Wednesday, February 20, 2013

ဗုဒၶဂယာ ဘုရားဖူးခရီး (၃) - မိဂဒါ၀ုန္

ငါသည္ ဓမၼစၾကာတရား ေဟာရန္ ကာသိတိုင္း၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ (ဗာရာဏသီ) သုိ႔ သြားအံ့။ အကန္းႏွင့္တူေသာ ေလာက၌ အၿမိဳက္ စည္ႀကီးကို ႐ိုက္တီးေပအံ့။ (၀ိနည္းမဟာ၀ါ၊ ပၪၥ၀ဂၢိယကထာ)
မဟာေဗာဓိေစတီေတာ္နဲ႔ ဗုဒၶဂယာ အနီးတ၀ိုက္ကို ေလ့လာဖူးေျမာ္ၿပီးတဲ့ေနာက္ တတိယေန႔မွာ မိဂဒါ၀ုန္ကို ခရီးဆက္ၾကပါတယ္။ ကလကတၱား-ေဒလီ သြားတဲ့ အမွတ္ (၂) အေ၀းေျပးလမ္းမကေန သြားတာပါ။ လမ္းတ၀က္ေလာက္မွာ ဆုန္ျမစ္ကို ျဖတ္ရပါတယ္။ ဆုန္ျမစ္က ျမစ္ျပင္ အေတာ္က်ယ္ေပမယ့္ ေရမရွိသေလာက္ နည္းပါတယ္။ လမ္းတေလွ်ာက္မွာ မုန္ညင္းခင္းေတြ၊ အုတ္ဖိုေတြ၊ ေက်ာက္မီးေသြးတင္တဲ့ ကားေတြကို ေတြ႔ရပါတယ္။ ႏြားႏို႔တင္တဲ့ ကားတစီးကိုလည္း ေတြ႔ခဲ့ရပါေသးတယ္။ လမ္းက ဆိုင္တဆိုင္မွာ ၀င္ၿပီး ေန႔လည္စာ စားၾကပါတယ္။ ဆိုင္က ပါပဒါနဲ႔ လက္ဖက္ရည္ပဲ ၀ယ္ၿပီး၊ ဗုဒၶဂယာက ခ်က္ၿပီးယူလာတဲ့ ထမင္းဟင္းေတြကို ေကၽြးတာပါ။ ဟင္းကေတာ့ ခပ္ေျခာက္ေျခာက္ ေက်ာ္ထားတဲ့ ၾကက္သားေက်ာ္နဲ႔ ခရမ္းခ်ဥ္သီး ခ်က္ပါ။ ေနာက္ပိုင္း ခရီးစဥ္ တေလွ်ာက္လံုးလိုလိုမွာလည္း ဒီဟင္းႏွစ္မ်ိဳးကေတာ့ ပင္တိုင္ပါ ပါတယ္။ ေန႔လည္ ၁၂-နာရီေလာက္မွာ ဂဂၤါျမစ္ကူး တံတားကို ျဖတ္ေက်ာ္ၿပီးေတာ့ ဗာရာဏသီကို ေရာက္တယ္။
ဗာရာဏသီသည္ သမိုင္းထက္ ေရွးက်၏။ ႐ိုးရာအစဥ္အလာတို႔ထက္လည္း ေရွးက်၏။ ဒ႑ာရီထက္ပင္ ပို၍ ေရွးက်ေသးသည္။ ထိုအရာအားလံုး ေပါင္းၿခံဳလိုက္ေသာ္ ႏွစ္ျပန္မွ် ပို၍ပင္ ေရွးက်သြားေလ၏။ (Mark Twain)
ဇာတ္နိပါတ္ ပံု၀တၳဳအေတာ္မ်ားမ်ားမွာ “ဟိုးေရွးေရွး ဗာရာဏသီျပည္မွာ ျဗဟၼဒတ္မင္းႀကီး မင္းျပဳစဥ္အခါက …” လို႔ အစပ်ိဳးေလ့ရွိတဲ့အတြက္ “မင္းမသိ ျဗဟၼဒတ္၊ တိုင္း မသိ ဗာရာဏသီ” လို႔ေတာင္ ဆို႐ိုး ရွိပါတယ္။ ဂဂၤါျမစ္ထဲကို စီး၀င္ေနတဲ့ ၀႐ုဏနဲ႔ အႆိ ဆိုတဲ့ ျမစ္လက္တက္ ငယ္ေလးႏွစ္ခု ၾကားမွာတည္ထားတဲ့ ၿမိဳ႕လို႔ ဗာရာဏသီလို႔ အမည္ရတာပါ။
ေရွးပေ၀ဏီက ဗာရာဏသီဟာ ကာသိတိုင္းရဲ႕ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္ၿပီး ဘာသာေရး၊ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရးအရ အေတာ္ေလး အခ်က္အခ်ာ က်ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ကာသိတုိင္းရဲ႕ နိုင္ငံေရးၾသဇာက တျဖည္းျဖည္း ဆုတ္ယုတ္သြားၿပီး အင္အားႀကီးလာတဲ့ ေကာသလတိုင္းရဲ႕ သိမ္းသြင္းျခင္းကို ခံခဲ့ရတယ္။ ဗုဒၶေခတ္ကို ေရာက္ေတာ့ မဂဓတိုင္းျပည့္ရွင္ ဗိမၺိသာရမင္းနဲ႔ ပေသဒနီေကာသလမင္းရဲ႕ ညီမ ေကာသလေဒ၀ီ (ေ၀ေဒဟီမိဖုရား) တို႔ ႏွစ္ျပည္ေထာင္ ခ်စ္ၾကည္ေရးေနနဲ႔ လက္ဆက္ၾကတဲ့အခါ ကာသိတိုင္းကို မဂၤလာလက္ဖြဲ႕ ေပးလိုက္တဲ့အတြက္ မဂဓတိုင္းေအာက္ ေရာက္ရွိ သြားျပန္ပါတယ္။ အဇာတသတ္က ခမည္းေတာ္ ဗိမၺိသာရမင္းကို လုပ္ႀကံၿပီး နန္းတက္လာတဲ့ အခါမွာ ပေသနဒီေကာသလမင္းက ကာသိတိုင္းကို ျပန္သိမ္းဖို႔ ႀကိဳးစားပါတယ္။ ကာသိတိုင္းကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ေကာသလနဲ႔ မဂဓတုိ႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ စစ္ခင္းခဲ့ၾကတဲ့ အေၾကာင္းကို ေကာသလသံယုတ္မွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးတိုက္ပြဲမွာ ပေသနဒီေကာသလမင္းက စစ္ႏိုင္ေပမယ့္ ဖမ္းမိထားတဲ့ တူေတာ္ အဇာတသတ္မင္းကို မသတ္ဘဲ ျပန္လႊတ္ေပးလိုက္႐ံုမက၊ သမီးေတာ္နဲ႔ လက္ဆက္ေပးၿပီး ကာသိတိုင္းကိုပါ ျပန္ေပးခဲ့တယ္။

