္ Alexander Cunningham သည္ သကၤႆၿမိဳ႕ေဟာင္း ေနရာအား ၁၈၄၂-ခုႏွစ္ကတည္း သတ္မွတ္ႏိုင္ခဲ့ေသာ္လည္း၊ ၁၈၆၂-ခု ႏွစ္ကုန္ပိုင္း ေရာက္မွ တူးေဖာ္ ေလ့လာႏိုင္ခဲ့သည္။ သကၤႆၿမိဳ႕ေဟာင္းအျဖစ္ အတည္ျပဳခဲ့ေသာ သံကိသ႐ြာသည္ အနီး၀န္းက်င္ရွိ လယ္ကြင္း ေျမျပင္အထက္ ၄၁-ေပခန္႔ျမင့္ေသာ ေတာင္ကုန္းျမင့္ေလးေပၚတြင္ တည္ရွိသည္။ ေဒသခံတို႔က ထိုကုန္းျမင့္ေလးအား Kilah (ခံတပ္) ဟုေခၚသည္။ အေရွ႕အေနာက္ အလ်ား ေပ-၁၅၀၀ ရွိ၍ အနံမွ ေပ-၁၀၀၀ က်ယ္သည္။ ေျမာက္ဖက္ႏွင့္ အေနာက္ဖက္တြင္ ကုန္းသည္ မတ္ေစာက္၍ အျခားဖက္တြင္ ေျပ၏။
(from Reports – Indian Archeological Survey, Alexander Cunningham)

ဤ ခံတပ္ေဟာင္း၏ အလယ္မွ ေတာင္ဖက္တည့္တည့္ ေပ ၁၆၀၀ အကြာတြင္ အုတ္ပံုတစ္ခုရွိ၍ ထိုအုတ္ပံု၏ အထက္တြင္ ဗာသရီ နတ္သမီး (Basari Devi) အတြက္ ေဆာက္လုပ္ထားေသာ ေခတ္သစ္လက္ရာ နတ္ကြန္းတစ္ခု ရွိသည္။ နတ္ကြန္းမွ ေျမာက္ဖက္ ေပ ၄၀၀ တြင္ ဆင္႐ုပ္ ထုထားေသာ ေရွးေက်ာက္စာတိုင္၏ ထိပ္ပိုင္းကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိရသည္။ ထို႔အျပင္ ေက်ာက္စာတိုင္၏ အရင္းကို ရွာေဖြ၍ မေတြ႕ရေသးေပ။ တ႐ုတ္ဘုရားဖူး ရဟန္းေတာ္မ်ား၏ မွတ္တမ္းအရ အေသာက ေက်ာက္စာတိုင္၏ ထိပ္ပိုင္းသည္ ျခေသၤ့႐ုပ္ ျဖစ္ရမည္ ျဖစ္ေသာ္လည္း ယခုေတြ႔ရွိရေသာ ေက်ာက္စာတိုင္ထိပ္မွာ ဆင္႐ုပ္ ျဖစ္ေန၏။ ေက်ာက္စာတိုင္ထိပ္မွ ဆင္႐ုပ္တြင္ ႏွာေမာင္းႏွင့္ အၿမီးတို႔ မရွိေတာ့သျဖင့္ အကယ္၍ အေတာင္ ၃၀-အျမင့္တြင္ ရွိေသာ ဆင္႐ုပ္အား ေအာက္မွ ေမာ့ၾကည့္လွ်င္ ျခေသၤ့႐ုပ္အျဖစ္ အမွတ္ မွားေကာင္း မွားႏုိင္သည္ဟုသာ Cunningham က မွတ္ခ်က္ျပဳခဲ့သည္။ (မွတ္ခ်က္။ ဆရာ ေမာင္အံ့ (မဟာ၀ိဇၨာဘံုေဘ) ၏ “ျမတ္ဘုရားပြင့္ေတာ္မူရာ ဗုဒၶဂယာ” စာအုပ္တြင္ ႏြား႐ုပ္အျဖစ္ မွားယြင္း ေဖာ္ျပထားသည္)။
Capital of Asoka Pillar from Reports – Indian Archeological Survey, Alexander Cunningham
ဗာသရီနတ္ကြန္း၏ ေတာင္ဖက္ ေပ ၂၀၀ တြင္ ေစတီပ်က္ တခုရွိသည္။ နတ္ကြန္းမွ အေရွ႕ဖက္ ေပ ၆၀၀ အကြာတြင္ အလ်ား ေပ-၆၀၀ အနံ ေပ-၅၀၀ ရွိ ကုန္းျမင့္ တခုရွိသည္။ ေဒသခံတို႔က Navi-ka-kot ေခၚသည္။ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းပ်က္ တစ္ခု ျဖစ္ႏိုင္ေလသည္။ ထိုမွ အေရွ႕ေျမာက္ႏွင့္ အေရွ႕ေတာင္ဖက္တို႔တို႔တြင္ ေစတီပ်က္ ျဖစ္ဟန္တူေသာ အ၀န္းအ၀ိုင္းပံု ကုန္းမို႔မ်ား ရွိသည္။ အျပင္ၿမိဳ႕႐ုိးေဟာင္းသည္ ၃-မိုင္ခြဲခန္႔ က်ယ္၏။ ၿမိဳ႕႐ိုးေဟာင္းသည္ အေရွ႕ဖက္၊ အေရွ႕ေတာင္ႏွင့္ အေရွ႕ေျမာက္ သံုးေနရာတြင္ ပြင့္ေပါက္ေန၍ ေဒသခံတို႔က ၿမိဳ႕တံခါးဟု ဆိုၾကသည္။ အေရွ႕ေတာင္ဖက္ အေပါက္တြင္ တံခါးေပါက္႐ြာဟု အဓိပၸါယ္ရေသာ Paori-Kheria အမည္ရွိသည့္ ႐ြာတ႐ြာ ရွိသည္။ ဟိႏၵူဘာသာစကားျဖင့္ Paur ဟု ေရးပါက တံခါးေပါက္ဟု အဓိပၸါယ္ ရမည္ျဖစ္ေသာ္လည္း Paor ဟု ေရးထားသျဖင့္ “ေလွကားထစ္” ဟုလည္း အဓိပၸါယ္ ရႏိုင္ေလသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ယေန႔ ဆင္႐ုပ္ ေက်ာက္စာတိုင္ တည္ရာေနရာသည္ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္မ်ား၏ မွတ္တမ္းတြင္ပါေသာ အေသာက ေက်ာက္စာတိုင္၏ မူလေနရာျဖစ္ပါက ဗာသရီနတ္ကြန္းတည္ရာ ကုန္းျမင့္သည္ အစလေစတီတည္ရာ ျဖစ္မည္ျဖစ္၍၊ ေက်ာက္စာတိုင္ အက်ိဳး ထိပ္ပိုင္းအား အျခားတေနရာမွ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ထားျခင္း ျဖစ္ပါက Paori-Kheria ႐ြာေနရာသည္ အစလေစတီတည္ရာ ျဖစ္ေပလိမ့္မည္။ အမ်ားစုမွာ ဗာသရီနတ္ကြန္းေနရာအား အစလေစတီတည္ရာ အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ Navi-ka-kot မွ အေရွ႕ဖက္ အုတ္ပံုကုန္းေျမ သံုးခုသည္ အျခား ေစတီသံုးဆူတို႔၏ ေနရာအျဖစ္လည္းေကာင္း လက္ခံယံုၾကည္ ထားၾကေလသည္။

