Thursday, May 30, 2019

ေလာကဇာတ္ခံု

"ေလာကဇာတ္ခံု" ဆိုသည့္ စကားရွိသည္။

အမ်ားအားျဖင့္ မိမိတို႔သည္ ေလာကဇာတ္ခံုတြင္ ဇာတ္ဆရာ အလိုက် ကျပေနရသည့္ ဇာတ္ေကာင္မ်ားဟု ယူဆထားၾကသည္။ ထိုဇာတ္ဆရာ ဆိုသူသည္ မည္သူနည္း။ အခ်ိဳ႕က ကံၾကမၼာ ဟုဆိုမည္။ အခ်ိဳ႕ကလည္း ထာရဝဘုရားသခင္ဟု ဆိုမည္။

အျခားအယူအဆ တစ္ခုလည္း ရွိပါေသးသည္။ ယင္းမွာ မိမိတို႔သည္ပင္ ဇာတ္ဆရာ ျဖစ္၍ မိမိအပါအဝင္ ေလာကႀကီးသည္ မိမိ ဖန္ဆင္း တည္ေဆာက္ထားသည့္ ဇာတ္လမ္း တစ္ပုဒ္ ျဖစ္သည္ဟူေသာ အယူ အဆျဖစ္သည္။ မိမိ ကရမည့္ ဇာတ္႐ုပ္ တစ္႐ုပ္ကို မိမိကိုယ္တိုင္ ေရြးခ်ယ္လိုက္သည္။ ဗဟိဒၶေလာကႏွင့္ ဆက္ဆံရေသာအခါတြင္ မိမိ၏ ဇာတ္႐ုပ္အလိုက္ မင္းသားေခါင္း ေဆာင္းသူက ေဆာင္းသည္။ ဘီလူးေခါင္း ေဆာင္းသူက ေဆာင္းသည္။ မိမိ ဇာတ္႐ုပ္ႏွင့္ လိုက္မည့္ ဇာတ္လမ္းႏွင့္ ဇာတ္ခံုကို ေရြးသည္။ ကိုယ့္ဇာတ္႐ုပ္ႏွင့္ မလိုက္မည့္ ဇာတ္လမ္းမ်ိဳး ဇာတ္ခံုမ်ိဳးကို မေ႐ြးလို။ အကယ္၍ ေရွာင္မရ ထိုသုိ႔ေသာ ဇာတ္ခံုမ်ိဳးတြင္ ကရလွ်င္ ကိုယ္က အံဝင္ခြင္က် ျဖစ္မေနတတ္။ အလြမ္းဇာတ္႐ုပ္ကို ေရြးခ်ယ္ထားမိသူက လူၾကမ္းဇာတ္ကို ကရလွ်င္ သိပ္ အဆင္မေျပ။ လူၾကမ္းမ်က္ႏွာဖံုး တပ္ထားသည့္တိုင္ ဓာတ္ခံ အလြမ္း႐ုပ္ကို ေဖ်ာက္၍ မရ။ ထို႔ေၾကာင့္ပင္ မိမိႏွင့္ လိုက္မည့့္ ဇာတ္ကို ကရန္၊ မိမိႏွင့္ အံဝင္မည့္ ေလာကဇာတ္ခံုကို ေရြးခ်ယ္လိုၾကသည္။ ဘယ္ဇာတ္ လာလာ က၍ မရႏိုင္ေတာ့ၿပီေလာ။ မရႏိုင္ဟု အလြယ္တကူ ေျဖေကာင္း ေျဖၾကပါလိမ့္မည္။

တခ်ိန္လံုး မ်က္ႏွာဖံုးႀကီးကို တပ္ထားရသည္မွာ စင္စစ္ ဝန္ေလးလြန္းလွသည္။ ကိုယ္တပ္ထားသည့္ မ်က္ႏွာဖံုးႏွင့္ မကိုက္ညီသည့္ ဇာတ္ခံုေပၚတြင္ ကျပရသည္က စိတ္ပင္ပန္းစရာ ျဖစ္သည္။ ကိုယ္ ေ႐ြးထားသည့္ ဇာတ္႐ုပ္ႏွင့္ လိုက္မည့္ ဇာတ္လမ္းမ်ိဳးကို ခ်ေပးဖို႔ ဇာတ္ဆရာ၏ မ်က္ႏွာသာရရန္ အားထုတ္ၾကရသည္..။ ဘုရားသခင္ထံပါးတြင္ ဝပ္စင္းဆုပန္ရသည္။ ကံၾကမၼာကို မ်က္ႏွာလုပ္ၾကရသည္။ အကယ္၍ ဇာတ္ဆရာသည္ ကံၾကမၼာ မဟုတ္၊ ဘုရားသခင္လည္း မဟုတ္၊ မိမိကိုယ္တိုင္သာ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုပါက ဘာေၾကာင့္ အျခား ဇာတ္႐ုပ္တခုကို မေျပာင္းႏိုင္ရပါသလဲ…။ ဘာေၾကာင့္ မ်က္ႏွာဖံုးႀကီးကို တပ္ထားရပါသလဲ …။

ဇာတ္ဆရာသည္ မိမိတို႔၏ အတြင္းမွ မိမိတို႔ကို ေန႔ညမလပ္ ခိုင္းေစ ေနသူ တစ္ဦးလည္း ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္ေနႏိုင္ပါသည္။ ထိုသူသည္ မိမိ ကိုယ္တိုင္ မဟုတ္ဘဲ၊ မိမိ အျဖစ္ ဟန္ေဆာင္ထားသည့္ ကပ္ပါးတေစၧ တစ္ေကာင္လည္း ျဖစ္ေနႏိုင္ပါေသးသည္။ မိမိ၏ စိတ္အယဥ္ကို ပူးကပ္ေနသည့္ ထိုတေစၧကို ေမာင္းႏွင္ ထုတ္လိုက္ႏိုင္ပါက မိမိသည္ မိမိ အျဖစ္ ဟန္ေဆာင္ထားျခင္း ကင္းသူ တဦး ျဖစ္လာႏိုင္ပါသည္။

ဘဝ တေလွ်ာက္လံုး တပ္ဆင္လာခဲ့ရသည့္ မ်က္ႏွာဖံုး၏ ဝန္ကို ခ်လိုက္ႏိုင္ျခင္းသည္ ေလာကဇာတ္ခံု၏ အေႏွာင္အဖြဲ႔မွ ႐ုန္းထြက္ လြန္ေျမာက္ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါလိမ့္မည္။


Ref: Pierre Grimes, Philosophical Midwifery: A New Paradigm for Understanding Human Problems and Its Validation. 
(Contemplation on Persona, Milieu and Pathologos ...)

Sunday, May 19, 2019

The Life of the Buddha – According to the Pali Canon

ဗုဒၶဝင္စာအုပ္မ်ားအား မွီျငမ္းကိုးကားသည့္ က်မ္းမ်ားေပၚတြင္ မူတည္၍ အၾကမ္းအားျဖင့္ သံုးမ်ိဳးခန္႔ ခြဲႏိုင္သည္။

(၁) က်မ္းရင္း ပါဠိေတာ္ (Canonical Texts) ကိုသာ မွီျငမ္း ေရးသားသည့္ စာအုပ္
(၂) က်မ္းရင္း ပါဠိေတာ္အျပင္ အ႒ကထာ၊ ဋီကာမ်ားကို မွီျငမ္း ေရးသားသည့္ စာအုပ္
(၃) သကၠတဘာသာျဖင့္ရွိသည့္ မဟာယာနက်မ္းမ်ားကို မွီျငမ္း ေရးသားသည့္ စာအုပ္

ဗုဒၶဝင္ စာအုပ္အမ်ားစုမွာ ဒုတိယအမ်ိဳးအစားတြင္ ပါဝင္သည္။

ဗုဒၶ၏ ဘဝျဖစ္ေတာ္စဥ္ကို ေရးသည့္ စာအုပ္မ်ားကို အၾကမ္းအားျဖင့္ “ဗုဒၶဝင္” ဟုသာ သံုးသြားပါမည္။ သို႔ေသာ္ အတိအက်အားျဖင့္ ဆိုရလွ်င္ “ဗုဒၶဝင္” သည္ “ဗုဒၶဝံသ” ပါဠိေတာ္ကို ေခၚေသာ အမည္ ျဖစ္သည္။ “ဝံသ” ဟူသည္ မ်ိဳးႏြယ္ အစဥ္အဆက္ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ “ဗုဒၶဝံသ” ပါဠိေတာ္သည္ သုေမဓာ ရွင္ရေသ့ဘဝျဖင့္ ဗ်ာဒိတ္ေတာ္ခံယူခဲ့သည့္ ဒီပကၤရာ ျမတ္စြာဘုရားမွသည္ ေဂါတမ ျမတ္စြာဘုရားတိုင္ ၂၅-ဆူေသာ ျမတ္စြာဘုရားရွင္တို႔၏ ျဖစ္ေတာ္စဥ္ အက်ဥ္းခ်ဳပ္မ်ားကို ေဟာၾကားထားသည့္ က်မ္းျဖစ္သည္။

ဗုဒၶဝင္ပါဠိေတာ္တြင္ ေဂါတမ ျမတ္စြာဘုရားရွင္၏ ျဖစ္ေတာ္စဥ္ကို “ငါ၏ ၿမိဳ႕သည္ ကပိလဝတၳဳ၊ ခမည္းေတာ္သည္ သုေဒၶါဒနမင္း၊ မယ္ေတာ္သည္ မာယာေဒဝီမည္၏” စသျဖင့္ ဂါထာ ၂၄ ပုဒ္ (စာမ်က္ႏွာ ၂-မ်က္ႏွာခန္႔) ျဖင့္သာ ခပ္က်ဥ္းက်ဥ္း ေဟာၾကားထားသည္။ အေသးစိတ္ အခ်က္လက္မ်ား မပါဝင္ေပ။ အရွင္ဗုဒၶဒတၳေရးသားသည့္ မဓုရတၳဝိလာသိနီ ေခၚ ဗုဒၶဝင္အ႒ကထာႏွင့္ အရွင္ဗုဒၶေဃာသ ေရးသားသည့္ ဇာတကအ႒ကထာနိဒါန္းတြင္ ေဂါတမဗုဒၶ ဘဝျဖစ္ေတာ္စဥ္မ်ားကို အက်ယ္ခ်ဲ႕ေရးသားထားသည္။

ေႏွာင္းေခတ္ ဗုဒၶဝင္စာအုပ္ အမ်ားစုမွာ ဗုဒၶဝင္အ႒ကထာႏွင့္ ဇာတကအ႒ကထာ နိဒါန္းတို႔ကို အေျခခံ၍ ေရးသားထားျခင္းျဖစ္သည္။ ၂၅-ဆူေသာ ဘုရားရွင္တို႔၏ မ်ိဳးႏြယ္အစဥ္ထက္ ေဂါတမဗုဒၶ ဘဝျဖစ္ေတာ္စဥ္ကို ဦးစားေပး၍ အက်ယ္ခ်ဲ႕၍ ေရးသားၾကသည္။ သို႔ေသာ္လည္း အလြယ္အားျဖင့္ ထိုထိုစာအုပ္မ်ားကို ဗုဒၶဝင္ဟုသာ ေခၚသြားပါမည္။ ျမန္မာျပည္တြင္ ထင္ရွားခဲ့သည့္ တထာဂတုပတၱိ၊ မာလာလကၤာရ၊ ဇိနတၳပကာသနီ၊ တထာဂတဥဒါနဒီပနီ စသည့္ ဗုဒၶဝင္က်မ္းမ်ားႏွင့္ မင္းကြန္း ဆရာေတာ္ဘုရား၏ မဟာဗုဒၶဝင္က်မ္းတို႔သည္ ဗုဒၶဝင္အ႒ကထာကို အေျခတည္ကာ က်မ္းရင္းပါဠိေတာ္ႏွင့္ ဇာတ္အ႒ကထာ၊ ဓမၼပဒအ႒ကထာစသည့္ အ႒ကထာဋီကာမ်ားကို မွီျငမ္းျပဳေရးသားထားျခင္း ျဖစ္သည္။ မွတ္ခ်က္ (မွတ္ခ်က္ -- ဒီပဲရင္းဆရာေတာ္ျပဳစုသည့္ တထာဂတဥဒါနဒီပနီတြင္မူ ေထရဝါဒက်မ္းမ်ားတြင္ မပါဝင္သည့္ ဝသုေႁႏၵေျမေစာင့္နတ္က ဆံေရညစ္ခ်၍ မာန္နတ္ေျပးရျခင္း၊ မႏၲေလးမဟာျမတ္မုနိ ႐ုပ္ပြားေတာ္တြင္ကဲ့သို႔ ျမတ္စြာဘုရားက မင္းဝတ္တန္ဆာတို႔ကို ဝတ္ဆင္၍ ဇမၺဳပတိမင္းအား ခၽြတ္ျခင္းစသည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ား ပါဝင္သည္။)