ကာသိတိုင္းဟာ လက္ေအာက္ခံ တိုင္းႏိုင္ငံတခု ျဖစ္သြားခဲ့ရေပမယ့္၊ အေနာက္ဖက္က တကၠသိလာ၊ ေျမာက္ဖက္က သာ၀တၳိ၊ အေရွ႕ဖက္က ရာဇၿဂိဳဟ္ၿမိဳ႕ႀကီးေတြနဲ႔ ဆက္သြယ္ထားတဲ့ ကုန္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းေပၚမွာ တည္ရွိတာေၾကာင့္ ကုန္သြယ္ေရး စီးပြားေရးမွာ အခ်က္အခ်ာက်တဲ့ ၿမိဳ႕ႀကီးတၿမိဳ႕ အျဖစ္ ဆက္ရွိေနခဲ့ပါတယ္။ ကာသိတိုင္းထြက္ အ၀တ္အထည္နဲ႔ ကုန္ပစၥည္းေတြက အရည္အေသြးေကာင္းေၾကာင္း ဗုဒၶစာေပေတြမွာ မၾကာခဏ ေဖာ္ျပတတ္တယ္။ “ကာသိတိုင္းျဖစ္ အ၀တ္အစား၊ အေမႊးနံသာကိုပဲ သံုးခဲ့တယ္။ ကာသိတိုင္းထြက္ မဟုတ္ရင္ မသံုးဖူး” လို႔ သိဒၶတၳမင္းသားဘ၀က ခ်မ္းခ်မ္းသာသာ စည္းစိမ္ ခံစားေနထိုင္ခဲ့ပံုကို အဂၤုတၱရနိကာယ္ သုခမာလာသုတ္မွာ ေဟာဖူးပါတယ္။ ဒီေန႔ထိလည္း ဗာရာဏသီထြက္ ပိုးဆာရီ၊ ေကာေဇာ၊ နံ႔သာျဖူပုတီး စတဲ့ ကုန္ပစၥည္းေတြက ေက်ာ္ၾကားဆဲပါ။

မိဂဒါ၀ုန္က ဗာရာဏသီရဲ႕ ေျမာက္ဖက္ ၆-မုိင္ေလာက္အကြာမွာ ရွိတယ္။ ကားလမ္းေတြ ၾကပ္ေနတဲ့အတြက္ မိဂဒါ၀ုန္ကို ေရာက္ေအာင္ ၂-နာရီေလာက္ ေမာင္းရပါတယ္။ ႐ႈတ္ေထြးေနတဲ့ လမ္းဆံုတခုရဲ႕ အလယ္က ကင္းတဲထဲမွာ ခပ္ေအးေအး တပလႅင္ေခြၿပီး ထိုင္ေနတဲ့ ယာဥ္ထိမ္းရဲကို ေတြ႔ခဲ့ရတယ္။ တေနရာမွာလည္း ယာဥ္ထိမ္းရဲက တုတ္တစ္ေခ်ာင္းနဲ႔ ကားဖင္ကို ႐ိုက္ၿပီး ေမာင္းခိုင္းေနတာကို ေတြ႕ရျပန္တယ္။ ကားက ဗာရာဏသီၿမိဳ႕ ရထားဘူတာ႐ုံႀကီးေရွ႕က ျဖတ္ေမာင္းပါတယ္။ ႏိုင္ငံျခား ခရီးသြားေတြ စိတ္၀င္တစား သြားေရာက္ ေလ့လာေလ့ရွိၾကတဲ့ ဗာရာဏသီရဲ႕ ဂဂၤါဆိပ္ကမ္းေတြကိုေတာ့ မေရာက္ခဲ့ရပါဘူး။



မိဂဒါ၀ုန္ဆိုတာက ေဘးမဲ့ေတာ (မိဂ = သားသမင္ + ဒါယ = ေပး + ၀န = ေတာ) လို႔ အဓိပၸါယ္ပါတယ္။ ဓမၼစၾကာတရားေဟာခဲ့တဲ့ ေဘးမဲ့ေတာရဲ႕ အမည္က “ဣသိပတန” ပါ။ ဒီေန႔ေခတ္မွာေတာ့ မိဂဒါ၀ုန္ကို ဆာရ္နာထ္ (Sārnāth) လို႔ ေခၚပါတယ္။ ျမန္မာေတြထြက္တဲ့ ပါဠိအသံထြက္နဲ႔ ဆိုရင္ေတာ့ “သာရနာထ” လို႔ ဆိုရမွာပါ။ ဒီနာမည္က သာရဂၤနာထ (သမင္တုိ႔၏ ခိုကိုးရာ) ဆိုတဲ့ စကားက ဆင္းသက္လာပံုရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ အေလာင္းေတာ္ ေရႊသမင္မင္းက ကိုယ္၀န္အရင့္အမာ ရွိေနတဲ့ သမင္မတေကာင္ ကုိယ္စား အေသခံဖို႔ လည္စင္းေပးခဲ့အတြက္၊ ျဗဟၼဒတ္မင္းက ၾကည္ညိဳေလးစားသြားၿပီး ဒီအရပ္မွာ ရွိတဲ့ သမင္ေတြနဲ႔ အျခားတိရစၧာန္ေတြကို ေဘးမဲ့ေပးခဲ့တယ္လို႔ နိေျဂာဓမိဂဇာတ္ကို ကိုးကားၿပီး ေျပာၾကတာပါ။