ယေန႔ေခတ္တြင္ အခိုင္အမာ သတ္မွတ္ႏိုင္ေသာ ေနရာမွာ နဂါးအိုင္သာ ျဖစ္၍ (တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္ ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတိုင္း) ေက်ာင္းေတာ္ရာ အုတ္ပံုမ်ား၏ အေရွ႕ေတာင္ဖက္ အရပ္၌ ရွိေၾကာင္း Cunningham ၏ အစီရင္ခံစာတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။ ေဒသခံတို႔က ထိုနဂါးအား ကာေရ၀ါနတ္နဂါး (Kārewar Nāg Devatā) ဟုေခၚ၍ နဂါးအိုင္အား Kāndaiya Tāl ဟုေခၚသည္။ ယေန႔ထက္တိုင္ ႏွစ္စဥ္ ကဆုန္လျပည့္ေန႔ (၀ိသာခေန႔) ႏွင့္ မိုးေခၚလိုသည့္အခါတိုင္း နဂါးနတ္ကြန္းတြင္ ႏြားႏို႔ရည္မ်ား သြန္းေလာင္း၍ ပူေဇာ္ပသၾကသည္။ ထို နဂါးပူေဇာ္ပြဲသည္ ဟိႏၵဴဘာသာမွ နာဂပၪၥမီ (Nāg Panchamī)ႏွင့္ မသက္ဆိုင္ဘဲ၊ သကၤႆ ေဒသခံတို႔၏ သီးျခား ယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈ ျဖစ္ေလသည္။