အခ်ိဳ႕ေသာ ဗုဒၶဝင္စာအုပ္မ်ားမွာ မဟာဝတၳဳ၊ လလိတဝိတၳာရ၊ ဗုဒၶစရိတစသည့္ မဟာယာနက်မ္းစာမ်ားကို အေျခခံ၍ ေရးသားထားျခင္း ျဖစ္သည္။ မဟာယာနက်မ္းစာမ်ားမွ ဗုဒၶဘဝ ျဖစ္ေတာ္စဥ္မ်ားသည္ ေထရဝါဒက်မ္းမ်ားထက္ ပို၍ အေသးစိတ္ၿပီး ဇာတ္လမ္းဆန္သျဖင့္ ဝတၳဳ၊ ကဗ်ာႏွင့္ ႐ုပ္ရွင္ဇာတ္လမ္းတြဲမ်ားက မဟာယာနက်မ္းစာမ်ားကို ကိုးကားေလ့ရွိၾကသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ဆာအက္ဒဝင္အာႏုိး ေရးသားသည့္ အာရွတိုက္၏ အလင္းေရာင္ (Sir Edwin Arnold’s Light of Asia) ကဗ်ာသည္ စာေရးသူက က်မ္းကိုးျပ မထားေသာ္လည္း လလိတဝိတၳာရကို အေျခခံ၍ စိတ္ကူးဉာဏ္ကြန္႔ကာ ေရးသားထားဟန္ တူသည္။

https://store.pariyatti.org/Life-of-the-Buddha--According-to-the-Pali-Canon_p_1375.html

အဂၤလိပ္ရဟန္းေတာ္ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ ေရးသားျပဳစုသည့္ “က်မ္းရင္း ပါဠိေတာ္လာ ဗုဒၶဘဝျဖစ္စဥ္” The Life of the Buddha – According to the Pali Canon (1972) စာအုပ္သည္ စာအုပ္အမည္အတိုင္းပင္ က်မ္းရင္း ပါဠိေတာ္ကိုသာ မူရင္းအတိုင္း ေကာက္ႏႈတ္စုစည္း ေဖာ္ျပထားေသာ က်မ္းစာျဖစ္သည္။ ျဖစ္ရပ္မ်ားအား အႏုသေႏၶစပ္ရန္အတြက္သာ အ႒ကထာလာ အခ်က္အလက္အခ်ိဳ႕ကို ထည့္သြင္း ေဖာ္ျပထားသည္။ ထူးဆန္းသည္မွာ ထုတ္ႏႈတ္ကိုးကားထားသည့္ ပါဠိေတာ္မ်ားတြင္ ဗုဒၶဝင္ပါဠိေတာ္ မပါျခင္း ျဖစ္သည္။ စာေရးသူက ထိုအေၾကာင္းႏွင့္ စပ္၍ မည္သည့္ မွတ္ခ်က္မွ် ေပးမထား။ ဒီဃနိကာယ္ေဆာင္ မေထရ္တို႔က ဗုဒၶဝင္၊ စရိယာပိဋကႏွင့္ အပါဒါန္က်မ္းတို႔ကို သံဂါယနာတင္ ပါဠိေတာ္ က်မ္းရင္း စာရင္းတြင္ ထည့္သြင္း မထားခဲ့၍လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။

ဗုဒၶဝင္ႏွင့္ အ႒ကထာ၊ ဋီကာတို႔ကို မကိုးကားေသာ္လည္း ေဂါတမဗုဒၶ၏ ဘဝျဖစ္စဥ္ အစိတ္အပိုင္းမ်ား၊ ဗုဒၶသည္ မည္သုိ႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္ဆိုသည့္ အေၾကာင္းရာမ်ားကို သုတၱန္ႏွင့္ ဝိနည္း ပါဠိေတာ္တို႔တြင္ ေတြ႔ႏိုင္သည္။ မဇၩိမနိကာယ္ အစၧရိယအဗ႓ဳတသုတ္ႏွင့္ သုတၱနိပါတ္တို႔တြင္ ဗုဒၶေလာင္းလ်ာ ဖြားျမင္ေတာ္မူပံု၊ မဇၩိမနိကာယ္ အရိယာပရိေယသနသုတ္ႏွင့္ မဟာသစၥကသုတ္ စသည့္ ေဒသနာတို႔တြင္ ေတာထြက္ပံု၊ အာဠာရႏွင့္ ဥဒက ရေသ့တို႔ထံ နည္းခံပံု၊ ဒုကၠရစရိယာက်င့္ပံု၊ ငယ္စဥ္ဘဝ ပဌမဈာန္ ဝင္စားဘူးသည္ကို သတိရ၍ အစာေရစာ ျပန္လည္ စားေသာက္ပံု၊ ဘုရားအျဖစ္သို႔ ေရာက္ေတာ္မူပံုမ်ားကို ေဟာၾကားထားသည္။ ဝိနည္းမဟာဝါ ပါဠိေတာ္တြင္ ဘုရားအျဖစ္သို႔ ေရာက္ေတာ္မူၿပီးသည္မွ သံဃာ့အဖြဲ႔အစည္း ျဖစ္ေပၚလာပံု၊ သာသနာျပဳပံုႏွင့္ ဝိနည္းပညတ္ခ်က္မ်ား ေပၚေပါက္လာပံုတို႔ ပါဝင္သည္။ ဝိနည္း စူဠဝါတြင္ ေဒဝဒတ္၏ အဖ်က္အေမွာင့္လုပ္ရမ်ား အေၾကာင္းပါသည္။ ဒီဃနိကာယ္ မဟာပရိနိဗၺာနသုတ္တြင္ ျမတ္စြာဘုရား၏ ေနာက္ဆံုးကာလ ျဖစ္စဥ္ အေသးစိတ္ကို ေဟာၾကားထားသည္။

အျခားေသာ သုတၱန္ႏွင့္ ဝိနည္းေဒသနာေတာ္မ်ားတြင္လည္း ဗုဒၶျမတ္စြာ၏ ဘဝျဖစ္ရပ္ အပိုင္းအစမ်ားစြာကို က်ိဳးၾကားက်ိဳးၾကား ေတြ႔ႏိုင္ေသာ္လည္း ထိုျဖစ္ရပ္မ်ား မည္သည့္ အခ်ိန္က ျဖစ္ပ်က္ခဲ့သည္ကို ပါဠိေတာ္တို႔တြင္ မွတ္တမ္း တင္မထား။ သုတၱန္ေဒသနာ အမ်ားစုမွာ “အခါတပါးတြင္ ျမတ္စြာဘုရားသည္ ---- အရပ္၌ သီတင္းသံုး ေနေတာ္မူ၏” စသျဖင့္ အခ်ိန္ကာလ အတိအက် မျပဘဲ “အခါတပါးတြင္ (ဧကံ သမယံ)” ဟုသာ သံဂါယနာတြင္ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့သည္။ ဗုဒၶေခတ္က စာေပအေရးအသား မတြင္က်ယ္ေသးဘဲ ႏႈတ္ျဖင့္ သင္ယူပို႔ခ်ကာ အာဂံုေဆာင္ခဲ့ၾကသျဖင့္ က်က္မွတ္ရ လြယ္ကူေစရန္ ေန႔လခုႏွစ္မ်ား အတိအက် မထည့္သြင္းခဲ့ၾကျခင္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ေန႔လခုႏွစ္မ်ားက သမိုင္းဆရာႏွင့္ အတၳဳပၸတၱိေရးသူတို႔ အတြက္ အေရးႀကီးေသာ္လည္း တရားဓမၼသေဘာတို႔ကို နားလည္ေစရန္အတြက္ ပဓာနမက်ေသာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။

သုိ႔ေသာ္ ဗုဒၶဝင္က်မ္းျပဳသူတို႔ အတြက္ကို ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ေရွ႕ေနာက္စီစဥ္ရာတြင္ အခက္အခဲႀကံဳရသည္။ ထိုအခါတြင္ ဗုဒၶဝင္အ႒ကထာ၏ က်မ္းဦးနိဒါန္းတြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္ ဝါဆိုအစဥ္ ဝါဆိုအရပ္ကို မွီျငမ္းၾကရသည္။ ဗုဒၶဝင္က်မ္းျပဳသူတို႔က ထိုဝါဆိုအစဥ္ကို မွီး၍ ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ယုတၱိသင့္ေတာ္ေအာင္ ထည့္သြင္း စီစဥ္ၾကရသည္။

ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ၏ “က်မ္းရင္း ပါဠိေတာ္လာ ဗုဒၶဘဝျဖစ္စဥ္” စာအုပ္တြင္ အ႒ကထာလာ အေၾကာင္းအရာမ်ားကို ထည့္သြင္း မထားေသာ္လည္း၊ တပိုင္းတစစီ ျဖစ္ေနသည့္ ပါဠိေတာ္မ်ားမွ အေၾကာင္းအရာတို႔ကို ေရွ႕ေနာက္စီစဥ္ရာတြင္ အ႒ကထာႏွင့္ မာလာလကၤာရဝတၳဳတို႔ကို မွီးျငမ္းထားသည္။ ဤစာအုပ္တြင္ ဗုဒၶဘဝျဖစ္စဥ္ကိုသာမက ဗုဒၶ ေဟာၾကားခဲ့သည့္ တရားဓမၼမ်ားႏွင့္ ဗုဒၶ၏ ပုဂၢိဳလ္ေရး ထူးျခားမႈမ်ားကို သီးျခားအခန္း တခုစီ ထည့္သြင္းေရးသားထားသည္။

မူရင္း ပါဠိေတာ္လာမ်ားကိုသာ စုစည္း ေရးသားထားသည့္ အျခားစာအုပ္ အခ်ိဳ႕လည္း ရွိသည္။ ပထမစာအုပ္မွာ E.H. Brewster’s The Life of Gotama the Buddha: Compiled Exclusively from the Pali Cannon ျဖစ္သည္။ ဒုတိယစာအုပ္မွာ ဦးေအးေမာင္၏ “ပိဋကတ္မွ ဗုဒၶႏွင့္ဓမၼ” စာအုပ္ ျဖစ္သည္။ ထိုစာအုပ္မ်ားႏွင့္ ယွဥ္လွ်င္မူ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ၏ စာအုပ္က ပို၍ ျပည့္စံုသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။

Tuesday, January 29, 2019

မဂၤလသုတ္ (၁၀) - The Virtuous Person, The Wise Person and The True Person

အရင္ပို႔စ္တခုမွာ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ ဘယ္လို လူမ်ိဳးလဲ ဆိုတာကို ေရးခဲ့ၿပီး သရဘဂၤဇာတ္က သူေတာ္ေကာင္း အဂၤါကို ထုတ္ျပခဲ့ပါတယ္။ သရဘဂၤဇာတ္မွာ ေျဖထားတဲ့ သီလရွိသူ၊ ပညာရွိသူနဲ႔ သူေတာ္ေကာင္းတို႔ရဲ႕ အဂၤါေတြကို အက်ဥ္းၿခံဳးျပရရင္ …