ေခ်ာက္ခႏၵီေစတီ

ျမတ္စြာဘုရားပံုေတာ္နဲ႔ “ဆာရ္နာထ္မွ ႀကိဳဆိုပါ၏” စာတမ္းထိုးထားတဲ့ ဆိုင္းဘုတ္ကို ေက်ာ္ၿပီး မၾကာမီမွာပဲ ပၪၥ၀ဂၢီ ၅-ဦးတို႔က ျမတ္စြာဘုရားကို ခရီးဦးႀကိဳဆိုခဲ့ၾကတဲ့ ေနရာကို ေရာက္ပါတယ္။ အေလာင္းေတာ္က ဥ႐ုေ၀လာေတာမွာ ဒုကၠရစရိယာ (ပဓာန) အက်င့္ကို စြန္႔ၿပီး အစာအာဟာျပန္ မွီ၀ဲေတာ့၊ အေလာင္းေတာ္ကို အလုပ္အေႂကြးျပုေနၾကတဲ့ ပၪၥ၀ဂၢီ ရဟန္း ၅-ပါးတို႔က အေလာင္းေတာ္နဲ႔ လမ္းခြဲၿပီး မိဂဒါ၀ုန္မွာ လာေရာက္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကတယ္။ ဗုဒၶျမတ္စြာက ဓမၼစၾကာ တရားေဟာဖို႔အတြက္ သူတို႔ရွိရာ မိဂဒါ၀ုန္ကို ဗုဒၶဂယာကေန ေျခလ်င္ခရီးနဲ႔ ႂကြလာခဲ့ပါတယ္။ ဗုဒၶျမတ္စြာကို ျမင္တဲ့အခါ “ပဓာနအက်င့္ကို စြန္႔ၿပီး လာဘ္ေပါမ်ားဖို႔ လွည့္လည္ေနတဲ့ ရဟန္းေဂါတမကို ခရီးဦး ႀကိဳဆို မျပဳစတမ္း” လို႔ အခ်င္းခ်င္း ကတိက၀တ္ ျပဳခဲ့ၾကသတဲ့။ ဒါေပမယ့္လည္း ဗုဒၶျမတ္စြာ ေရာက္လာတဲ့ အခါမွာေတာ့ မေနႏိုင္တာ့ဘဲ သပိတ္သကၤန္းလွမ္း ယူသူကယူ၊ ေနရာထိုင္ခင္း ေပးသူကေပး၊ ေျခေဆးဖို႔ ေရကမ္း သူကကမ္းပါတယ္။ ဗုဒၶျမတ္စြာရဲ႕ ေမတၱာ တန္ခိုးအရွိန္အ၀ါ၊ ဥ႐ုေ၀လာေတာမွာ ၆-ႏွစ္ၾကာအတူ ေနရင္း ၀တ္ႀကီး၀တ္ငယ္ျပဳခဲ့ဖူးတဲ့ သံေယာဇဥ္ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။


ဒီေနရာကို ေဒသခံေတြက ေခ်ာက္ခႏၵီကုန္း (Chaukhandi) လို႔ပါတယ္။ ကုန္းမို႔မို႔ ပံုသ႑ာန္ ျဖစ္ေနတဲ့ အုတ္ေစတီပ်က္ႀကီးပါ။ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္ရဲ႕မွတ္တမ္းအရ မိဂဒါ၀ုန္ေက်ာင္းေတာ္ (သံဃာရာမ) ကေန အေနာက္ေတာင္ဖက္ ႏွစ္လိသံုးလိ (မိုင္၀က္) ေလာက္သြားရင္ ဉာဏ္ေတာ္ ေပ-၃၀၀ ေလာက္ရွိတဲ့ ေစတီႀကီး တဆူရွိတယ္။ အဲဒီေစတီရဲ႕ နံေဘးမွာရွိတဲ့ ေစတီငယ္ေလးက ပၪၥ၀ဂၢီ ၅-ဦးတို႔ ျမတ္စြာဘုရားကို ခရီးဦးႀကိဳဆိုဖို႔ ျငင္းဆန္ခဲ့တဲ့ေနရာလို႔ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ခရီးအကြာအေ၀းနဲ႔ ေနရာအေနအထားအရ ေခ်ာက္ခႏၵီေစတီဟာ မွတ္တမ္းထဲက ေစတီႀကီးျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ ေက်ာက္စာ၀န္ ကန္နင္ဟန္က ယူဆခဲ့ပါတယ္။ ေစတီကုန္းအထက္မွာရွိတဲ့ ရွစ္ေျမာင့္ပံု ေမွ်ာ္စင္ကေတာ့ ဗုဒၶသာသနိက အေဆာက္အအံုတစ္ခု မဟုတ္ပါဘူး။ ခမည္းေတာ္ မဂိုလ္ဘုရင္ ဟူမယြန္ (Humayun) စစ္႐ံႈးလို႔ ထြက္ေျပးရင္း ဒီအရပ္မွာ ခိုလံႈခဲ့့ဖူးတယ္ ဆိုတဲ့ အထိမ္းအမွတ္နဲ႔ သားျဖစ္သူ အကၠဘာဘုရင္က ၁၅၈၈-ခုႏွစ္မွာ တည္ခဲ့တဲ့ အေဆာက္အအံု တခုသာ ျဖစ္ပါတယ္။
ေခ်ာက္ခႏၵီေစတီကေန ဣသိပတနလမ္း (Rishpattan Road) အတိုင္း ေျမာက္ဖက္ကို မိုင္၀က္ေလာက္ ဆက္သြားလုိက္ရင္ အိႏၵိယေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာန (ASI - Archaeological Survey of India) က ထိမ္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ထားတဲ့ မိဂဒါ၀ုန္ဥယ်ာဥ္ကို ေရာက္ပါတယ္။ ဒီလို ASI က ထိမ္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ထားတဲ့ ေနရာေတြကို ၀င္ရင္ ၀င္ေၾကးေပးရပါတယ္။ ႏိုင္ငံျခားသားေတြဆိုရင္ ႐ူပီး ၁၀၀ သတ္မွတ္ထားၿပီး၊ အိႏၵိယႏိုင္ငံသားေတြနဲ႔ BIMSTEC အဖြဲ႔၀င္ ႏိုင္ငံသားေတြအတြက္ကေတာ့ ၅-႐ူပီးသာ ေပးရပါတယ္။ BIMSTEC ဆိုတာက ဘဂၤလားေဒ့ရွ္၊ ဘူတန္၊ အိႏၵိယ၊ နီေပါ၊ ျမန္မာ၊ သီရိလကၤာနဲ႕ ထိုင္းႏိုင္ငံတို႔ ပါ၀င္တဲ့ Bay of Bengal Initiative for Multi-sectoral Technical and Economic Cooperation အဖြဲ႕ပါ။ ၀င္ေၾကးကို ဘုရားဖူးပို႔ေဆာင္ေရးအဖြဲ႕က ေပးပါတယ္။