သကၤႆနဂိုရ္ႏွင့္ ဘာသာေရးပဋိပကၡ


တခါက ဘာသာျခား တတၳိယဂိုဏ္းဆရာတို႔ႏွင့္ ရဟန္းေတာ္တို႔ ေနရာပိုင္ဆိုင္မႈအတြက္ အျငင္းပြားမႈျဖစ္ရာ၊ ရဟန္းေတာ္တို႔သည္ အမႈ႐ံႈး၏။ ထိုအခါတြင္ ရဟန္းေတာ္က “ဤေနရာသည္ ဗုဒၶဘာသာ ရဟန္းေတာ္တို႔၏ ေနရာအမွန္ျဖစ္ပါက အံ့ဖြယ္ရာ တန္ခိုး ျပပါေစသား” ဟု သစၥာဆုိၾကေသာ္၊ ေက်ာက္စာတိုင္ထိပ္မွ ျခေသၤ့႐ုပ္သည္ က်ယ္ေလာင္စြာ ဟိန္းေဟာက္ သက္ေသထူသျဖင့္ တတၳိဂိုဏ္းဆရာတို႔ ေၾကာက္လန္႔ကာ ထြက္ေျပးၾကဖူး၏။” (Faxian – Records of Buddhistic Kingdoms)

သကၤႆတြင္ ေနရာပိုင္ဆိုင္မႈႏွင့္ စပ္လွ်င္း၍ ဘာသာေရး ပဋိပကၡ ျဖစ္ေလ့ရွိခဲ့ေၾကာင္းကို တ႐ုတ္ ရဟန္းေတာ္ ဖာရွန္က ဒ႑ာရီဆန္ဆန္ မွတ္တမ္း တင္ထား၏။ ယေန႔တိုင္လည္း ဗုဒၶသာသနိက ေျမမ်ားေပၚတြင္ နတ္ကြန္းမ်ား တည္ရွိေနသျဖင့္ မၾကာခဏ ဘာသာေရးျပႆနာမ်ား ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။ ႏွစ္စဥ္ ပ၀ါရဏာေန႔တိုင္းတြင္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္တို႔က ဓမၼယၾတာ ေခၚ စီတန္းလွည့္လည္ ပူေဇာ္ပြဲက်င္းပေလ့ရွိရာ ၂၀၀၁ - ခုႏွစ္က အဓိက႐ုဏ္းျဖစ္ ပြားခဲ့သည္။ ထိုမွစတင္၍ ပ၀ါရဏာေန႔ စီတန္းလွည့္လည္ပြဲကို က်င္းပခြင့္ မျပဳေတာ့ေၾကာင္း သိရသည္။
စာၫႊန္း 
The Ancient Geography of India, Alexander Cunningham
Reports – Indian Archeological Survey, Alexander Cunningham
A Record of Buddhistic Kingdoms, Chapter XVII, Fa-Hsien (Faxian)
Si-Yu-Ki: Buddhist Records of the Western World by Huien Tsiang, trans. Samuel Beal
Where the Buddha Walked: A Companion to the Buddhist Places of India, Rana P.B. Singh 
Buddhist Pilgrimage (New Edition 2009), Chan Khoon San
 ျမတ္ဘုရားပြင့္ေတာ္မူရာ ဗုဒၶဂယာ - ေမာင္အံ့ (မဟာ၀ိဇၨာ ဘံုေဘ) 
ဖာဟီယန္ ခရီးစဥ္ - အရွင္၀ိလာသ 
http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-11-02/india/27238409_1_clashes-three-policemen-buddhists.

Thursday, October 18, 2012

ဘ႐ုဇာတ္

“မင္းႀကီး… ဆႏၵာဂတိေနာက္ လိုက္သူ မျဖစ္ေစသင့္။ ဘာသာေရးဂိုဏ္း အခ်င္းခ်င္း ပဋိပကၡ မျဖစ္ပြားေစသင့္။”

