Tuesday, January 29, 2019

မဂၤလသုတ္ (၁၀) - The Virtuous Person, The Wise Person and The True Person

အရင္ပို႔စ္တခုမွာ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ ဘယ္လို လူမ်ိဳးလဲ ဆိုတာကို ေရးခဲ့ၿပီး သရဘဂၤဇာတ္က သူေတာ္ေကာင္း အဂၤါကို ထုတ္ျပခဲ့ပါတယ္။ သရဘဂၤဇာတ္မွာ ေျဖထားတဲ့ သီလရွိသူ၊ ပညာရွိသူနဲ႔ သူေတာ္ေကာင္းတို႔ရဲ႕ အဂၤါေတြကို အက်ဥ္းၿခံဳးျပရရင္ …

🔹 သီလရွိသူ ဆိုတာ -

၁။ ကုိယ္၊ ႏႈတ္၊ စိတ္နဲ႔ မေကာင္းမႈကို မျပဳသူ
၂။ မိမိအတြက္ လိမ္လည္မေျပာသူ

🔹 ပညာရွိ ဆိုတာ -

၁။ နက္နဲသည့္ ျပႆနာကို ထိုးထြင္းစဥ္းစားႏိုင္သူ
၂။ အေဆာတလ်င္ ႐ုန္႔ရင္းၾကမ္းတမ္းသည့္ အမႈကို မျပဳသူ
၃။ အခ်ိန္အခါ အေလ်ာက္ ေရာက္လာသည့္ အက်ိဳးစီးပြားကို (အခြင့္အလမ္းကို) အခ်ည္းအႏွီး မျဖစ္ေစသူ

🔹 သူေတာ္ေကာင္း ဆိုတာ -

၁။ ေက်းဇူးကို သိတတ္ တုန္ျပန္တတ္သူ
၂။ တည္ၾကည္သည့္ စိတ္သေဘာရွိသူ
၃။ မိတ္ေဆြေကာင္း အဂၤါႏွင့္ျပည့္စံုသူ
၄။ မိတ္ေဆြေကာင္းကို အၿမဲမျပတ္ ဆည္းကပ္တတ္သူ
၅။ ဒုကၡေရာက္သူတို႔၏ အမႈကိစၥကို ႐ို႐ိုေသေသ ေဆာင္႐ြက္ေပးတတ္သူ

အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ သီလရွိသူက ငါးပါးသီလစတဲ့ ေစာင့္ထိမ္းရမယ့္ သီလကို လံုၿခံဳတယ္။ ပညာရွိသူက နက္နဲစြာ စဥ္းစားေတြးေခၚႏိုင္ၿပီး အက်ိဳးစီပြားအတြက္ ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတယ္။ သူေတာ္ေကာင္းကေတာ့ စိတ္ႏွလံုးေကာင္း ရွိၿပီး တဖက္သားကို ကူညီတတ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဂၤါရပ္ေတြ တခုနဲ႔ ေရာယွက္ေနေပမယ့္ အေျခခံသေဘာကေတာ့ ကြဲပါတယ္။

🔸 ဒါဆိုရင္ သီလ၊ ပညာ၊ သူေတာ္ေကာင္း တရားဆိုတဲ့ သံုးမ်ိဳးမွာ ဘယ္ဟာက ပိုၿပီး အေရးႀကီးပါသလဲ။

ဆိုရွယ္လစ္ ေခတ္ေျပာင္းေတာ္လွန္ေရး ကာလတုန္းက "လူေတာ္လူေကာင္း" ဆိုတဲ့ စကားကို "လူေကာင္းလူေတာ္" လို႔ ေျပာင္းၿပီး သံုးခဲ့ၾကဖူးပါတယ္။ "ေတာ္" ဖို႔ထက္ "ေကာင္း" ဖို႔က ပဓာန ပိုက်တယ္လို႔ ယူဆခဲ့ၾကပါလို႔ပါ။ သရဘဂၤဇာတ္မွာေတာ့ သရဘဂၤရေသ့က သီလ၊ ပညာ၊ သူေတာ္ေကာင္း တရားနဲ႔ ဘုန္းကံက်က္သေရ ဆိုတဲ့ ေလးမ်ိဳးမွာ ပညာကသာ ပဓာနက်တယ္၊ က်န္တဲ့ သံုးမ်ိဳးက ပညာရဲ႕ ေနာက္ကို လိုက္လိမ့္မယ္လို႔ ေျဖၾကားခဲ့ပါတယ္။

ေတာင္ၿမိဳ႕ မဟာဂႏၶာ႐ံု ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီးက သူ႔တပည့္ေတြကို အခ်က္ ၁၀-ခ်က္နဲ႔ ဆံုးမေလ့ရွိရာမွာ "စိတ္ေကာင္းရွိဖို႔က ပထမ" လို႔ ဆံုးမတတ္ၿပီး "စာတတ္ဖို႔" ကိုေတာ့ ေနာက္ဆံုး ဒသမေနရာမွာ ထားတယ္ မဟုတ္လား။ ဒါဆိုရင္ မဟာဂႏၶာ႐ံု ဆရာေတာ္ႀကီးနဲ႔ သရဘဂၤ ရေသ့တုိ႔ အယူအဆမ်ား ကြဲေနသလားလို႔ ေမးခြန္းထုတ္ခ်င္ ထုတ္ၾကပါလိမ့္မယ္။ ဒီလို ေမးခြန္း ထုတ္ခဲ့မယ္ဆိုရင္ "စာတတ္တာ" နဲ႔ "ပညာရွိတာ" ကို ေရာေထြးေနလို႔ ျဖစ္မယ္လို႔ ဆိုခ်င္ပါတယ္။

ေျပာမယ့္ဆိုရင္ အေနာက္တိုင္း အစဥ္အလာမွာေတာင္ information, Knowledge, understanding နဲ႔ wisdom စသျဖင့္ အဆင့္ေတြ ခြဲျခားၿပီး ေျပာဆိုေလ့ ရွိပါတယ္။ "ဗဟုသုတကို တလြဲ အသံုးခ်လုိ႔ရေပမယ့္ ပညာကိုေတာ့ တလြဲ သံုးလို႔ မရဘူး။ ဒါကိုယ္ကပဲ ပညာရဲ႕ ထူးျခားတဲ့ ဝိေသသတခုပါ။ ပညာဆိုတာက ပညာရွိ တေယာက္ရဲ႕ အၾကားအျမင္ ဗဟုသုတေတြကို စုစည္းေပး႐ံုသာမက၊ သူ႔ရဲ႕ စိတ္ဆႏၵေတြနဲ႔ တန္ဖိုးေတြကိုပါ စုစည္းေပးတယ္။ ဗဟုသုတ ႂကြယ္ဝတဲ့ စာတတ္ပုဂၢိဳလ္ တေယာက္က ကိုယ္က်င့္တရား ခ်ိဳ႕ယြင္းေနတယ္ဆိုရင္ ဘာမွ ထူးဆန္းလွတာ မဟုတ္ေပမယ့္၊ ပညာရွိတဦးက ကိုယ္က်င့္သိကၡာ ပ်က္ယြင္းေနတယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ဒါဟာ ဆီေလ်ာ္မႈ ကင္းမဲ့ေနတဲ့ အံအားသင့္စရာ စကားလို႔ ဆိုရမွာပါ" လုိ႔ Linda Zagzebski က Virtues of Mind ဆိုတဲ့ စာအုပ္မွာ ေရးခဲ့ဖူးပါတယ္။


ဗုဒၶဘာသာအရ ပညာရွိဆိုတာက အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာသူ ျဖစ္လို႔ အက်ိဳးစီးပြားမဲ့ ျဖစ္တဲ့ မေကာင္းမႈေတြကို က်ဳးလြန္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ပညာရွိ ဆိုတာ ေကာင္းေသာ အလုပ္ကို လုပ္၊ ေကာင္းေသာ စကားကို ဆို၊ ေကာင္းေသာ အႀကံကို ႀကံစည္တတ္တဲ့သူလို႔ သုတၱန္ေဒသနာေတြရဲ႕ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္အရ ကိုယ္က်င့္သီလနဲ႔ ျပည့္စံုၾကသူမ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။

"လူေတာ္လူေကာင္း" ဆိုတဲ့ ကိစၥမွာလည္း "ေတာ္" ဆိုတာက ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတဲ့ အဓိပၸါယ္ရသလို၊ ဆရာေတာ္၊ ႏိုင္ငံေတာ္၊ တရားေတာ္စတဲ့ စကားလံုးေတြကလို "ေကာင္းမြန္ ျမင့္ျမတ္ေသာ" ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ "ေကာင္း" ဆိုတာကို အေလးေပးဖို႔ အတြက္ "လူေတာ္လူေကာင္း" ကို "လူေကာင္းလူေတာ္" လုပ္ေနစရာ မလိုပါဘူး။ "သူေတာ္ေကာင္း" ကို "သူေကာင္းေတာ္" လို႔ ေျပာင္းေခၚေနစရာ မလိုပါဘူး။ မ်က္ေမွာက္ တမလြန္ဆုိတဲ့ ႏွစ္ျဖာေသာ အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတဲ့ ျမင့္ျမတ္တဲ့ ပညာရွိမ်ားက ကိုယ့္က်င့္သီလနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ သူေတာ္ေကာင္းမ်ား ျဖစ္ေနမွာ အမွန္ပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း သုတၱန္ေဒသနာေတြမွာ ပညာရွိကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း (ပ႑ိတေသဝနာ)၊ သူေတာ္ေကာင္းကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း (သပၸဳရိသသံေသဝ) ဆိုတဲ့ စကားေတြကို အလဲအလွယ္သေဘာ သံုးထားတာ ေတြ႔ရပါတယ္။

Thursday, January 24, 2019

မဂၤလသုတ္ (၉) - True Person

True Person
▬▬▬▬▬
(Reading #MaṅgalaSutta)

သီလရွိသူ (သီလဝႏၲ)၊ ပညာရွိသူ (ပ႑ိတ) နဲ႔ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ) ေတြက အတူတူပဲလား… မတူဘူးလား..။

အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ သီလရွိသူ ဆိုတာက သီလ လံုၿခံဳေအာင္ ေစာင့္ထိန္းတဲ့သူ၊ ပညာရွိ ဆိုတာက အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာသူ၊ နက္နဲတဲ့ ျပႆနာေတြကို ထိုးထြင္း ဆင္ျခင္ႏိုင္သူ၊ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာက စိတ္ေကာင္းႏွလံုးေကာင္း ရွိသူ၊ ေျဖာင့္မတ္ တည္ၾကည္သူကို ေခၚပါတယ္။

အေျခခံအားျဖင့္ ကြဲသေယာင္ရွိေပမယ့္ လံုးဝသီးျခား ကြဲျပားေနတဲ့ ပုဂၢိဳလ္သံုးေယာက္လို႔ေတာ့ ဆိုလို႔ မရျပန္ပါဘူး။ သီလ မရွိတဲ့ ပညာရွိ ဆိုတာ ရွိႏိုင္သလား၊ ပညာမရွိသူကုိ သူေတာ္ေကာင္းလို႔ ေခၚလို႔ ရသလား စသျဖင့္ စဥ္းစားစရာ ျဖစ္လာပါတယ္။

🔹 သပၸဳရိသ

'သူေတာ္ေကာင္း' ဆိုတာက 'သပၸဳရိသ' ကို ျမန္မာျပန္ထားတာပါ။ 'သပၸဳရိသ' ဆိုတာက prefix 'သ' နဲ႔ ပုရိသ တို႔တြဲထားတာပါ။ Prefix 'သ' ကလည္း "သႏၲ (śānta) = ၿငိမ္းခ်မ္းေသာ၊ ႏူးညံ့သိမ္ေမြ႕ေသာ" ဆိုတဲ့ အနက္ေတြရတဲ့ ပုဒ္နဲ႔ "သႏၲ (santa)= ျမင့္ျမတ္ေသာ၊ ေကာင္းမြန္ေသာ၊ စစ္မွန္ေသာ" စတဲ့ အနက္ေတြရတဲ့ ပုဒ္က ဆင္းသက္လာပါတယ္။ စိတ္ႏွလံုး ေအးခ်မ္း သိမ့္ေမြ႔သူ၊ ေျဖာင့္မတ္ တည္ၾကည္ ျမင့္ျမတ္သူ၊ စစ္မွန္သူ စတဲ့ အဓိပၸါယ္ေတြရႏိုင္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္လုိ Good person, Person of integrity, True Person, Worthy Person စသျဖင့္ ျပန္တတ္ၾကပါတယ္။

ေျပာမယ့္ဆိုရင္ Gentleman ဆိုတဲ့ စကားနဲ႔ အေတာ္ေလး နီးစပ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Gentleman လု႔ိ ျပန္လိုက္ရင္ 'သပၸဳရိသ' ရဲ႕ ပဓာနက်တဲ့ အရည္အေသြးေတြ ျပဳတ္က်န္ခဲ့ ႏိုင္သလို၊ Gentleman ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရ ေနာက္မွာ အေနာက္တိုင္း ယဥ္ေက်းမႈ က်င့္ဝတ္ဓေလ့ေတြ၊ ဂုဏ္ျဒဗ္ေတြ အပိုေဆာင္းၿပီး ပါလာႏိုင္ပါတယ္။

🔸 ဒါဆို ဗုဒၶဘာသာက ဘယ္လိုလူမ်ိဳးကုိ သူေတာ္ေကာင္းလို႔ ... သတ္မွတ္ပါသလဲ ...။

★ သူ႔ေက်းဇူးကို သိတတ္၊ တုန္႔ျပန္တတ္တာကို (ကတညဳတာ ကတေဝဒီ) သူေတာ္ေကာင္းရဲ႕ အေျခခံသေဘာ (သပၸဳရိသဘူမိ) လို႔ အဂၤုတၱရနိကာယ္ သမၼစိတၱဝဂ္မွာ ေဟာထားပါတယ္။

★ ေယဘုယ်အား ျဖင့္ေတာ့ ကာယဒုစ႐ိုက္၊ ဝစီဒုစ႐ိုက္၊ မေနာဒုစ႐ိုက္ ဆိုတဲ့ မေကာင္းမႈေတြကို ေရွာင္ၾကဥ္တဲ့သူကို သူေတာ္ေကာင္းလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္ (အံ.၃.၉၊ ခတသုတ္)။ ဒီေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ သီလရွိသူေတြ ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

★ ဒီထက္ခ်ဲ႕ရင္ေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းတရား (သဒၶမၼ) ၇-ပါးနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့သူေတြကို သူေတာ္ေကာင္းလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္(စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

သူေတာ္ေကာင္း တရား ၇-ပါးကေတာ့ -

၁။ ဘုရားတရားစသည္ကို ယံုၾကည္ျခင္း (သဒၶါ)၊
၂။ မေကာင္းမႈ ျပဳရန္ ရွက္ျခင္း (ဟိရီ)၊
၃။ မေကာင္းမႈ ျပဳရန္ ေၾကာက္ျခင္း (ၾသတၱပၸ)၊
၄။ အၾကားအျမင္မ်ားျခင္း (ဗဟုႆုတ)၊
၅။ အားထုတ္ေသာ လံု႔လအားထုတ္ျခင္း (အာရဒၶဝီရိယ)၊
၆။ ၿမဲေသာ သတိရွိျခင္း (ဥပ႒ိတႆတိ)၊
၇။ ပညာရွိျခင္း (ပညဝါ) တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ သီလ ရွိ႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာေတြနဲ႔ ျပည့္စံုသူလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက သူေတာ္ေကာင္းတို႔ရဲ႕ လွဴဒါန္းေပးကမ္းျခင္းမ်ိဳး (သပၸဳရိသဒါန) ကို ျပဳေလ့ရွိတယ္ (စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

သပၸဳရိသဒါန ဆိုတာကေတာ့ -

၁။ အလွဴကို ႐ို႐ိုေသေသ ေပးလွဴတယ္ (သကၠစၥံ ဒါနံ ေဒတိ)။
၂။ ကိုယ္တိုင္ကိုယ္က် ေပးလွဴဒါန္းတယ္ (သဟတၳာ ဒါနံ ေဒတိ)။
၃။ (လွဴဖြယ္နဲ႔ အလွဴခံအေပၚမွာ) စိတ္ကို အျမတ္တႏိုးထားၿပီး ေပးလွဴတယ္ (စိတၱီကတြာ ဒါနံ ေဒတိ)။
၄။ စြန္႔ပစ္သလို မဟုတ္ဘဲ ေပးလွဴတယ္ (အနပဝိ႒ံ ဒါနံ ေဒတိ)။
၅။ လွဴဒါန္းျခင္းရဲ႕ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈကို သိျမင္ၿပီး ေပးလွဴတယ္ (အာဂမနဒိ႒ိေကာ ဒါနံ ေဒတိ)။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက သူေတာ္ေကာင္းတရား ၇-ပါးနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ အျခားသူေတာ္ေကာင္းေတြကိူ မိတ္ေဆြ အေပါင္းအသင္းအျဖစ္ ဆည္းကပ္ေလ့ရွိတယ္ (စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက တပါးသူရဲ႕ အျပစ္ကို ထုတ္ေဖာ္ေျပာေလ့ မရွိဘူး။ မေျပာမျဖစ္ ေျပာရမယ္ဆိုရင္လည္း ပံုႀကီးမခ်ဲ႕ဘူး။ သူတပါးရဲ႕ ဂုဏ္ေက်းဇူးကို ထုတ္ေဖာ္ ေျပာတတ္တယ္။ ေမးလာခဲ့ရင္လည္း အက်ယ္တဝံ့ ေျပာျပတတ္တယ္။ မိမိရဲ႕ အျပစ္ကို မထိမ္မဝွက္ဘဲ ထုတ္ေဖာ္ေျပာေလ့ ရွိတယ္။ မိမိရဲ႕ ဂုဏ္ေက်းဇူးကို ထုတ္ေဖာ္ ေျပာေလ့ မရွိဘူး။ မေျပာမျဖစ္ ေျပာရရင္လည္း အက်ယ္မခ်ဲ႕ လိုသေလာက္ပဲ ေျပာတယ္ (သပၸဳရိသသုတ္၊ အံ.၄.၇၃)။

