Thursday, January 8, 2009

နိကာယ္ ၅-ရပ္အား စနစ္တက် ေလ့လာျခင္း (၂)

နိကာယ္ ၅-ရပ္၏ ေနာက္ဆံုးပန္းတိုင္သည္ ၀ိမုတၱိရသေခၚ ဒုကၡခပ္သိမ္း ခ်ဳပ္ၿငိမ္းသည့္ နိဗၺာန္ခ်မ္းသာျဖစ္သည္။ နိကာယ္ ၅-ရပ္အား အက်ဥ္းၿခံဳးလိုက္ပါက အရိယသစၥာ (ျမတ္ေသာ အမွန္တရား) ေလးပါးကို ရသည္။ အနာသိမွ ေဆးရွိသည္ဟူေသာ စကားအတိုင္း အနာေရာဂါကို ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသေပးမည့္ သမားေတာ္သည္ အနာေရာဂါ၏ လကၡဏာကို သိသည္။ အနာေရာဂါ၏ ျဖစ္ေၾကာင္း ေရာဂါဇစ္ျမစ္ကို သိသည္။ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသႏိုင္သည္ကို သိသည္။ ေဆးႏွင့္ ကုထံုးကိုလည္း သိသည္။ ထို႔အတူပင္ ဒုကၡခပ္သိမ္း ခ်ဳပ္ၿငိမ္းေအာင္ ကုသမည့္ သမားေတာ္သည္လည္း ဒုကၡ, ဒုကၡျဖစ္ေပၚျခင္း (သမုဒယ), ဒုကၡခ်ဳပ္ၿငိမ္းျခင္း (နိေရာဓ), ဒုကၡခ်ဳပ္ၿငိမ္းျခင္းသို႔ ေရာက္ေစမည့္ အက်င့္လမ္း (မဂၢ) တို႔ကို သိရသည္။ ဤကား အရိယသစၥာေလးပါး ျဖစ္၏။ ေရာဂါကုသရာတြင္ ေရာဂါသည္သည္ မိမိတြင္ေရာဂါရွိေၾကာင္းသိ၍ ကုသလိုစိတ္ ရွိရန္သာလိုသည္။ ေရာဂါဇစ္ျမစ္ႏွင့္ ေဆး, ကုထံုးတို႔ကိုသိရန္မွာ သမားေတာ္၏ တာ၀န္ျဖစ္သည္။ ဒုကၡကို ကုစားမည့္သူသည္ကား သစၥာေလးပါးကို ကိုယ္တိုင္ သိရွိ၍ ကိုယ္တိုင္ ကုသရန္ လိုအပ္ေလသည္။ နိကာယ္ငါးရပ္သည္ကား ဗုဒၶၫႊန္ၾကားခဲ့ေသာ ေဆးက်မ္းႀကီး ျဖစ္၏။ နိကာယ္ငါးရပ္သည္ ေရာဂါကုထံုး ေဆးက်မ္းႀကီးသာ မဟုတ္ေသး။ ေရာဂါရွိသူတို႔အား မိမိတို႔၏ ေရာဂါကို ရိပ္စားမိေစရန္၊ ေရာဂါ၏ ဆိုးက်ိဳးအျပစ္တို႔ကို သိရွိနားလည္ေစရန္ ျပသကာ အခ်ိန္မီ ကုစားႏိုင္ၾကေစရန္ ပညာေပးေသာ က်န္းမာေရး ပညာေပးက်မ္းလည္းျဖစ္၏။

ထို႔ေၾကာင့္ပင္ ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရားသည္ တရားဦးဓမၼစၾကာေဒသနာတြင္ အရိယသစၥာေလးပါးအား ေဟာၾကားခဲ့သည္။

(၁) ဣဒံ ေခါ ပန, ဘိကၡေ၀, ဒုကၡံ အရိယသစၥံ – ဇာတိပိ ဒုကၡာ, ဇရာပိ ဒုကၡာ, ဗ်ာဓိပိ ဒုေကၡာ, မရဏံပိ ဒုကၡံ, အပၸိေယဟိ သမၸေယာေဂါ ဒုေကၡာ, ပိေယဟိ ၀ိပၸေယာေဂါ ဒုေကၡာ, ယံပိစၧံ န လဘတိ တံ ပိ ဒုကၡံ, သံခိေတၱန ပၪၥဳပါဒါနကၡႏၲာ ဒုကၡာ။