🔹 သီလရွိသူ ဆိုတာ -

၁။ ကုိယ္၊ ႏႈတ္၊ စိတ္နဲ႔ မေကာင္းမႈကို မျပဳသူ
၂။ မိမိအတြက္ လိမ္လည္မေျပာသူ

🔹 ပညာရွိ ဆိုတာ -

၁။ နက္နဲသည့္ ျပႆနာကို ထိုးထြင္းစဥ္းစားႏိုင္သူ
၂။ အေဆာတလ်င္ ႐ုန္႔ရင္းၾကမ္းတမ္းသည့္ အမႈကို မျပဳသူ
၃။ အခ်ိန္အခါ အေလ်ာက္ ေရာက္လာသည့္ အက်ိဳးစီးပြားကို (အခြင့္အလမ္းကို) အခ်ည္းအႏွီး မျဖစ္ေစသူ

🔹 သူေတာ္ေကာင္း ဆိုတာ -

၁။ ေက်းဇူးကို သိတတ္ တုန္ျပန္တတ္သူ
၂။ တည္ၾကည္သည့္ စိတ္သေဘာရွိသူ
၃။ မိတ္ေဆြေကာင္း အဂၤါႏွင့္ျပည့္စံုသူ
၄။ မိတ္ေဆြေကာင္းကို အၿမဲမျပတ္ ဆည္းကပ္တတ္သူ
၅။ ဒုကၡေရာက္သူတို႔၏ အမႈကိစၥကို ႐ို႐ိုေသေသ ေဆာင္႐ြက္ေပးတတ္သူ

အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ သီလရွိသူက ငါးပါးသီလစတဲ့ ေစာင့္ထိမ္းရမယ့္ သီလကို လံုၿခံဳတယ္။ ပညာရွိသူက နက္နဲစြာ စဥ္းစားေတြးေခၚႏိုင္ၿပီး အက်ိဳးစီပြားအတြက္ ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတယ္။ သူေတာ္ေကာင္းကေတာ့ စိတ္ႏွလံုးေကာင္း ရွိၿပီး တဖက္သားကို ကူညီတတ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဂၤါရပ္ေတြ တခုနဲ႔ ေရာယွက္ေနေပမယ့္ အေျခခံသေဘာကေတာ့ ကြဲပါတယ္။

🔸 ဒါဆိုရင္ သီလ၊ ပညာ၊ သူေတာ္ေကာင္း တရားဆိုတဲ့ သံုးမ်ိဳးမွာ ဘယ္ဟာက ပိုၿပီး အေရးႀကီးပါသလဲ။

ဆိုရွယ္လစ္ ေခတ္ေျပာင္းေတာ္လွန္ေရး ကာလတုန္းက "လူေတာ္လူေကာင္း" ဆိုတဲ့ စကားကို "လူေကာင္းလူေတာ္" လို႔ ေျပာင္းၿပီး သံုးခဲ့ၾကဖူးပါတယ္။ "ေတာ္" ဖို႔ထက္ "ေကာင္း" ဖို႔က ပဓာန ပိုက်တယ္လို႔ ယူဆခဲ့ၾကပါလို႔ပါ။ သရဘဂၤဇာတ္မွာေတာ့ သရဘဂၤရေသ့က သီလ၊ ပညာ၊ သူေတာ္ေကာင္း တရားနဲ႔ ဘုန္းကံက်က္သေရ ဆိုတဲ့ ေလးမ်ိဳးမွာ ပညာကသာ ပဓာနက်တယ္၊ က်န္တဲ့ သံုးမ်ိဳးက ပညာရဲ႕ ေနာက္ကို လိုက္လိမ့္မယ္လို႔ ေျဖၾကားခဲ့ပါတယ္။

ေတာင္ၿမိဳ႕ မဟာဂႏၶာ႐ံု ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီးက သူ႔တပည့္ေတြကို အခ်က္ ၁၀-ခ်က္နဲ႔ ဆံုးမေလ့ရွိရာမွာ "စိတ္ေကာင္းရွိဖို႔က ပထမ" လို႔ ဆံုးမတတ္ၿပီး "စာတတ္ဖို႔" ကိုေတာ့ ေနာက္ဆံုး ဒသမေနရာမွာ ထားတယ္ မဟုတ္လား။ ဒါဆိုရင္ မဟာဂႏၶာ႐ံု ဆရာေတာ္ႀကီးနဲ႔ သရဘဂၤ ရေသ့တုိ႔ အယူအဆမ်ား ကြဲေနသလားလို႔ ေမးခြန္းထုတ္ခ်င္ ထုတ္ၾကပါလိမ့္မယ္။ ဒီလို ေမးခြန္း ထုတ္ခဲ့မယ္ဆိုရင္ "စာတတ္တာ" နဲ႔ "ပညာရွိတာ" ကို ေရာေထြးေနလို႔ ျဖစ္မယ္လို႔ ဆိုခ်င္ပါတယ္။

ေျပာမယ့္ဆိုရင္ အေနာက္တိုင္း အစဥ္အလာမွာေတာင္ information, Knowledge, understanding နဲ႔ wisdom စသျဖင့္ အဆင့္ေတြ ခြဲျခားၿပီး ေျပာဆိုေလ့ ရွိပါတယ္။ "ဗဟုသုတကို တလြဲ အသံုးခ်လုိ႔ရေပမယ့္ ပညာကိုေတာ့ တလြဲ သံုးလို႔ မရဘူး။ ဒါကိုယ္ကပဲ ပညာရဲ႕ ထူးျခားတဲ့ ဝိေသသတခုပါ။ ပညာဆိုတာက ပညာရွိ တေယာက္ရဲ႕ အၾကားအျမင္ ဗဟုသုတေတြကို စုစည္းေပး႐ံုသာမက၊ သူ႔ရဲ႕ စိတ္ဆႏၵေတြနဲ႔ တန္ဖိုးေတြကိုပါ စုစည္းေပးတယ္။ ဗဟုသုတ ႂကြယ္ဝတဲ့ စာတတ္ပုဂၢိဳလ္ တေယာက္က ကိုယ္က်င့္တရား ခ်ိဳ႕ယြင္းေနတယ္ဆိုရင္ ဘာမွ ထူးဆန္းလွတာ မဟုတ္ေပမယ့္၊ ပညာရွိတဦးက ကိုယ္က်င့္သိကၡာ ပ်က္ယြင္းေနတယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ဒါဟာ ဆီေလ်ာ္မႈ ကင္းမဲ့ေနတဲ့ အံအားသင့္စရာ စကားလို႔ ဆိုရမွာပါ" လုိ႔ Linda Zagzebski က Virtues of Mind ဆိုတဲ့ စာအုပ္မွာ ေရးခဲ့ဖူးပါတယ္။


ဗုဒၶဘာသာအရ ပညာရွိဆိုတာက အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာသူ ျဖစ္လို႔ အက်ိဳးစီးပြားမဲ့ ျဖစ္တဲ့ မေကာင္းမႈေတြကို က်ဳးလြန္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ပညာရွိ ဆိုတာ ေကာင္းေသာ အလုပ္ကို လုပ္၊ ေကာင္းေသာ စကားကို ဆို၊ ေကာင္းေသာ အႀကံကို ႀကံစည္တတ္တဲ့သူလို႔ သုတၱန္ေဒသနာေတြရဲ႕ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္အရ ကိုယ္က်င့္သီလနဲ႔ ျပည့္စံုၾကသူမ်ား ျဖစ္ၾကပါတယ္။

"လူေတာ္လူေကာင္း" ဆိုတဲ့ ကိစၥမွာလည္း "ေတာ္" ဆိုတာက ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတဲ့ အဓိပၸါယ္ရသလို၊ ဆရာေတာ္၊ ႏိုင္ငံေတာ္၊ တရားေတာ္စတဲ့ စကားလံုးေတြကလို "ေကာင္းမြန္ ျမင့္ျမတ္ေသာ" ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ "ေကာင္း" ဆိုတာကို အေလးေပးဖို႔ အတြက္ "လူေတာ္လူေကာင္း" ကို "လူေကာင္းလူေတာ္" လုပ္ေနစရာ မလိုပါဘူး။ "သူေတာ္ေကာင္း" ကို "သူေကာင္းေတာ္" လို႔ ေျပာင္းေခၚေနစရာ မလိုပါဘူး။ မ်က္ေမွာက္ တမလြန္ဆုိတဲ့ ႏွစ္ျဖာေသာ အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာတဲ့ ျမင့္ျမတ္တဲ့ ပညာရွိမ်ားက ကိုယ့္က်င့္သီလနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ သူေတာ္ေကာင္းမ်ား ျဖစ္ေနမွာ အမွန္ပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း သုတၱန္ေဒသနာေတြမွာ ပညာရွိကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း (ပ႑ိတေသဝနာ)၊ သူေတာ္ေကာင္းကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း (သပၸဳရိသသံေသဝ) ဆိုတဲ့ စကားေတြကို အလဲအလွယ္သေဘာ သံုးထားတာ ေတြ႔ရပါတယ္။

Thursday, January 24, 2019

မဂၤလသုတ္ (၉) - True Person

True Person
▬▬▬▬▬
(Reading #MaṅgalaSutta)

သီလရွိသူ (သီလဝႏၲ)၊ ပညာရွိသူ (ပ႑ိတ) နဲ႔ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ) ေတြက အတူတူပဲလား… မတူဘူးလား..။

အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ သီလရွိသူ ဆိုတာက သီလ လံုၿခံဳေအာင္ ေစာင့္ထိန္းတဲ့သူ၊ ပညာရွိ ဆိုတာက အက်ိဳးစီးပြားကို ကၽြမ္းက်င္လိမၼာသူ၊ နက္နဲတဲ့ ျပႆနာေတြကို ထိုးထြင္း ဆင္ျခင္ႏိုင္သူ၊ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာက စိတ္ေကာင္းႏွလံုးေကာင္း ရွိသူ၊ ေျဖာင့္မတ္ တည္ၾကည္သူကို ေခၚပါတယ္။

အေျခခံအားျဖင့္ ကြဲသေယာင္ရွိေပမယ့္ လံုးဝသီးျခား ကြဲျပားေနတဲ့ ပုဂၢိဳလ္သံုးေယာက္လို႔ေတာ့ ဆိုလို႔ မရျပန္ပါဘူး။ သီလ မရွိတဲ့ ပညာရွိ ဆိုတာ ရွိႏိုင္သလား၊ ပညာမရွိသူကုိ သူေတာ္ေကာင္းလို႔ ေခၚလို႔ ရသလား စသျဖင့္ စဥ္းစားစရာ ျဖစ္လာပါတယ္။

🔹 သပၸဳရိသ

'သူေတာ္ေကာင္း' ဆိုတာက 'သပၸဳရိသ' ကို ျမန္မာျပန္ထားတာပါ။ 'သပၸဳရိသ' ဆိုတာက prefix 'သ' နဲ႔ ပုရိသ တို႔တြဲထားတာပါ။ Prefix 'သ' ကလည္း "သႏၲ (śānta) = ၿငိမ္းခ်မ္းေသာ၊ ႏူးညံ့သိမ္ေမြ႕ေသာ" ဆိုတဲ့ အနက္ေတြရတဲ့ ပုဒ္နဲ႔ "သႏၲ (santa)= ျမင့္ျမတ္ေသာ၊ ေကာင္းမြန္ေသာ၊ စစ္မွန္ေသာ" စတဲ့ အနက္ေတြရတဲ့ ပုဒ္က ဆင္းသက္လာပါတယ္။ စိတ္ႏွလံုး ေအးခ်မ္း သိမ့္ေမြ႔သူ၊ ေျဖာင့္မတ္ တည္ၾကည္ ျမင့္ျမတ္သူ၊ စစ္မွန္သူ စတဲ့ အဓိပၸါယ္ေတြရႏိုင္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္လုိ Good person, Person of integrity, True Person, Worthy Person စသျဖင့္ ျပန္တတ္ၾကပါတယ္။