★ မဂၢသံယုတ္မွာေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ -

၁။ မွန္ေသာအျမင္ (သမၼာဒိ႒ိ)
၂။ မွန္ေသာအႀကံ (သမၼာသကၤပၸ)
၃။ မွန္ေသာ စကား (သမၼာဝါစာ)
၄။ မွန္ေသာ အလုပ္ (သမၼာကမၼႏၲ)
၅။ မွန္ေသာ အသက္ေမြးမႈ (သမၼာအာဇီဝ)
၆။ မွန္ေသာ အားထုတ္မႈ (သမၼာဝါယာမ)
၇။ မွန္ေသာ သတိ (သမၼာသတိ)
၈။ မွန္ေသာ သမာဓိ (သမၼာသမာဓိ) -

ဆိုတဲ့ သမၼာမဂၢင္-၈-ပါး အက်င့္တရား ရွိတဲ့သူလို႔ ေဟာထားပါတယ္။ (ပဌမအသပၸဳရိသသုတ္၊ သံ.၅.၂၅)။

မဂၢင္တရား ပြားမ်ားေနတဲ့ ကလ်ာဏပုထုဇဥ္ေတြက အစ အရိယာပုဂၢိဳလ္ေတြ အထိ အက်ံဳးဝင္သြားပါတယ္။ ရဟႏၲာ ပုဂၢိဳလ္ေတြကိုေတာ့ 'သူေတာ္ေကာင္းထက္ သာေကာင္းတဲ့သူ' (သပၸဳရိသတရ) လို႔ ေခၚပါတယ္။

☸️ သူေတာ္ေကာင္း လကၡဏာေတြကုိ ေျပာရင္ ငါးရာ့ငါးဆယ္ နိပါတ္ေတာ္ထဲက သရဘဂၤရေသ့ရဲ႕ စကားကို ခ်န္ထားလို႔ မျဖစ္ပါဘူး။

အထူးသျဖင့္ ေတာင္ၿမိဳ႕ မဟာဂႏၶာရံု ဆရာေတာ္ဘုရား ေပးတဲ့ အနက္နဲ႔ ရွင္းလင္းေဟာေျပာတဲ့ တရားက ၾကည္ညိဳစရာ ေကာင္းလွတာမို႔ ျပန္လည္ မွ်ေဝလိုက္ပါတယ္။

ေယာ ေဝ ကတညဴ ကတေဝဒိ ဓီေရာ၊
ကလ်ာဏမိေတၱာ ဒဠႇဘတၱိ စ ေဟာတိ။
ဒုခိတႆ သကၠစၥ ကေရာတိ ကိစၥံ၊
ယထာဝိဓံ သပၸဳရိသံ ဝဒႏၲိ။
(ဇာတက-၁၇-၇၈၊ အမွတ္ ၅၂၂၊ သရဘဂၤဇာတ္)

ေယာ ဓီေရာ = နဂိုမူလ ဓာတ္ခံရသျဖင့္ ဘဝ ေနာက္ေႏွာင္း ေကာင္းထက္ေကာင္းဖို႔ လမ္းေၾကာင္းတီထြင္ အၾကင္ပညာ့ရွင္သည္၊
ေဝ = စင္စစ္ ဧကန္ အမွန္စိတ္ထား ႐ိုးေျဖာင့္ေသာအားျဖင့္၊
ကတညဴ = သူတစ္ပါးတို႔ ျပဳထားအပ္ဖူး ျမတ္ေက်းဇူးကို အထူးရွိသ၍ သိေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ကတေဝဒိ = သူမ်ားျပဳအပ္ ေက်းဇူးရပ္ကို တတ္သ၍ မွတ္သ၍ ဆပ္ေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ကလ်ာဏမိေတၱာ = မိေကာင္း ဖေကာင္း ဆရာေကာင္းႏွင့္ ေဖာ္ေပါင္းအထိ မိတ္ေကာင္းရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ဒဠႇဘတၱိ = ထိုမိတ္ေကာင္းလည္း အသည္းစြဲမွ် အၿမဲမျပတ္ ဆည္းကပ္ေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ဟုတြာ = ျဖစ္၍
ဒုခိတႆ = မိမိမ်က္ေမွာက္ ဒုကၡေရာက္သျဖင့္ ပံ့ေထာက္မဲ့မူ ဆင္းရဲသူ၏၊
ကိစၥံ = စားေသာက္ေနေရး ေဆးဝါးေပး၍ လုပ္ေကၽြးသမႈ ကိစၥစုကို၊
သကၠစၥံ ကေရာတိ = ကိုယ္ခ်င္းစာနာ သနားညႇာလွ်က္ မ်ားစြာပံုေသ ျပဳစုတတ္ေပ၏။
တထာဝိဓံ = သို႔ကလို ဂုဏ္အင္ စံုလင္ေပသည့္ ပညာရွိအေပါင္း သူေတာ္ေကာင္းကို၊
သပၸဳရိသံ = ဘဝ ေနာက္ေႏွာင္း ေကာင္းထက္ ေကာင္းဖို႔ လမ္းေၾကာင္းတီထြင္ သူေတာ္စင္ဟူ၍၊
ဝဒႏၲိ = ဘုရားစသား ပုဂၢိဳလ္မ်ားက ေလးစားၾကည္ျဖဴ ခ်ီးမြန္းေတာ္မူၾကေလကုန္သတည္း။

Tuesday, January 22, 2019

မဂၤလသုတ္ (၈) - Trustworthy Friends, True-hearted Friends & Spiritual Friends

Reading #MaṅgalaSutta

အခုတေလာမွာ မဂၤလသုတ္နဲ႔ စပ္ၿပီး ဖတ္မိဖတ္ရာ၊ ေတြးမိေတြးရာေလးေတြကို Reading #MaṅgalaSutta ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္နဲ႔ ေရးတင္ျဖစ္ပါတယ္။ Maṅgala Sutta ရဲ႕ ေရွ႕မွာ "Reading" ဆိုတာ စကား ထည့္ျဖစ္တဲ့ အေၾကာင္း ၂-ခု ရွိပါတယ္။

(၁) အခု ေရးေနတာသည္ ငါသိ မဟုတ္ စာသိသာ ျဖစ္တယ္။ စာသိ ဆိုရာမွာေတာင္ ဖတ္ၿပီး သိၿပီး တတ္ၿပီး (in past participle) မဟုတ္ဘဲ၊ ဖတ္ဆဲ (in present continuous) မွ်သာ ျဖစ္တယ္လို႔ သတိေပးခ်င္လို႔ပါ။

(၂) "Reading" လို႔ဆိုတဲ့ ေနရာမွာ မူရင္းသုတ္ကို ဖတ္႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ၊ မဂၤလသုတ္မွာပါတဲ့ ပုဒ္ေတြရဲ႕ အနက္ကို အဘိဓာန္ ဖြင့္ဆိုခ်က္၊ အ႒ကထာဖြင့္ ဆိုခ်က္ေတြနဲ႔ တြဲၿပီး ဖတ္တဲ့ Extensive Reading မ်ိဳး၊ မဂၤလသုတ္မွာပါတဲ့ အေၾကာင္းအရာနဲ႔ ႏွီးႏြယ္ဆက္စပ္တဲ့ နိကာယ္ငါးရပ္က သုတၱန္အခ်ိဳ႕ကို ဆြဲထုတ္ၿပီး compare and contrast လုပ္တဲ့ Syntopical Reading မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ဖတ္ဖူးမွတ္ဖူးတဲ့ သိပၸံ၊ ဒႆန၊ ပညာေရး စတဲ့ ေလာကီနယ္က အယူအဆအခ်ိဳ႕ကိုလည္း အလ်ဥ္းသင့္သလို ထည့္သြားဖို႔ စိတ္ကူးထားပါတယ္။

▬▬▬▬▬▬

မိတ္ေဆြေကာင္းနဲ႔ ေပါင္းေဖာ္ရျခင္းက မဂၤလာတရား ၃၈-ပါးလံုးနဲ႔ ျပည့္စံုေစသည္အထိ အက်ိဳး ေက်းဇူးႀကီးတယ္လို႔ အရင္ပို႔စ္မွာ ေရးခဲ့ပါတယ္။ မဂၤလသုတ္မွာကေတာ့ "ပညာရွိကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း" (ပ႑ိတာနံ ေသဝနာ) လို႔ ေဟာပါတယ္။ အခ်ိဳ႕သုတ္ေတြမွာေတာ့ "သူေတာ္ေကာင္းကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း" (သပၸဳရိသသံေသဝ) လို႔ သံုးတာ ရွိသလို၊ "မိတ္ေဆြေကာင္းရွိျခင္း" (ကလ်ာဏမိတၱတာ) လို႔ သံုးတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ပညာရွိ (ပ႑ိတ)၊ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ)၊ မိတ္ေဆြေကာင္း (ကလ်ာဏမိတၱ) ဆိုတာေတြက အတူတူပဲလား၊ မတူဘူးလားဆိုတာ ေမးစရာ ရွိပါတယ္။

မိတၱလို႔ ဆိုတဲ့ ေနရာမွာေတာင္ အၾကမ္းအားျဖင့္ အဆင့္ သံုးဆင့္ အဓိပၸါယ္သံုးမ်ိဳး ေလာက္ရွိတယ္လို႔ လန္ဒန္ ပါဠိက်မ္းစာအသင္း (PTS) က ထုတ္တဲ့ ဂ်ာနယ္တစ္ေစာင္မွာ Steven Collins က ေရးခဲ့ဖူးတယ္။

🔹 ခင္မင္ရင္းႏွီးၿပီး ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရတဲ့ မိတ္ေဆြ

ပထမအမ်ိဳးအစားကေတာ့ တဦးနဲ႔ တဦး ရင္းႏွီးကၽြမ္းဝင္ၿပီး ယံုၾကည္စိတ္ခ် အားကိုးရတဲ့ (ဝိႆာေသာ trustworthy) မိတ္ေဆြမ်ိဳးပါ။ ေဆြမ်ိဳး သားခ်င္းေတြ၊ ရင္းႏွီးတဲ့ သူငယ္ခ်င္း အေပါင္းအသင္းေတြ ပါပါတယ္။ ျမန္မာစကား ဇစ္ျမစ္အရလည္း "မိတ္" ဆိုတာက "ေပါင္းသင္းဆက္ဆံျခင္း" အနက္၊ "ေဆြ" ဆိုတာက "ရင္းႏွီးခင္မင္ျခင္း"အနက္ ရွိၾကတယ္ မဟုတ္လား။ ရင္းႏွီးကၽြမ္းဝင္ ယံုၾကည္အားထားရသူက အေကာင္းဆံုး ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း (ဝိႆာသပရမာ ဉာတိ) ပဲလုိ႔ ဓမၼပဒမွာ ေဟာထားတာ ရွိပါတယ္။

🔹 စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္းတဲ့ မိတ္ေဆြ

သိဂၤေလာဝါဒသုတ္မွာလာတဲ့ စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္း ရွိတဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (မိေတၱ သုဟေဒါ) ကေတာ့ ဒုတိယ မိတ္ေဆြမ်ိဳးပါ။

၁။ ကိုယ့္အေပၚမွာ ေက်းဇူးျပဳတတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (ဥပကာရေကာ)
၂။ ေအးအတူ ပူအမွ် မိတ္ေဆြမ်ိဳး (သမာနသုခဒုေကၡာ)
၃။ ကိုယ့္အက်ိဳးစီးပြားအတြက္ ေျပာဆိုအႀကံေပးတတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (အတၳကၡာယီ)
၄။ ကိုယ့္ကို ၾကင္နာသနား ေစာင့္ေရွာက္တတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (အႏုကမၸေကာ)

ဒီလိုမိတ္ေဆြမ်ိဳးကို သိဂၤေလာဝါဒသုတ္က စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္း ရွိတဲ့ မိတ္ေဆြစစ္ ေလးေယာက္လို႔ ေဟာထားပါတယ္။ ဒီလုိ မိတ္ေဆြမ်ိဳးကို အဂၤုတၱရနိကာယ္မွာ ေဟာထားတဲ့ "ေပါင္းသင္းအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" (မိေတၱာ ေသဝိတေဗၺာ) ရဲ႕ အဂၤါရပ္ ၇-ရပ္နဲ႔လည္း တိုင္းၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္ (အံ.၇.၃၆၊ ပဌမမိတၱသုတ္)။

၁။ ေပးႏိုင္ခဲတာကို ေပးတယ္ (ဒုဒၵဒံ ဒဒါတိ)
၂။ ျပဳႏိုင္ခဲတာကို ျပဳေပးတယ္ (ဒုကၠရံ ကေရာတိ)
၃။ သည္းခံ ႏိုင္ခဲတာကို သည္းခံတယ္ (ဒုကၡမံ ခမတိ)
၄။ ကိုယ့္လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ကို ဖြင့္ေျပာတယ္ (ဂုယွမႆ အာဝိ ကေရာတိ)
၅။ မိတ္ေဆြရဲ႕ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ကို လွ်ိဳ႕ဝွက္ေပးတယ္ (ဂုယွမႆ ပရိဂုဟတိ)
၆။ ေဘးရန္ေၾကာင့္ မစြန္႔ဘူး (အာပဒါသု န ဇဟတိ)
၇။ ပစၥည္းဥစၥာ ကုန္ခမ္းခ်ိဳ႕တဲ့သြားလို႔လည္း မေထမဲ့ျမင္ မျပဳဘူး (ခီေဏန နာတိမညတိ)

🔹 ဆည္းကပ္ ပူေဇာ္ထိုက္တဲ့ မိတ္ေဆြ

ဒီသုတၱန္ရဲ႕ ေနာက္ ကပ္လ်က္က သုတ္မွာေတာ့ "ေပါင္းသင္းအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" လို႔ ဆို႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ "ေမာင္းမဲ ႏွင္ထုတ္ရင္ေတာင္ ေပါင္းသင္းအပ္၊ ဆည္းကပ္၊ ခစားအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" (မိေတၱာ ေသဝိတေဗၺာ ဘဇိတေဗၺာ ပယိ႐ုပါသိတေဗၺာ အပိ ပႏုဇၨမာေနနပိ) ရဲ႕ အဂၤါ ၇-ပါးကို ေဟာထားပါတယ္ (အံ.၇.၃၇၊ ဒုတိယမိတၱသုတ္)။

၁။ ခ်စ္ခင္ ျမတ္ႏိုးထိုက္တယ္ (ပိေယာ စ ေဟာတိ မနာေပါ စ)
၂။ ေလးစားထိုက္တယ္ (ဂ႐ု စ)
၃။ ႏွလံုးကို ပြားေစတတ္တယ္ (ဘာဝနီေယာ စ)
၄။ ေျပာဆို ဆံုးမတတ္တယ္ (ဝတၱာ စ)
၅။ သူတပါးက ေျပာဆိုဆံုးမတာကိုလည္း ခံယူတယ္ (ဝစနကၡေမာ စ)
၆။ နက္နဲတဲ့ တရားစကားကို ေျပာဆိုတတ္တယ္(ဂမ႓ီရၪၥ ကထံ ကတၱာ ေဟာတိ)
၇။ မလုပ္သင့္တာကို မလုပ္ခိုင္းဘူး (ေနာ စ အ႒ာေန နိေယာေဇတိ)

ဒီလို မိတ္ေဆြမ်ိဳးကို တတိယအမ်ိဳးအစား မိတ္ေဆြ အျဖစ္ Steven Collins က ျပထားပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ ေဆာင္းပါးအက်ယ္ကိုေတာ့ Kalyāṇamitta and Kalyāṇamittatā မွာ ဖတ္ႏိုင္ပါတယ္။

★ ပညာရွိ (ပ႑ိတ)၊ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ) နဲ႔ မိတ္ေဆြေကာင္း (ကလ်ာဏမိတၱ) ေတြက တူ-မတူ ဆိုတာကိုေတာ့ ေနာက္မွ ဆက္ေရးပါဦးမယ္...။