ေမြးဖြားျခင္း (ဇာတိ), အိုျခင္း (ဇရာ), နာျခင္း(ဗ်ာဓိ), ေသျခင္း (မရဏ), မႏွစ္သက္ေသာသူ, မႏွစ္သက္ေသာအရာတို႔ႏွင့္ ႀကံဳေတြ႔ရျခင္း (အပၸိေယဟိ သမၸေယာေဂါ), ႏွစ္သက္ေသာသူ, ႏွစ္သက္ေသာအရာတို႔ႏွင့္ ကြဲကြာရျခင္း (ပိေယဟိ ၀ိပၸေယာေဂါ), လိုခ်င္သည္တို႔ကို မရျခင္း (ဣစၧိတာလာဘ) တုိ႔သည္ ဒုကၡမ်ား ျဖစ္သည္။ စိတ္မခ်မ္းသာျခင္း, စိတ္ဆင္းရဲျခင္း, ထိတ္လန္႔ျခင္း, စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း, ငိုေႂကြးျခင္းတို႔ကို ‘ဒုကၡ’ ဟုေခၚသည္။ အက်ဥ္းခ်ဳပ္အားျဖင့္ဆိုက ဥပါဒါနကၡႏၶာ ၅-ပါးတို႔သည္ ‘ဒုကၡ’ ျဖစ္သည္ဟု ဓမၼစၾကာေဒသနာတြင္ ေဟာၾကားထား၏။

‘ခႏၶာ’ဟူေသာ ပါဠိေ၀ါဟာရသည္ ‘အေပါင္းအစု, အစုအေ၀း’ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ Aggregates ဟု အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ေလ့ရွိသည္။ ျမန္မာ အသံုးအႏႈန္းတြင္ ‘ခႏၶာ’အား ‘ကိုယ္’ဟူေသာ ေ၀ါဟာရႏွင့္တြဲဖက္၍ ‘ခႏၶာကိုယ္’ဟုသံုးစြဲသည့္ ကာယ (Body) ဟူေသာ အဓိပၸါယ္မ်ိဳး မဟုတ္။ ‘ခႏၶာ’သည္ အာ႐ံုတုိ႔အား ေတြ႔ႀကံဳခံစားခိုက္တြင္ ျဖစ္ပ်က္ေနေသာ တရားမ်ားကို ဆိုလိုသည္။ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနေသာ တရားမ်ားကို ဆိုလိုသည္။ အာ႐ံုသိမႈအေတြ႔အႀကံဳ (experience) အား ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာၾကည့္ပါက အုပ္စုငါးစု ပါ၀င္ပတ္သက္ေနသည္။ ယင္း အုပ္စု ငါးစု, အစုအေပါင္း ငါးပါးအား ခႏၶာငါးပါး (ပၪၥ + ခႏၶာ = ပၪၥကၡႏၶာ) ဟုေခၚသည္။

စံပယ္ပန္းတစ္ပြင့္အား ျမင္ေသာအခါ အဆင္းအာ႐ံုကို သိျခင္းဟူေသာ သိမႈ၀ိညာဏ္ (consciousness) ျဖစ္သည္။ စံပယ္ပန္းဟု အမွတ္ျပဳ၍ သိေသာ သညာ (perception) ျဖစ္သည္။ သာယာေသာ ခံစားမႈ ေ၀ဒနာ (feeling) ျဖစ္သည္။ ထိုအာ႐ံု, မ်က္စိအၾကည္ႏွင့္ သိစိတ္၀ိညာဏ္တို႔ ထိေတြ႔ျခင္းဟူေသာ ဖႆ (contact) ျဖစ္သည္။ အျခားအာ႐ံုမ်ားအား အာ႐ံုမျပဳပဲ စံပယ္ပန္းအား အာ႐ံုျပဳျခင္းဟူေသာ မနသိကာရ (attention) ျဖစ္သည္။ သိျခင္း, မွတ္သိျခင္း, ခံစားျခင္း, ထိေတြ႔ျခင္းစေသာတရားတို႔အား သိေစ, မွတ္သိေစ, ခံစားေစ, ထိေတြ႔ေစရန္ ေစ့ေဆာ္ေပးေသာ ေစတနာ (intention) လည္း ျဖစ္သည္။ ဤဖႆ, မနသိကာရ, ေစတနာစေသာ ျပဳျပင္စီရင္တတ္ေသာ သခၤါရတရားမ်ား (mental formations) ဟုေခၚသည္။ အဆင္းအာ႐ံုႏွင့္ မ်က္စိအၾကည္ဟူေသာ ႐ုပ္တရားမ်ားလည္း ျဖစ္သည္။ စံပယ္ပန္းတစ္ပြင့္အား ျမင္ေသာ အာ႐ံုအေတြ႔အႀကံဳတြင္ ဤနည္းအားျဖင့္ ႐ုပ္, ေ၀ဒနာ, သညာ, သခၤါရာ, ၀ိညာဏ္ဟူေသာ ခႏၶာငါးပါးျဖစ္ေပၚသည္။