ေျပာမယ့္ဆိုရင္ Gentleman ဆိုတဲ့ စကားနဲ႔ အေတာ္ေလး နီးစပ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Gentleman လု႔ိ ျပန္လိုက္ရင္ 'သပၸဳရိသ' ရဲ႕ ပဓာနက်တဲ့ အရည္အေသြးေတြ ျပဳတ္က်န္ခဲ့ ႏိုင္သလို၊ Gentleman ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရ ေနာက္မွာ အေနာက္တိုင္း ယဥ္ေက်းမႈ က်င့္ဝတ္ဓေလ့ေတြ၊ ဂုဏ္ျဒဗ္ေတြ အပိုေဆာင္းၿပီး ပါလာႏိုင္ပါတယ္။

🔸 ဒါဆို ဗုဒၶဘာသာက ဘယ္လိုလူမ်ိဳးကုိ သူေတာ္ေကာင္းလို႔ ... သတ္မွတ္ပါသလဲ ...။

★ သူ႔ေက်းဇူးကို သိတတ္၊ တုန္႔ျပန္တတ္တာကို (ကတညဳတာ ကတေဝဒီ) သူေတာ္ေကာင္းရဲ႕ အေျခခံသေဘာ (သပၸဳရိသဘူမိ) လို႔ အဂၤုတၱရနိကာယ္ သမၼစိတၱဝဂ္မွာ ေဟာထားပါတယ္။

★ ေယဘုယ်အား ျဖင့္ေတာ့ ကာယဒုစ႐ိုက္၊ ဝစီဒုစ႐ိုက္၊ မေနာဒုစ႐ိုက္ ဆိုတဲ့ မေကာင္းမႈေတြကို ေရွာင္ၾကဥ္တဲ့သူကို သူေတာ္ေကာင္းလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္ (အံ.၃.၉၊ ခတသုတ္)။ ဒီေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ သီလရွိသူေတြ ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

★ ဒီထက္ခ်ဲ႕ရင္ေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းတရား (သဒၶမၼ) ၇-ပါးနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့သူေတြကို သူေတာ္ေကာင္းလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္(စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

သူေတာ္ေကာင္း တရား ၇-ပါးကေတာ့ -

၁။ ဘုရားတရားစသည္ကို ယံုၾကည္ျခင္း (သဒၶါ)၊
၂။ မေကာင္းမႈ ျပဳရန္ ရွက္ျခင္း (ဟိရီ)၊
၃။ မေကာင္းမႈ ျပဳရန္ ေၾကာက္ျခင္း (ၾသတၱပၸ)၊
၄။ အၾကားအျမင္မ်ားျခင္း (ဗဟုႆုတ)၊
၅။ အားထုတ္ေသာ လံု႔လအားထုတ္ျခင္း (အာရဒၶဝီရိယ)၊
၆။ ၿမဲေသာ သတိရွိျခင္း (ဥပ႒ိတႆတိ)၊
၇။ ပညာရွိျခင္း (ပညဝါ) တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ သီလ ရွိ႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာေတြနဲ႔ ျပည့္စံုသူလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက သူေတာ္ေကာင္းတို႔ရဲ႕ လွဴဒါန္းေပးကမ္းျခင္းမ်ိဳး (သပၸဳရိသဒါန) ကို ျပဳေလ့ရွိတယ္ (စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

သပၸဳရိသဒါန ဆိုတာကေတာ့ -

၁။ အလွဴကို ႐ို႐ိုေသေသ ေပးလွဴတယ္ (သကၠစၥံ ဒါနံ ေဒတိ)။
၂။ ကိုယ္တိုင္ကိုယ္က် ေပးလွဴဒါန္းတယ္ (သဟတၳာ ဒါနံ ေဒတိ)။
၃။ (လွဴဖြယ္နဲ႔ အလွဴခံအေပၚမွာ) စိတ္ကို အျမတ္တႏိုးထားၿပီး ေပးလွဴတယ္ (စိတၱီကတြာ ဒါနံ ေဒတိ)။
၄။ စြန္႔ပစ္သလို မဟုတ္ဘဲ ေပးလွဴတယ္ (အနပဝိ႒ံ ဒါနံ ေဒတိ)။
၅။ လွဴဒါန္းျခင္းရဲ႕ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈကို သိျမင္ၿပီး ေပးလွဴတယ္ (အာဂမနဒိ႒ိေကာ ဒါနံ ေဒတိ)။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက သူေတာ္ေကာင္းတရား ၇-ပါးနဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ အျခားသူေတာ္ေကာင္းေတြကိူ မိတ္ေဆြ အေပါင္းအသင္းအျဖစ္ ဆည္းကပ္ေလ့ရွိတယ္ (စူဠပုဏၰမသုတ္၊ မ.၃.၉၂)။

★ သူေတာ္ေကာင္းေတြက တပါးသူရဲ႕ အျပစ္ကို ထုတ္ေဖာ္ေျပာေလ့ မရွိဘူး။ မေျပာမျဖစ္ ေျပာရမယ္ဆိုရင္လည္း ပံုႀကီးမခ်ဲ႕ဘူး။ သူတပါးရဲ႕ ဂုဏ္ေက်းဇူးကို ထုတ္ေဖာ္ ေျပာတတ္တယ္။ ေမးလာခဲ့ရင္လည္း အက်ယ္တဝံ့ ေျပာျပတတ္တယ္။ မိမိရဲ႕ အျပစ္ကို မထိမ္မဝွက္ဘဲ ထုတ္ေဖာ္ေျပာေလ့ ရွိတယ္။ မိမိရဲ႕ ဂုဏ္ေက်းဇူးကို ထုတ္ေဖာ္ ေျပာေလ့ မရွိဘူး။ မေျပာမျဖစ္ ေျပာရရင္လည္း အက်ယ္မခ်ဲ႕ လိုသေလာက္ပဲ ေျပာတယ္ (သပၸဳရိသသုတ္၊ အံ.၄.၇၃)။

★ မဂၢသံယုတ္မွာေတာ့ သူေတာ္ေကာင္းဆိုတာ -

၁။ မွန္ေသာအျမင္ (သမၼာဒိ႒ိ)
၂။ မွန္ေသာအႀကံ (သမၼာသကၤပၸ)
၃။ မွန္ေသာ စကား (သမၼာဝါစာ)
၄။ မွန္ေသာ အလုပ္ (သမၼာကမၼႏၲ)
၅။ မွန္ေသာ အသက္ေမြးမႈ (သမၼာအာဇီဝ)
၆။ မွန္ေသာ အားထုတ္မႈ (သမၼာဝါယာမ)
၇။ မွန္ေသာ သတိ (သမၼာသတိ)
၈။ မွန္ေသာ သမာဓိ (သမၼာသမာဓိ) -

ဆိုတဲ့ သမၼာမဂၢင္-၈-ပါး အက်င့္တရား ရွိတဲ့သူလို႔ ေဟာထားပါတယ္။ (ပဌမအသပၸဳရိသသုတ္၊ သံ.၅.၂၅)။

မဂၢင္တရား ပြားမ်ားေနတဲ့ ကလ်ာဏပုထုဇဥ္ေတြက အစ အရိယာပုဂၢိဳလ္ေတြ အထိ အက်ံဳးဝင္သြားပါတယ္။ ရဟႏၲာ ပုဂၢိဳလ္ေတြကိုေတာ့ 'သူေတာ္ေကာင္းထက္ သာေကာင္းတဲ့သူ' (သပၸဳရိသတရ) လို႔ ေခၚပါတယ္။

☸️ သူေတာ္ေကာင္း လကၡဏာေတြကုိ ေျပာရင္ ငါးရာ့ငါးဆယ္ နိပါတ္ေတာ္ထဲက သရဘဂၤရေသ့ရဲ႕ စကားကို ခ်န္ထားလို႔ မျဖစ္ပါဘူး။

အထူးသျဖင့္ ေတာင္ၿမိဳ႕ မဟာဂႏၶာရံု ဆရာေတာ္ဘုရား ေပးတဲ့ အနက္နဲ႔ ရွင္းလင္းေဟာေျပာတဲ့ တရားက ၾကည္ညိဳစရာ ေကာင္းလွတာမို႔ ျပန္လည္ မွ်ေဝလိုက္ပါတယ္။

ေယာ ေဝ ကတညဴ ကတေဝဒိ ဓီေရာ၊
ကလ်ာဏမိေတၱာ ဒဠႇဘတၱိ စ ေဟာတိ။
ဒုခိတႆ သကၠစၥ ကေရာတိ ကိစၥံ၊
ယထာဝိဓံ သပၸဳရိသံ ဝဒႏၲိ။
(ဇာတက-၁၇-၇၈၊ အမွတ္ ၅၂၂၊ သရဘဂၤဇာတ္)

ေယာ ဓီေရာ = နဂိုမူလ ဓာတ္ခံရသျဖင့္ ဘဝ ေနာက္ေႏွာင္း ေကာင္းထက္ေကာင္းဖို႔ လမ္းေၾကာင္းတီထြင္ အၾကင္ပညာ့ရွင္သည္၊
ေဝ = စင္စစ္ ဧကန္ အမွန္စိတ္ထား ႐ိုးေျဖာင့္ေသာအားျဖင့္၊
ကတညဴ = သူတစ္ပါးတို႔ ျပဳထားအပ္ဖူး ျမတ္ေက်းဇူးကို အထူးရွိသ၍ သိေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ကတေဝဒိ = သူမ်ားျပဳအပ္ ေက်းဇူးရပ္ကို တတ္သ၍ မွတ္သ၍ ဆပ္ေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ကလ်ာဏမိေတၱာ = မိေကာင္း ဖေကာင္း ဆရာေကာင္းႏွင့္ ေဖာ္ေပါင္းအထိ မိတ္ေကာင္းရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ဒဠႇဘတၱိ = ထိုမိတ္ေကာင္းလည္း အသည္းစြဲမွ် အၿမဲမျပတ္ ဆည္းကပ္ေလ့ရွိသည္ လည္းေကာင္း၊
ဟုတြာ = ျဖစ္၍
ဒုခိတႆ = မိမိမ်က္ေမွာက္ ဒုကၡေရာက္သျဖင့္ ပံ့ေထာက္မဲ့မူ ဆင္းရဲသူ၏၊
ကိစၥံ = စားေသာက္ေနေရး ေဆးဝါးေပး၍ လုပ္ေကၽြးသမႈ ကိစၥစုကို၊
သကၠစၥံ ကေရာတိ = ကိုယ္ခ်င္းစာနာ သနားညႇာလွ်က္ မ်ားစြာပံုေသ ျပဳစုတတ္ေပ၏။
တထာဝိဓံ = သို႔ကလို ဂုဏ္အင္ စံုလင္ေပသည့္ ပညာရွိအေပါင္း သူေတာ္ေကာင္းကို၊
သပၸဳရိသံ = ဘဝ ေနာက္ေႏွာင္း ေကာင္းထက္ ေကာင္းဖို႔ လမ္းေၾကာင္းတီထြင္ သူေတာ္စင္ဟူ၍၊
ဝဒႏၲိ = ဘုရားစသား ပုဂၢိဳလ္မ်ားက ေလးစားၾကည္ျဖဴ ခ်ီးမြန္းေတာ္မူၾကေလကုန္သတည္း။

Tuesday, January 22, 2019

မဂၤလသုတ္ (၈) - Trustworthy Friends, True-hearted Friends & Spiritual Friends

Reading #MaṅgalaSutta

အခုတေလာမွာ မဂၤလသုတ္နဲ႔ စပ္ၿပီး ဖတ္မိဖတ္ရာ၊ ေတြးမိေတြးရာေလးေတြကို Reading #MaṅgalaSutta ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္နဲ႔ ေရးတင္ျဖစ္ပါတယ္။ Maṅgala Sutta ရဲ႕ ေရွ႕မွာ "Reading" ဆိုတာ စကား ထည့္ျဖစ္တဲ့ အေၾကာင္း ၂-ခု ရွိပါတယ္။