Sunday, January 13, 2019

မဂၤလသုတ္ (၇) - Inspiration, Aspiration and the Goal

ဖု႒ႆ ေလာကဓေမၼဟိ၊
စိတၱံ ယႆ န ကမၸတိ။
အေသာကံ ဝိရဇံ ေခမံ၊
ဧတံ မဂၤလမုတၱမံ။


ကေလးဘဝက သရဲတေစၧေတြကို ေၾကာက္တဲ့အခါ ဒီဂါထာအပိုဒ္ကေလးကို ႐ြတ္ေလ့ရွိတယ္။ ေနာင္ႀကီးလာေတာ့ သရဲတေစၧေတြကို မေၾကာက္တတ္ေတာ့ ေပမယ့္လည္း၊ စိတ္လႈပ္ရွား ပူပန္တဲ့အခါတိုင္း ႐ြတ္ေလ့ရွိျပန္တယ္။ ငယ္စဥ္ကေတာ့ အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ရေအာင္ ဆုေတာင္းတဲ့ အေနနဲ႔ ႐ြတ္မိတာမ်ားတယ္။ အသက္အ႐ြယ္ ရလာေတာ့ အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ရေအာင္ ဆိုတာထက္ အဆိုးေလာကဓံေတြကို ႀကံဳေတြ႔ခ်ိန္မွာ ရင္ဆုိင္ႏိုင္မယ့္ ခြန္အားမ်ိဳး ရလာေအာင္ ဆိုတဲ့ ရည္႐ြယ္ခ်က္နဲ႔ပဲ ႐ြတ္ျဖစ္ေတာ့တယ္။

"အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ဖို႔" ဆိုတာက ျဖစ္ႏိုင္တာမ်ိဳးမွ မဟုတ္တာ။ ျမတ္စြာဘုရား ကိုယ္ေတာ္ေတာင္ အဆိုးေလာကဓံ အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ႀကံဳေတြ႔ခဲ့ရေသးတာပဲ။ သူ႔မ်ိဳးႏြယ္စုေတြကို သတ္ျဖတ္၊ သူ႔ႏိုင္ငံကို ဖ်က္ဆီးမယ့္ ရန္ကို တားဆီးဖို႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ေပမယ့္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ဘူး။ သူ႔ေယာကၡမျဖစ္တဲ့ သုပၸဗုဒၶရဲ႕ ၿငိဳျငင္မႈကို ခံခဲ့ရတယ္။ သူ႔ေယာက္ဖ ေဒဝဒတ္ရဲ႕ လုပ္ႀကံမႈေတြကေနလည္း သီသီေလးလြတ္ခဲ့ရတယ္။ စိၪၥမာဏ၊ သုႏၵရီစတဲ့ မိန္းမေတြနဲ႔ စြတ္စြဲမႈကိုလည္း ခံခဲ့ရတယ္။ ေဝရၪၨာျပည္မွာ ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးမႈေဘးကို ႀကံဳခဲ့ရတယ္။ အသက္႐ြယ္ႀကီးလာေတာ့ သူ႔ရဲ႕ လက္႐ံုးျဖစ္တဲ့ ရွင္သာရိပုတၱရာနဲ႔ ရွင္မဟာေမာဂၢလာန္၊ သားေတာ္ ရာဟုလာနဲ႔ ယေသာဓရာေထရီတို႔က သူ႔အရင္ အသီးသီး ပရိနိဗၺာန္စံဝင္သြားၾကတယ္။ ဘဝေနာက္ဆံုး အခ်ိန္မွာ ေသြးဝမ္းေရာဂါေၾကာင့္ အားအင္ခ်ိနဲ႔ ေနတဲ့ၾကားက ကုသိနာ႐ံုကို ေျခလ်င္ခရီး ႂကြခဲ့ရတယ္။ (အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ဇာတိေျမ ကပိလဝတ္ကို ေခါင္းခ်ဖို႔ ျပန္ရင္း လမ္းခရီး ကုသိနာ႐ံုမွာပဲ လြန္ေတာ္မူခဲ့တယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ဥပါဒါန္ကို ပယ္သတ္ၿပီးတဲ့ ျမတ္စြာဘုရားက ဒီလိုအစြဲမ်ိဳး ရွိမွာမဟုတ္လို႔ သုဘဒၵကို ေခ်ခၽြတ္ဖို႔ ကုသိနာ႐ံုကို ႂကြတယ္ဆိုတာကပဲ ပိုၿပီး မွန္ပါလိမ့္မယ္)။

ဘုန္းေတာ္ အနႏၲ၊ ကံေတာ္ အနႏၲဆိုတဲ့ ဘုရားရွင္ေတာင္ ဒီလို ေလာကဓံဆိုးေတြကို ႀကံဳရေသးတာ ဘယ္လိုလူကမ်ား ေလာကဓံတရားေတြကို ေရွာင္ရွားႏိုင္မွာလဲ။ ဘုရားရဟႏၲာေတြကေတာ့ အေကာင္း ေလာကဓံေတြေၾကာင့္ စိတ္လႈပ္ရွား၊ မာန္တက္ျခင္း မရွိၾကသလို၊ အဆိုးေလာကဓံေတြေၾကာင့္လည္း စိတ္ထိခိုက္ ပင္ပမ္းျခင္း၊ ဝမ္းနည္းအားငယ္ျခင္း မျဖစ္ၾကဘူး။ ေလာကဓံ တရားေတြကို တည္ၿငိမ္ရင့္က်က္စြာ ရင္ဆိုင္ႏိုင္ၾကတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ စိတ္ဓာတ္က မတုန္လႈပ္ဘူး (နကမၸတိ)၊ စိုးရိမ္ပူပန္မႈ မရွိဘူး (အေသာကံ)၊ ပုထုဇဥ္ေတြလို ေလာကဓံတရားကို ရာဂ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟစတဲ့ ကိေလသာတရားေတြနဲ႔ မတုန္႔ျပန္ၾကဘူး။ ကိေလသာ ျမဴကင္းစဥ္ေနတယ္ (ဝိရဇံ)၊ စိတ္ကို ခ်ဳပ္ေႏွာင္ထားတဲ့ အေႏွာင္အဖြဲ႔ေတြက လြတ္ေျမာက္ၿပီးျဖစ္လို႔ ေဘးကင္းလံုၿခံဳေနတယ္ (ေခမံ)။

ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ စိတ္ဓာတ္ကို ေလးစားၾကည္ညိဳတဲ့ စိတ္နဲ႔ ဒီဂါထာေလးကို ႐ြတ္တဲ့အခါ ေလာကဓံကို ရင္ဆိုင္ႏိုင္ဖို႔ ထုိက္သင့္တဲ့ ခြန္အားမ်ိဳးကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြကို စံျပဳၿပီး ကိုယ္တိုင္လည္း ရင့္က်က္ခိုင္မာတဲ့ စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးေတြ ရရွိလိုတဲ့ ဆႏၵေတြ ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ "မတုန္လႈပ္တဲ့ စိတ္၊ မပူပန္တဲ့စိတ္၊ ျမဴကင္းတဲ့စိတ္၊ ေဘးကင္းလံုၿခံဳတဲ့ စိတ္" က မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုး မဂၤလာ ၄-ပါးပါ။ တနည္းဆိုရင္ မဂၤလသုတ္က ခရီးလမ္းျပ ေျမပံုတခု ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ဒီဂါထာက မဂၤလာခရီးရဲ႕ လမ္းဆံုးပန္းတိုင္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒီလုိ စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးက ဘုရားရဟႏၲာေတြကို "အာဟုေနေယ်ာ၊ ပါဟုေနေယ်ာ၊ ဒကၡိေဏေယ်ာ၊ အၪၥလီကရဏီေယာ" စတဲ့ ပူေဇာ္အထူးကို ခံေတာ္မူထိုက္တဲ့ ဂုဏ္ေတြကို ေဆာင္ေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီလို စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးကို မဂၤလာလို႔ ေခၚေၾကာင္း မဂၤလသုတ္အ႒ကထာက ရွင္းျပထားတယ္။

ဒီေတာ့ "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႔၊ ပညာရွိလိမၼာနဲ႔ ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကုိ ပူေဇာ္" ဆိုတဲ့ ပထမဂါထာက "မတုန္လႈပ္တဲ့ စိတ္၊ မပူပန္တဲ့စိတ္၊ ျမဴကင္းတဲ့စိတ္၊ ေဘးကင္းလံုၿခံဳတဲ့ စိတ္" ဆိုတဲ့ ပန္းတိုင္ဂါထာဆီကို ဦးတည္ေနတယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

မဂၤလသုတ္ (၆) - Nurturing the Good Nature

"လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႔" လို႔ ဆိုတဲ့ေနရာမွာ ပုဂၢလသေဘာကို ေက်ာ္ၿပီး ဓမၼသေဘာနဲ႔ လူမိုက္ ျဖစ္ေၾကာင္းတရားေတြကို မမွီဝဲ မဆည္းကပ္နဲ႔ ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုး-တန္ဖိုးထားျခင္း မျပဳနဲ႔လို႔ ေကာက္ယူႏိုင္ေၾကာင္း ေရးခဲ့တယ္။

ဒါေပမယ့္ ဒီလို ဓမၼ႐ႈေထာင့္ကေန ယူလိုက္ရင္ မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေဒသနာစဥ္ ပ်က္သြားပါလိမ့္မယ္။ အကုသုိလ္တရားေတြကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း မျပဳနဲ႔ ကုသိုလ္တရားေတြကို မွီဝဲဆည္းကပ္လုိ႔ ဆိုရင္ ဓမၼသေဘာအရ "မေကာင္းမႈ ေရွာင္၊ ေကာင္းမႈေဆာင္၊ ျဖဴေအာင္ စိတ္ကိုထား" ဆိုတဲ့ ဗုဒၶရဲ႕ အဆံုးအမအႏွစ္ခ်ဳပ္ထဲ အကုန္ပါသြားၿပီး ေနာက္ထပ္ မဂၤလာေတြကို ဆက္ေဟာစရာ မလိုေတာ့ဘဲ ျဖစ္သြားႏိုင္လို႔ ေဟာစဥ္ ေဒသနာစဥ္ ပ်က္တယ္လို႔ ဆိုတာပါ။

ဒုတိယအေနနဲ႔ကေတာ့ ေကာင္းဆိုး ခြဲျခားနားမလည္ႏိုင္ေသးတဲ့ ကေလးသူငယ္ေတြအတြက္ "ဘာက မေကာင္းမႈ၊ ဘာက ေကာင္းမႈ၊ ဘယ္သူက လူမိုက္၊ ဘယ္သူက လူလိမၼာ" လို႔သိဖို႔ အတြက္ မိဘဆရာသမားရဲ႕ လမ္းညႊန္မႈ လိုအပ္ေနလို႔ပါ။ ကေလးဆိုတာက သူျမင္ေတြ႔ေနရတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္က အမူအက်င့္၊ ဓေလ့စ႐ိုက္နဲ႔ အေတြးအေခၚေတြကို အတုယူတတ္ၾကလို႔ပါ။ ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈ သေဘာကို ငါးရာ့ငါးဆယ္ ဇာတ္ေတာ္ေတြမွာ ရေသ့ရဲ႕ ေက်ာင္းသခၤမ္းနဲ႔ သူခုိးဓားျပေတြဆီ တကြဲတျပားစီ ေရာက္သြားၾကတဲ့ ေက်းညီေနာင္ (ဇာတကအမွတ္ ၅၀၃၊ သတၱိဂုမၺဇာတ္)၊ ေျခခြင္တဲ့ ျမင္းထိန္းေၾကာင့္ လိုက္ၿပီး ေျခခြင္သြားတဲ့ မဂၤလာျမင္း (ဇာတကအမွတ္ ၁၈၄၊ ဂီရိဒတၱဇာတ္)၊ တမာပင္၊ ေခြးေတာက္ပင္တို႔နဲ႔ ေရာယွက္ေပါက္လို႔ အခါးသီးေတြ သီးလာတဲ့ သရက္ပင္ (ဇာတကအမွတ္ ၁၈၆၊ ဒဓိဝါဟနဇာတ္) စသျဖင့္ ေဟာၾကားထားတဲ့ ပံုဝတၳဳေတြ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။



ဒီေန႔ေခတ္ Neuroscience နဲ႔ Psychology ပညာရွင္ေတြရဲ႕ သုေတသနအရလည္း ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ၾသဇာလႊမ္းမိုးမႈကို လက္ခံၾကပါတယ္။ လူေတြ ျပဳမႈေျပာဆိုေတြးေခၚပံုေတြရဲ႕ ၉၅% ေလာက္ကို သူတို႔ရဲ႕ မသိစိတ္က လႊမ္းမိုးထားတယ္။ မသိစိတ္ဆိုတာကလည္း ေမြးကင္းစကေန ၇-ႏွစ္သားအ႐ြယ္အတြင္းမွာ ပံုေပၚသြားတယ္။ တနည္းဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ မသိစိတ္ကို ၇-ႏွစ္အ႐ြယ္အတြင္းမွာ programmed လုပ္ထားတာလို႔ ဆိုႏိုင္တယ္။ (ဗုဒၶဘာသာအရေတာ့ မသိစိတ္ဆုိတဲ့ ေဝါဟာရက အျငင္းပြားစရာပါ)။

အမိဝမ္းထဲကေန စလို႔ ၂-ႏွစ္သားအ႐ြယ္ထိ ကေလးငယ္ေတြရဲ႕ ဦးေႏွာက္မွာ delta wave ပိုၿပီး အျဖစ္မ်ားတယ္။ အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီး လူတစ္ေယာက္ဆိုရင္ delta wave က အိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့ အခ်ိန္မွာပဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ ေမြးစကေလးငယ္ေလးေတြက တခ်ိန္လံုး အိပ္ေနၾကတယ္ဆိုတာက သူတို႔ရဲ႕ ဦးေႏွာက္မွာ delta wave ေတြပဲ ျဖစ္ေနလို႔ပါ။ ဒီအ႐ြယ္မွာ ဦးေႏွာက္က အာ႐ံုငါးပါးကေနတဆင့္ ရလာတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္က အခ်က္အလက္ေတြကို စုေဆာင္းကူးယူပါတယ္။

၂-ႏွစ္ကေန ၆-ႏွစ္ေရာက္ေတာ့ theta wave ေတြ အျဖစ္မ်ားလာတယ္။ အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီးတဲ့ လူတစ္ေယာက္ဆိုရင္ theta wave က စိတ္ညိႇဳ႕ခံထားရတဲ့ အခ်ိန္၊ တရားထိုင္တဲ့ အခ်ိန္နဲ႔ နက္နက္႐ိႈင္း႐ိႈင္း စဥ္းစားေနတဲ့ အခ်ိန္မွာပဲ ျဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီအ႐ြယ္ကေလးငယ္ေတြက ျပင္ပေလာကနဲ႔ သူတို႔ရဲ႕ အဇၩတၱေလာကကို ေရာယွက္ေနတဲ့ စိတ္ကူးယဥ္ ကမ႓ာေလးထဲမွာ ေနတတ္ၾကပါတယ္။ စိတ္ညိႇဳ႕ခံထားရသလို ျဖစ္ေနတာေၾကာင့္ တိရစၧာန္ အ႐ုပ္ကေလးေတြနဲ႔ ကစားေနတဲ့ ကေလးတစ္ေယာက္ အတြက္ေတာ့ ဒီအ႐ုပ္ကေလးေတြက တကယ့္ တိရစၧာန္ေလးေတြနဲ႔ သိပ္မျခားနားလွပါဘူး။ ဒီအ႐ြယ္မွာ သူတို႔ရဲ႕ ဦးေႏွာက္က ယုတၱိနည္းလမ္းက် စဥ္းစားဖို႔ထက္ ဘာမဆို လက္ခံသင္ယူဖို႔ တံခါး အျပည့္ဖြင့္ထားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပညာေရးအတြက္ အေရးအပါဆံုး အ႐ြယ္လို႔ ဆိုေလ့ရွိပါတယ္။ ယံုၾကည္မႈ၊ ဓေလ့စ႐ိုက္ အေတာ္မ်ားမ်ားကလည္း ဒီအ႐ြယ္မွာ ပံုေပၚလာပါတယ္။ ၅-ႏွစ္ကေန ၈-ႏွစ္မွာ ပတ္ဝန္းက်င္ကို ဆန္းစစ္သံုးသပ္ အဓိပၸါယ္ေဖာ္ရာမွာ ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ alpha wave ေတြက ပိုအျဖစ္မ်ားလာၿပီး ၈-ႏွစ္ေက်ာ္ရင္ေတာ့ ယုတၱိနည္းက် စဥ္းစားတဲ့အခါမွာ ျဖစ္တဲ့ beta wave ေတြက တျဖည္းျဖည္း ပိုၿပီး လႊမ္းမိုးသြားပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ သင္ယူမႈအတြက္ တံခါး အျပည့္ဖြင့္ထားတဲ့ ကေလးငယ္ဘဝမွာ "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းဘဲ၊ လူလိမၼာ ပညာရွိနဲ႔ေပါင္းၿပီး၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္" ေစတာက ကေလးေတြကို ဘာကို တန္ဖိုးထားျမတ္ႏိုးရမလဲဆိုတဲ့ ကိုယ္က်င့္တရားရဲ႕ အေျခခံကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ရာ ေရာက္ပါတယ္။ ငယ္စဥ္က ဒီလို အရည္အေသြးေတြ မရခဲ့ရင္ အမွားကို အမွန္ထင္တတ္ၾကၿပီး၊ ဒီလို အရည္အေသြးေတြ ခိုင္မာေနပါမွ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုးေတြရဲ႕ ဆြဲေဆာင္ လႊမ္းမိုးမႈဒဏ္ကို ႀကံ့ႀကံ့ခံႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