ဗုဒၶျမတ္စြာလက္ထက္က တိတၳိတို႔သည္ ေဇတ၀န္ေက်ာင္း အနီးအပါးတြင္ ေက်ာင္းေဆာက္လုပ္ရန္ ႀကိဳးပမ္းၾက၏။ ထိုအေၾကာင္းကို သိေသာ္ အသံဗလံ ဆူညံျခင္းမွအစ မသင့္ေလ်ာ္လွသျဖင့္ ရဟန္းတို႔အား ေကာသလမင္းထံ သြားေရာက္ကာ ကန္႔ကြက္ေစ၏။ စင္စစ္ ေကာသလမင္းႀကီးသည္ တိတၳိတို႔ထံမွ တန္စိုးလက္ေဆာင္ယူကာ ခြင့္ျပဳထားျခင္း ျဖစ္၍ ရဟန္းတို႔အား အေတြ႕မခံဘဲ ေရွာင္၍ ေနေလသည္။ အဂၢသာ၀ကႏွစ္ပါး ေစလႊတ္ေသာ္လည္း အေတြ႕မခံဘဲ ေရွာင္ၿမဲေရွာင္၍ ေနေလသည္။ ဤတြင္ ေနာက္တေန႔ နံနက္ေစာေစာ၌ ဘုရားရွင္ကိုယ္တိုင္ ရဟန္း ၅၀၀ တို႔အား ေခၚေဆာင္ကာ နန္းေတာ္သို႕ ႂကြ၍ ေကာသလမင္းထံ သြား၏။ ေကာသလမင္းလည္း မေနသာေတာ့ဘဲ ျပႆာဒ္ေဆာင္မွ ဆင္းလာ၍ ဘုရားရွင္အား ေတြ႕ရ၏။ ထိုအခါတြင္ ဘုရားက “ဆႏၵာဂတိကို လိုက္၍ ဘာသာေရးဂိုဏ္း အခ်င္းခ်င္း ခုိက္ရန္မ်ားေအာင္ မျပဳသင့္ေၾကာင္း၊ ထိုသို႔ျပဳ၍ တိုင္းျပည္ပ်က္ခဲ့ရဖူးေၾကာင္း” ဤဘ႐ုဇာတက ဇာတ္လမ္းအား ေျပာျပ၏။
“ဣသီနမႏၲရံ ကတြာ၊ ဘ႐ုရာဇာတိ ေမ သုတံ။
ဥစၧိေႏၷာ သဟ ရေ႒ဟိ၊ သ ရာဇာ ၀ိဘ၀ဂၤေတာ။”
“တသၼာ ဟိ ဆႏၵာဂမနံ၊ နပၸသံသႏၲိ ပ႑ိတာ။
အဒု႒စိေတၱာ ဘာေသယ်၊ ဂိရံ သစၥဳပသံဟိတံ။”
(ဇာတက အမွတ္-၂၁၃။ ဘ႐ုဇာတ္)။

ရေသ့တို႔အား ရန္တိုက္သျဖင့္၊
မင္းႏွင့္တကြ တိုင္းျပည္ပ်က္ခဲ့ရဖူးေၾကာင္း
ဘ႐ုဇာတ္ကို ငါၾကားဖူး၏။
ထို႔ေၾကာင့္ ဆႏၵာဂတိလိုက္ျခင္းအား ပညာရွိတို႔ကို မခ်ီးမြမ္းၾက။
မပ်က္စီးေသာ စိတ္ရွိသည္ျဖစ္၍ မွန္ေသာစကားကိုသာ ဆုိရာ၏။
ေရွးက ဘ႐ုႏိုင္ငံ (ယေန႔ေခတ္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ ဂူဂ်ာရတ္ျပည္နယ္ရွိ Bharuch ၿမိဳ႕) တြင္ ျဖစ္ပ်က္ခဲ့ေသာ ဇာတ္လမ္းတစ္ခု ျဖစ္သည္။ ေဗာဓိသတၱသည္ စ်ာန္အဘိညာဥ္ရ ရေသ့တစ္ပါးျဖစ္ခဲ့၍ ရေသ့ ၅၀၀-ရွိေသာ ဂိုဏ္းအား အႀကီးအမွဴးျပဳကာ ဟိမ၀ႏၲာေတာင္၌ သီတင္းသံုးေနထိုင္၏။ တေန႔တြင္ ရေသ့တို႔သည္ ဆား၊ အခ်ဥ္တို႔ကို အလိုရွိသျဖင့္ ဟိမ၀ႏၲာမွ ဆင္းကာ ဘ႐ုႏိုင္ငံသို႔ လာေရာက္၏။ ၿမိဳ႕၏ ေျမာက္ဖက္အရပ္ရွိ ပေညာင္ပင္ရင္းတြင္ စတည္းခ်ကာ စားေသာက္ ေနထုိင္ၾကသည္။ ထိုသို႔ေနထိုင္ရင္း လ၀က္မွ်ၾကာေသာ္ အျခား ရေသ့ဂိုဏ္းတစ္ခုသည္ ဘ႐ုႏုိင္ငံသို႔ ေရာက္ရွိလာကာ ၿမိဳ႕၏ ေတာင္ဖက္အရပ္ရွိ ပေညာင္ပင္ရင္းတြင္ အလားတူ တည္းခိုၾကျပန္သည္။ ထိုရေသ့ဂိုဏ္း ႏွစ္ဂိုဏ္းတို႔သည္ ဘ႐ုႏိုင္ငံတြင္ အလိုရွိသေလာက္ ေနထိုင္ၾကၿပီးေနာက္ အသီးအသီး မိမိတို႔ ေနရပ္ေဒသသို႔ ျပန္ၾကသည္။