(၁) အခု ေရးေနတာသည္ ငါသိ မဟုတ္ စာသိသာ ျဖစ္တယ္။ စာသိ ဆိုရာမွာေတာင္ ဖတ္ၿပီး သိၿပီး တတ္ၿပီး (in past participle) မဟုတ္ဘဲ၊ ဖတ္ဆဲ (in present continuous) မွ်သာ ျဖစ္တယ္လို႔ သတိေပးခ်င္လို႔ပါ။

(၂) "Reading" လို႔ဆိုတဲ့ ေနရာမွာ မူရင္းသုတ္ကို ဖတ္႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ၊ မဂၤလသုတ္မွာပါတဲ့ ပုဒ္ေတြရဲ႕ အနက္ကို အဘိဓာန္ ဖြင့္ဆိုခ်က္၊ အ႒ကထာဖြင့္ ဆိုခ်က္ေတြနဲ႔ တြဲၿပီး ဖတ္တဲ့ Extensive Reading မ်ိဳး၊ မဂၤလသုတ္မွာပါတဲ့ အေၾကာင္းအရာနဲ႔ ႏွီးႏြယ္ဆက္စပ္တဲ့ နိကာယ္ငါးရပ္က သုတၱန္အခ်ိဳ႕ကို ဆြဲထုတ္ၿပီး compare and contrast လုပ္တဲ့ Syntopical Reading မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ဖတ္ဖူးမွတ္ဖူးတဲ့ သိပၸံ၊ ဒႆန၊ ပညာေရး စတဲ့ ေလာကီနယ္က အယူအဆအခ်ိဳ႕ကိုလည္း အလ်ဥ္းသင့္သလို ထည့္သြားဖို႔ စိတ္ကူးထားပါတယ္။

▬▬▬▬▬▬

မိတ္ေဆြေကာင္းနဲ႔ ေပါင္းေဖာ္ရျခင္းက မဂၤလာတရား ၃၈-ပါးလံုးနဲ႔ ျပည့္စံုေစသည္အထိ အက်ိဳး ေက်းဇူးႀကီးတယ္လို႔ အရင္ပို႔စ္မွာ ေရးခဲ့ပါတယ္။ မဂၤလသုတ္မွာကေတာ့ "ပညာရွိကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း" (ပ႑ိတာနံ ေသဝနာ) လို႔ ေဟာပါတယ္။ အခ်ိဳ႕သုတ္ေတြမွာေတာ့ "သူေတာ္ေကာင္းကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း" (သပၸဳရိသသံေသဝ) လို႔ သံုးတာ ရွိသလို၊ "မိတ္ေဆြေကာင္းရွိျခင္း" (ကလ်ာဏမိတၱတာ) လို႔ သံုးတာလည္း ရွိပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ပညာရွိ (ပ႑ိတ)၊ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ)၊ မိတ္ေဆြေကာင္း (ကလ်ာဏမိတၱ) ဆိုတာေတြက အတူတူပဲလား၊ မတူဘူးလားဆိုတာ ေမးစရာ ရွိပါတယ္။

မိတၱလို႔ ဆိုတဲ့ ေနရာမွာေတာင္ အၾကမ္းအားျဖင့္ အဆင့္ သံုးဆင့္ အဓိပၸါယ္သံုးမ်ိဳး ေလာက္ရွိတယ္လို႔ လန္ဒန္ ပါဠိက်မ္းစာအသင္း (PTS) က ထုတ္တဲ့ ဂ်ာနယ္တစ္ေစာင္မွာ Steven Collins က ေရးခဲ့ဖူးတယ္။

🔹 ခင္မင္ရင္းႏွီးၿပီး ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရတဲ့ မိတ္ေဆြ

ပထမအမ်ိဳးအစားကေတာ့ တဦးနဲ႔ တဦး ရင္းႏွီးကၽြမ္းဝင္ၿပီး ယံုၾကည္စိတ္ခ် အားကိုးရတဲ့ (ဝိႆာေသာ trustworthy) မိတ္ေဆြမ်ိဳးပါ။ ေဆြမ်ိဳး သားခ်င္းေတြ၊ ရင္းႏွီးတဲ့ သူငယ္ခ်င္း အေပါင္းအသင္းေတြ ပါပါတယ္။ ျမန္မာစကား ဇစ္ျမစ္အရလည္း "မိတ္" ဆိုတာက "ေပါင္းသင္းဆက္ဆံျခင္း" အနက္၊ "ေဆြ" ဆိုတာက "ရင္းႏွီးခင္မင္ျခင္း"အနက္ ရွိၾကတယ္ မဟုတ္လား။ ရင္းႏွီးကၽြမ္းဝင္ ယံုၾကည္အားထားရသူက အေကာင္းဆံုး ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း (ဝိႆာသပရမာ ဉာတိ) ပဲလုိ႔ ဓမၼပဒမွာ ေဟာထားတာ ရွိပါတယ္။

🔹 စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္းတဲ့ မိတ္ေဆြ

သိဂၤေလာဝါဒသုတ္မွာလာတဲ့ စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္း ရွိတဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (မိေတၱ သုဟေဒါ) ကေတာ့ ဒုတိယ မိတ္ေဆြမ်ိဳးပါ။

၁။ ကိုယ့္အေပၚမွာ ေက်းဇူးျပဳတတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (ဥပကာရေကာ)
၂။ ေအးအတူ ပူအမွ် မိတ္ေဆြမ်ိဳး (သမာနသုခဒုေကၡာ)
၃။ ကိုယ့္အက်ိဳးစီးပြားအတြက္ ေျပာဆိုအႀကံေပးတတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (အတၳကၡာယီ)
၄။ ကိုယ့္ကို ၾကင္နာသနား ေစာင့္ေရွာက္တတ္တဲ့ မိတ္ေဆြမ်ိဳး (အႏုကမၸေကာ)

ဒီလိုမိတ္ေဆြမ်ိဳးကို သိဂၤေလာဝါဒသုတ္က စိတ္ေကာင္း ႏွလံုးေကာင္း ရွိတဲ့ မိတ္ေဆြစစ္ ေလးေယာက္လို႔ ေဟာထားပါတယ္။ ဒီလုိ မိတ္ေဆြမ်ိဳးကို အဂၤုတၱရနိကာယ္မွာ ေဟာထားတဲ့ "ေပါင္းသင္းအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" (မိေတၱာ ေသဝိတေဗၺာ) ရဲ႕ အဂၤါရပ္ ၇-ရပ္နဲ႔လည္း တိုင္းၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္ (အံ.၇.၃၆၊ ပဌမမိတၱသုတ္)။

၁။ ေပးႏိုင္ခဲတာကို ေပးတယ္ (ဒုဒၵဒံ ဒဒါတိ)
၂။ ျပဳႏိုင္ခဲတာကို ျပဳေပးတယ္ (ဒုကၠရံ ကေရာတိ)
၃။ သည္းခံ ႏိုင္ခဲတာကို သည္းခံတယ္ (ဒုကၡမံ ခမတိ)
၄။ ကိုယ့္လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ကို ဖြင့္ေျပာတယ္ (ဂုယွမႆ အာဝိ ကေရာတိ)
၅။ မိတ္ေဆြရဲ႕ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ကို လွ်ိဳ႕ဝွက္ေပးတယ္ (ဂုယွမႆ ပရိဂုဟတိ)
၆။ ေဘးရန္ေၾကာင့္ မစြန္႔ဘူး (အာပဒါသု န ဇဟတိ)
၇။ ပစၥည္းဥစၥာ ကုန္ခမ္းခ်ိဳ႕တဲ့သြားလို႔လည္း မေထမဲ့ျမင္ မျပဳဘူး (ခီေဏန နာတိမညတိ)

🔹 ဆည္းကပ္ ပူေဇာ္ထိုက္တဲ့ မိတ္ေဆြ

ဒီသုတၱန္ရဲ႕ ေနာက္ ကပ္လ်က္က သုတ္မွာေတာ့ "ေပါင္းသင္းအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" လို႔ ဆို႐ံုတင္ မဟုတ္ဘဲ "ေမာင္းမဲ ႏွင္ထုတ္ရင္ေတာင္ ေပါင္းသင္းအပ္၊ ဆည္းကပ္၊ ခစားအပ္တဲ့ မိတ္ေဆြ" (မိေတၱာ ေသဝိတေဗၺာ ဘဇိတေဗၺာ ပယိ႐ုပါသိတေဗၺာ အပိ ပႏုဇၨမာေနနပိ) ရဲ႕ အဂၤါ ၇-ပါးကို ေဟာထားပါတယ္ (အံ.၇.၃၇၊ ဒုတိယမိတၱသုတ္)။

၁။ ခ်စ္ခင္ ျမတ္ႏိုးထိုက္တယ္ (ပိေယာ စ ေဟာတိ မနာေပါ စ)
၂။ ေလးစားထိုက္တယ္ (ဂ႐ု စ)
၃။ ႏွလံုးကို ပြားေစတတ္တယ္ (ဘာဝနီေယာ စ)
၄။ ေျပာဆို ဆံုးမတတ္တယ္ (ဝတၱာ စ)
၅။ သူတပါးက ေျပာဆိုဆံုးမတာကိုလည္း ခံယူတယ္ (ဝစနကၡေမာ စ)
၆။ နက္နဲတဲ့ တရားစကားကို ေျပာဆိုတတ္တယ္(ဂမ႓ီရၪၥ ကထံ ကတၱာ ေဟာတိ)
၇။ မလုပ္သင့္တာကို မလုပ္ခိုင္းဘူး (ေနာ စ အ႒ာေန နိေယာေဇတိ)

ဒီလို မိတ္ေဆြမ်ိဳးကို တတိယအမ်ိဳးအစား မိတ္ေဆြ အျဖစ္ Steven Collins က ျပထားပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ ေဆာင္းပါးအက်ယ္ကိုေတာ့ Kalyāṇamitta and Kalyāṇamittatā မွာ ဖတ္ႏိုင္ပါတယ္။

★ ပညာရွိ (ပ႑ိတ)၊ သူေတာ္ေကာင္း (သပၸဳရိသ) နဲ႔ မိတ္ေဆြေကာင္း (ကလ်ာဏမိတၱ) ေတြက တူ-မတူ ဆိုတာကိုေတာ့ ေနာက္မွ ဆက္ေရးပါဦးမယ္...။

Sunday, January 13, 2019

မဂၤလသုတ္ (၇) - Inspiration, Aspiration and the Goal

ဖု႒ႆ ေလာကဓေမၼဟိ၊
စိတၱံ ယႆ န ကမၸတိ။
အေသာကံ ဝိရဇံ ေခမံ၊
ဧတံ မဂၤလမုတၱမံ။


ကေလးဘဝက သရဲတေစၧေတြကို ေၾကာက္တဲ့အခါ ဒီဂါထာအပိုဒ္ကေလးကို ႐ြတ္ေလ့ရွိတယ္။ ေနာင္ႀကီးလာေတာ့ သရဲတေစၧေတြကို မေၾကာက္တတ္ေတာ့ ေပမယ့္လည္း၊ စိတ္လႈပ္ရွား ပူပန္တဲ့အခါတိုင္း ႐ြတ္ေလ့ရွိျပန္တယ္။ ငယ္စဥ္ကေတာ့ အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ရေအာင္ ဆုေတာင္းတဲ့ အေနနဲ႔ ႐ြတ္မိတာမ်ားတယ္။ အသက္အ႐ြယ္ ရလာေတာ့ အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ရေအာင္ ဆိုတာထက္ အဆိုးေလာကဓံေတြကို ႀကံဳေတြ႔ခ်ိန္မွာ ရင္ဆုိင္ႏိုင္မယ့္ ခြန္အားမ်ိဳး ရလာေအာင္ ဆိုတဲ့ ရည္႐ြယ္ခ်က္နဲ႔ပဲ ႐ြတ္ျဖစ္ေတာ့တယ္။