မဂၤလသုတ္ (၅) - What to be followed and What Not to be followed

မဂၤလသုတ္နဲ႔ စပ္ၿပီး ဖတ္မိဖတ္ရာ၊ ေတြးမိေတြးရာေလးေတြကို ေရးတင္ေနေပမယ့္ … ေရွ႕ကို သိပ္မဆက္ႏိုင္ဘဲ ျဖစ္ေနတယ္။ "အေသဝနာစ ဗာလာနံ" ကို မေက်လည္ေသးဘဲ၊ "ပူဇာစ ပူဇေနယ်ာနံ" ကို ဆက္သြားလို႔မွ မရတာ။

▬▬▬▬▬

"ေသဝနာ" ဆိုတဲ့ ပုဒ္က "အားရ-ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုးျခင္း၊ မွီဝဲ-သံုးေဆာင္-ခံစားျခင္း၊ မွီခို-ဆည္းကပ္ျခင္း" ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ေတြရတဲ့ "ေသေဝါ" ဓာတ္ (√sev) က ဆင္းသက္လာတာပါ။ ဒါေၾကာင့္ "အေသဝနာ" ကို ျမန္မာလို ခပ္လြယ္လြယ္ "မေပါင္းသင္းျခင္း" လို႔ ဘာသာျပန္ႏိုင္ေပမယ့္ ေရွးဆရာေတာ္ေတြကေတာ့ "မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ျခင္း" လို႔ ဘာသာျပန္ခဲ့ၾကတာပါ။

လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းေပမယ့္ လူမိုက္ေတြရဲ႕ အမူအက်င့္၊ အေျပာအဆို၊ အေတြးအေခၚ၊ စံေတြကို အားက် ႏွစ္သက္ တန္ဖိုးထား ေနမယ္ဆိုရင္ေရာ "အေသဝနာစ ဗာလာနံ" မဂၤလာနဲ႔ ျပည့္စံုတယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါ့မလား။ မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေဒသနာစဥ္နဲ႔ တိုက္႐ိုက္ အနက္သေဘာအရကေတာ့ "လူမိုက္" ဆိုတဲ့ လူပုဂၢိဳလ္ကို မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ျခင္းကိုသာ ဆိုလုိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ပုဂၢလ႐ႈေထာင့္ကို ေက်ာ္ၿပီး ဓမၼ႐ႈေထာင့္ကေန ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ လူမိုက္ျဖစ္ေၾကာင္း "အက်င့္စ႐ိုက္၊ အေတြးအေခၚ၊ အသက္ေမြးမႈ" ေတြကိုလည္း မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ထိုက္ဘူး၊ ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုး-တန္ဖိုးထားျခင္း မျပဳထိုက္ဘူးလို႔ ေကာက္ယူႏိုင္ပါတယ္။ တဆင့္ထပ္ၿပီး ခ်ဲ႕ရရင္ မေကာင္းတဲ့ "အက်င့္စ႐ိုက္၊ အေတြးအေခၚ၊ အသက္ေမြးမႈ" ေတြကို တြန္းပို႔ေနတဲ့ "က်က္စားရာ အာ႐ံု၊ ၿမိဳ႕႐ြာ၊ ႏိုင္ငံ၊ လူပုဂၢိဳလ္" ေတြကိုပါ မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ စာရင္းထဲသြင္းရမွာပါ။ အခ်ဳပ္ သေဘာကေတာ့ အကုသိုလ္တရား တိုးပြားၿပီး ကုသုိလ္တရား ဆုတ္ယုတ္ေစမယ့္ အရာေတြအားလံုးက မမွီဝဲမဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ အရာေတြခ်ည္းပါပဲ။

▬▬▬▬▬

[ မမွီဝဲမဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ အက်င့္စ႐ိုက္က စလို႔ အသက္ေမြးမႈ၊ ၿမိဳ႕႐ြာ၊ ႏိုင္ငံ၊ ပုဂၢိဳလ္အထိ မဇၩိမနိကာယ္၊ ေသဝိတဗၺာေသဝိတဗၺသုတ္မွာ (သုတ္အမွတ္ ၁၁၄) အက်ယ္တဝင့္ ေဟာထားပါတယ္။ ဒုစ႐ုိက္ ၁၀-ပါးရဲ႕သေဘာသ႐ုပ္အျပင္ psychology ႐ႈေထာင့္ sociology ႐ႈေထာင့္ေတြေရာ စံုလင္လွတာမို႔ စိတ္ဝင္စားသူမ်ား ဖတ္ၾကည့္ၾကဖို႔ ညႊန္းခ်င္ပါတယ္။ ]

မဂၤလသုတ္ (၄) - Charateristics of the Foolish

"ဗာလ" ဆိုတာ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးလဲလို႔ သိႏိုင္မယ့္ ဗာလလကၡဏာေတြကို အဂၤုတၱရနိကာယ္ တိကနိပါတ္ ဗာလဝဂ္မွာ ေဟာထားတာ ရွိပါတယ္။

အသိလြယ္ဆံုး ခြဲျခားနည္းကေတာ့ ကာယဒုစ႐ိုက္ ၃-ပါး ကို ျပဳေလ့ရွိသူ၊ ဝစီဒုစ႐ိုက္ ၄-ပါးကို ဆိုေလ့ရွိသူ၊ မေနာဒုစ႐ိုက္ ၃-ပါးကို ႀကံေလ့ရွိသူကို လူမိုက္လို႔ သတ္မွတ္တာပါပဲ။

"ဗာလ" အဓိပၸါယ္သတ္မွတ္ခ်က္ အခ်ိဳ႕ (အထူးသျဖင့္ ငါးရာ့ငါးဆယ္ ဇာတ္ေတာ္ထဲက အကိတၱိရေသ့ရဲ႕ မွတ္ခ်က္က) စိတ္ဝင္စားဖို႔ ေကာင္းေပမယ့္ လူမိုက္ဋီကာ ဆက္မဖြင့္ေတာ့ပါဘူး။ ထုတ္ထားဖူးတဲ့ မွတ္စုအခ်ိဳ႕ကိုပဲ စိတ္ဝင္စားသူေတြအတြက္ မူရင္းအတိုင္း မွ်ေဝလိုက္ပါတယ္။


▬▬▬▬▬

★ ဗာလာနႏၲိ ဗလႏၲိ အႆသႏၲီတိ ဗာလာ, အႆသိတပႆသိတမေတၱန ဇီဝႏၲိ, န ပညာဇီဝိေတနာတိ အဓိပၸါေယာ (√bal = to live) - အသက္ ႐ႈ႐ိႈက္ေန႐ံုမွ် အသက္ရွင္ေသာ သူ၊ ပညာျဖင့္ အသက္မရွင္ေသာ သူကို လူမိုက္ဟု ေခၚသည္။ (မဂၤလသုတ္ အ႒ကထာ)

★ ဣေမ ဟိ သတၱာ ဇာတဒိဝသေတာ ပ႒ာယ ယာဝ ပၪၥဒသဝႆကာ တာဝ “ကုမာရကာ ဗာလာ” တိ ဝုစၥႏၲိ - ေမြးကင္းစမွသည္ ၁၅-ႏွစ္အထိကို ငယ္႐ြယ္ႏုပ်ိဳေသာ လူငယ္၊ ကေလးသူငယ္ဟု ေခၚ (ဥဒါန္းအ႒ကထာ)

★ ကာယဒုစ႐ိုက္ ဝစီဒုစ႐ုိက္ မေနာဒုစ႐ိုက္ သံုးပါးတို႔ႏွင့္ ျပည့္စံုေသာသူသည္ လူမိုက္မည္၏ (အံ.၃.၂၊ လကၡဏသုတ္)

★ လူမိုက္ဟူသည္ မေကာင္းေသာ အႀကံကို ႀကံေလ့ရွိသည္ (ဒုစၥိႏၲိတစိႏၲီ)၊ မေကာင္းစကားကို ဆိုေလ့ရွိသည္၊ မေကာင္းေသာ အမႈကို ျပဳေလ့ရွိသည္ (ဒုကၠဋကမၼကာရီ)။ (အံ.၃.၃၊ စိႏၲီသုတ္။ မ.၃.၂၄၆၊ ဗာလပ႑ိသုတ္)

★ မိမိ အျပစ္ကို အျပစ္ဟု မျမင္ (အစၥယံ အစၥယေတာ န ပႆတိ)၊ အျပစ္ကို အျပစ္ဟု ျမင္ေသာ္လည္း တရားသျဖင့္ မကုစား (အစၥယံ အစၥယေတာ ဒိသြာ ယထာကမၼံ နပၸဋိကေရာတိ)၊ သူတပါးတို႔က အျပစ္ကို ဝန္ခံေျပာၾကားသည္ကိုလည္း တရားသျဖင့္ မခံယူ (ပရႆ အစၥယံ ေဒသႏၲႆ ယထာဓမၼံ နပၸဋိဂၢဏွာတိ) - ထိုသူသည္ လူမိုက္မည္၏။

★ မသင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင့္အားျဖင့္ ပုစၧာကို ေမးျမန္းတတ္သည္ (အေယာနိေသာ ပဥႇံ ကတၱာ ေဟာတိ)။ မသင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင္းအားျဖင့္ ပုစၧာကို ေျဖၾကားတတ္သည္ (အေယာနိေသာ ပဥႇံ ဝိႆေဇၨတာ ေဟာတိ)။ သူတပါးက သင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင့္အားျဖင့္ ျပည့္စံု ေျပျပစ္စြာ ေျဖဆိုအပ္သည္ကို ဝမ္းေျမာက္ခ်ီးမြမ္းျခင္း မျပဳ (ပရႆ ေယာနိေသာ ပဥႇံ ဝိႆဇၨိတံ ပရိမ႑ေလဟိ ပဒဗ်ၪၨေနဟိ သိလိေ႒ဟိ ဥပဂေတဟိ နာဗ႓ႏုေဗာဒိတာ ေဟာတိ)။ (အံ.၃.၅၊ အေယာနိေသာသုတ္)

★ လူမိုက္သည္ ဉာဏ္ျဖင့္ မစိစစ္ မသက္ဝင္ဘဲ (အနႏုဝိစၥ အပရိေယာဂါေဟတြာ) ကဲ့ရဲ႕ထိုက္သည္ကို ခ်ီးမြမ္း၍၊ ခ်ီးမြမ္းထိုက္သည္ကို ကဲ့ရဲ႕သည္။ မၾကည္ညိဳထိုက္သည္ကို ၾကည္ညိဳ၍၊ ၾကည္ညိဳထိုက္သည္ကို မၾကည္ညိဳ။ အမိအဖတို႔၌ မွားယြင္းေသာအက်င့္ကို က်င့္သည္ (မိစၧာပဋိပဇၨမာန) (အံ.၂.၁၃၅၊ ၁၃၆၊ ၁၃၇)

★ က်ေရာက္လာမည့္ အႏၲရာယ္ကို ေၾကာက္႐ြံ႕ထိပ္လန္႔ရသည့္ ေဘး (ဘယ)၊ အႏၲရာယ္က်ေရာက္သည့္ အခါ ကေသာင္းကနင္း မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ရသည့္ ဒုကၡ (ဥပဒၵဝ)၊ အႏၲရာယ္က်ၿပီးေေသာအခါ အေမွာင့္ပူးသလို စြဲကပ္က်န္ခဲ့သည့္ ပူေဆြးဝမ္းနည္းမႈ (ဥပသဂၢ) တို႔သည္ လူမိုက္တို႔ ေၾကာင့္သာ ျဖစ္ရသည္။ ပညာရွိေၾကာင့္ မျဖစ္။ အမိႈက္ကစ ျပႆာဒ္ မီးေလာင္သကဲ့သို႔တည္း။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆင္ျခင္တုံတရားရွိေသာ ပညာရွိျဖစ္ေအာင္ က်င့္အံ့ဟု ေလ့က်င့္အပ္သည္ (အံ-၃-၁၊ ဘယသုတ္။ မ-၃-၁၂၄၊ ဗဟုဓာတုကသုတ္)

ဘယ၊ ဥပဒၵဝ၊ ဥပသဂၢ သံုးမ်ိဳးကို ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိက fears, troubles, calamities ဟု၎၊ ဘိကၡဳေဗာဓိက perils, calamities and misfortune ဟု၎ ဘာသာျပန္ထားသည္။ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ၏ ဘာသာျပန္က ပို၍ သင့္ေတာ္သည္ ထင္ရ၏။

"အနယံ နယတိ ဒုေမၼေဓာ၊ အဓုရာယံ နိယုၪၨတိ။
ဒုေႏၷာေယာ ေသယ်ေသာ ေဟာတိ၊ သမၼာ ဝုေတၱာ ပကုပၸတိ။
ဝိနယံ ေသာ န ဇာနာတိ၊ သာဓု တႆ အဒႆနံ"
(ဇာတက-အမွတ္ ၄၈ဝ၊ ၁.၂၃.၉၁ အကိတၱိဇာတ္)

"ပညာမဲ့သူသည္ နည္းလမ္းမဟုတ္သည္ကို နည္းလမ္းအျဖစ္ ေဆာင္ယူသည္ (အနယံ နယတိ ဒုေမၼေဏာ)။ ကိုယ့္တာဝန္ မဟုတ္သည္ကို တာဝန္အျဖစ္ အားထုတ္သည္ (အဓုရာယံ နိယုၪၨတိ)။ နည္းလမ္းမက်သည္ကိုသာ အဟုတ္လုပ္၍ အျမတ္တႏိုးထားသည္ (ဒုႏၷေယာ ေသေယ်ာေသာ ေဟာတိ)။ တဖက္သားက အေၾကာင္းအက်ိဳးျပ၍ ေျပာသည္ကို လက္မခံဘဲ စိတ္ဆိုးသည္ (သမၼာ ဝုေတၱာ ပကုပၸတိ)။ လူ႔က်င့္ဝတ္စည္းကမ္းကို နားမလည္ (ဝိနယံ ေသာ န ဇာနာတိ)။ ထိုလူမိုက္မ်ိဳးကို မေတြ႔မျမင္ရသည္သာ ေကာင္း၏" ဟု အကိတၱိရေသ့က မွတ္ယူသည္။

အကေရာေႏၲာပိ ေစ ပါပံ, ကေရာႏၲမုပေသဝတိ;
သကႋေယာ ေဟာတိ ပါပသၼႎ, အဝေဏၰာ စႆ ႐ူဟတိ။
[…]
ပူတိမစၧံ ကုသေဂၢန, ေယာ နေရာ ဥပနယွတိ။
ကုသာပိ ပူတိ ဝါယႏၲိ, ဧဝံ ဗာလူပေသဝနာ။

မေကာင္းမႈကို မျပဳေသာ္လည္း ျပဳသူကို မွီဝဲဆည္းကပ္ပါက မေကာင္းမႈ၌ ယံုမွားခံရ၏။ မေကာင္းသတင္း ေက်ာ္ေစာျခင္းလည္း ထိုသူ႔အေပၚသို႔ ေရာက္၏။

ငါးပုပ္ကို သမန္းျမက္ျဖင့္ ထုတ္သျဖင့္ သမန္းျမက္သည္ အပုပ္နံ႔ လိႈင္သကဲ့သုိ႔ လူမိုက္ကို ေပါင္းေဖာ္ မွီဝဲ ဆည္းကပ္ေသာ (ဗာလူပေသဝနာ) ထိုသူသည္ ငါးပုပ္ကို ထုတ္ေသာ သမန္းျမက္ႏွင့္ တူ၏။ (ဣတိ.၇၆။ ဇာတက-အမွတ္ ၅ဝ၃၊ သတၱိဂုမၺဇာတ္။ ဇာတက-အမွတ္ ၅၄၅၊ မဟာနာရဒဇာတ္)

ဒီဃာ ဇာဂရေတာ ရတၱိ၊ ဒီဃံ သႏၲႆ ေယာဇနံ။
ဒီေဃာ ဗာလာနံ သံသာေရာ၊ သဒၶမၼံ အဝိဇာနတံ။ (ဓမၼပဒ.၆၀)

အိပ္မေပ်ာ္ဘဲ ႏိုးေနသူအား ညတာသည္ ရွည္၏။ ခရီးပန္းသူအား ယူဇနာခရီးသည္ ရွည္၏။
သူေတာ္ေကာင္းတရားကို မသိေသာ လူမိုက္တို႔အား သံသရာသည္ ရွည္၏။