“အတိတ္, အနာဂတ္, ပစၥဳပၸန္, အတြင္း, အျပင္, အၾကမ္း, အႏု, အယုတ္, အျမတ္, အေ၀း, အနီး…အလံုးစံုေသာ” အာ႐ံုအေတြ႔အႀကံဳမ်ားမွ ႐ုပ္တရားအားလံုးအား စုေပါင္း၍ ႐ုပ္အစုေ၀း (႐ူပကၡႏၶာ) ဟုေခၚသည္။ ခံစားမႈအားလံုးအား ခံစားမႈအစုအေ၀း (ေ၀ဒနာကၡႏၶာ)ဟုေခၚသည္။ မွတ္သားမႈ အားလံုးအား မွတ္သားမႈအစုအေ၀း (သညာကၡႏၶာ)၊ ျပဳျပင္စီရင္မႈ အားလံုးအား ျပဳျပင္စီရင္မႈအစုအေ၀း (သခၤါရကၡႏၶာ)၊ အာ႐ံုသိမႈ အားလံုးအား သိမႈအစုအေ၀း (၀ိညာဏကၡႏၶာ)ဟု ေခၚသည္။

ထို ခႏၶာငါးပါးမွ တစ္ပါးပါးကိုျဖစ္ေစ, အားလံုးကိုျဖစ္ေစ ပုထုဇဥ္က ‘ငါ’ဟု မွတ္ယူထားသည္။ ‘ငါ့ဟာ’ဟု မွတ္ယူထားသည္။ သာမန္မွ် မွတ္ယူျခင္းမ်ိဳးမဟုတ္။ ဖားကို ေႁမြဖမ္းသကဲ့သို႔ မလႊတ္တမ္း ဆုပ္ကိုင္ထားျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္သည္။ ယင္းကို “စြဲလမ္းျခင္း” (ဥပါဒါန) ဟုေခၚသည္။ ဥပါဒါန္ျဖင့္ စြဲလမ္းေသာ ခႏၶာငါးပါးအား ပၪၥဳပါဒါနကၡႏၶာ (ပၪၥ + ဥပါဒါန + ခႏၶာ) ဟုေခၚသည္။ သခၤါရတရားဟူသမွ်တို႔သည္ မၿမဲ။ မိမိက “ငါ, ငါ့ဟာ”ဟု စြဲလမ္းမွတ္ယူထားေသာ အရာတို႔ မၿမဲ, ပ်က္စီး, ေဖာက္ျပန္ေသာအခါ၊ စိတ္ပ်က္ျခင္း, ထိတ္လန္႔ျခင္း, စိတ္ပူပန္ျခင္း, စိတ္ဆင္းရဲျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။ ဤသည္ကိုပင္ ဓမၼစၾကာေဒနာတြင္ “သံခိေတၱန ပၪၥဳပါဒါနကၡႏၶာ ဒုကၡာ- အက်ဥ္းအားျဖင့္ စြဲလမ္းရာ ခႏၶာငါးပါးသည္ ဒုကၡျဖစ္၏” ဟုေဟာၾကားထားျခင္း ျဖစ္သည္။

“ဒုကၡသည္ စြဲလမ္းရာ ခႏၶာငါးပါးျဖစ္သည္”ဟုသိျခင္းသည္ ပထမအရိယသစၥာျဖစ္ေသာ ဒုကၡသစၥာကို သိျခင္းျဖစ္၏။

*****
စာၫႊန္း
၁။ သံ-၅-၁၀၈၁-သစၥသံယုတ္-ဓမၼစကၠပ၀တၱနသုတ္
၂။ သံ-၃-၇-ခႏၶသံယုတ္-နကုလပိတု၀ဂ္-ဥပဒါနပရိတႆနာသုတ္
၃။ မ-၃-၈၆၊ေဒ၀ဒဟ၀ဂ္-မဟာပုဏၰမသုတ္
၄။ မ-၁-၃၀၆၊ ၾသပမၼ၀ဂ္-မဟာဟတၳိပေဒါပမသုတ္

2 comments:

nlt said...