"အဆိုးေလာကဓံေတြကို မႀကံဳေတြ႔ဖို႔" ဆိုတာက ျဖစ္ႏိုင္တာမ်ိဳးမွ မဟုတ္တာ။ ျမတ္စြာဘုရား ကိုယ္ေတာ္ေတာင္ အဆိုးေလာကဓံ အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ႀကံဳေတြ႔ခဲ့ရေသးတာပဲ။ သူ႔မ်ိဳးႏြယ္စုေတြကို သတ္ျဖတ္၊ သူ႔ႏိုင္ငံကို ဖ်က္ဆီးမယ့္ ရန္ကို တားဆီးဖို႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ေပမယ့္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ဘူး။ သူ႔ေယာကၡမျဖစ္တဲ့ သုပၸဗုဒၶရဲ႕ ၿငိဳျငင္မႈကို ခံခဲ့ရတယ္။ သူ႔ေယာက္ဖ ေဒဝဒတ္ရဲ႕ လုပ္ႀကံမႈေတြကေနလည္း သီသီေလးလြတ္ခဲ့ရတယ္။ စိၪၥမာဏ၊ သုႏၵရီစတဲ့ မိန္းမေတြနဲ႔ စြတ္စြဲမႈကိုလည္း ခံခဲ့ရတယ္။ ေဝရၪၨာျပည္မွာ ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးမႈေဘးကို ႀကံဳခဲ့ရတယ္။ အသက္႐ြယ္ႀကီးလာေတာ့ သူ႔ရဲ႕ လက္႐ံုးျဖစ္တဲ့ ရွင္သာရိပုတၱရာနဲ႔ ရွင္မဟာေမာဂၢလာန္၊ သားေတာ္ ရာဟုလာနဲ႔ ယေသာဓရာေထရီတို႔က သူ႔အရင္ အသီးသီး ပရိနိဗၺာန္စံဝင္သြားၾကတယ္။ ဘဝေနာက္ဆံုး အခ်ိန္မွာ ေသြးဝမ္းေရာဂါေၾကာင့္ အားအင္ခ်ိနဲ႔ ေနတဲ့ၾကားက ကုသိနာ႐ံုကို ေျခလ်င္ခရီး ႂကြခဲ့ရတယ္။ (အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ဇာတိေျမ ကပိလဝတ္ကို ေခါင္းခ်ဖို႔ ျပန္ရင္း လမ္းခရီး ကုသိနာ႐ံုမွာပဲ လြန္ေတာ္မူခဲ့တယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ဥပါဒါန္ကို ပယ္သတ္ၿပီးတဲ့ ျမတ္စြာဘုရားက ဒီလိုအစြဲမ်ိဳး ရွိမွာမဟုတ္လို႔ သုဘဒၵကို ေခ်ခၽြတ္ဖို႔ ကုသိနာ႐ံုကို ႂကြတယ္ဆိုတာကပဲ ပိုၿပီး မွန္ပါလိမ့္မယ္)။

ဘုန္းေတာ္ အနႏၲ၊ ကံေတာ္ အနႏၲဆိုတဲ့ ဘုရားရွင္ေတာင္ ဒီလို ေလာကဓံဆိုးေတြကို ႀကံဳရေသးတာ ဘယ္လိုလူကမ်ား ေလာကဓံတရားေတြကို ေရွာင္ရွားႏိုင္မွာလဲ။ ဘုရားရဟႏၲာေတြကေတာ့ အေကာင္း ေလာကဓံေတြေၾကာင့္ စိတ္လႈပ္ရွား၊ မာန္တက္ျခင္း မရွိၾကသလို၊ အဆိုးေလာကဓံေတြေၾကာင့္လည္း စိတ္ထိခိုက္ ပင္ပမ္းျခင္း၊ ဝမ္းနည္းအားငယ္ျခင္း မျဖစ္ၾကဘူး။ ေလာကဓံ တရားေတြကို တည္ၿငိမ္ရင့္က်က္စြာ ရင္ဆိုင္ႏိုင္ၾကတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ စိတ္ဓာတ္က မတုန္လႈပ္ဘူး (နကမၸတိ)၊ စိုးရိမ္ပူပန္မႈ မရွိဘူး (အေသာကံ)၊ ပုထုဇဥ္ေတြလို ေလာကဓံတရားကို ရာဂ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟစတဲ့ ကိေလသာတရားေတြနဲ႔ မတုန္႔ျပန္ၾကဘူး။ ကိေလသာ ျမဴကင္းစဥ္ေနတယ္ (ဝိရဇံ)၊ စိတ္ကို ခ်ဳပ္ေႏွာင္ထားတဲ့ အေႏွာင္အဖြဲ႔ေတြက လြတ္ေျမာက္ၿပီးျဖစ္လို႔ ေဘးကင္းလံုၿခံဳေနတယ္ (ေခမံ)။

ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ စိတ္ဓာတ္ကို ေလးစားၾကည္ညိဳတဲ့ စိတ္နဲ႔ ဒီဂါထာေလးကို ႐ြတ္တဲ့အခါ ေလာကဓံကို ရင္ဆိုင္ႏိုင္ဖို႔ ထုိက္သင့္တဲ့ ခြန္အားမ်ိဳးကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြကို စံျပဳၿပီး ကိုယ္တိုင္လည္း ရင့္က်က္ခိုင္မာတဲ့ စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးေတြ ရရွိလိုတဲ့ ဆႏၵေတြ ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဘုရားရဟႏၲာေတြရဲ႕ "မတုန္လႈပ္တဲ့ စိတ္၊ မပူပန္တဲ့စိတ္၊ ျမဴကင္းတဲ့စိတ္၊ ေဘးကင္းလံုၿခံဳတဲ့ စိတ္" က မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုး မဂၤလာ ၄-ပါးပါ။ တနည္းဆိုရင္ မဂၤလသုတ္က ခရီးလမ္းျပ ေျမပံုတခု ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ဒီဂါထာက မဂၤလာခရီးရဲ႕ လမ္းဆံုးပန္းတိုင္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒီလုိ စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးက ဘုရားရဟႏၲာေတြကို "အာဟုေနေယ်ာ၊ ပါဟုေနေယ်ာ၊ ဒကၡိေဏေယ်ာ၊ အၪၥလီကရဏီေယာ" စတဲ့ ပူေဇာ္အထူးကို ခံေတာ္မူထိုက္တဲ့ ဂုဏ္ေတြကို ေဆာင္ေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီလို စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးကို မဂၤလာလို႔ ေခၚေၾကာင္း မဂၤလသုတ္အ႒ကထာက ရွင္းျပထားတယ္။

ဒီေတာ့ "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႔၊ ပညာရွိလိမၼာနဲ႔ ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကုိ ပူေဇာ္" ဆိုတဲ့ ပထမဂါထာက "မတုန္လႈပ္တဲ့ စိတ္၊ မပူပန္တဲ့စိတ္၊ ျမဴကင္းတဲ့စိတ္၊ ေဘးကင္းလံုၿခံဳတဲ့ စိတ္" ဆိုတဲ့ ပန္းတိုင္ဂါထာဆီကို ဦးတည္ေနတယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

မဂၤလသုတ္ (၆) - Nurturing the Good Nature

"လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႔" လို႔ ဆိုတဲ့ေနရာမွာ ပုဂၢလသေဘာကို ေက်ာ္ၿပီး ဓမၼသေဘာနဲ႔ လူမိုက္ ျဖစ္ေၾကာင္းတရားေတြကို မမွီဝဲ မဆည္းကပ္နဲ႔ ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုး-တန္ဖိုးထားျခင္း မျပဳနဲ႔လို႔ ေကာက္ယူႏိုင္ေၾကာင္း ေရးခဲ့တယ္။

ဒါေပမယ့္ ဒီလို ဓမၼ႐ႈေထာင့္ကေန ယူလိုက္ရင္ မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေဒသနာစဥ္ ပ်က္သြားပါလိမ့္မယ္။ အကုသုိလ္တရားေတြကို မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း မျပဳနဲ႔ ကုသိုလ္တရားေတြကို မွီဝဲဆည္းကပ္လုိ႔ ဆိုရင္ ဓမၼသေဘာအရ "မေကာင္းမႈ ေရွာင္၊ ေကာင္းမႈေဆာင္၊ ျဖဴေအာင္ စိတ္ကိုထား" ဆိုတဲ့ ဗုဒၶရဲ႕ အဆံုးအမအႏွစ္ခ်ဳပ္ထဲ အကုန္ပါသြားၿပီး ေနာက္ထပ္ မဂၤလာေတြကို ဆက္ေဟာစရာ မလိုေတာ့ဘဲ ျဖစ္သြားႏိုင္လို႔ ေဟာစဥ္ ေဒသနာစဥ္ ပ်က္တယ္လို႔ ဆိုတာပါ။

ဒုတိယအေနနဲ႔ကေတာ့ ေကာင္းဆိုး ခြဲျခားနားမလည္ႏိုင္ေသးတဲ့ ကေလးသူငယ္ေတြအတြက္ "ဘာက မေကာင္းမႈ၊ ဘာက ေကာင္းမႈ၊ ဘယ္သူက လူမိုက္၊ ဘယ္သူက လူလိမၼာ" လို႔သိဖို႔ အတြက္ မိဘဆရာသမားရဲ႕ လမ္းညႊန္မႈ လိုအပ္ေနလို႔ပါ။ ကေလးဆိုတာက သူျမင္ေတြ႔ေနရတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္က အမူအက်င့္၊ ဓေလ့စ႐ိုက္နဲ႔ အေတြးအေခၚေတြကို အတုယူတတ္ၾကလို႔ပါ။ ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈ သေဘာကို ငါးရာ့ငါးဆယ္ ဇာတ္ေတာ္ေတြမွာ ရေသ့ရဲ႕ ေက်ာင္းသခၤမ္းနဲ႔ သူခုိးဓားျပေတြဆီ တကြဲတျပားစီ ေရာက္သြားၾကတဲ့ ေက်းညီေနာင္ (ဇာတကအမွတ္ ၅၀၃၊ သတၱိဂုမၺဇာတ္)၊ ေျခခြင္တဲ့ ျမင္းထိန္းေၾကာင့္ လိုက္ၿပီး ေျခခြင္သြားတဲ့ မဂၤလာျမင္း (ဇာတကအမွတ္ ၁၈၄၊ ဂီရိဒတၱဇာတ္)၊ တမာပင္၊ ေခြးေတာက္ပင္တို႔နဲ႔ ေရာယွက္ေပါက္လို႔ အခါးသီးေတြ သီးလာတဲ့ သရက္ပင္ (ဇာတကအမွတ္ ၁၈၆၊ ဒဓိဝါဟနဇာတ္) စသျဖင့္ ေဟာၾကားထားတဲ့ ပံုဝတၳဳေတြ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။



ဒီေန႔ေခတ္ Neuroscience နဲ႔ Psychology ပညာရွင္ေတြရဲ႕ သုေတသနအရလည္း ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ၾသဇာလႊမ္းမိုးမႈကို လက္ခံၾကပါတယ္။ လူေတြ ျပဳမႈေျပာဆိုေတြးေခၚပံုေတြရဲ႕ ၉၅% ေလာက္ကို သူတို႔ရဲ႕ မသိစိတ္က လႊမ္းမိုးထားတယ္။ မသိစိတ္ဆိုတာကလည္း ေမြးကင္းစကေန ၇-ႏွစ္သားအ႐ြယ္အတြင္းမွာ ပံုေပၚသြားတယ္။ တနည္းဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ မသိစိတ္ကို ၇-ႏွစ္အ႐ြယ္အတြင္းမွာ programmed လုပ္ထားတာလို႔ ဆိုႏိုင္တယ္။ (ဗုဒၶဘာသာအရေတာ့ မသိစိတ္ဆုိတဲ့ ေဝါဟာရက အျငင္းပြားစရာပါ)။