မိဂဒါ၀ုန္ဥယ်ာဥ္ ေျမပံု
ဓမၼရာဇိက ေစတီ

မိဂဒါ၀ုန္၀င္းအတြင္းကို ၀င္လိုက္တာနဲ႔ လူသြားလမ္းရဲ႕ တဖက္တခ်က္မွာ ေက်ာင္းေဆာင္ အမွတ္ (၅) နဲ႔ အမွတ္ (၇) ရွိတယ္။ နည္းနည္း ဆက္သြားလုိက္ေတာ့ ဓမၼစၾကာတရား ေဟာၾကားေတာ္ရာ ေနရာအထိမ္းအမွတ္ ဓမၼရာဇိကေစတီကို ေရာက္ပါတယ္။ မူလက အေသာကမင္းႀကီး တည္ထားခဲ့ၿပီး ေခတ္အဆက္ဆက္ ျပဳျပင္မြမ္းမံခဲ့ၾကတဲ့ ေစတီပါ။ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္ ေရာက္ခဲ့စဥ္က အျမင့္ဉာဏ္ေတာ္ ေပ-၁၀၀ ရွိတယ္လို႔ မွတ္တမ္းတင္ထားပါတယ္။ ယခုအခ်ိန္မွာေတာ့ စက္၀ိုင္းပံု ေစတီအုတ္ျမစ္ခံုပဲဲ က်န္ပါေတာ့တယ္။
မိဂဒါ၀ုန္မွာရွိတဲ့ ေစတီပုထိုးေတြ ေက်ာင္းတိုက္ေတြက ခရစ္ႏွစ္ ၁၁-ရာစု အေစာပိုင္းကာလမွာ မြတ္စလင္ေတြရဲ႕ တိုက္ခိုက္ဖ်က္ဆီးမႈကို အႀကိမ္ႀကိမ္ခံခ့ဲရပါတယ္။ ၁၀၂၆-ခုႏွစ္ ပါလမင္းဆက္ေခတ္မွာ မိဂဒါ၀ုန္ကို ျပန္လည္ထူေထာင္ ျပုျပင္ခဲ့ေပမယ့္ ၁၁၉၃-ခုႏွစ္မွာေတာ့ မိုဟာမက္ ေဂါရီ (Mohammad Ghori) ေခါင္းေဆာင္တဲ့ မြတ္စလင္တပ္ေတြရဲ႕ အဆံုးသတ္ ဖ်က္ဆီးျခင္းကို ခံခဲ့ရျပန္ပါတယ္။ စုပံုၿပီး မီး႐ိႈ႕ခံထားခဲ့တဲ့ လူ႐ိုးေတြ၊ သံထည္ေတြ၊ သစ္သားတိုင္ႀကီးေတြနဲ႔ ဆင္းတုေတာ္ေတြကို ေက်ာင္းေဆာင္ အမွတ္ (၅) ေနရာမွာ ေတြ႔ခဲ့ရတယ္လို႔ မိဂဒါ၀ုန္ကို ျပန္လည္တူးေဖာ္ၾကတဲ့ ၿဗိတိသွ် သုေတသီေတြက ဆိုပါတယ္။ အဲဒီအျပင္ ၁၇၉၄-ခုႏွစ္ေလာက္က မဟာရာဇာတဦးရဲ႕ ၀န္ႀကီးျဖစ္တဲ့ ဂ်ဂတ္ဆင္း (Jagat Singh) ဆိုသူက မိဂဒါ၀ုန္က ေစတီပုထိုးေဟာင္းေတြကို ၿဖိဳဖ်က္ၿပီး အုတ္ေက်ာက္ေတြကို ယူကာ ဗာရာဏသီက ေစ်းနဲ႔ အေဆာက္အအံုေတြ တည္ေဆာက္ရာမွာ အသံုးျပဳခဲ့တဲ့အတြက္ ဓမၼရာဇိကေစတီေတာ္ႀကီးက လံုး၀ ဥႆံုပ်က္သံုးၿပီး အုတ္ျမစ္အရာေလာက္သာ က်န္ပါေတာ့တယ္။ ဓမၼရာဇိကေစတီေတာ္ကို ဖ်က္ဆီးစဥ္က ဌာပနာတိုက္ထဲမွာ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတာ္ တစ္ဆူနဲ႔ ဓာတ္ေတာ္ၾကဳတ္ပါတဲ့ ေက်ာက္ေသတၱာ တလံုးေတြ႔ခဲ့ၿပီး၊ ဓာတ္ေတာ္ျပာေတြကို ဂဂၤါျမစ္ထဲ ေမွ်ာပစ္ခဲ့တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒီသတင္းအစအနကို ရထားတဲ့ ေက်ာက္စာ၀န္ ကန္နင္ဟန္က ၁၈၃၅-ခုႏွစ္ေလာက္မွာ ဒီေက်ာက္ေသတၱာနဲ႔ ဆင္းတုေတာ္ကို ရွာပံုေတာ္ ဖြင့္ခဲ့ပါတယ္။ ကံအားေလ်ာ္စြာ ဂ်ဂတ္ဆင္း မိဂဒါ၀ုန္ကို ၿဖိဳဖ်က္စဥ္က ကေလးဘ၀နဲ႔ ပါ၀င္ခဲ့ဖူးတဲ့ ဆန္ကာ (Sangkar) ဆိုတဲ့ အဘိုးအိုတစ္ဦးနဲ႔ ဆက္သြယ္မိၿပီး၊ သူ႕အကူအညီနဲ႔ပဲ ေက်ာက္ေသတၱာကို ျပန္လည္ ရွာေဖြ တူးေဖာ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေက်ာက္ေသတၱာနဲ႔ ဆင္းတုေတာ္ ၆၀ ကို အေရွ႕တိုင္း သုေတသနေတြျပဳလုပ္ေနတဲ့ အာရွအသင္း (Asiatic Society) ကုိ လွဴဒါန္းခဲ့ၿပီး၊ ယခုအခါ ကာလကတၱားက ျပတိုက္တခုမွာ ရွိေၾကာင္း သိရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ပိုင္းမွာလည္း ပန္းပုလက္ရာေတြပါတဲ့ ေက်ာက္တံုး အေတာ္မ်ားမ်ားကို ေဒသခံေတြက ဆက္ၿပီး သံုးေနၾကတာ ရွိသလို၊ ၿဗိတိသွ် အင္ဂ်င္နီယာေတြက ဒန္ကန္(Dunncan)တံတားနဲ႕ဘုရင္မေကာလိပ္ေက်ာင္း (Queen's College)တို႔ ေဆာက္လုပ္ရာမွာ ဆက္ၿပီးသံုးခဲ့ၾကတယ္။

ေစတီေတာ္ႀကီး မရွိေတာ့ဘူးဆိုေပမယ့္ ဒီေနရာမွာ ျမတ္စြာဘုရား ဓမၼစၾကာတရား ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့တယ္လို႔ ႏွလံုးသြင္း အာ႐ံုျပဳၿပီး၊ ေစတီေတာ္ အုတ္ျမစ္ခံုေရွ႕မွာ ဘုရားဖူးမ်ား စုေပါင္းကာ ဓမၼစကၠပ၀တၱနသုတ္ကို ႐ြတ္ဖတ္ ပူေဇာ္ၾကပါတယ္။