First of all let me say this is a fantastic article. I've just started trying to understand the basics and I find this perfectly pieced as intended to be.

I just find it to be a little confusing on the following though.
"ဤဖႆ, မနသိကာရ, ေစတနာစေသာ ျပဳျပင္စီရင္တတ္ေသာ သခၤါရတရားမ်ား (mental formations) ဟုေခၚသည္။ အဆင္းအာ႐ံုႏွင့္ မ်က္စိအၾကည္ဟူေသာ ႐ုပ္တရားမ်ားလည္း ျဖစ္သည္။ စံပယ္ပန္းတစ္ပြင့္အား ျမင္ေသာ အာ႐ံုအေတြ႔အႀကံဳတြင္ ဤနည္းအားျဖင့္ ႐ုပ္, ေ၀ဒနာ, သညာ, သခၤါရာ, ၀ိညာဏ္ဟူေသာ ခႏၶာငါးပါးျဖစ္ေပၚသည္။"

Last of all- what is နိကာယ္ - or was I just not paying attention? :-)
Thank you so much and hope to read beyond part 3.

sonata-cantata said...

နိကာယ္ဆိုတာ ျမတ္စြာဘုရားေဟာၾကားထားတဲ့ တရားအစုအေ၀း (collections of Buddha’s teaching) ပါပဲ။ ပိဋကသံုးပံုလို႔ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။ “နိကာယ္ငါးရပ္ မိတ္ဆက္” http://sonata-cantata.blogspot.com/2008/11/blog-post_15.html မွာလည္း ဖတ္ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္အပိုင္းမွာ ႐ႈပ္သြားလဲဆိုတာ မေသခ်ာလို႔ “ခႏၶာငါးပါးျဖစ္ေပၚပံု”ပဲ ကိုျပန္ၿပီး ရွင္းျပပါရေစ။ ခႏၶာငါးပါးဆိုတာ ျမင္ျခင္း, ၾကားျခင္း, နံျခင္း စတဲ့ အာ႐ံုသိမႈေတြျဖစ္ခိုက္မွာ ျဖစ္ေပၚေန, ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတဲ့ တရားေတြကို ေခၚတာပါ။ ဥပမာ ျမင္ျခင္းလို႔ဆိုရင္ မ်က္စိအၾကည္ဆိုတဲ့ Sense organ ရွိရပါတယ္ (ျပတင္း,တံခါး - ဒြါရလို႔လည္း ေခၚပါတယ္)။ ျမင္စရာ အဆင္းအာ႐ံုရွိရပါတယ္။ ဒါေတြက ႐ုပ္တရားေတြပါ။ မ်က္စိအၾကည္ကိုမွီၿပီး အျပင္က အဆင္းအာ႐ံု visual object (ဥပမာ စံပယ္ပန္းတစ္ပြင့္ရဲ့ အဆင္း) ကို ျမင္တဲ့ အသိစိတ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ အာ႐ံုသိစိတ္ကို ‘၀ိညာဏ’ consciousness လို႔ေခၚပါတယ္။

သိစိတ္ဟာ သူဟာသူ ျဖစ္တည္ႏိုင္စြမ္းမရွိပါဘူး။ အာ႐ံုကို သိမႈအျဖစ္သာ ျဖစ္ၾကရပါတယ္။ ျမင္သိစိတ္, ၾကားသိစိတ္, … ေတြးႀကံသိစိတ္လို႔ အာ႐ံုသိမႈအျဖစ္သာ ၀ိညာဏ္ျဖစ္ပါတယ္။ ၀ိညာဏ္ဟာ အာ႐ံုနဲ႔ ဒြါရေပၚမွာတင္ တည္ေနတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အာ႐ံုေ႐ြးခ်ယ္မႈသေဘာေပၚမွာလည္း တည္ပါတယ္။ ဥပမာ ပန္းဥယ်ာဥ္ထဲမွာ ပန္းေတြအမ်ားႀကီးရွိတဲ့အနက္ ႏွင္းဆီ, ကန္႔ေကာ္စတဲ့ ပန္းေတြကို မၾကည့္ပဲ စံပယ္ပန္းကို ေ႐ြးၾကည့္လိုက္လို႔ ‘စံပယ္ပန္းကိုျမင္ျခင္း’ ဆိုတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီသေဘာကို ျမန္မာလို အာ႐ံုျပဳတယ္, ႏွလံုးသြင္းတယ္ စသျဖင့္ ေခၚေလ့ရွိပါတယ္။ ပါဠိလိုေတာ့ ‘မနသိကာရ’လို႔ေခၚပါတယ္။