ရေသ့တို႔ ဘ႐ုႏိုင္ငံမွ ထြက္ခြာသြားေသာ အခ်ိန္တြင္ ၿမိဳ႕ေတာင္ဖက္မွ ပေညာင္ပင္သည္ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေျခာက္ေသြ႕သြားေလသည္။ ေနာင္တြင္ ဒုတိယရေသ့အုပ္စုသည္ ဘ႐ုသို႔ျပန္လည္ ေရာက္ရွိလာေသာအခါ ယခင္က မိမိတို႔ တည္းခိုခဲ့သည့္ ပေညာင္ပင္သည္ ေျခာက္ေသြ႕၍ အရိပ္ကင္းမဲ့ေနသည္ကို ေတြ႕ရ၏။ ထိုအခါတြင္ ၿမိဳ႕ေျမာက္ဖက္မွ ပေညာင္သို႔ ေျပာင္းေ႐ႊ႕၍ စတည္းခ်ၾကေလသည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ပထမရေသ့အုပ္စုသည္ ဘ႐ုသို႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာၿပီး မိမိတို႔ တည္းခိုခဲ့ဖူးရာ ၿမိဳ႕ေျမာက္ဖက္ ပေညာင္ပင္၌ပင္ ေနထိုင္ေနေလသည္။ ဤတြင္ ရေသ့အုပ္စု ႏွစ္စုတို႔သည္ ပေညာင္ပင္အား “သူ႕အပင္၊ ငါ့အပင္” လုကာ အခ်င္းခ်င္း ခိုက္ရန္ျဖစ္ၾကေလေတာ့သည္။

အမႈသည္ ဘ႐ုမင္းဆီသို႔ ေရာက္ေသာ္ ဤပေညာင္ပင္သုိ႔ ဦးစြာ စတည္းခ်ဖူးေသာ ပထမရေသ့အုပ္စုအား အရွင္အျဖစ္ ေပး၏။ ထိုအခါ ဒုတိယရေသ့အုပ္စုက အလြယ္ အ႐ႈံးမေပးဘဲ၊ ဘ႐ုမင္းအား တန္စိုး လက္ေဆာင္ေပး၏။ တန္စိုးလက္ေဆာင္ မ်က္ႏွာျဖင့္ ဘ႐ုမင္းသည္ ဒုတိယ ရေသ့အုပ္စုအားလည္း ထိုပေညာင္ပင္တြင္ ေနခြင့္ ေပးျပန္ေလသည္။ ထိုအခါ ပထမရေသ့အုပ္စုကလည္း အေလွ်ာ့မေပးဘဲ ဘ႐ုမင္းအား တန္စိုးလက္ေဆာင္ေပးကာ မိမိတို႔အားသာ ေနခြင့္ေတာင္း ျပန္သည္။ ဘ႐ုမင္းကလည္း တန္စိုးကို ယူ၍ ပထမရေသ့အုပ္စု၏ ေတာင္းဆိုသည့္အတိုင္း လိုက္ေလ်ာျပန္သည္။ ေနာက္ဆံုးတြင္ ရေသ့တို႔သည္ ကာမဂုဏ္တို႔ကို စြန္႔၍ ရေသ့ရဟန္းျပဳလာပါလွ်က္ သစ္တစ္ပင္ေၾကာင့္ အျငင္း အခုန္ျဖစ္႐ံုမက၊ မသင့္ေတာ္ေသာ တန္စိုးလက္ေဆာင္ေပးျခင္းအမႈတို႔ကို ျပဳမိၾကသည့္ မိမိတို႔၏ အျဖစ္ကို စိတ္ပ်က္ေနာင္တရ၍ ဟိမ၀ႏၲာသို႔ ျပန္ၾကသည္။

ထိုအခါတြင္ နတ္တို႔က “ဤမင္းသည္ သူေတာ္စဥ္ရေသ့တို႔ကို ခိုက္ရန္ပြားေစျခင္းဟူသည့္ မျပဳသင့္ေသာ အမႈကို ျပဳဘိ၏” ဟု အမ်က္ထြက္ကာ ဘ႐ုႏိုင္ငံအား သမုဒၵရာ ေရျဖင့္ လႊမ္းမိုးေစ၏။ ဘ႐ုမင္းကို အေၾကာင္းျပဳ၍ အျပစ္မဲ့ေသာ ဘ႐ုႏိုင္ငံသားတို႔လည္း ေသေက် ပ်က္စီးျခင္းသို႔ ေရာက္ၾကေလသည္။