စိတ္ကူးျဖင့္ ျပန္လည္ပံုေဖာ္ထားေသာ ဓမၼရာဇိကေစတီႏွင့္ မူလဂႏၶကုဋိ

မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းေတာ္ရာ


ဓမၼရာဇိကေစတီေတာ္ရဲ႕ အေရွ႕ေတာင္ဖက္ ကပ္လွ်က္မွာေတာ့ မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းေတာ္ရာေဟာင္း ရွိပါတယ္။ ျမတ္စြာဘုရား သီတင္းသံုးေတာ္မူစဥ္က မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းေနရာမွာ တိုးခ်ဲ႕တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ေက်ာင္းေတာ္ပါ။ ေပ-၆၀ ပတ္လည္ရွိၿပီး အေရွ႕ဖက္ မ်က္ႏွာျပဳထားတဲ့ အေဆာက္အအံုတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေက်ာင္းေတာ္ႀကီးရဲ႕ အေၾကာင္းကို တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ႐ႊန္က်န္က ေအာက္ပါအတိုင္း မွတ္တမ္း တင္ခဲ့ပါတယ္။ “ေက်ာင္းတိုက္ အုတ္တံတိုင္းအတြင္း၌ ေပ-၂၀၀ ျမင့္ေသာ ေက်ာင္းႀကီးရွိသည္။ အမိုးထက္တြင္ ေ႐ႊေရာင္ ဆီးျဖဴသီးပံု* ထြင္းထုထားသည္။ အေဆာက္အံု၏ အုတ္ျမစ္ႏွင့္ ေလွကားတို႔ကို ေက်ာက္သားပကတိျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။ ျပႆာဒ္ႏွင့္ နံရံကပ္ လိႈဏ္ဂူငယ္မ်ားကို အုတ္ျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္။ ေလးဖက္ေလးတန္တြင္ ရာခ်ီေသာ နံရံကပ္ လိႈဏ္ဂူငယ္ အတန္းေလးမ်ားရွိ၍ ထိုလိႈဏ္ဂူငယ္မ်ား အတြင္းတြင္ ေ႐ႊဆင္းတုတစ္ဆူစီ ရွိသည္။ ေက်ာင္းေတာ္ႀကီး၏ အလယ္တြင္ သက္ေတာ္ထင္ရွား ျမတ္စြာဘုရား၏ အ႐ြယ္ပမာဏရွိေသာ ဓမၼစၾကာတရား ေဟာေတာ္မူဟန္ ေၾကးဆင္းတု႐ုပ္ပြားေတာ္ တစ္ဆူ ရွိသည္”။

(မွတ္ခ်က္။ Samuel Beal ဘာသာျပန္တဲ့ ရဟန္းေတာ္႐ႊန္က်န္ရဲ႕ မွတ္တမ္း Buddhist Records of the Western World မွာ an-mo-lo ကို အမၺ (သရက္သီး) လို႔ ဘာသာျပန္ထားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အာမလက (ဆီးျဖဴသီး) ျဖစ္သင့္တယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ အိႏိၵယႏိုင္ငံက ေစတီပုထိုးေတြ၊ ဟိႏၵဴဘုရားေက်ာင္းေတြရဲ႕ ထိပ္မွာ တပ္ဆင္ေလ့ရွိတဲ့ ေက်ာက္ဘီး၀ိုင္းနဲ႔ ခပ္ဆင္ဆင္တူတဲ့ ခပ္ျပားျပား ဆီးျဖဴသီးပံု ဗိသုကာအစိတ္အပိုင္းကို အာမလက (Āmalaka) လို႔ေခၚပါတယ္။ မဟာေဗာဓိေစတီေတာ္မွာလည္း အာမလက ပါပါတယ္။ ျမန္မာဗိသုကာ ေ၀ါဟာရမွာေတာ့ ဖ႐ံုတံုးလို႔ ေခၚတာ ေတြ႔ဖူးပါတယ္။)

ျမန္မာဆရာေတာ္မ်ားက ဒီမူလဂႏၶကုဋိေက်ာင္းေတာ္ရာကို နႏၵိယေက်ာင္းေတာ္ရာလို႔ အစဥ္အဆက္ ယူဆသတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ျမတ္စြာဘုရား လက္ထက္က ရတနာသံုးပါးကို အလြန္ၾကည္ညိဳ ကိုင္း႐ိႈင္းတဲ့ နႏၵိယသူႂကြယ္က ဣသိပတန (မိဂဒါ၀ုန္) မဟာ၀ိဟာရ ေက်ာင္းတိုက္ႀကီးထဲမွာ ခန္းမေဆာင္ႀကီး ေလးခု၊ မုခ္ဦးအထြတ္ ေလးခုပါတဲ့ ေက်ာင္းေဆာင္ႀကီးကို ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္းခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဘုရားရွင္ရဲ႕ လက္ေတာ္ေပၚကို ေရစက္သြန္းခ်လိုက္တာနဲ႔ တၿပိဳင္နက္ တာ၀တႎသာနတ္ျပည္မွာ ဘံုဗိမာန္ေပါက္လာၿပီး၊အေခၽြအရံ နတ္သမီးေတြက နႏၵိယသူႂကြယ္ နတ္႐ြာစံမွာကို ေစာင့္ေနၾကရတယ္လုိ႔ ဓမၼပဒ အ႒ကထာက ဆိုပါတယ္။ “ေသဟဲ့ နႏၵိယ” ဆိုတဲ့ စကားက ဒီ၀တၳဳကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ေပၚလာတာပါ။ အခ်ိဳ႕ဧည့္လမ္းညႊန္ေတြက ဒီေက်ာင္းေတာ္ႀကီးက ဗုဒၶျမတ္စြာ ပထမ၀ါဆိုစဥ္က သီတင္းသံုးေတာ္မူခဲ့တဲ့ ေနရာလို႔ ေျပာဆိုတတ္ၾကပါတယ္။ တကယ္ကေတာ့ ျမတ္စြာဘုရား ရာဇၿဂိဳဟ္ျပည္ ေ၀ဠဳ၀န္ဥယ်ာဥ္မွာ သီတင္းသံုးေနစဥ္အခ်ိန္ကမွ စၿပီး ေက်ာင္း (၀ိဟာရ) အလွဴကို လက္ခံခြင့္ ျပဳခဲ့တာပါ။ အရင္ကေတာ့ ဘုရားနဲ႔ ရဟန္းေတာ္ေတြက သစ္ပင္ရင္း ၀ါးပင္ရင္းစတဲ့ ေနရာေတြမွာပဲ သီတင္းသံုး ေနခဲ့ၾကတာပါ။

အေသာကေက်ာက္စာတိုင္
အေသာကေက်ာက္တုိင္(from Wikipedia)