စရေၪၥ နာဓိဂေစၧယ်၊ ေသယ်ံ သဒိသမတၱေနာ။
ဧကစရိယံ ဒဠႇံ ကယိရာ၊ နတၳိ ဗာေလ သဟာယတာ။ (ဓမၼပဒ.၆၀)
တရားက်င့္သူသည္ မိမိထက္သာလြန္ေသာ မိမိႏွင့္ တူမွ်ေသာ မိတ္ေဆြကို မရႏိုင္ပါက တစ္ေယာက္တည္း က်င့္ျခင္းကိုသာလွ်င္ ၿမဲၿမံစြာ ျပဳရာ၏။ လူမိုက္၌ မိတ္ေဆြေကာင္းအျဖစ္ မရရွိႏိုင္။

ေယာ ဗာေလာ မညတိ ဗာလ်ံ၊ ပ႑ိေတာ ဝါပိ ေတန ေသာ။
ဗာေလာ စ ပ႑ိတမာနီ၊ သ ေဝ ''ဗာေလာ''တိ ဝုစၥတိ။ (ဓမၼပဒ.၆၃)

လူမိုက္သည္ မိမိ၏ လူမိုက္အျဖစ္ကို သိျခင္းေၾကာင့္ ပညာရွိ ျဖစ္ႏိုင္ေသး၏။ မိမိကိုယ္ကို ပညာရွိထင္ေနေသာ လူမိုက္ကုိကား လူမိုက္ အစစ္ဟု ဆိုအပ္သည္။

ယာဝဇီဝမၸိ ေစ ဗာေလာ၊ ပ႑ိတံ ပယိ႐ုပါသတိ။
န ေသာ ဓမၼံ ဝိဇာနာတိ၊ ဒဗၺီ သူပရသံ ယထာ။ (ဓမၼပဒ.၆၄)

လူမိုက္သည္ ပညာရွိကို တသက္ပတ္လံုး ဆည္းကပ္ေနရေသာ္လည္း တရားကို မသိႏိုင္။ ေယာက္မသည္ ဟင္း၏ အရသာကို မသိသကဲ့သို႔တည္း။

မဓုဝါ မညတိ ဗာေလာ၊ ယာဝ ပါပံ န ပစၥတိ။
ယဒါ စ ပစၥတိ ပါပံ၊ ဗာေလာ ဒုကၡံ နိဂစၧတိ။ (ဓမၼပဒ.၆၉)

မေကာင္းမႈ အက်ိဳးမေပးေသးသမွ် ကာလပတ္လံုး လူမိုက္သည္ မေကာင္းမႈကို ပ်ားသကာသို႔ ထင္မွတ္ေနတတ္၏။ မေကာင္းမႈ ရင့္က်က္အက်ိဳးေပးေသာအခါမွ ဆင္းရဲသို႔ ေရာက္ရသည္။

ဌာနဥႇိ မညတိ ဗာေလာ, ယာဝ ပါပံ န ပစၥတိ။
ယဒါ စ ပစၥတိ ပါပံ, အထ ဒုကၡံ နိဂစၧတိ။ (သံ.၁.၁၂၆၊ ဒုတိယသဂၤါမသုတ္)

မေကာင္းမႈ အက်ိဳးမေပးေသးသမွ် ကာလပတ္လံုး လူမိုက္သည္ မေကာင္းမႈကို အဟုတ္ထင္ေနတတ္၏ (သင့္ေသာ အေၾကာင္းဟု ထင္ေနတတ္၏)။ မေကာင္းမႈ ရင့္က်က္အက်ိဳးေပးေသာအခါမွ ဆင္းရဲသို႔ ေရာက္ရသည္။

ယာဝေဒဝ အနတၳာယ၊ ဉတၱံ ဗာလႆ ဇာယတိ။
ဟႏၲိ ဗာလႆ သုကၠံသံ၊ မုဒၶမႆ ဝိပါတယံ။ (ဓမၼပဒ.၇၂)

လူမိုက္၏ အတတ္ပညာ (အတတ္ပညာေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေက်ာ္ေစာမႈ) သည္ အက်ိဳးမဲ့ရန္သာ ျဖစ္၏။ လူမိုက္၏ ျဖဴစင္ေသာ ေကာင္းမႈတို႔ကို ဖ်က္ဆီး၍ (ပညာႏွင့္တူေသာ) ဦးထိပ္ကို ျပတ္က်ေစ၏။

အသဗၺတၳဂါမႎ ဝါစံ, ဗာေလာ သဗၺတၳ ဘာသတိ;
နာယံ ဒဓႎ ေဝဒိ န မညတိ နဂၤလီသႏၲိ။ (ဇာတက.၁၂၃၊ နဂၤလီသဇာတ္)

လူမိုက္သည္ ခပ္သိမ္း မဆိုအပ္သည္ကို ခပ္သိမ္း ဆုိ၏။ ႏုိ႔ဓမ္းသည္ ထြန္တံုးႏွင့္ မတူသည္ကို မသိ။ အတူထား၍ ေျပာဘိ၏။

မဂၤလသုတ္ (၃) - Not Associating with the Foolish

မဂၤလသုတ္က “လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆုိတဲ့ ပထမဆံုး မဂၤလာသံုးပါးကို လက္ေတြ႔လိုက္နာ က်င့္သံုးႏိုင္ဖို႔အတြက္ မွား-မွန္ ေကာင္း-ဆိုး ခြဲျခားဆံုးျဖတ္ႏိုင္တဲ့ ဆင္ျခင္တံုတရား လိုအပ္တယ္လို႔ အရင္ပို႔စ္မွာ ေရးခဲ့ပါတယ္။

ဒီဆင္ျခင္တံုတရားမ်ိဳးက အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱကို ျမင္တဲ့ ဝိပႆနာပညာမ်ိဳး မဟုတ္ေသးသလို၊ နိဗၺာန္ကို ျမင္တဲ့ မဂ္ပညာမ်ိဳးနဲ႔ဆိုရင္ ပိုၿပီး အလွမ္းေဝးပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီဆင္ျခင္တံုတရားက ေန႔စဥ္ဘဝမွာ ကိုယ္ ဘာကုိ တန္ဖိုးထားမလဲ၊ ဘာကို ေ႐ြးခ်ယ္မလဲ၊ ဘယ္လို ျပဳမူ ေျပာဆို ေတြးႀကံမလဲ ဆိုတာကို အဆံုးအျဖတ္ေပးပါတယ္။

“ဗာလ” ဆိုတဲ့ ပုဒ္ကို ေယဘုယ်အားျဖင့္ “လူမိုက္” လို႔ ဘာသာျပန္ေလ့ရွိပါတယ္။ ပါဠိစကားမွာ “ဗာလ” က “လူမိုက္” အျပင္ “ကေလး၊ လူငယ္” ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္လည္း ရပါေသးတယ္။ ဒီအဓိပၸါယ္ ႏွစ္မ်ိဳးစလံုး ပါေအာင္ ယူၿပီး ဗာလကို “မရင့္က်က္ေသးသူ” လို႔ ဘာသာျပန္ရင္လည္း ရႏိုင္ပါတယ္။ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မရင့္က်က္ေသးသူေတြကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒီလို မရင့္က်က္ေသးသူေတြကို ေရွာင္ရမွာလား။ ဘယ္လို မေပါင္းဘဲ ေနရမွာလဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုတာ ေမးခြန္းထုတ္စရာ ျဖစ္လာပါတယ္။

“လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆိုတဲ့ မဂၤလာတရားနဲ႔ ဆက္စပ္ၾကည့္ႏိုင္မယ့္ သုတၱန္ တပုဒ္ (အံ-၃-၂၆၊ ပုဂၢလဝဂ္၊ ေသဝိတဗၺသုတ္) ရွိပါတယ္။

  • မိမိထက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ နိမ့္က်သူေတြကို ကူညီေစာင့္ေရွာက္ျခင္းမွ အပ မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း မျပဳထိုက္။
  • မိမိနဲ႔ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တူသူေတြကိုေတာ့ မွီဝဲဆည္းကပ္ထိုက္တယ္။ မိမိနဲ႔ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တူတဲ့အတြက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာနဲ႔ စပ္တဲ့ စကားကို အစဥ္မျပတ္ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္ႏိုင္ၿပီး စိတ္ခ်မ္းသာစြာ ေနရမယ္။
  • မိမိထက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ သာသူေတြကိုေတာ့ အ႐ိုအေသ အေလးအျမတ္ျပဳၿပီး မွီဝဲဆည္းကပ္ထိုက္တယ္။ ဒါမွ ကိုယ့္မွာ မရွိေသးတဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာေတြ ရရွိလာႏိုင္သလို၊ ကိုယ့္မွာ ရွိႏွင့္ၿပီး ျဖစ္တဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာေတြကို ခ်ီးေျမာက္ေပးရာလည္း ေရာက္တယ္။

ဒီသုတၱန္ရဲ႕ လမ္းညႊန္ခ်က္အရ လူမိုက္ဆိုတာက ခိုးဆိုးသတ္ျဖတ္ေနတဲ့ လူမိုက္ေတြကုိသာ ဆိုလိုတာ မဟုတ္သလို၊ မေပါင္းသင္း မဆည္းကပ္ရဆိုတာကလည္း အဖက္မလုပ္ဘဲ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္းမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ သိႏိုင္ပါတယ္။ ေရွာင္တယ္ဆိုတာက မရင့္က်က္ေသးသူေတြရဲ႕ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာကို စံအျဖစ္ထားၿပီး မေပါင္းသင္းဖို႔၊ သူတို႔ဆီက ဓာတ္ေတြ ကိုယ္ဆီ ကူးမလာဖို႔ပါ။ သူတို႔ကို သနားက႐ုဏာစိတ္နဲ႔ ရင့္က်က္လာေအာင္ ကူညီေပးလို႔ ရပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မရင့္က်က္ေသးတဲ့ “ဗာလ” အဆင့္ကို ေက်ာ္ၿပီး၊ လူ႔ပတ္ဝန္းက်င္၊ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကို ၿခိမ္းေျခာက္ အႏၲရာယ္ျပဳေနတဲ့ “ပါပ” လို႔ ေခၚတဲ့ လူယုတ္မာေတြလည္း ရွိတတ္ပါေသးတယ္။ ဒီလိုလူယုတ္မာေတြနဲ႔ ဆက္ဆံရာမွာေတာ့ လူ႔စည္း, ဘီလူးစည္း ျပတ္သားဖို႔ လိုလာပါတယ္။ မဟုတ္ရင္ ဒီလူယုတ္မာေတြကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ အထင္အျမင္လြဲမွားမႈကို ခံရႏိုင္ပါတယ္။ မိမိရဲ႕ ဂုဏ္သိကၡာ က်ဆင္းေစႏိုင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ဘုရားရွင္က ရွင္ေဒဝဒတ္ကို ပကာသနီယကံျပဳၿပီး သူရဲ႕ လုပ္ရပ္မ်ားသည္ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာႏွင့္ မဆိုင္လို႔ ျပတ္ျပတ္သားသား ေၾကညာေစခဲ့တယ္။ ရဟန္းေတာ္ေတြကို ဆဲေရးၿခိမ္းေျခာက္ၿပီး၊ ဂုဏ္သိကၡာက်ေအာင္ မဟုတ္မဟုတ္ လုပ္ႀကံ စြတ္စြဲေျပာဆိုသူေတြကိုလည္း ပတၱနိကၠဳဇၨနကံေဆာင္ သပိတ္ေမွာက္ဖို႔ ဝိနည္း ဥပေဒ ျပ႒ာန္းခဲ့ပါတယ္။

P.S.
"လူမိုက္ကို မေပါင္းနဲ႔" ဆိုရာမွာ လူမုိက္ကို စံနမူနာထား ဆရာတင္ၿပီး အတုမယူဖို႔ (န ဒိ႒ာႏုဂတႎ အာပဇၨတိ) က လိုရင္းပါ။ လူမိုက္တိုင္းကို အဆက္အဆံ မလုပ္ရဘူးလို႔ ယူဆလို႔ မရပါဘူး။

  • အခ်ိဳ႕လူမိုက္မ်ိဳးကို ေမတၱာက႐ုဏာနဲ႔ ဆက္ဆံရပါတယ္။
  • အခ်ိဳ႕ အရမ္း sensitive ျဖစ္ၿပီး ေဒါသႀကီးတဲ့ လူမိုက္မ်ိဳးကိုေတာ့ လ်စ္လ်ဴ႐ႈၿပီး ဆက္ဆံရပါတယ္။
  • ပါပဓမၼ ရွိတဲ့ လူမ်ိဳးကိုေတာ့ စက္ဆုပ္႐ြံရွာဖြယ္ အျဖစ္သေဘာထားၿပီး ေရွာင္ရပါတယ္။ ဒီလုိလူမ်ိဳးနဲ႔ စပ္ၿပီး ဇိဂုစၧိတဗၺတသုတ္မွာ (အံ.၃.၂၇) "မစင္တြင္းထဲက်ေနတဲ့ ေႁမြကို ဆယ္ရင္ ေႁမြက မကိုက္ေတာင္ မစင္ေတာ့ လူးလိမ့္မယ္" ဆိုတဲ့ ဥပမာနဲ႔ ဘုရားက သတိေပးပါတယ္။ ကိုယ္က သူ႔ကို စံထားၿပီး အတုလိုက္လုပ္တာ မဟုတ္ဘူးဆိုေပမယ့္ သူ႔ကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ကိုယ့္ဂုဏ္သိကၡာ က်ဆင္းႏိုင္လို႔ပါ။

မဂၤလသုတ္ (၂) - Values, Choices & Prudence

အေသဝနာစ ဗာလာနံ၊ 
ပ႑ိတာနၪၥ ေသဝနာ။
ပူဇာစ ပူဇေနယ်ာနံ၊ 
ဧတံ မဂၤလမုတၱမံ။

၃၈-ျဖာမဂၤလာမွာ “လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆိုတဲ့ မဂၤလာသံုးပါးနဲ႔ စပါတယ္။ ေယဘုယ် အားျဖင့္ေတာ့ ဒီသံုးပါးကို ေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ မဂၤလာအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကတယ္။ တကယ္တမ္း ေျပာမယ္ဆိုရင္ ဒီမဂၤလာသံုးပါးက ပညာေရးရဲ႕ အေျခခံ မဂၤလာသံုးပါးလို႔ ဆိုလို႔ ရပါတယ္။

လူမိုက္ကို ေရွာင္ဖို႔၊ ပညာရွိကို ေပါင္းဖို႔၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္ဖို႔ဆိုတာက ဘယ္သူက လူမိုက္၊ ဘယ္သူက ပညာရွိ၊ ဘယ္သူက ပူေဇာ္ထိုက္သူလို႔ သိဖို႔လိုလာပါတယ္။ အမွား၊ အမွန္၊ အေကာင္း၊ အဆိုးကို သိတယ္ဆိုတာက ပညာပါ။ ဒီမဂၤလာသံုးပါးကို လိုက္နာက်င့္သံုးဖို႔အတြက္ “ကိုယ္ဘာကို တန္ဖိုးထားသလဲ၊ ဘာကို တန္ဖိုးထားသင့္သလဲ၊ ဘာကို ေ႐ြးခ်ယ္ရမလဲ” ဆိုတ့ဲ ေမးခြန္းေတြကို စဥ္းစားဆင္ျခင္ အေျဖရွာဖို႔ လိုလာပါတယ္။ အသိဉာဏ္နည္းေသးတဲ့ ကေလးငယ္ေတြကိုေတာ့့ "ဘယ္လို လူကို ေပါင္း၊ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးကို ေရွာင္၊ ဘယ္လို လူမ်ိဳးကို ဦးခ်၊ အ႐ိုေသးေပး" လို႔ မိဘကေန ညႊန္ျပေပးရပါတယ္။ အေ႐ြးမမွားေအာင္ ဆံုးမေပးရပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္လည္း မိဘနဲ႔ ဆရာေတြရဲ႕ လမ္းညႊန္မႈေအာက္မွာ အမွားအမွန္၊ အေကာင္းအဆိုး တန္ဖိုးျဖတ္တတ္ ေ႐ြးခ်ယ္ႏိုင္တဲ့ အသိပညာကို ရေအာင္ သင္ယူရပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္လည္း စဥ္းစားေတြးေခၚ သင္ယူရပါတယ္။ လက္ေတြ႔ဘဝမွာလည္း သင္ယူၾကရပါတယ္။

ဒီပညာမ်ိဳးက ကိုယ္က်င့္တရားရဲ႕ အေျခခံ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္က်င့္သီလဆိုတာက “အရိယသစၥာကို သိျမင္ျခင္း” ဆိုတဲ့ အဆင့္ျမင့္ပညာမ်ိဳးရဲ႕ အေျခခံ ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မဂၤလသုတ္ တစ္ခုလံုးက လူမမယ္ ကေလးဘဝက စလို႔ သစၥာသိျမင္ နိဗၺာန္ဝင္တဲ့အထိ အဆင့္ဆင့္ ေလွ်ာက္လွမ္းရမယ့္ ပညာေရးျဖစ္စဥ္ တစ္ခုလို႔ ဆိုရမွာပါ။