Sunday, October 14, 2012

Buddhism and Blasphemy

ဘာသာ အယူ၀ါဒမ်ိဳးစံု အတူယွဥ္တြဲေနထိုင္ၾကသည့္အခါ တဖက္ႏွင့္ တစ္ဖက္ ေ၀ဖန္ၾက ေဆြးေႏြးၾကသည္ကို ေရွာင္လႊဲ၍ မရႏိုင္ပါ။ ဗုဒၶျမတ္စြာ သက္ေတာ္ ထင္ရွားရွိစဥ္ကလည္း ဗုဒၶႏွင့္ တပည့္ရဟန္းေတာ္မ်ားသည္ အယူ၀ါဒတစ္ပါးရွိသည့္ ရေသ့၊ ရဟန္း၊ ပရိဗိုဇ္တို႔၏ ေက်ာင္းမ်ားသို႔ တမင္သြားေရာက္၍ အယူ၀ါဒ ေဆြးေႏြးေလ့ ရွိခဲ့ၾကသည္။ အယူ၀ါဒတစ္ပါးရွိသူတို႔ကလည္း ဘုရားရွင္ထံ လာေရာက္၍ အယူ၀ါဒ ေဆြးေႏြးဖလွယ္ေလ့ ရွိၾကသည္။ ရံခါတြင္ ေဆြးေႏြး ဖလွယ္ျခင္းမွ်မက အယူ၀ါဒၿပိဳင္ပြဲ စကားစစ္ထိုးပြဲ ပံုစံအထိ ျဖစ္သည္လည္း ရွိသည္။ ရံခါတြင္ အက်ိဳး အေၾကာင္းျပ၍ ေဆြးေႏြး ေ၀ဖန္ျခင္းမဟုတ္ဘဲ၊ တမင္သက္သက္ ပုတ္ခတ္ ေစာ္ကား ဆဲေရးသည္မ်ားကိုလည္း ႀကံဳရတတ္သည္။ ဘာသာေရးသမိုင္း တစ္ေလွ်ာက္တြင္ ဘာသာတရား အခ်င္းခ်င္း (အျပဳသေဘာျဖစ္ေစ၊ အပ်က္သေဘာျဖစ္ေစ) ေ၀ဖန္ၾက၊ ႐ႈတ္ခ်ၾက၊ ထိပါးေျပာ ဆိုၾကသည္မွာ အထူးအဆန္း မဟုတ္။

မိမိတို႔ ယံုၾကည္ ကိုးကြယ္ေသာ ဘာသာအယူ၀ါဒအား အၾကည္ညိဳပ်က္ေစရန္ ကဲ့ရဲ႕႐ႈတ္ခ် ေရးသား ေျပာဆိုသည္မ်ားကို ျမင္ရ ၾကားရေသာအခါ လူ႔သဘာ၀အရ မေက်မခ်မ္း ျဖစ္တတ္ၾကသည္။ စိတ္လိုက္မာန္ပါ တုန္႔ျပန္တတ္ၾကသည္။ အခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ အစိုးရကိုယ္တိုင္က Blasphemy Law မ်ားထုတ္ကာ (ေသဒဏ္အထိ) ျပင္းထန္စြာ အျပစ္ေပး တတ္ၾကသည္။ ထိုသုိ႔ ဘာသာတရားေရး အၾကည္ညိဳပ်က္ေစရန္ ကဲ့ရဲ႕ေျပာဆိုသည္တို႔ကို ဥပေဒမဲ့ အၾကမ္းဖက္ တုန္႔ျပန္ျခင္း၊ ဥပေဒမ်ားျဖင့္ ျပင္းထန္စြာ အေရးယူျခင္းတို႔သည္ ဗုဒၶအဆံုးအမႏွင့္ ဆီေလွ်ာ္ပါ၏ေလာ။ ထိုအတူပင္ တစ္ပါးသူတုိ႔ ကိုးကြယ္ယံုၾကည္ေသာ ဘာသာတရားအား အေၾကာင္းမဲ့ ပုတ္ခတ္ ေစာ္ကားျခင္းသည္ သင့္ေတာ္ပါ၏ ေလာ။