မူလဂႏၶကုဋိေက်ာင္းေတာ္ရာရဲ႕ အေနာက္ဖက္ နံေဘးမွာ ထိပ္ပိုင္းက်ိဳးေနတဲ့ အေသာကေက်ာက္စာတိုင္ ရွိပါတယ္။ ေက်ာက္စာတိုင္မွာ ျဗဟၼီအကၡရာနဲ႔ ေရးထိုးထားတဲ့စာက “သံဃာကို သင္းမခြဲရ။ ရဟန္း ေယာက္်ားျဖစ္ေစ၊ ရဟန္း မိန္းမျဖစ္ေစ သံဃာ သင္းခြဲသူအား ပိတ္ျဖဴအ၀တ္ ၀တ္ေစ၍ ေက်ာင္းတိုက္မွ ႏွင္ထုတ္မည္...” စသျဖင့္ အဓိပၸါယ္ရေၾကာင္း သိရပါတယ္။ မူလက အျမင့္ ေပ-၇၀ ေလာက္ရွိေပမယ့္ အခုေတြ႔ေနရတဲ့ တိုင္ေျခကေတာ့ ၇-ေပ ၈-ေပေလာက္ပဲ ျမင့္ပါတယ္။ မူလဂႏၶကုဋိေက်ာင္းေဆာင္ႀကီး ၿပိဳက်စဥ္က ေက်ာက္စာတိုင္ေပၚကို ပိက်တဲ့အတြက္ က်ိဳးသြားတာ ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ခန္႔မွန္းၾကပါတယ္။ ကံေကာင္းေထာက္မစြာ ဓမၼစၾကာလွည္းဘီးနဲ႔ ျခေသၤ့ေလးစီး အ႐ုပ္ပါတဲ့ ေက်ာက္စာတိုင္ ထိပ္ဖူးကေတာ့ မပ်က္စီးဘဲ က်န္ခဲ့ပါတယ္။ အေသာကေက်ာက္စာက ျခေသၤ့႐ုပ္ကို အိႏၵိယရဲ႕ ႏိုင္ငံေတာ္အမွတ္တံဆိပ္အျဖစ္ တေလးတစား အသံုးျပဳပါတယ္။ ဓမၼစၾကာလွည္းဘီးကိုလည္း ႏိုင္ငံေတာ္အလံမွာ ထည့္သြင္း အသံုးျပဳပါတယ္။ ေက်ာက္တိုင္ထိပ္ဖူးက ဆာရ္နာထ္ျပတိုက္ထဲကို ေျပာင္းေ႐ႊ႕ထားေၾကာင္း သိရပါတယ္။ ျပတိုက္ကိုေတာ့ မေရာက္ျဖစ္ခဲ့ပါဘူး။

အေသာကေက်ာက္တိုင္ ထိပ္ပိုင္း (from Wikipedia)


ဓမၼစၾကဇိနေက်ာင္း (ကုမာရေဒ၀ီေက်ာင္း)

ေျမာက္ဖက္ကို ဆက္ၿပီးသြားတဲ့အခါ ဓမၼစၾကဇိန ေက်ာင္းေတာ္ရာကို ေရာက္ပါတယ္။ ကဏၰကုဇၨမင္း (ကေနာ့ဂ်္ Kannauj) ေဂါ၀ိႏၵစႁႏၵရဲ႕ မိဖုရား ကုမာရေဒ၀ီက ခရစ္ႏွစ္ ၁၁၃၆-ခုမွာ တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ေက်ာင္းေတာ္ရာ ျဖစ္ပါတယ္။ တူးေဖာ္ရရွိတဲ့ ကုမာရေဒ၀ီေက်ာက္စာအရ ေရွးေခတ္ (အေသာကမင္းလက္ထက္ကလို႔ ယူဆရတဲ့) ဓမၼစၾကဇိန ႐ုပ္ဆင္းတုေတာ္ သီတင္းသုံးရန္ တည္ထားခဲ့တယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာနက ေက်ာင္းေဆာင္ အမွတ္ ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄ လို႔ ေရးထိုးထားတဲ့ ေက်ာင္းေဆာင္ ေလးေဆာင္က ဓမၼစၾကဇိန ေက်ာင္းတိုက္ အတြင္းမွာ ပါ၀င္ ပါတယ္။ ရဟန္းေတာ္ အမ်ားအျပား သီတင္းသံုးႏိုင္မယ့္ ေက်ာင္ႀကီးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ထူးျခားခ်က္အေနနဲ႔ ေက်ာင္းတိုက္၀င္းရဲ႕ အေနာက္ဖက္ျခမ္းမွာ ရွည္လ်ားတဲ့ ေျမေအာက္ဥမင္လမ္းတခုကို ေတြ႕ရပါတယ္။ ဘာရည္႐ြယ္ခ်က္နဲ႕ ေဆာက္ခဲ့တယ္ ဆိုတာကိုေတာ့ က်က်နန မသိရပါဘူး။ Bhattacharya ေရးတဲ့ The History of Sarnath or The Cradle of Buddhism စာအုပ္မွာေတာ့ အေနာက္ဖက္က ကန္တခုဆီကို ဆက္သြယ္ထားတဲ့ ေရႏႈတ္ေျမာင္းလို႔ ဆိုပါတယ္။ ျမန္မာ ဧည့္လမ္းညႊန္ေတြကေတာ့ ဘိကၡဳနီမေတြ ေရခ်ိဳးဆင္းတဲ့ လမ္းလို႔ ရွင္းျပေလ့ရွိပါတယ္။


ေက်ာင္းရဲ႕ ေျမာက္ဖက္မွာေတ့ သမင္နဲ႔ အျခားတိရစၧာန္ေတြကို ၿခံစည္း႐ိုးခတ္ ကာရံထားတဲ့ ေခတ္သစ္ မိဂဒါ၀ုန္ေတာ ရွိပါတယ္။ သမင္ေတြကို အစာေႂကြးလို႔ ရပါတယ္။ ၁၀-ဧကေလာက္ရွိၿပီး ဗုဒၶသာသနာ ၂၅၀၀-ျပည့္အထိမ္းအမွတ္နဲ႔ စတင္ဖြင့္လွစ္ခဲ့ေၾကာင္း သိရပါတယ္။ မိဂဒါ၀ုန္ဥယ်ာဥ္က ေအးခ်မ္း သာယာတာေၾကာင့္ ဥယ်ာဥ္ထဲက ခံုတန္းလ်ားေလးေတြနဲ႔ ေစတီပ်က္၊ ေက်ာင္းပ်က္ေတြၾကားမွာ စံုတြဲေတြ အေတာ္မ်ားမ်ား လာေရာက္ အနားယူ အပန္းေျဖေနၾကတာကို သတိထားမိပါတယ္။


ပၪၥာယတနေစတီ

ဓမၼရာဇိကေစတီရဲ႕ အေရွ႕ဖက္နားေလာက္မွာ ဂုတၱေခတ္က တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ေစတီေဟာင္းတစ္ဆူ ရွိပါတယ္။ ေထာင့္ေလးေထာင့္မွာ စတုရန္းပံုေလးခု ထပ္ပါတဲ့အတြက္ အေျခ ၅-ခုပါတဲ့ ပၪၥာယတန (Panchaytan) ေစတီလို႔ ေခၚပါတယ္။ ေဖာင္းႂကြ႐ုပ္ပံုေတြ ထြင္းထုထားတဲ့ နီညိဳေရာင္ ေျမအုတ္ေတြနဲ႔ ေဆာက္ထားတာပါ။ ေစတီရဲ႕ ေအာက္ေျခပလႅင္ပဲ က်န္ပါေတာ့တယ္။ သံဆူးႀကိဳးကာရံထားၿပီး အမိုးလည္း မိုးထားပါတယ္။ ျမန္မာဆရာေတာ္မ်ားက ဒီေနရာဟာ ယသသတို႔သားကို ခၽြတ္ေတာ္မူခဲ့တဲ့ ေနရာလို႔ ယူဆၾကပါတယ္။