 

မဂၤလသုတ္ (၁) - Demystifying the Blessings

အတိတ္နိမိတ္ မေကာင္းရင္၊ အိပ္မက္ဆိုး မက္ရင္၊ ၿဂိဳဟ္စီး ၿဂိဳဟ္နင္း မေကာင္းရင္ ပရိတ္ႀကီး ၁၁-သုတ္အနက္က ပုဗၺာဏွသုတ္ပရိတ္ကို ႐ြတ္ဖတ္သရဇၩာယ္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ ထို႔အတူပဲ ေမြးေန႔၊ ကင္ပြန္းတတ္စတဲ့ မဂၤလာယူရမယ့္ ေန႔မ်ိဳးေတြမွာ ပုဗၺာဏွသုတ္ကို ႐ြတ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ပုဗၺာဏွသုတ္ တရားကိုယ္ရဲ႕ အနက္အဓိပၸါယ္ကို ဖတ္ၾကည့္ရင္ "ျမတ္ေသာအက်င့္ က်င့္သူအား နကၡတ္ေကာင္း၊ မဂၤလာေကာင္း၊ မိုးေသာက္ေကာင္း ျဖစ္တယ္ (သုနကၡတၱံ သုမဂၤလံ၊ သုပၸဘာတံ … သုယိ႒ံ ျဗဟၼစာရိသု)" လို႔ ေတြ႔ရပါလိမ့္မယ္။ ေကာင္းတာလုပ္၊ ေကာင္းတာေျပာ၊ ေကာင္းတာႀကံတဲ့သူအတြက္ ေန႔ေကာင္းရက္သာ ေ႐ြးေနစရာမလိုဘူး၊ အခ်ိန္တိုင္းက နကၡတ္ေကာင္း ျဖစ္ေနတယ္လုိ႔ ဆိုလိုပါတယ္။

“ဥပၸါတ” လို႔ ေခၚတဲ့ ေနၾကပ္တာ လၾကပ္တာ ဥကၠာပ်ံက်တာ စတဲ့ အတိတ္နိမိတ္ဆိုးေတြ ႀကံဳရင္လည္း၊ ဒီလို အတိတ္ဆိုး နိမိတ္ဆိုးေတြက လြတ္ၿငိမ္းေအာင္ "ဥပၸါတသႏၲိ" ဆုိတဲ့ ေစတီႀကီးေတြတည္၊ ၿဂိဳဟ္ေျပ နာမ္ေျပ ဘုရားေတြ တည္ၿပီး ကိုးကြယ္တတ္ၾကျပန္ပါတယ္။ မဂၤလဇာတ္ (ဇာတက အမွတ္ ၈၇) မွာေတာ့ ျမတ္စြာဘုရားက "ဥပၸါတလို႔ ေခၚတဲ့ အတိတ္နိမိတ္၊ အိပ္မက္၊ မဂၤလာ စတာေတြရဲ႕ အျပစ္ကို ျမင္လို႔ ပယ္ထားၿပီးၿပီ" လို႔ ဆုိပါတယ္။ မဟာမဂၤလဇာတ္ (ဇာတက အမွတ္ ၅၄၃) မွာလည္း "လူေတြ မဂၤလာလို႔ ေျပာေနၾကတာေတြက ဘာမွ မွန္တာ မရွိဘူး (န ဟိ မဂၤေလ ကိၪၥိနမတၳိ သစၥႏၲိ)" လို႔ ဆိုထားပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး "လူေျပာသူေျပာ မဂၤလာေတြကို ယံုေနၿပီး ကံကို မယံုရင္ (မဂၤလံ ပေစၥတိ ေနာ ကမၼံ)" ဒီလူဟာ အညံ့စား ဗုဒၶဘာသာ၊ ဇာတ္ပ်က္ဗုဒၶဘာသာ (ဥပါသကစ႑ာလ) လို႔ေတာင္ သတ္မွတ္ပါတယ္ (အံ.၅.၁၇၅၊ စ႑ာလသုတ္)။

ေျပာရမယ္ဆိုရင္ "မဂၤလာ" ဆိုတဲ့ အယူအဆ၊ blessings, omen, auspicious signs စတဲ့ အယူအဆေတြက ဗုဒၶသာသနာရဲ႕ ကမၼဝါဒနဲ႔ ဆန္႔က်င္ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူေတြ အယူသည္းေနၾကတဲ့ အတိတ္ နိမိတ္ မဂၤလာ ဆိုတာေတြ အစား "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႕၊ ပညာရွိနဲ႕ ေပါင္း" စသျဖင့္ လုပ္သင့္ လုပ္ထိုက္၊ ရွိသင့္ရွိထိုက္တဲ့ စ႐ိုက္ေကာင္း ၃၈-မ်ိဳး” ကို လိုက္နာက်င့္သံုးဖို႔ မဂၤလသုတ္မွာ ေဟာခဲ့တာပါ။ ဗုဒၶက အိႏၵိယ ယဥ္ေက်းမႈရဲ႕ အယူသည္းမႈေတြကေန ေဖာက္ထြက္ၿပီး လက္ေတြ႔က်တဲ့ အခ်က္ေတြနဲ႔ မဂၤလာရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို ျပန္လည္ သတ္မွတ္ေပးခဲ့တာပါ။ အ႒ကထာဆရာကလည္း မဂၤလာဆိုတာ “ေအာင္ျမင္ေၾကာင္း၊ တုိးတက္ႀကီးပြားေၾကာင္း၊ အဖက္ဖက္ ျပည့္စံုေစေၾကာင္း တရားေတြ (မဂၤလႏၲိ ဣဒၶိကာရဏံ ဝုဒၶိကာရဏံ သဗၺသမၸတၱိကာရဏံ)” လို႔ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ မဂၤလသုတ္ကို Demystifying the Blessings (and Auspicious Signs) လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဗုဒၶဘာသာဝင္ အေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ အယူသည္းမႈ၊ အစြဲအလမ္းႀကီးမႈဆိုတဲ့ Mysticism ထဲကေန ႐ုန္းထြက္ဖို႔ ခက္ေနပါေသးတယ္။

Tuesday, December 11, 2018

Self-Control ႏွင့္ ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္

သတိပ႒ာန္ရိပ္သာက က်င္းပတဲ့ လူငယ္တရား စခန္းတစ္ခုမွာ Sutta Study က႑အတြက္ မဇၩိမနိကာယ္က ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္ေလးကို ေရြးခ်ယ္ေပးခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒီသုတ္မွာ ကိုယ့္ရဲ႕ တိုးတက္မႈအတြက္ အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစမယ့္ အေတြးေတြကို တန္႔သြားေအာင္ လုပ္ပစ္ႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္း ငါးသြယ္ကို လမ္းညႊန္ထားပါတယ္။ ဘာသာေရး႐ႈေထာင့္အရ ကိုယ္မေတြးခ်င္တဲ့ အေတြးေတြကို မေတြးဘဲ ေနႏိုင္တယ္၊ ကိုယ့္စိတ္ကို ႏိုင္တယ္၊ ဣေႁႏၵကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္တယ္ ဆိုတဲ့ အရည္အခ်င္းေတြက အေရးပါပါတယ္။

ေလာကီေရး႐ႈေထာင့္ အရၾကည့္ရင္လည္း ကိုယ့္စိတ္ကို အလို မလိုက္တာ၊ ကိုယ့္ရည္မွန္းခ်က္ေတြကေန ေသြဖီသြားႏိုင္တဲ့ အေတြးေတြကို ထိန္းသိမ္းႏိုင္တာက ဘဝေအာင္ျမင္မႈအတြက္ အေရးပါပါတယ္။ ဘဝေအာင္ျမင္ေရးအတြက္ IQ ထက္ စိတ္ဓာတ္ႀကံ့ခိုင္မႈ (Grit) က ပိုၿပီး အေရးႀကီးတယ္ဆိုတာကို သုေတသန ျပဳရင္း နာမည္ေက်ာ္ၾကားလာခဲ့တဲ့ Angela Duckworth က “Self-Control in School-Age Children” ဆုိတဲ့ စာတမ္းတစ္ေစာင္ ေရးခဲ့ဖူးတယ္။ ဒီစာတမ္းက အႀကံျပဳထားတဲ့ မိမိကိုယ္ကို ထိန္းခ်ဳပ္နည္း ၅-ခုက ဝိတကၠသဏၭာန္က နည္းလမ္း ၅-သြယ္နဲ႔ အတိအက် မတူေပမယ့္ အေတာ္ေလး နီးစပ္တာကို ေတြ႔ရပါတယ္ (Angela Duckworth က ဒီသုတၱန္ကို ဖတ္ထားတယ္လို႔ ယူဆရပါတယ္)။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီသုတၱန္ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္ေလးကို လူငယ္ေတြ ဖတ္ဖို႔ ေ႐ြးခ်ယ္ျဖစ္ခဲ့တာပါ။

*****

❒ Angela Duckworth ရဲ႕ ေက်ာင္းသားအ႐ြယ္ လူငယ္ေတြအတြက္ Self-Control နည္းလမ္း (၅) သြယ္ကေတာ့ -

(၁) Situation Selection - အေျခေနေကာင္း ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးခ်ယ္ပါ။ စည္းကမ္းေကာင္းတဲ့ ေက်ာင္းမွာ ေနတာ၊ သူငယ္ခ်င္းေကာင္းကို ေပါင္းတာ၊ ဆိတ္ၿငိမ္တဲ့ အရပ္မွာ စာၾကည့္တာမ်ိဳးေပါ့။ မဂၤလသုတ္က “အေသဝနာ စ ဗာလာနံ [...] ပဋိ႐ူပေဒသ ဝါေသာ စ” ဆိုတာက လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္း၊ ႐ုပ္ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးခ်ယ္တာပါပဲ။

(၂) Situation Modification - ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးလို႔ မရရင္ လက္ရွိအေျခေနကို ပိုေကာင္းေအာင္ ျပဳျပင္ရပါတယ္။ စာၾကည့္ခ်ိန္မွာ တီဗီ ပိတ္ထားတာ၊ ဖုန္းကို တေနရာမွာ ထည့္သိမ္းထားတာ၊ စာသင္ခန္းမွာ ဆရာနဲ႔ နီးတဲ့ ေရွ႕တန္းမွာ ထိုင္တာ၊ စကားမ်ားတဲ့ သူနဲ႔ ခပ္ေဝးေဝးမွာ ထိုင္တာမ်ိဳးပါ။ Duckworth ရဲ႕ သုေတသနအရ နညး္လမ္းငါးသြယ္မွာ အခုထိ ေျပာခဲ့တဲ့ နည္းလမ္းႏွစ္ခုက အထိေရာက္ဆံုးလုိ႔ ဆိုပါတယ္။

(၃) Attentional Deployment - အကယ္၍ အေျခအေနအရ ဆြဲေဆာင္မႈေတြကို ေ႐ြးခ်ယ္ခြင့္၊ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲခြင့္ မရွိခဲ့ရင္၊ အဆိုးဖက္ကို ေသြးေဆာင္မႈေတြ ေလ်ာ့က်ေစၿပီး၊ ကိုယ္ရဲ႕ ေရရွည္ ရည္မွန္းခ်က္ကို မ်က္ေခ်မျပတ္ေစမယ့္ အာ႐ံုစိုက္မႈမ်ိဳး လုပ္ရပါတယ္။ ဥပမာ စာသင္ခ်ိန္မွာ အျပင္ကို ေငးမေနဘဲ ဆရာ ေျပာတာ ေရးတာကို မ်က္ေျခမျပတ္လိုက္ ၾကည့္ေနတာ။ အကယ္၍ ပ်င္းေနရင္ စာေမးပြဲက်လိမ့္မယ္ စသျဖင့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးေတြကို ဆင္ျခင္တာ။ စာကို ေသခ်ာၾကည့္ရင္ ဂုဏ္ထူးထြက္ ႏိုင္တယ္လို႔ ရည္မွန္းခ်က္ထားတာမ်ိဳးေတြပါ။

(၄) Cognitive Change – စဥ္းစားပံု ခံယူပံုေျပာင္းလိုက္တာ။ စာေမးပြဲအတြက္ စိတ္ပူေနတာကို စိတ္လႈပ္ရွားစရာ စိတ္ဝင္စားစရာ အျဖစ္ေျပာင္းၿပီး ျမင္တာ။ အိမ္စာ လုပ္ရတာကို ပ်င္းစရာလို႔ မျမင္ဘဲ ကိုယ့္အရည္အခ်င္းကို တိုးတက္ေအာင္ လုပ္ဖို႔ အခြင့္အေရး၊ ကုိယ့္အေရအေသြးကို ျပဖို႔ အခြင့္အေရးလို႔ ေျပာင္း ျမင္တာမ်ိဳး။ ငါ့မွ ျဖစ္ရေလျခင္းလို႔ (self-embracing လုပ္ၿပီး) မျမင္ဘဲ၊ လူတိုင္း ဒီလိုျဖစ္တတ္တာပဲ ဒီလိုလုပ္ရတာပဲ လို႔ (self-distancing လုပ္ၿပီး) ျမင္တာမ်ိဳး။

(၅) Response Modulation - ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးနည္းလမ္းလိုပဲ အံကို ႀကိတ္ၿပီး စိတ္ကို စိတ္နဲ႔ ႏွိပ္ကြပ္ (crushing mind with mind) တာမ်ိဳးပါပဲ။ မလုပ္သင့္တာကို မလုပ္ျဖစ္ဖို႔ စိတ္ကို အတင္းၾကပ္ ခ်ဳပ္တီးၿပီး လုပ္သင့္တာကို လုပ္လိုက္တာမ်ိဳးပါ။





*****

❒ ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္က ေပးတဲ့ နည္း ၅-သြယ္ကေတာ့-

(၁) Substitution of thoughts- အဖ်က္အေတြးေတြ ေပၚလာခဲ့ရင္ အျပဳသေဘာေဆာင္မယ့္ အေတြးေတြကို ေျပာင္းၿပီး ေတြးရပါတယ္။ ဥပမာ ေဒါသထြက္ေနရင္ ေမတၱာပို႔တာ၊ မာနစိတ္ေတြ ဝင္လာရင္ မရဏာႏုႆတိ ပြားတာ၊ တဏွာရာဂစိတ္ ဝင္လာရင္ အသုဘသညာကို ႐ႈပြားတာမ်ိဳးေပါ့။ အာ႐ံုေျပာင္းေပးတဲ့ သေဘာ၊ တရား႐ႈမွတ္ေနတာဆိုရင္ ကမၼ႒ာန္းနိမိတ္ ေျပာင္းေပးတဲ့ သေဘာပါ။

(၂) Reflection of drawbacks - ဒါမွ မရရင္ ဒီအေတြးဆိုးေတြရဲ႕ အျပစ္ကို ရွက္စရာ၊ ေၾကာက္စရာ၊ ႐ြံရွာစရာ အျဖစ္ ျမင္လာေအာင္ ဆင္ျခင္ရတယ္။ ဒီအေတြးေပၚမွာ တဝဲလည္လည္ ၿငိတြယ္ မေနေအာင္လို႔ပါ။

(၃) Shifting of Attention - ဒါမွ မရရင္ ဒီအဖ်က္အေတြးေတြကို ႏွလံုးမသြင္းဘဲ ေနရပါတယ္။ တစ္ခုခုကို မျမင္ခ်င္ မ်က္စိပိတ္ထား၊ မ်က္ႏွာလႊဲထားသလိုမ်ိဳး၊ ဒီအေတြးေတြ ေပၚ မလာေအာင္ အလုပ္ကိစၥ တစ္ခုခုကို ထလုပ္တာမ်ိဳးပါ။ တရား႐ႈမွတ္ေနတာဆိုရင္ မူလကမၼ႒ာန္းကို ခဏျဖဳတ္ၿပီး အသံထြက္ ပရိတ္႐ြတ္တာ၊ ဂုဏ္ေတာ္ပြားတာ စသျဖင့္ လုပ္ရပါတယ္။ အေတြးေတြ ေပ်ာက္သြားမွ မူလကမၼ႒ာန္းကို ျပန္ၿပီး ႐ႈမွတ္ရပါတယ္။

(၄) Relaxation of thoughts - ဒါမွ မရရင္ ဒီအဖ်က္အေတြးေတြ ေပၚလာရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းကို တဆင့္ၿပီး တစ္ဆင့္ စဥ္းစားရပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ အဖ်က္အေတြးေတြကလည္း တျဖည္းျဖည္း အားနည္းၿပီး ေပ်ာက္သြားပါလိမ့္မယ္။ တခါတေလမွာ အေၾကာင္းရင္းကို မသိလို႔ စိုးရိမ္စိတ္ေတြ ဝင္ေနေပမယ့္ ေသခ်ာသိေအာင္ လုပ္လုိက္ရင္ ဒီစိုးရိမ္စိတ္က ေပ်ာက္သြားတတ္ပါတယ္။