ဤေနရာတြင္ မတူညီသည့္ ဘာသာအယူ၀ါဒ အသီးသီးတို႔ ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ အတူယွဥ္တြဲ ေနထိုင္ႏိုင္ေရးအတြက္ အေသာကမင္းႀကီး ခ်မွတ္ခဲ့ေသာ သေဘာထားကို သံုးသပ္ ဆင္ျခင္သင့္ပါသည္။
“… လိုရင္းကား ႏႈတ္ကိုေစာင့္စည္းျခင္းပင္ ျဖစ္၏။ မိမိတို႔၏ ဘာသာတရားကို ခ်ီးျမႇင့္ေျမာက္စား၍ တစ္ပါးသူတို႔၏ ဘာသာတရားကို ကဲ့ရဲ႕႐ႈတ္ခ်ျခင္း မျပဳလုပ္ရာ။ အကယ္၍ အက်ိဳးသင့္ အေၾကာင္းသင့္ ေ၀ဖန္ပါကလည္း ညင္သာေပ်ာ့ေျပာင္းစြာ ေ၀ဖန္ရေပမည္။ အျခား ဘာသာတရားတို႔ကို ေလးစား ခ်ီးေျမႇာက္ျခင္းျဖင့္ မိမိတို႔၏ ဘာသာတရားကို တိုးတက္ႀကီးပြားေစၿပီးလွ်င္ အျခား ဘာသာတရားတို႔ အတြက္လည္း ေက်းဇူးမ်ားရာ၏။ ထိုသို႔မဟုတ္ပါက မိမိတို႔၏ ဘာသာတရားကိုပင္ ပ်က္စီး ညိွဳးမွိန္ေစ၍ အျခား ဘာသာတရားတို႔ကိုလည္း အက်ိဳးယုတ္ေစ၏။ မိမိဘာသာတရားကို ခ်ီးျမင့္ေျမႇာက္စား၍ အျခားဘာသာတရားတို႔ကို ကဲ့ရဲ႕ပုတ္ခတ္သူတို႔သည္ မိမိတို႔၏ ဘာသာတရားအား ၾကည္ညိုစိတ္ျဖင့္ မိမိဘာသာတရား ဂုဏ္တက္ေစရန္ ျပဳမူေဆာင္႐ြက္ျခင္း ျဖစ္သည္မွန္ေသာ္လည္း၊ စင္စစ္ မိမိတို႔ဘာသာတရားကိုသာ ပို၍ေလးနက္စြာ ပ်က္စီးဆုတ္ယုတ္ေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘာသာတရား အခ်င္းခ်င္း ညီညြတ္ျခင္းသည္သာ မြန္ျမတ္ေပသည္။ အျခားသူတို႔၏ ဘာသာတရားမ်ားကို အခ်င္းခ်င္း ေလးစား ၾကားနာၾကကုန္ေလာ့။ …” (အေသာက ေက်ာက္စာ အမွတ္-၁၂)

တစ္ပါးသူတို႔၏ အယူ၀ါဒတို႔ကို အေၾကာင္းမဲ့ ထိပါးပုတ္ခတ္ျခင္း၊ ႐ုန္႔ရင္းၾကမ္းတမ္းစြာ ဆဲေရးျခင္းတို႔သည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး၊ ညီညြတ္ေရးကို အစဥ္လိုလားေသာ ဗုဒၶ၏ အဆံုးအမကို သက္၀င္သူမ်ား ေရွာင္ရွားအပ္ေသာ မိစၧာ၀ါစာမ်ား ျဖစ္ေလသည္။ လက္ေတြ႔တြင္လည္း ထိုသို႔ အဆင္ျခင္မဲ့ ထိပါးပုတ္ခတ္မႈတို႔ေၾကာင့္ မလိုလားအပ္ေသာ ေသြးထြက္သံယို အဓိက႐ုဏ္းျဖစ္ၿပီး အျပစ္မရွိသူေတြ ေသေၾက ပ်က္စီးၾကရသည္ကို မၾကာခဏ ေတြ႔ေနရပါသည္။ ထို႔အတူပင္ တစ္ဖက္က ထိပါးပုတ္ခတ္လာသည္ကို မခံမရပ္ႏိုင္ျဖစ္ကာ အၾကမ္းဖက္ တုန္႔ျပန္ျခင္းသည္လည္း အလားတူ ဆိုးက်ိဳးမ်ားကို ျဖစ္ေပၚ ေစပါသည္။ ရန္ကို ရန္ျဖင့္ တုန္႔ျပန္ျခင္းသည္ ထိုရန္စကို တိုးပြားေစရန္သာ ျဖစ္၍ ဗုဒၶတရားေတာ္တို႔ႏွင့္ ဆန္႔က်င္ဖက္ ျဖစ္ေလသည္။ စင္စစ္ မိမိတို႔ ယံုၾကည္ကိုးကြယ္ေသာ ရတနားသံုးပါးအား အၾကည္ညိဳပ်က္ေစရန္ ကဲ့ရဲ႕ေျပာဆိုမႈ (အ၀ဏၰဘာသန) အား မည္သို႔တုန္႔ျပန္ရမည္ကို ဘုရားရွင္ ကိုယ္ေတာ္တိုင္ ဒီဃနိကာယ္ ျဗဟၼဇာလသုတ္တြင္ ေဟာၾကားထားပါသည္။
ရဟန္းတို႔… တစ္ပါးသူတို႔သည္ ငါ၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ၊ တရားေတာ္၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ၊ သံဃာေတာ္၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ ကဲ့ရဲ႕ေျပာဆိုျငားအံ့၊ သင္တို႔သည္ ရန္ၿငိဳးထားျခင္း၊ ႏွလံုးမသာယာျခင္း၊ စိတ္အခဲမေက်ျခင္း မျဖစ္ေစသင့္။ [...]  စိတ္ဆိုးျခင္း၊ ႏွလံုးမသာယာျခင္း ျဖစ္ၾကလွ်င္ သင္တို႔အားသာ အႏၲရာယ္ ျဖစ္ရာ၏။ 