ယသသတို႔သားက ပၪၥ၀ဂၢီ ၅-ဦး ေနာက္မွာ ရဟႏၲာျဖစ္တဲ့ (ဗုဒၶျမတ္စြာ အပါအ၀င္ဆိုရင္) ၇-ဦးေျမာက္ ရဟႏၲာ ျဖစ္ပါတယ္။ ယသက အေလာင္းေတာ္ကို ဃနာႏို႕ဆြမ္းလွဴခဲ့တဲ့ သုဇာတာရဲ႕ သားပါ။ ယသသတုိ႔သားရဲ႕ ဖခင္ကလည္း သရဏဂံု ၃-ပါးလံုးတည္တဲ့ ဥပါသကာေတြထဲမွာ ပထမဆံုး ပုဂၢိဳလ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့ အရွင္ယသရဲ႕ လူ့ဘ၀က မိတ္ေဆြအေပါင္းသင္းေတြပါ ရဟန္းျပဳၾကၿပီး ရဟႏၲာ ၆၁-ပါး ျဖစ္လာပါတယ္။ မိဂဒါ၀ုန္မွာ သီတင္းသံုးေနၾကရင္း ၀ါကၽြတ္တဲ့အခါမွာေတာ့ ဗုဒၶက ရဟန္းေတာ္ေတြကို ေဒသအသီးသီးကို လွည့္လည္ၿပီး သာသနာျပဳၾကဖို႔ ေစလႊတ္ေတာ္မူပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မိဂဒါ၀ုန္က ဗုဒၶသာသနာ စတင္ရာလို႔ ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။
ရဟန္းတို႔ ေလာကကို အစဥ္သနား ေစာင့္ေရွာက္ေသာအားျဖင့္ နတ္လူတို႔၏ အက်ိဳးစီးပြားငွာ ေဒသစာရီ လွည့္လည္ၾကကုန္ေလာ့။ တစ္ခရီးတြင္ ႏွစ္ပါး မသြားၾကကုန္လင့္။ […] တရားကို ေဟာၾကကုန္ေလာ့။ […] ျမတ္ေသာအက်င့္ကို ျပၾကကုန္ေလာ့။ ငါလည္း ဥ႐ုေ၀လာေတာ ေသနာနိဂံုးသို႔ တရားေဟာရန္ သြားေပအံ့။ (၀ိနည္းမဟာ၀ါ၊ မာရကထာ)


ဓေမၼခေစတီ
ဓမၼရာဇိကေစတီရဲ႕ အေရွ႕ဖက္ ကိုက္-၁၅၀ ေလာက္ အကြာမွာ ဓေမၼခေစတီ ရွိပါတယ္။ အျမင့္ ၁၀၄-ေပခန္႔ရွိၿပီး ေအာက္ေျခ အခ်င္း ၉၃-ေပ ခန္႔ ရွိပါတယ္။ ေစတီေတာ္ပတ္လည္မွာ ဂုတၱေခတ္လက္ရာ ပန္းခက္ ပန္းႏြယ္ေတြ၊ အာရိယန္ေတြရဲ႕ အထိမ္းအမွတ္ျဖစ္တဲ့ စၾကာပံု (Swatika)၊ ငွက္ပံု စတာေတြနဲ႔ အလွဆင္ထားပါတယ္။ အရပ္ရွစ္မ်က္ႏွာမွာ နံရံကပ္ လိႈဏ္ဂူငယ္ေလးေတြ ရွိပါတယ္။ ေအာက္ေျခမွာ သံေဘာင္ေတြနဲ႔ အခိုင္အမာတုတ္ထားတဲ့ ေက်ာက္တံုးႀကီးေတြနဲ႔ တည္ေဆာက္ထားတဲ့အတြက္ အလြယ္တကူဖ်က္ဆီးလို႔ မရဘဲ က်န္ခဲ့တာ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဓေမၼခဆိုတဲ့ အမည္က “ဓမၼ ေဒသက” ဆိုတဲ့ပုဒ္ကို အက်ဥ္းခ်ံဳးထားတဲ့ အမည္လို႔ ေက်ာက္စာ၀န္ ကန္နင္ဟန္က ယူဆပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း “ဓမၼစကၠ” ကေန အေခၚ ေ႐ြ႕ေလွ်ာလာတယ္လို႔ ယူဆၾကပါတယ္။ ၁၀၂၆-ခုႏွစ္က ေရးထိုးထားတဲ့ မဟိပါလမင္းရဲ႕ ေက်ာက္စာအရ ဒီေစတီကို “ဓမၼစကၠေစတီ” လို႔ ရည္ညႊန္းထားလို႔ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ေက်ာက္စာ၀န္ ကန္နင္ဟန္က ဓမၼစၾကာေဟာတဲ့ေနရာ အထိမ္းအမွတ္ေစတီ ျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ အရင္က ယူဆခဲ့တဲ့အတြက္ အလယ္အူတိုင္ကေန တူးၿပီး အေထာက္အထား ရွာခဲ့ပါေသးတယ္။ “ေယ ဓမၼာ ေဟတုပၸဘ၀ါ” အစခ်ီတဲ့ ဂါထာကို ျဗဟၼီအကၡရာနဲ႔ ၆-ရာစု ၇-ရာစုေလာက္က ေရးထိုးထားတဲ့ ေက်ာက္ျပား တခ်ပ္ကို ေတြ႕ရတယ္။ ေနာက္ဆက္တူးေတာ့ ေမာရိယေခတ္က အုတ္ေတြကို ေတြ႕ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဓမၼစၾကာေဟာတဲ့ေနရာလို႔ အေထာက္အထားမရခဲ့ေပမယ့္ အေတာ္ေလး ေရွးက်တဲ့ ေစတီတဆူျဖစ္တယ္ လို႔ေတာ့ သက္ေသျပႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း တ႐ုတ္ဘုရားဖူး ရဟန္းေတာ္ေတြရဲ႕ မွတ္တမ္းမွာပါတဲ့ ေမေတၱယ် ဘုရားအေလာင္းကို ဗ်ာဒိတ္ေပးခဲ့ေနရာ အထိမ္းအမွတ္ ေစတီလို႔ ဆိုၾကပါေသးတယ္။ ျမန္မာဆရာေတာ္မ်ားကေတာ့ ဒီေနရာဟာ အနတၱလကၡဏာသုတ္ ေဟာၾကားေနရာျဖစ္တယ္လို႔ ယူဆၾကပါတယ္။ ဘုရားဖူးေတြက စုေပါင္းၿပီး အနတၱလကၡဏာသုတ္ ႐ြတ္ဖတ္ ပူေဇာ္ျခင္း၊ တရားထိုင္ျခင္းမ်ား ျပဳၾကပါတယ္။