အမိဝမ္းထဲကေန စလို႔ ၂-ႏွစ္သားအ႐ြယ္ထိ ကေလးငယ္ေတြရဲ႕ ဦးေႏွာက္မွာ delta wave ပိုၿပီး အျဖစ္မ်ားတယ္။ အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီး လူတစ္ေယာက္ဆိုရင္ delta wave က အိပ္ေပ်ာ္ေနတဲ့ အခ်ိန္မွာပဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ ေမြးစကေလးငယ္ေလးေတြက တခ်ိန္လံုး အိပ္ေနၾကတယ္ဆိုတာက သူတို႔ရဲ႕ ဦးေႏွာက္မွာ delta wave ေတြပဲ ျဖစ္ေနလို႔ပါ။ ဒီအ႐ြယ္မွာ ဦးေႏွာက္က အာ႐ံုငါးပါးကေနတဆင့္ ရလာတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္က အခ်က္အလက္ေတြကို စုေဆာင္းကူးယူပါတယ္။

၂-ႏွစ္ကေန ၆-ႏွစ္ေရာက္ေတာ့ theta wave ေတြ အျဖစ္မ်ားလာတယ္။ အ႐ြယ္ေရာက္ၿပီးတဲ့ လူတစ္ေယာက္ဆိုရင္ theta wave က စိတ္ညိႇဳ႕ခံထားရတဲ့ အခ်ိန္၊ တရားထိုင္တဲ့ အခ်ိန္နဲ႔ နက္နက္႐ိႈင္း႐ိႈင္း စဥ္းစားေနတဲ့ အခ်ိန္မွာပဲ ျဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီအ႐ြယ္ကေလးငယ္ေတြက ျပင္ပေလာကနဲ႔ သူတို႔ရဲ႕ အဇၩတၱေလာကကို ေရာယွက္ေနတဲ့ စိတ္ကူးယဥ္ ကမ႓ာေလးထဲမွာ ေနတတ္ၾကပါတယ္။ စိတ္ညိႇဳ႕ခံထားရသလို ျဖစ္ေနတာေၾကာင့္ တိရစၧာန္ အ႐ုပ္ကေလးေတြနဲ႔ ကစားေနတဲ့ ကေလးတစ္ေယာက္ အတြက္ေတာ့ ဒီအ႐ုပ္ကေလးေတြက တကယ့္ တိရစၧာန္ေလးေတြနဲ႔ သိပ္မျခားနားလွပါဘူး။ ဒီအ႐ြယ္မွာ သူတို႔ရဲ႕ ဦးေႏွာက္က ယုတၱိနည္းလမ္းက် စဥ္းစားဖို႔ထက္ ဘာမဆို လက္ခံသင္ယူဖို႔ တံခါး အျပည့္ဖြင့္ထားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပညာေရးအတြက္ အေရးအပါဆံုး အ႐ြယ္လို႔ ဆိုေလ့ရွိပါတယ္။ ယံုၾကည္မႈ၊ ဓေလ့စ႐ိုက္ အေတာ္မ်ားမ်ားကလည္း ဒီအ႐ြယ္မွာ ပံုေပၚလာပါတယ္။ ၅-ႏွစ္ကေန ၈-ႏွစ္မွာ ပတ္ဝန္းက်င္ကို ဆန္းစစ္သံုးသပ္ အဓိပၸါယ္ေဖာ္ရာမွာ ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ alpha wave ေတြက ပိုအျဖစ္မ်ားလာၿပီး ၈-ႏွစ္ေက်ာ္ရင္ေတာ့ ယုတၱိနည္းက် စဥ္းစားတဲ့အခါမွာ ျဖစ္တဲ့ beta wave ေတြက တျဖည္းျဖည္း ပိုၿပီး လႊမ္းမိုးသြားပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ သင္ယူမႈအတြက္ တံခါး အျပည့္ဖြင့္ထားတဲ့ ကေလးငယ္ဘဝမွာ "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းဘဲ၊ လူလိမၼာ ပညာရွိနဲ႔ေပါင္းၿပီး၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္" ေစတာက ကေလးေတြကို ဘာကို တန္ဖိုးထားျမတ္ႏိုးရမလဲဆိုတဲ့ ကိုယ္က်င့္တရားရဲ႕ အေျခခံကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ရာ ေရာက္ပါတယ္။ ငယ္စဥ္က ဒီလို အရည္အေသြးေတြ မရခဲ့ရင္ အမွားကို အမွန္ထင္တတ္ၾကၿပီး၊ ဒီလို အရည္အေသြးေတြ ခိုင္မာေနပါမွ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုးေတြရဲ႕ ဆြဲေဆာင္ လႊမ္းမိုးမႈဒဏ္ကို ႀကံ့ႀကံ့ခံႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

မဂၤလသုတ္ (၅) - What to be followed and What Not to be followed

မဂၤလသုတ္နဲ႔ စပ္ၿပီး ဖတ္မိဖတ္ရာ၊ ေတြးမိေတြးရာေလးေတြကို ေရးတင္ေနေပမယ့္ … ေရွ႕ကို သိပ္မဆက္ႏိုင္ဘဲ ျဖစ္ေနတယ္။ "အေသဝနာစ ဗာလာနံ" ကို မေက်လည္ေသးဘဲ၊ "ပူဇာစ ပူဇေနယ်ာနံ" ကို ဆက္သြားလို႔မွ မရတာ။

▬▬▬▬▬

"ေသဝနာ" ဆိုတဲ့ ပုဒ္က "အားရ-ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုးျခင္း၊ မွီဝဲ-သံုးေဆာင္-ခံစားျခင္း၊ မွီခို-ဆည္းကပ္ျခင္း" ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ေတြရတဲ့ "ေသေဝါ" ဓာတ္ (√sev) က ဆင္းသက္လာတာပါ။ ဒါေၾကာင့္ "အေသဝနာ" ကို ျမန္မာလို ခပ္လြယ္လြယ္ "မေပါင္းသင္းျခင္း" လို႔ ဘာသာျပန္ႏိုင္ေပမယ့္ ေရွးဆရာေတာ္ေတြကေတာ့ "မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ျခင္း" လို႔ ဘာသာျပန္ခဲ့ၾကတာပါ။

လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းေပမယ့္ လူမိုက္ေတြရဲ႕ အမူအက်င့္၊ အေျပာအဆို၊ အေတြးအေခၚ၊ စံေတြကို အားက် ႏွစ္သက္ တန္ဖိုးထား ေနမယ္ဆိုရင္ေရာ "အေသဝနာစ ဗာလာနံ" မဂၤလာနဲ႔ ျပည့္စံုတယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါ့မလား။ မဂၤလသုတ္ရဲ႕ ေဒသနာစဥ္နဲ႔ တိုက္႐ိုက္ အနက္သေဘာအရကေတာ့ "လူမိုက္" ဆိုတဲ့ လူပုဂၢိဳလ္ကို မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ျခင္းကိုသာ ဆိုလုိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ပုဂၢလ႐ႈေထာင့္ကို ေက်ာ္ၿပီး ဓမၼ႐ႈေထာင့္ကေန ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ လူမိုက္ျဖစ္ေၾကာင္း "အက်င့္စ႐ိုက္၊ အေတြးအေခၚ၊ အသက္ေမြးမႈ" ေတြကိုလည္း မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ထိုက္ဘူး၊ ႏွစ္သက္-ျမတ္ႏိုး-တန္ဖိုးထားျခင္း မျပဳထိုက္ဘူးလို႔ ေကာက္ယူႏိုင္ပါတယ္။ တဆင့္ထပ္ၿပီး ခ်ဲ႕ရရင္ မေကာင္းတဲ့ "အက်င့္စ႐ိုက္၊ အေတြးအေခၚ၊ အသက္ေမြးမႈ" ေတြကို တြန္းပို႔ေနတဲ့ "က်က္စားရာ အာ႐ံု၊ ၿမိဳ႕႐ြာ၊ ႏိုင္ငံ၊ လူပုဂၢိဳလ္" ေတြကိုပါ မမွီဝဲ မဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ စာရင္းထဲသြင္းရမွာပါ။ အခ်ဳပ္ သေဘာကေတာ့ အကုသိုလ္တရား တိုးပြားၿပီး ကုသုိလ္တရား ဆုတ္ယုတ္ေစမယ့္ အရာေတြအားလံုးက မမွီဝဲမဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ အရာေတြခ်ည္းပါပဲ။

▬▬▬▬▬

[ မမွီဝဲမဆည္းကပ္ထိုက္တဲ့ အက်င့္စ႐ိုက္က စလို႔ အသက္ေမြးမႈ၊ ၿမိဳ႕႐ြာ၊ ႏိုင္ငံ၊ ပုဂၢိဳလ္အထိ မဇၩိမနိကာယ္၊ ေသဝိတဗၺာေသဝိတဗၺသုတ္မွာ (သုတ္အမွတ္ ၁၁၄) အက်ယ္တဝင့္ ေဟာထားပါတယ္။ ဒုစ႐ုိက္ ၁၀-ပါးရဲ႕သေဘာသ႐ုပ္အျပင္ psychology ႐ႈေထာင့္ sociology ႐ႈေထာင့္ေတြေရာ စံုလင္လွတာမို႔ စိတ္ဝင္စားသူမ်ား ဖတ္ၾကည့္ၾကဖို႔ ညႊန္းခ်င္ပါတယ္။ ]

မဂၤလသုတ္ (၄) - Charateristics of the Foolish

"ဗာလ" ဆိုတာ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးလဲလို႔ သိႏိုင္မယ့္ ဗာလလကၡဏာေတြကို အဂၤုတၱရနိကာယ္ တိကနိပါတ္ ဗာလဝဂ္မွာ ေဟာထားတာ ရွိပါတယ္။

အသိလြယ္ဆံုး ခြဲျခားနည္းကေတာ့ ကာယဒုစ႐ိုက္ ၃-ပါး ကို ျပဳေလ့ရွိသူ၊ ဝစီဒုစ႐ိုက္ ၄-ပါးကို ဆိုေလ့ရွိသူ၊ မေနာဒုစ႐ိုက္ ၃-ပါးကို ႀကံေလ့ရွိသူကို လူမိုက္လို႔ သတ္မွတ္တာပါပဲ။

"ဗာလ" အဓိပၸါယ္သတ္မွတ္ခ်က္ အခ်ိဳ႕ (အထူးသျဖင့္ ငါးရာ့ငါးဆယ္ ဇာတ္ေတာ္ထဲက အကိတၱိရေသ့ရဲ႕ မွတ္ခ်က္က) စိတ္ဝင္စားဖို႔ ေကာင္းေပမယ့္ လူမိုက္ဋီကာ ဆက္မဖြင့္ေတာ့ပါဘူး။ ထုတ္ထားဖူးတဲ့ မွတ္စုအခ်ိဳ႕ကိုပဲ စိတ္ဝင္စားသူေတြအတြက္ မူရင္းအတိုင္း မွ်ေဝလိုက္ပါတယ္။


▬▬▬▬▬

★ ဗာလာနႏၲိ ဗလႏၲိ အႆသႏၲီတိ ဗာလာ, အႆသိတပႆသိတမေတၱန ဇီဝႏၲိ, န ပညာဇီဝိေတနာတိ အဓိပၸါေယာ (√bal = to live) - အသက္ ႐ႈ႐ိႈက္ေန႐ံုမွ် အသက္ရွင္ေသာ သူ၊ ပညာျဖင့္ အသက္မရွင္ေသာ သူကို လူမိုက္ဟု ေခၚသည္။ (မဂၤလသုတ္ အ႒ကထာ)

★ ဣေမ ဟိ သတၱာ ဇာတဒိဝသေတာ ပ႒ာယ ယာဝ ပၪၥဒသဝႆကာ တာဝ “ကုမာရကာ ဗာလာ” တိ ဝုစၥႏၲိ - ေမြးကင္းစမွသည္ ၁၅-ႏွစ္အထိကို ငယ္႐ြယ္ႏုပ်ိဳေသာ လူငယ္၊ ကေလးသူငယ္ဟု ေခၚ (ဥဒါန္းအ႒ကထာ)