ရဟန္းတို႔ […] သင္တို႔သည္ စိတ္ဆိုးျခင္း၊ ႏွလံုးမသာယာျခင္း ျဖစ္ၾကလွ်င္ သူတစ္ပါးတို႔၏ စကားေကာင္း စကားဆုိးကို သိႏိုင္ၾကပါမည္ေလာ…။ (မသိႏိုင္ၾကပါ အရွင္ဘုရား)

ရဟန္းတို႔… တစ္ပါးသူတို႔သည္ ငါ၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ၊ တရားေတာ္၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ၊ သံဃာေတာ္၏ ဂုဏ္ကို ျဖစ္ေစ ကဲ့ရဲ႕ေျပာဆိုျခင္းအား “ဤအေၾကာင္းေၾကာင့္ ဤစကားသည္ မဟုတ္၊ ဤအေၾကာင္းေၾကာင့္ ဤစကားသည္ မမွန္၊ စင္စစ္ ဤအျပစ္တို႔သည္ ငါတို႔တြင္ မရွိ” ဟု မဟုတ္မွန္သည္ကို မဟုတ္မွန္သည့္အတိုင္း ေျဖရွင္းၾကရမည္။ (ဒီဃနိကာယ္ ျဗဟၼဇာလသုတ္)

ဗုဒၶ၏ အဆံုးအမတြင္ သက္၀င္သူမ်ား အေနျဖင့္ ရတနာသံုးပါးအား အၾကည္ညိဳမဲ့ ျဖစ္ေစရန္ စြပ္စြဲေ၀ဖန္လာပါက ေဒါသ အာဃာတတို႔ မထားပဲ၊ တည္ၿငိမ္ေအးခ်မ္းစြာ ေျဖရွင္း တုန္ျပန္ၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ အကယ္၍ မေျဖရွင္းဘဲ ၿငိမ္၍ သည္းခံပါက ထိုသုိ႔ စြပ္စြဲေသာ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ား ရွိေနသေယာင္ သံသယျဖစ္ဖြယ္ရွိသျဖင့္ အက်ိဳးသင့္ အေၾကာင္းသင့္ ေျဖရွင္းသင့္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ အေၾကာင္းမဲ့သက္သက္ ထိပါး ဆဲေရး႐ႈတ္ခ်ျခင္းမ်ိဳးကိုမူ အေရးတယူ ျပဳမေနေတာ့ဘဲ သည္းခံ (အဓိ၀ါသနခႏၲိ) သင့္ေၾကာင္း အ႒ကထာက မွတ္ခ်က္ျပဳ ထားပါသည္။ ဤသို႔မဟုတ္ဘဲ စိတ္လုိက္မာန္ပါ ေျပာဆို တုန္႔ျပန္ျခင္း၊ အၾကမ္းဖက္ တိုက္ခိုက္ျခင္းတို႔ ျပဳပါက ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္စလံုး ပ်က္စီးရာ ေရာက္ပါသည္။ ထိုအတူပင္ ရတနာသံုးပါးအား အၾကည္ညိဳမဲ့ ျဖစ္ေစရန္ ကဲ့ရဲ႕႐ႈတ္ခ်သူမ်ားအား ဥပေဒမ်ားထုတ္ကာ ျပင္းထန္စြာ အေရးယူမည္ဆိုပါကလည္း ဗုဒၶ၏ အဆံုးအမျဖစ္ေသာ အဟႎသတရား၊ ေမတၱာတရား၊ ခႏၲီတရားတို႔ႏွင့္ ေျဖာင့္ေျဖာင့္ႀကီး ဆန္႔က်င္ေနသျဖင့္၊ သမိုင္းအစဥ္အဆက္ ထိန္းသိမ္းလာခဲ့သည့္ ဗုဒၶဘာသာ၏ ေကာင္းျမတ္ေသာ အစဥ္အလာႏွင့္ ဂုဏ္အသေရတို႔ကို ညိဳးမွိန္ေစမည္သာ ျဖစ္ေလသည္။