အာ႐ံု, ဒြါရ, ၀ိညာဏ္ဆိုတဲ့ သံုးခု ေပါင္းဆံုမိျခင္းဟာ အာ႐ံုအေတြ႔အႀကံဳျဖစ္မႈရဲ့ အေျခခံသေဘာပါပဲ။ ဒီလိုေပါင္းဆံုမိျခင္းကို ပါဠိလို ‘ဖႆ’ လို႔ေခၚပါတယ္။ တိုက္႐ိုက္ ဘာသာျပန္ရင္ ထိေတြ႔ျခင္း (contact) လို႔အဓိပၸါယ္ရ ပါတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ “သိစိတ္သည္ ဒြါရမွတဆင့္ ျပင္ပအာ႐ံုကို ထိေတြ႔ျခင္း”လို႔ နားလည္ႏိုင္ပါတယ္။ ဖႆဟာ foundation of experience ပါ။ ဖႆကိုမွီၿပီးမွ အာ႐ံုကို ဒါဟာ စံပယ္ပန္းပဲလို႔ သိမွတ္ႏိုင္တဲ့ သညာ (perception) ျဖစ္ပါတယ္။ ဖႆကိုမွီၿပီးမွ ၾကည္ႏူးသာယာမႈဆိုတဲ့ ခံစားမႈ ေ၀ဒနာျဖစ္ပါတယ္။ ဖႆကိုမွီၿပီးမွ “ဘုရားတင္ဖို႔, ပန္ဖို႔, နမ္း႐ိႈက္ဖို႔ … ” စသျဖင့္ ႀကံ႐ြယ္မႈ, ေစ့ေဆာ္မႈ ‘ေစတနာ’ ျဖစ္ပါတယ္။ ‘ေစ့ေဆာ္’ ဆိုတဲ့စကားမွာ ေစ့စပ္ျခင္း, ေဆာ္ၾသျခင္းလို႔ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ coordination လို႔နားလည္ႏိုင္ပါတယ္။ ေစတနာေၾကာင့္ သညာကလည္း သညာအလုပ္, ေ၀ဒနာကလည္း ေ၀ဒနာအလုပ္, ၀ိညာဏ္ကလည္း ၀ိညာဏ္အလုပ္ကို လုပ္ေစႏိုင္သည္။ ေစတနာရဲ့ ႀကံ႐ြယ္မႈ (intention) သေဘာက အနာဂတ္ကို ေရွး႐ႈေနလို႔ ေနာင္မွာ ၀ိညာဏ္အသစ္ အာ႐ံုသိမႈအသစ္ေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ေစတနာက ေစ့ေဆာ္မႈ, ႀကံ႐ြယ္မႈေတြနဲ႔ ျပဳျပင္စီရင္ေပးေနတယ္လို႔လည္း (ပါဠိလို ‘သခၤါရ’) ေခၚေလ့ရွိပါတယ္။

ဒီလို ျမင္ခိုက္, ၾကားခိုက္, နံခိုက္… အာ႐ံုအေတြ႔ႀကံဳသိမႈ ျဖစ္ခိုက္မွာ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ တရားေတြကို ငါးစုခြဲၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ စံပယ္ပန္းတစ္ပြင့္ကို ျမင္ခိုက္မွာ
(၁) ႐ူပကၡႏၶာ - (စံပယ္ပန္း၏) အဆင္းအာ႐ံု ႏွင့္ မ်က္စိအၾကည္
(၂) ေ၀ဒနာကၡႏၶာ - ၾကည္ႏူးေသာခံစားမႈ
(၃) သညာကၡႏၶာ - (စံပယ္ပန္းဟု) မွတ္သိမႈ
(၄) သခၤါရကၡႏၶာ - ေစတနာ, ဖႆ, မနသိကာရ, ႏွင့္ အျခားေသာ ျပဳျပင္စီရင္သည့္ သေဘာမ်ား
(၅) ၀ိညာဏကၡႏၶာ - (စံပယ္ပန္း၏) အဆင္းအာ႐ံုကို ျမင္သိမႈ
ေတြျဖစ္ေပၚတာကို ခႏၶာငါးပါးျဖစ္ေပၚတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ရွင္းမွ ပိုၿပီး ႐ႈတ္သြားမလား။ ေမးတာတျခား ေျဖတာတျခားျဖစ္ေနမလားေတာ့ မသိပါ။