(၅) Crushing mind with mind - ဘယ္လိုမွ မရခဲ့ရင္ေတာ့ ေနာက္ဆံုးအေနနဲ႔ အံကို ႀကိတ္ၿပီး ကိုယ့္ရဲ႕ စိတ္အင္အားနဲ႔ အေတြးဆိုးေတြကို တြန္းထုတ္ရပါတယ္။ အ႐ိုးေၾကေၾက အေရခမ္းခမ္းဆိုတဲ့ စိတ္ဓာတ္အင္အားမ်ိဳးကို သံုးရတာပါ။

 *****

Tuesday, November 27, 2018

ပညာေရးစနစ္သစ္ႏွင့္ အျပစ္မဲ့သည့္ ေတးသီငွက္

To Kill a Mockingbird ဆိုတဲ့ ဝတၳဳက အေတာ္ေလး နာမည္ႀကီးေပမယ့္ ဖတ္ျဖစ္တာေတာ့ သိပ္မၾကာေသးပါဘူး။ အမ်ားသိၾကတဲ့အတိုင္း ဒီဝတၳဳရဲ႕ အဓိက အေၾကာင္းအရာက လူမ်ိဳးေရးဖိႏွိပ္မႈနဲ႔ တရားမွ်တမႈလို႔ ဆိုရမွာပါ။ ဒါေပမယ့္ ဝတၳဳေနာက္ခံထားတဲ့ (တနည္း စာေရးသူ ျဖတ္သန္းခဲ့ရတဲ့) ေခတ္ရဲ႕ အေမရိကန္ပညာေရးစနစ္ အေပၚ တေစ့တေစာင္း ေဝဖန္ျပသြားတာကိုလည္း ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္က ျမန္မာျပည္မွာ ပညာေရးစနစ္သစ္အတြက္ ဆရာဆရာမေတြကို သင္တန္းေတြေပးၾက၊ လူမႈကြန္ယက္ စာမ်က္ႏွာေတြေပၚမွာ မွတ္ခ်က္ေတြ ေပးၾကတာကို ျပန္ၿပီး သတိရမိတယ္။

လက္ရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံပညာေရးက အလြတ္က်က္ပညာေရးစနစ္ကေန ႐ုန္းထြက္ဖို႔ လိုေနတာလို႔ ေျပာေလ့ရွိၾကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း ဆရာဗဟုိျပဳ (teacher-Centered) ပညာေရးစနစ္ကေန ေက်ာင္းသားဗဟိုျပဳ (student-centered) ပညာေရးစနစ္ကို ေျပာင္းရမွာလို႔ ဆိုသူကလည္း ဆိုၾကပါလိမ့္မယ္။ တခ်ိဳ႕ကလည္း ဒီမိုကေရစီပညာေရး၊ တိုးတက္တဲ့ပညာေရး (progressive education) စနစ္မ်ိဳးကို ေျပာင္းလဲဖို႔ လိုေနတာလို႔ ဆိုခ်င္ဆိုပါလိမ့္မယ္။

အေမရိကန္မွာ ဒီမိုကေရစီပညာေရး၊ တိုးတက္တဲ့ပညာေရး စတဲ့ ပညာေရး သေဘာတရားေတြကို အဓိက ဦးေဆာင္ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သူကေတာ့ ဂၽြန္ဒူဝီ John Dewey (1859-1952) ပါ။ ဒီသေဘာတရားေတြက အသစ္အဆန္း သက္သက္ေတာ့လည္း မဟုတ္ပါဘူး။ လူႀကီးေတြကေန ကေလးေတြရဲ႕ ေခါင္းထဲကို အခ်က္အလက္ဗဟုသုတေတြ ႐ိုက္သြင္းမယ့္ အစား၊ သူတို႔ရဲ႕ ပင္ကိုယ္ရွိတဲ့ စူးစမ္းလိုစိတ္၊ ဖန္တီးႏိုင္စြမ္းကို ႏိုးဆြေပးၿပီး သူတို႔ စိတ္ဝင္စားတာကို လြတ္လြတ္ လပ္လပ္ သင္ယူေစရမယ္ဆိုတဲ့ သေဘာတရားကို ျပင္သစ္ အေတြးအေခၚပညာရွင္ ႐ူးဆိုး Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778) က သူ႔ရဲ႕ Émile လို႔ေခၚတဲ့ ပညာေရးဝတၳဳမွာ ေရးခဲ့ဖူးပါတယ္။

ဒီသေဘာတရားကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ခဲ့တဲ့သူကေတာ့ ဆြစ္လူမ်ိဳး ပက္စတာလိုဇီ Heinrich Pestalozzi (1746-1827) ပါ။ ကေလးေတြကို အလြတ္က်က္မွတ္ေစတာ၊ တားျမစ္ႏွိပ္ကြပ္တာ၊ အျပစ္ဒဏ္ေပးတာေတြကို မလုပ္ဘဲ၊ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ကစားခုန္စားရင္း သင္ယူေစပါတယ္။ ကေလးတစ္ေယာက္ကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ဖို႔ဆိုတာ ဦးေခါင္းကိုသာမက ႏွလံုးသားနဲ႔ ကိုယ္လက္ေတြကုိလည္း ဟန္ခ်က္ညီညီ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈတိုးတက္ေစဖို႔လိုတယ္ (educate the whole child by balancing between heads, heart and hands) လို႔ ယူဆခဲ့တယ္။ အေရာင္၊ ပံုသ႑ာန္၊ အေရအတြက္စတဲ့ ကေလးေတြ နားလည္ဖို႔ ခက္ေသးတဲ့ သေဘာတရားေတြကို ထိေတြ႔ကိုင္တြယ္လို႔ရတဲ့ အရာဝတၳဳေတြ၊ ပံုကားခ်ပ္ေတြကို အသံုးခ်ၿပီး သင္ၾကားတဲ့နည္း (Object Teaching) တီထြင္ အသံုးခ်ခဲ့တယ္။ KG လို႔ေခၚတဲ့ ကင္ဒါဂါတင္ (Kindergarten) ေက်ာင္းေတြကို စတင္တည္ေထာင္ခဲ့သူကေတာ့ ပက္စတာလိုဇီရဲ႕ တပည့္ ဂ်ာမန္လူမ်ိဳး ဖရားဗယ္ Friedrich Fröbel (1781-1852) ပါ။ ဒူဝီ မတိုင္မီ အေမရိကန္မွာ ဥေရာပက ပက္စတာလိုဇီနဲ႔ ဖရားဗယ္တို႔ရဲ႕ သေဘာတရားေတြကို အတုယူၿပီး ဖြင့္ထားတဲ့ ေက်ာင္းတခ်ိဳ႕ ရွိေနႏွင့္ပါၿပီ။

ဒူဝီက ပက္စတာလိုဇီနဲ႔ ဖရားဗယ္တို႔ဆီက ရတဲ့ ပညာေရးသေဘာတရားေတြနဲ႔ ဝီလီယမ္ဂ်ိမ္း Willaim James (1842-1910) ဆီကရတဲ့ လက္ေတြ႔အသံုးခ်ဝါဒ (philosophical pragmatism) ကို ေပါင္းစပ္ၿပီး တိုးတက္တဲ့ပညာေရးလႈပ္ရွားမႈ (Progressive Education Movement) ကို ဦးေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ လက္ေတြ႔ ပညာေရးသုေတသနေတြ လုပ္ခဲ့သလို စာအုပ္ေတြလည္း အမ်ားႀကီး ေရးခဲ့ပါတယ္။ ဆရာအတတ္သင္ေက်ာင္းေတြမွာ တိုးတက္တဲ့ပညာေရး သေဘာတရားေတြကို ပို႔ခ်ခဲ့ပါတယ္။ တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးမွာ သင္႐ိုးညႊန္းတမ္းနဲ႔ ဘာသာရပ္အေၾကာင္းအရာေတြ သင္ၾကားေပးတာထက္ ဒီဘာသာရပ္အေၾကာင္းအရာေတြကို ကေလးေတြရဲ႕ လက္ေတြ႕ဘဝ အေတြ႕အႀကံဳနဲ႔ ဘယ္လို ဆက္စပ္ေပးမလဲဆိုတာက ပိုအေရးႀကီးတယ္လို႔ ဒူဝီက ယူဆပါတယ္။ ကေလးေတြရဲ႕ စူးစမ္းသိရွိလုိစိတ္ကို ႏိႈးဆြေပးႏိုင္ဖို႔၊ ကေလးေတြကို ႐ုပ္ပတ္ဝန္းက်င္ ေလာက၊ လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ေလာကနဲ႔ အျပန္အလွန္ ထိေတြ႔ဆံဆက္ေစဖို႔ကို အဓိကထားပါတယ္။ သေဘာတရားသက္သက္ကို သင္ၾကားတာထက္ ျပႆနာေျဖရွင္းမႈကို အေျခခံတဲ့ သင္ၾကားမႈမ်ိဳးကို ပိုၿပီး ဦးစားေပးပါတယ္။ ၁၉၂၀-ခုႏွစ္ေလာက္ကစၿပီး အေမရိကန္ ေက်ာင္းေတြမွာ ဒူဝီရဲ႕ တိုးတက္တဲ့ပညာေရး သေဘာတရားက ေရပန္းစားေနခဲ့ပါၿပီ။

တိုးတက္တဲ့ပညာေရး သေဘာတရားက အၾကမ္းအားျဖင့္ေတာ့ ေကာင္းမြန္တယ္လို႔ ဆိုရမွာပါ။ ဒါေပမယ့္ ဒီသေဘာတရားေတြကို လက္ေတြ႔အေကာင္အထည္ေဖာ္ရမယ့္ ဆရာဆရာမေတြက တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးရဲ႕ အႏွစ္သာရကို တကယ္ နားလည္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္ၾကပါရဲ႕လား။ To Kill a Mockingbird ဝတၳဳအရ ဆိုရင္ေတာ့ စနစ္သစ္ေက်ာင္းေတြက ဒူဝီကို တကယ္တမ္း နားလည္ခဲ့ပံု မေပၚပါဘူး။



To Kill a Mockingbird ဝတၳဳက စာေရးသူရဲ႕ ငယ္ဘဝ ၁၉၃၀-ခုႏွစ္ကာလကို အေျခခံၿပီး ေရးဖြဲထားတာပါ။ အဓိကဇာတ္ေကာင္ရဲ႕ အမည္က စေကာက္ပါ။ စေကာက္ ေက်ာင္းစတက္တဲ့ ပထမဆံုးေန႔မွာ စနစ္သစ္ပညာေရးနဲ႔ နဖူးေတြ႔ ဒူးေတြ႔ ႀကံဳရပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ စေကာက္က ေက်ာင္းမတက္ခင္ကတည္းက ပံုျပင္ဇာတ္လမ္းနဲ႔ သတင္းစာက အတိုအထြာေတြကို ဖတ္တတ္ေနၿပီ။ စေကာ့ စာဖတ္တတ္ေနၿပီဆိုတာကို သိေတာ့ ဆရာမက မ်က္ေမွာင္ၾကဳပ္သြားၿပီး ေနာက္ဆိုရင္ အိမ္မွာ စာမသင္ရဘူးလို႔ သူ႔အေဖကို ေျပာဖို႔ မွာလိုက္ပါတယ္။

စေကာက္က အိမ္မွာ စာမဖတ္ရေတာ့မွာ ေၾကာက္သြားတယ္။ ဒီေတာ့ သူ႔ရဲ႕ အကို ဂ်မ္က အားေပးတယ္။ “စေကာက္ … နင္ စိတ္ မပူနဲ႔။ တို႔ဆရာက ေျပာတယ္ …။ ဆရာမ ကယ္႐ိုလိုင္းက စာသင္နည္း စနစ္သစ္ကို စၿပီး မိတ္ဆက္ေပးေနတာ။ ဒီစာသင္နည္းကို သူေကာလိပ္ကေန သင္လာတာ။ ေနာက္ဆို အတန္းတိုင္း ဒီနည္းနဲ႔ သင္ေတာ့မွာတဲ့။ ဒီနည္းက စာအုပ္ထဲကေန သင္ေနစရာ မလိုေတာ့ဘူး။ ႏြားအေၾကာင္း သင္မယ္ဆိုပါေတာ့ နင္ကိုယ္တိုင္သြား ႏို႔ညႇစ္ရမွာ။ သိလား”။ ဒူဝီရဲ႕ တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးသေဘာတရားက learning by doing တို႔ Object Teaching တို႔ကို ဦးစားေပးတာ မဟုတ္လား။

ဝတၳဳထဲက ဂ်မ္က ဒီစနစ္သစ္ကို Dewey Decimal System လို႔ မၾကာခဏ ညႊန္းပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ Dewey Decimal System ဆိုတာက Melvil Dewey တီထြင္ခဲ့တဲ့ စာၾကည့္တိုက္မွာ စာအုပ္ေတြကို အမ်ိဳးအစားခြဲတဲ့ စနစ္ရဲ႕ အမည္ပါ။ တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးနဲ႔ ဘာမွ မဆိုင္ပါဘူး။ ဆရာဆရာမေတြက ဒူဝီကို တကယ္နားလည္ခဲ့ဟန္ မတူဘူးဆိုတာကို စာေရးသူက နိမိတ္ျပခ်င္လို႔ တမင္လႊဲၿပီး သေရာ္သလို သံုးခဲ့ေလသလားလို႔ ေတြးမိတယ္။

ေနာက္တစ္ေန႔ စာသင္ခန္းမွာ ဆရာမ ကယ္႐ိုလိုင္းက “the”, “cat”, “rat”, “man”, “you” စတဲ့ စကားလံုးေတြကို ေရးထားတဲ့ flash ကဒ္ျပားေလးေတြကို ေဝွ႔ယမ္းၿပီး ျပၿပီးသင္တယ္။ စေကာက္အတြက္ ဘာမွ သိပ္စိတ္ဝင္စားစရာ မေကာင္းလွဘူး။ ဒီေတာ့ စေကာက္က သူ႔သူငယ္ခ်င္း ဒီးလ္ဆီကို စာေကာက္ေရးေနလိုက္တယ္။ ဒါကို ဆရာမေတြ႔သြားေတာ့ ဆူတယ္။ အိမ္မွာ စာမသင္ရဖူးလို႔ သူ႔အေဖကို ေျပာဖို႔ ထပ္သတိေပးတယ္။ ပထမတန္းမွာ စာေရးစရာ မလိုေသးဘူး၊ တတိယတန္း ေရာက္မွ စာေရးရမယ္လို႔ ဆရာမက ေျပာလိုက္ပါေသးတယ္။

သမား႐ိုးက်စာသင္တဲ့ နည္းစနစ္မွာ Phonics လို႔ေခၚတဲ့ အကၡရာေတြရဲ႕ အသံေတြ၊ စာလံုးေပါင္းၿပီး အသံထြက္ စာဖတ္တဲ့ နည္းေတြကို အရင္သင္ရပါတယ္။ ျမန္မာျပည္က သင္ပုန္းႀကီး နည္းစနစ္မ်ိဳးပါ။ တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးစနစ္ေပၚလာေတာ့ ေက်ာင္းေတြမွာ ေရွး႐ိုး Phonics စနစ္ကို ပယ္လိုက္ၿပီး၊ အျမင္နဲ႔ ၾကည့္ၿပီး စာဖတ္သင္တဲ့ နည္း (Look-and-Say or Sight Word Reading) ကို စသံုးလာၾကပါတယ္။ Whole Language Approach လို႔လည္း ေခၚပါတယ္။ စာဖတ္ဖို႔အတြက္ စာဖတ္နည္းကို အရင္သင္ေနရမယ့္ အစား စာဖတ္ရင္း စာဖတ္သင္ရမယ္ဆိုတဲ့ သေဘာပါ။ ျမန္မာႏိုင္ငံ စနစ္သစ္ပညာေရးရဲ႕ KG တန္း “ဘာသာစကား မွီျငမ္းျပဳ လမ္းညႊန္”စာအုပ္မွာလည္း Sight Words ေတြကို “အျမင္စြဲ စကားလံုးမ်ား” ဆိုတဲ့ အမည္နဲ႔ ထည့္သြင္းထားတာ သတိျပဳမိပါတယ္။