(၁) ပထမဆံုး တရားဦး ဓမၼစၾကာနဲ႔ အနတၱလကၡဏာသုတ္တို႔ ေဟာၾကားေတာ္မူရာ
(၂) သံဃာရတနာ စတင္ေပၚထြန္းေတာ္မူရာ
(၃) ပထမဆံုး သရဏဂံုတည္သူ ဥပါသကာ စတင္ေပၚေပါက္ရာ
(၄) ျမတ္စြာဘုရားရွင္ ပထမဆံုး ၀ါဆိုေတာ္မူရာ
(၅) ပထမဆံုး သာသနာျပဳခရီး စတင္ရာ

အဲဒီေနာက္မွာမွာေတာ့ အထက္ပါ ၀ိေသသဂုဏ္ထူးေတြနဲ႔ ျပည့္စံုေနတဲ့ ေျမျမတ္မဟာ မိဂဒါ၀ုန္ဥယ်ာဥ္ကေန ျပန္ထြက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ၂-နာရီေလာက္ အခ်ိန္အတြင္း ေနရာအေတာ္မ်ားမ်ားကို ဖူးေျမာ္ ေလ့လာရတာဆိုေတာ့ တေနရာစီအတြက္ ရတဲ့အခ်ိန္က အလြန္နည္း ပါတယ္။ ဘယ္ေနရာေတြ ေရာက္ခဲ့တယ္ဆိုတာကိုေတာင္ အကုန္မွတ္မိဖို႔ ခက္ပါတယ္။ သြားရင္းလာရင္း ႐ိုက္ထားတဲ့ ဓာတ္ပံုေတြနဲ႔ စာအုပ္တခ်ိဳ႕ကို ျပန္ဖတ္မွ အစီအစဥ္တက် မွတ္မိပါေတာ့တယ္။

ေခတ္သစ္ မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းတိုက္ (မဟာေဗာဓိအသင္း)
ေခတ္သစ္ မူလဂႏၶကုဋိေက်ာင္းတိုက္ (from Wikipedia)
ေခတ္သစ္မူလဂႏၶကုဋိေက်ာင္းမွ ဆင္းတုေတာ္
မဟာေဗာဓိအသင္းက တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းတိုက္က မိဂဒါ၀ုန္ဥယ်ာဥ္၀င္းရဲ႕ အျပင္ဖက္မွာ ရွိပါတယ္။ ၁၉၃၁-ခုႏွစ္မွာ အနာဂါရိကဓမၼပါလ ဦးေဆာင္မႈနဲ႔ တည္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ရံပံုေငြအမ်ားစုကို ဟာ၀ိုင္ရီက အမ်ိဳးသမီး ေမရီ အဲလိဇဘက္ ေဖာ္စတာ (Mrs. Mary Elizabeth Foster) က ထည့္၀င္ လွဴဒါန္းခဲ့ပါတယ္။ (ဒီေန႔ေခတ္ ပါကစၥတန္မွာရွိတဲ့) တကၠသိလာနဲ႔ (အိႏၵိယႏိုင္ငံေတာင္ပိုင္းမွာ ရွိတဲ့) နာဂဇၩဳနေကာ႑အရပ္တို႔မွ တူးေဖာ္ရရွိတဲ့ ဓာတ္ေတာ္ေတြကို အိႏၵိယဘုရင္ခံ ေလာ့ဒ္အာ၀င္ (Lord Irwin) က မဟာေဗာဓိအသင္းကို လွဴခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ ဓာတ္ေတာ္ေတြကို ဒီမူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းတိုက္ ဗုဒၶ႐ုပ္ပြားေတာ္ရဲ႕ေအာက္ေျခမွာ ရွိတဲ့ အခန္းထဲမွာ ပူေဇာ္ထားေၾကာင္း သိရပါတယ္။ ဓာတ္ေတာ္ၾကဳတ္ အလွဴရွင္က ျမန္မာႏိုင္ငံက ေဒၚဂြမ္းက လွူခဲ့တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေက်ာင္းတိုက္ရဲ႕ အေရွ႕ဖက္မွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေခါင္းေလာင္းနဲ႔ ျမန္မာလက္ရာ ပၪၥ၀ဂၢီ ၅-ဦးအား ဓမၼစၾကာတရားေဟာဟန္ ႐ုပ္ပြားဆင္းတုေတာ္ ရွိပါတယ္။ ဆင္းတုေတာ္ အေနာက္က ေဗာဓိပင္က သီရိလကၤာႏိုင္ငံ အႏုရာဓပူရၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ ေဗာဓိပင္ကေန မ်ိဳးပြားထားတဲ့ အပင္လို႔ သိရပါတယ္။ ဓမၼစကၠပ၀တၱနသုတၱန္ကို ျမန္မာ၊ အဂၤလိ္ပ္၊ ေဒ၀နာဂရီ၊ တ႐ုတ္၊ ဂ်ပန္စတဲ့ ဘာသာစကား အသီးသီးနဲ႔ ေရးထိုးထားတာကိုလည္း ေတြ႔ခဲ့ရပါတယ္။


မူလဂႏၶကုဋိ ေက်ာင္းတိုက္အထြက္မွာ ဆာရီနဲ႔ လက္ေဆာင္ပစၥည္း အေရာင္းဆိုင္တခ်ိဳ႕က လက္ကမ္းေၾကာ္ညာေတြ ေ၀ပါတယ္။ မိဂဒါ၀ုန္ ဘုရားဖူးအစီအစဥ္ ၿပီးၿပီဆိုေတာ့ လက္ေဆာင္ ပစၥည္း ၀ယ္ဖို႔ အခ်ိန္ေပးပါတယ္။ ဘုရားဖူးအဖြဲ႕ကို ပို႔ေပးတဲ့ ဆာရီဆိုင္တန္းကေတာ့ မိဂဒါ၀ုန္ ျမန္မာေက်ာင္း ရွိတဲ့ လမ္းပါ။ ဆိုင္တိုင္း လိုလိုက ျမန္မာျပည္ေတာ္ျပန္ ကုလားေတြ ဖြင့္ထားတာမို႔ ျမန္မာစကားကို လည္လည္၀ယ္၀ယ္ ေျပာႏိုင္က်ပါတယ္။ ေစ်း၀ယ္ၿပီး တေန႔တာ ကုန္ဆံုးသြားေတာ့ ဗာရာဏသီ ဘူတာ႐ံုႀကီးနားက ေဆး၀ကၤပါေက်ာင္းကို သြားၿပီး တည္းခိုၾကပါတယ္။

2 comments:

Thu said...

Comprehensive guide with interesting backgrounds, that learn "Hisory Recycling" as 11th century events and current affairs in homeland, however, wish reconciliation process develope with open mind of both sides. Thank You !

နတၳိ said...

ဣသိပတနဆိုတဲ့ ေဓါဟာရက တစ္မ်ိဳးေလးပဲ။ ဣသိနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ နာမည္ေတြထဲမွွာ ဒါေလးကလဲ မွတ္သားစရာ။