အျမင္စြဲနဲ႔ စာဖတ္သင္တဲ့နည္းက အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာ ၁၉၃၀-ခုႏွစ္ေလာက္က စၿပီးအေတာ္ေလး ေခတ္စားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေခတ္က ထုတ္ခဲ့တဲ့ Dick and Jane လို႔ အမည္ေပးထားတဲ့ သင္႐ိုးစာအုပ္ေတြက အျမင္စြဲနဲ႔ စာဖတ္လို႔ ရေအာင္စီစဥ္ထားတဲ့ စာအုပ္ေတြပါ။ ဒါေပမယ့္ အႏွစ္ ၂၀-ေလာက္ၾကာတဲ့အခါမွာေတာ့ အျမင္စြဲ စာဖတ္နည္းေတြကို ေဝဖန္တဲ့ အသံေတြ ဆူညံလာခဲ့ပါတယ္။ ဥေရာပႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ယွဥ္လိုက္ရင္ အေမရိကန္ကေလးေတြရဲ႕ စာဖတ္စြမ္းရည္က သိသိသာသာ နိမ့္က်လာတာေၾကာင့္ပါ။ ၁၉၅၅-ခုႏွစ္မွာ Rudolf Flesch က “Why Johnny Can't Read: And What You Can Do about It” လို႔ အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုပ္မွာ အျမင္စြဲ စာဖတ္နည္းကို ေဝဖန္ထားၿပီး သမား႐ိုးက် Phonics စနစ္ကို ျပန္သြားၾကဖို႔ တိုက္တြန္းလိုက္ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္က နာမည္ႀကီးသြားသလို ၁၉၆၀-ႏွစ္လြန္ကာလေတြမွာ Phonics စနစ္က ျပန္ၿပီး အသက္ဝင္လာပါတယ္။ ၁၉၅၇-ခုႏွစ္မွာ ဆိုဗီယက္က စပြတ္နစ္ၿဂိဳဟ္တု လႊတ္တင္လိုက္ေတာ့ အေမရိကန္ေတြက ပညာေရးျပဳျပင္မႈေတြ လုပ္ဖို႔လုိေနၿပီလို႔ အလန္႔တၾကား ထေအာ္ၾကတဲ့ အခ်ိန္နဲ႔လည္း တိုက္ဆိုင္ေနပါတယ္။ ေနာက္ ၁၉၈၆ ခုႏွစ္ေရာက္ေတာ့ ပါေမာကၡ Kenneth Goodman က What’s Whole in Whole Language စာအုပ္ကို ေရးၿပီး Whole Language approach ကို ျပန္လည္ အသက္သြင္းဖို႔ ႀကိဳးစားလာၾကျပန္တယ္။ အသစ္က အေဟာင္းျဖစ္၊ အေဟာင္းက အသစ္ျဖစ္နဲ႔ ပညာစနစ္ သံသရာလည္ ေနခဲ့တယ္။ ၁၉၈၀ ေႏွာင္းပိုင္းနဲ႔ ၁၉၉၀-ခုႏွစ္လြန္ကာလေတြမွာ စာဖတ္သင္ၾကားနည္း ဂိုဏ္းႏွစ္ခုအၾကား အျပင္းအထန္ တိုက္ခိုက္ေဝဖန္ၾကလို႔ Reading War လို႔ေတာင္ သမုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၉၉၆-ခုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ နည္းစနစ္ႏွစ္ခုကို ေပါင္းစပ္သင္ၾကားနည္းကို သံုးၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးယူခဲ့ၾကတယ္။ ဥပမာ မူႀကိဳကေန ပထမတန္းအထိကို Phonics ကို အဓိကထားသင္ၿပီး၊ ပထမတန္းကေန စတုတၳတန္းအထိမွာ အျမင္စြဲနည္းနဲ႔ Whole Language approach ဦးစားေပး သင္တာမ်ိဳးေပါ့။

To Kill a Mockingbird ဝတၳဳထဲမွာ စေကာက္က စာေရးစာဖတ္ ဘယ္လို သင္ခဲ့ပါသလဲ။ စာဖတ္နည္းကို တကူးတက သင္ေနခဲ့ရဟန္ မတူပါဘူး။ သူ႔အေဖ ရင္ခြင္ထဲမွာ ထိုင္ၿပီး သူ႔အေဖ အသံထြက္ျပတဲ့ ေန႔စဥ္သတင္းစာကို နားေထာင္ရင္း၊ သူ႔အေဖ လက္ညိဳးနဲ႔ ေထာက္ျပတဲ့ စကားလံုးေတြကို မ်က္စိနဲ႔ လိုက္ၾကည့္ရင္း စာဖတ္ တတ္ခဲ့တာပါ။ Phonics ကို တမင္သင္ေနရတာမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ သူ႔အေဖ ေထာက္ျပတဲ့ စကားလံုးနဲ႔ ထြက္ျပတဲ့ အသံေတြကို နားေထာင္ရင္း စာလံုးေပါင္း အသံထြက္တတ္ သြားတာမ်ိဳးပါ။ အျမင္စြဲနည္းနဲ႔ သင္တဲ့ ေက်ာင္းေတြကလို အသံုးမ်ားတဲ့ စကားလံုးေတြကို ကဒ္ျပားေတြနဲ႔ ျပၿပီး သင္ခဲ့ရတာမ်ိဳး မဟုတ္ဘဲ သတင္းစာမွာ အေတြ႔မ်ားတဲ့ စကားလံုးေတြကို ဖတ္တတ္ စာလံုးေပါင္းတတ္ သြားတာပါ။ စာေရးတတ္တာကေတာ့ သူ႔အိမ္က ထမင္းခ်က္ ကဲလ္ရဲ႕ ေက်းဇူးေၾကာင့္ပါ။ မိုး႐ြာတဲ့ေနေတြမွာဆိုရင္ ကဲလ္က ေက်ာက္သင္ပုန္းေပၚမွာ စေကာက္ကို လက္ေရးလွ ေရးခိုင္းပါတယ္။သမၼာက်မ္းစာေတြထဲက စာပိုဒ္ေတြကို ေရးကူးခိုင္းပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ စေကာက္ စာေရးစာဖတ္ တတ္ခဲ့တာပါ။ ကဲလ္ကိုယ္တိုင္ကလည္း စေကာက္ရဲ႕ အဖိုးဆီက သမၼာက်မ္းစာနဲ႔ ဥပေဒစာအုပ္ႀကီးကို ေရးကူးရင္း ဖတ္ရင္း စာတတ္ခဲ့တာပါ။

ဝတၳဳထဲက စေကာက္က ဒူဝီရဲ႕ တိုးတက္တဲ့ ပညာေရး ဆုိတာႀကီးကို သိပ္အလုပ္မျဖစ္လွတဲ့ ပ်င္းစရာ စာသင္နည္းလို႔ ျမင္ၿပီး၊ သူ႔အေဖနဲ႔ သူ႔ဦးေလးတို႔လို သမား႐ိုးက်နည္းနဲ႔ အိမ္မွာတင္ စာသင္ရတာ (homeschooling) ကို ပိုၿပီး သေဘာက်ဟန္ ရွိပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ စာဖတ္ရင္း စာဖတ္သင္တယ္ဆိုတာကိုက ဒူဝီရဲ႕ လက္ေတြ႔လုပ္ရင္း သင္ယူ (learning by doing) ဆိုတဲ့ သေဘာ မဟုတ္ပါလား။ ဒါဆို ဆရာမ ကယ္႐ိုလိုင္းနဲ႔ သူ႔ကို ေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးလိုက္တဲ့ ဆရာေတြကမ်ား တိုးတက္တဲ့ ပညာေရးနဲ႔ whole language ရဲ႕သေဘာ အႏွစ္သာရကို နားမလည္ခဲ့တာလား။ ရည္ရွည္မွာ ဘယ္ပညာေရးစနစ္က တကယ္အလုပ္ျဖစ္မွာလဲ။

ဒူဝီကိုယ္တိုင္ ေျပာခဲ့ဖူးတဲ့ စကားတစ္ခုရွိပါတယ္။ “တကယ့္အေျခခံျပႆနာက စနစ္သစ္နဲ႔ စနစ္ေဟာင္းပညာေရးုၾကားက အျငင္းပြားမႈ မဟုတ္သလို၊ တိုးတက္တဲ့ပညာေရးနဲ႔ သမ႐ိုးက်ပညာေရးၾကားက ျပႆနာလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ပညာေရးလို႔ အမည္တပ္ေလာက္တဲ့ အရာဟာ ဘာမ်ားလဲဆိုတဲ့ ျပႆနာပါ”

Saturday, November 3, 2018

The Man Who Knew Infinity

1+2+3+4+…

1 ကေန 100 အထိ ေပါင္းရင္ အေျဖ ဘယ္ေလာက္ရမလဲ။ သခ်ၤာမွာ Arithmetic Series သင္ဖူးတဲ့သူက ခပ္လြယ္လြယ္ အေျဖ ထုတ္ေပးႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။

ဒါဆို 100 အထိ မဟုတ္ဘဲ… infinity အထိ ေပါင္းမယ္ဆိုရင္ေရာ… ။ Infinity ရမွာေပါ့လို႔ အမ်ားစုက ေျဖၾကပါလိမ့္မယ္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း … ဒါက Divergent Series ႀကီးမို႔ အေျဖမရွိဘူးလုိ႔ ေျပာခ်င္ေျပာပါလိမ့္မယ္။

အကယ္၍ တစ္ေယာက္ေယာက္ကမ်ား 1+2+3+4+… ကို infinity အထိ ေပါင္းခဲ့ရင္ အေျဖက 1 ထက္ငယ္တဲ့ အႏႈတ္ဂဏန္းတစ္ခု ရမယ္ဆိုရင္ “ဒီေကာင္ common sense ေလးေတာင္ မရွိတဲ့ေကာင္” လို႔ ေတြးေကာင္း ေတြးမိပါလိမ့္မယ္။

စာေမးပြဲက်လို႔ ေက်ာင္းထြက္ထားရတဲ့ အိႏၵိယႏိုင္ငံ မဒရပ္စ္ၿမိဳ႕က အခြန္႐ံုး စာေရးေလး တစ္ဦး ျဖစ္တဲ့ Srinivasa Ramanujan (1887-1920) က ဒီပုစၧာကို -1/12 လို႔ အေျဖထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့လည္း ဒီအေျဖရဖို႔ သိပ္ခက္ခက္ခဲခဲ တြက္ရတာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အလယ္တန္းေက်ာင္းသား တစ္ေယာက္ကို ရွင္းျပရင္ေတာင္ နားလည္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအေျဖအပါအဝင္ သူ႔ရဲ႕ အျခားသခ်ၤာမွတ္စုေတြကို ၾကည့္ၿပီး သူကို ဉာဏ္ႀကီးရွင္တစ္ေယာက္ အျဖစ္ Cambridge တကၠသိုလ္က ဖိတ္ၾကားခဲ့ပါတယ္။ ေနာင္မွာ ႐ူပေဗဒပညာရွင္ေတြက String Theory ကို တြက္ခ်က္ေဖာ္ထုတ္ေတာ့ သူ႔ရဲ႕အေျဖ -1/12 ကုိ ထည့္ၿပီး အသံုးခ်ခဲ့ၾကတယ္။

တခါတေလမွာ အမွန္တရားဆိုတာက ကိုယ္အႏွစ္ႏွစ္အလလက လက္ခံထားတဲ့ အသိနဲ႔ ဆန္က်င္ေနတတ္ၿပီး၊ Common Sense ဆိုတဲ့ ေဘာင္ကို ေက်ာ္ေနတတ္ပါတယ္။ လက္ခံတယ္ဆိုရင္ေတာင္ ကိုယ့္ထက္သိတဲ့ ပညာရွင္ေတြက ေျပာလို႔သာ ေအာင့္သက္သက္နဲ႔ လက္ခံလိုက္ရတာမ်ိဳး ျဖစ္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ဒါမွမဟုတ္လည္း နားမလည္ပဲ နားလည္သေယာင္ လက္ခံလိုက္တာမ်ိဳးလည္း ျဖစ္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ အနတၱတရားကို ဘဝင္က်က် လက္ခံႏိုင္ဖို႔ဆိုတာက 1+2+3+4+… = -1/12 ဆိုတဲ့ အေျဖထက္ အဆမ်ားစြာ ပိုၿပီး ခက္ပါလိမ့္မယ္။


Book: The Man Who Knew Infinity: A Life Of The Genius Ramanujan/The-Man-Who-Knew-Infinity-A-Life-of-the-Genius-Ramanujan


(သူ႕ရဲ႕ အေၾကာင္းကို The Man Who Knew Infinity ဆိုတဲ့ အမည္နဲ႔ ႐ုပ္ရွင္ ႐ိုက္ထားတာလည္း ရွိပါတယ္)။

***** 

Common sense အရေျပာမယ္ဆိုရင္ 1+2+3+4+… ကို infinity (∞) အထိေပါင္းရင္ positive infinity (+∞) ပဲရႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ 1²+2²+3²+4²+… ဆုိရင္ေရာ…။ ဒါလည္းပဲ positive infinity (+∞) ရမွာပါပဲ။ ေနာက္ထပ္ေျပာႏိုင္တာက ပထမအေျဖနဲ႔ ဒုတိယအေျဖကို ယွဥ္ရင္ ဒုတိယအေျဖက ေသခ်ာေပါက္ ပိုၿပီးႀကီးမယ္လုိ႔ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဆ ဘယ္ေလာက္ ပိုႀကီးမယ္ဆိုတာကို အေျဖထုတ္ျပႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ∞/∞ က 0/0 လိုပဲ တိက်တဲ့ အေျဖမရွိလို႔ပါ။ ဥပမာ 0/0 ဆိုရင္ 1 လည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ 10 လည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ 1000 လည္း ျဖစ္ေနႏိုင္တယ္။ မေရရာလို႔ပါ။ ဒါဆိုရင္ရင္ 0/0 ကို ေျဖရွင္းဖို႔ (တနည္း အလြန္ေသးငယ္တဲ့ ကိန္းေတြရဲ႕ အခ်ိဳးအဆကို ရွာဖို႔) နည္းလမ္း လံုးဝ မရွိေတာ့ဘူးလား …။ ရွိပါတယ္။ Calculus ဆိုတာက ဒီလိုျပႆနာမ်ိဳးေတြကို ေျဖရွင္းတဲ့နည္းလမ္းပါ။ ဒါဆိုရင္… ∞/∞ လို အလြန္ႀကီးတဲ့ ကိန္းေတြကို ဘယ္လို တြက္လုိ႔ ရမလဲ။

သခ်ၤာမွာ ကိန္းတစ္ခုက အလြန္ႀကီးသြားၿပီး well-behaved မျဖစ္ေတာ့တဲ့ အေျခအေနကို Singularity လို႔ေခၚပါတယ္။ well-behaved မျဖစ္ေတာ့ဘူးဆိုတာက ကိုယ္နားလည္ႏိုင္တဲ့ နယ္မွာ မရွိေတာ့ဘူးလို႔လည္း ဆိုခ်င္ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ကိုယ္ၾကည့္ေနက် အျမင္နဲ႔ မၾကည့္ေတာ့ဘဲ အျမင္သစ္၊ ႐ႈေထာင့္သစ္တစ္ခုကေန ၾကည့္ဖို႔လိုလာပါတယ္။ အထက္ကေျပာခဲ့တဲ့ infinite series ေတြက Riemann zeta function ζ(s) မွာ s တန္ဖိုး -ve ျဖစ္တဲ့ series ေတြပါ။ ဒီပို႔မွာပါတဲ့ ပံုထဲကအတိုင္း function ζ(s) ကို Complex Plane ေပၚမွာ ဆြဲၾကည့္လိုက္ရင္ s > 1 ျဖစ္တဲ့ ညာဖက္အျခမ္းက ဒီ series ေတြ convergent ျဖစ္တဲ့ သမား႐ိုးက်သခၤ်ာနဲ႔ တြက္လို႔ရတဲ့ နယ္ပါ။ အကယ္၍ s = 1 ကေနၿပီး ဘယ္ဖက္ကို ေခါက္ခ်လိုက္ရင္ divergent ျဖစ္ေနၿပီး အေျဖထုတ္လို႔ မရတဲ့ s < 1 ျဖစ္တဲ့ function ζ(s) ရဲ႕ curve ကို ညာဖက္ျခမ္းနဲ႔ တဆက္တည္းလို ပံုစံတူ ထြက္လာပါတယ္။ ဒီလို တကယ္ မရွိေပမယ့္ စိတ္ကူးနဲ႔ ဆက္ၿပီး ဆြဲထားတာကို သခ်ၤာမွာ Analytic Continuation လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီအခါမွာ s = -1 ထည့္လိုက္ရင္ ζ(-1) =1+2+3+4+…= -1/12 ရပါတယ္။

အထက္ကေျပာခဲ့တဲ့ ∞/∞ လို ျပႆနာမ်ိဳးေတြကို နားလည္ေနက် ေဘာင္ထဲကေန တြက္လုိ႔ မရတဲ့အခါ Analytic Continuation နဲ႔ ဆြဲဆန္႔ထားတဲ့ နယ္မွာတြက္ခဲ့ရင္ အဆင္ေျပသြားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Black Hole တို႔ String တု႔ိလို ပံုမွန္သခ်ၤာနဲ႔ တြက္လို႔ မရေတာ့တဲ့ နယ္ေတြမွာ ζ(-1) =1+2+3+4+…= -1/12 formula ေတြက အသံုးတဲ့လာပါတယ္။

စိတ္ဝင္စားရင္ ဒီ Link မွာ https://www.youtube.com/watch?v=w-I6XTVZXww အလယ္တန္းအဆင့္ သခ်ၤာနဲ႔ တြက္ျပထားကို ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။ Analytic Continuation ကိုေတာ့ ဒီLink မွာ https://www.youtube.com/watch?v=sD0NjbwqlYw ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။