★ ကာယဒုစ႐ိုက္ ဝစီဒုစ႐ုိက္ မေနာဒုစ႐ိုက္ သံုးပါးတို႔ႏွင့္ ျပည့္စံုေသာသူသည္ လူမိုက္မည္၏ (အံ.၃.၂၊ လကၡဏသုတ္)

★ လူမိုက္ဟူသည္ မေကာင္းေသာ အႀကံကို ႀကံေလ့ရွိသည္ (ဒုစၥိႏၲိတစိႏၲီ)၊ မေကာင္းစကားကို ဆိုေလ့ရွိသည္၊ မေကာင္းေသာ အမႈကို ျပဳေလ့ရွိသည္ (ဒုကၠဋကမၼကာရီ)။ (အံ.၃.၃၊ စိႏၲီသုတ္။ မ.၃.၂၄၆၊ ဗာလပ႑ိသုတ္)

★ မိမိ အျပစ္ကို အျပစ္ဟု မျမင္ (အစၥယံ အစၥယေတာ န ပႆတိ)၊ အျပစ္ကို အျပစ္ဟု ျမင္ေသာ္လည္း တရားသျဖင့္ မကုစား (အစၥယံ အစၥယေတာ ဒိသြာ ယထာကမၼံ နပၸဋိကေရာတိ)၊ သူတပါးတို႔က အျပစ္ကို ဝန္ခံေျပာၾကားသည္ကိုလည္း တရားသျဖင့္ မခံယူ (ပရႆ အစၥယံ ေဒသႏၲႆ ယထာဓမၼံ နပၸဋိဂၢဏွာတိ) - ထိုသူသည္ လူမိုက္မည္၏။

★ မသင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင့္အားျဖင့္ ပုစၧာကို ေမးျမန္းတတ္သည္ (အေယာနိေသာ ပဥႇံ ကတၱာ ေဟာတိ)။ မသင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင္းအားျဖင့္ ပုစၧာကို ေျဖၾကားတတ္သည္ (အေယာနိေသာ ပဥႇံ ဝိႆေဇၨတာ ေဟာတိ)။ သူတပါးက သင့္ေလ်ာ္ေသာ အေၾကာင့္အားျဖင့္ ျပည့္စံု ေျပျပစ္စြာ ေျဖဆိုအပ္သည္ကို ဝမ္းေျမာက္ခ်ီးမြမ္းျခင္း မျပဳ (ပရႆ ေယာနိေသာ ပဥႇံ ဝိႆဇၨိတံ ပရိမ႑ေလဟိ ပဒဗ်ၪၨေနဟိ သိလိေ႒ဟိ ဥပဂေတဟိ နာဗ႓ႏုေဗာဒိတာ ေဟာတိ)။ (အံ.၃.၅၊ အေယာနိေသာသုတ္)

★ လူမိုက္သည္ ဉာဏ္ျဖင့္ မစိစစ္ မသက္ဝင္ဘဲ (အနႏုဝိစၥ အပရိေယာဂါေဟတြာ) ကဲ့ရဲ႕ထိုက္သည္ကို ခ်ီးမြမ္း၍၊ ခ်ီးမြမ္းထိုက္သည္ကို ကဲ့ရဲ႕သည္။ မၾကည္ညိဳထိုက္သည္ကို ၾကည္ညိဳ၍၊ ၾကည္ညိဳထိုက္သည္ကို မၾကည္ညိဳ။ အမိအဖတို႔၌ မွားယြင္းေသာအက်င့္ကို က်င့္သည္ (မိစၧာပဋိပဇၨမာန) (အံ.၂.၁၃၅၊ ၁၃၆၊ ၁၃၇)

★ က်ေရာက္လာမည့္ အႏၲရာယ္ကို ေၾကာက္႐ြံ႕ထိပ္လန္႔ရသည့္ ေဘး (ဘယ)၊ အႏၲရာယ္က်ေရာက္သည့္ အခါ ကေသာင္းကနင္း မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ရသည့္ ဒုကၡ (ဥပဒၵဝ)၊ အႏၲရာယ္က်ၿပီးေေသာအခါ အေမွာင့္ပူးသလို စြဲကပ္က်န္ခဲ့သည့္ ပူေဆြးဝမ္းနည္းမႈ (ဥပသဂၢ) တို႔သည္ လူမိုက္တို႔ ေၾကာင့္သာ ျဖစ္ရသည္။ ပညာရွိေၾကာင့္ မျဖစ္။ အမိႈက္ကစ ျပႆာဒ္ မီးေလာင္သကဲ့သို႔တည္း။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆင္ျခင္တုံတရားရွိေသာ ပညာရွိျဖစ္ေအာင္ က်င့္အံ့ဟု ေလ့က်င့္အပ္သည္ (အံ-၃-၁၊ ဘယသုတ္။ မ-၃-၁၂၄၊ ဗဟုဓာတုကသုတ္)

ဘယ၊ ဥပဒၵဝ၊ ဥပသဂၢ သံုးမ်ိဳးကို ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိက fears, troubles, calamities ဟု၎၊ ဘိကၡဳေဗာဓိက perils, calamities and misfortune ဟု၎ ဘာသာျပန္ထားသည္။ ဘိကၡဳဉာဏေမာဠိ၏ ဘာသာျပန္က ပို၍ သင့္ေတာ္သည္ ထင္ရ၏။

"အနယံ နယတိ ဒုေမၼေဓာ၊ အဓုရာယံ နိယုၪၨတိ။
ဒုေႏၷာေယာ ေသယ်ေသာ ေဟာတိ၊ သမၼာ ဝုေတၱာ ပကုပၸတိ။
ဝိနယံ ေသာ န ဇာနာတိ၊ သာဓု တႆ အဒႆနံ"
(ဇာတက-အမွတ္ ၄၈ဝ၊ ၁.၂၃.၉၁ အကိတၱိဇာတ္)

"ပညာမဲ့သူသည္ နည္းလမ္းမဟုတ္သည္ကို နည္းလမ္းအျဖစ္ ေဆာင္ယူသည္ (အနယံ နယတိ ဒုေမၼေဏာ)။ ကိုယ့္တာဝန္ မဟုတ္သည္ကို တာဝန္အျဖစ္ အားထုတ္သည္ (အဓုရာယံ နိယုၪၨတိ)။ နည္းလမ္းမက်သည္ကိုသာ အဟုတ္လုပ္၍ အျမတ္တႏိုးထားသည္ (ဒုႏၷေယာ ေသေယ်ာေသာ ေဟာတိ)။ တဖက္သားက အေၾကာင္းအက်ိဳးျပ၍ ေျပာသည္ကို လက္မခံဘဲ စိတ္ဆိုးသည္ (သမၼာ ဝုေတၱာ ပကုပၸတိ)။ လူ႔က်င့္ဝတ္စည္းကမ္းကို နားမလည္ (ဝိနယံ ေသာ န ဇာနာတိ)။ ထိုလူမိုက္မ်ိဳးကို မေတြ႔မျမင္ရသည္သာ ေကာင္း၏" ဟု အကိတၱိရေသ့က မွတ္ယူသည္။

အကေရာေႏၲာပိ ေစ ပါပံ, ကေရာႏၲမုပေသဝတိ;
သကႋေယာ ေဟာတိ ပါပသၼႎ, အဝေဏၰာ စႆ ႐ူဟတိ။
[…]
ပူတိမစၧံ ကုသေဂၢန, ေယာ နေရာ ဥပနယွတိ။
ကုသာပိ ပူတိ ဝါယႏၲိ, ဧဝံ ဗာလူပေသဝနာ။

မေကာင္းမႈကို မျပဳေသာ္လည္း ျပဳသူကို မွီဝဲဆည္းကပ္ပါက မေကာင္းမႈ၌ ယံုမွားခံရ၏။ မေကာင္းသတင္း ေက်ာ္ေစာျခင္းလည္း ထိုသူ႔အေပၚသို႔ ေရာက္၏။

ငါးပုပ္ကို သမန္းျမက္ျဖင့္ ထုတ္သျဖင့္ သမန္းျမက္သည္ အပုပ္နံ႔ လိႈင္သကဲ့သုိ႔ လူမိုက္ကို ေပါင္းေဖာ္ မွီဝဲ ဆည္းကပ္ေသာ (ဗာလူပေသဝနာ) ထိုသူသည္ ငါးပုပ္ကို ထုတ္ေသာ သမန္းျမက္ႏွင့္ တူ၏။ (ဣတိ.၇၆။ ဇာတက-အမွတ္ ၅ဝ၃၊ သတၱိဂုမၺဇာတ္။ ဇာတက-အမွတ္ ၅၄၅၊ မဟာနာရဒဇာတ္)

ဒီဃာ ဇာဂရေတာ ရတၱိ၊ ဒီဃံ သႏၲႆ ေယာဇနံ။
ဒီေဃာ ဗာလာနံ သံသာေရာ၊ သဒၶမၼံ အဝိဇာနတံ။ (ဓမၼပဒ.၆၀)

အိပ္မေပ်ာ္ဘဲ ႏိုးေနသူအား ညတာသည္ ရွည္၏။ ခရီးပန္းသူအား ယူဇနာခရီးသည္ ရွည္၏။
သူေတာ္ေကာင္းတရားကို မသိေသာ လူမိုက္တို႔အား သံသရာသည္ ရွည္၏။

စရေၪၥ နာဓိဂေစၧယ်၊ ေသယ်ံ သဒိသမတၱေနာ။
ဧကစရိယံ ဒဠႇံ ကယိရာ၊ နတၳိ ဗာေလ သဟာယတာ။ (ဓမၼပဒ.၆၀)
တရားက်င့္သူသည္ မိမိထက္သာလြန္ေသာ မိမိႏွင့္ တူမွ်ေသာ မိတ္ေဆြကို မရႏိုင္ပါက တစ္ေယာက္တည္း က်င့္ျခင္းကိုသာလွ်င္ ၿမဲၿမံစြာ ျပဳရာ၏။ လူမိုက္၌ မိတ္ေဆြေကာင္းအျဖစ္ မရရွိႏိုင္။

ေယာ ဗာေလာ မညတိ ဗာလ်ံ၊ ပ႑ိေတာ ဝါပိ ေတန ေသာ။
ဗာေလာ စ ပ႑ိတမာနီ၊ သ ေဝ ''ဗာေလာ''တိ ဝုစၥတိ။ (ဓမၼပဒ.၆၃)

လူမိုက္သည္ မိမိ၏ လူမိုက္အျဖစ္ကို သိျခင္းေၾကာင့္ ပညာရွိ ျဖစ္ႏိုင္ေသး၏။ မိမိကိုယ္ကို ပညာရွိထင္ေနေသာ လူမိုက္ကုိကား လူမိုက္ အစစ္ဟု ဆိုအပ္သည္။

ယာဝဇီဝမၸိ ေစ ဗာေလာ၊ ပ႑ိတံ ပယိ႐ုပါသတိ။
န ေသာ ဓမၼံ ဝိဇာနာတိ၊ ဒဗၺီ သူပရသံ ယထာ။ (ဓမၼပဒ.၆၄)

လူမိုက္သည္ ပညာရွိကို တသက္ပတ္လံုး ဆည္းကပ္ေနရေသာ္လည္း တရားကို မသိႏိုင္။ ေယာက္မသည္ ဟင္း၏ အရသာကို မသိသကဲ့သို႔တည္း။

မဓုဝါ မညတိ ဗာေလာ၊ ယာဝ ပါပံ န ပစၥတိ။
ယဒါ စ ပစၥတိ ပါပံ၊ ဗာေလာ ဒုကၡံ နိဂစၧတိ။ (ဓမၼပဒ.၆၉)

မေကာင္းမႈ အက်ိဳးမေပးေသးသမွ် ကာလပတ္လံုး လူမိုက္သည္ မေကာင္းမႈကို ပ်ားသကာသို႔ ထင္မွတ္ေနတတ္၏။ မေကာင္းမႈ ရင့္က်က္အက်ိဳးေပးေသာအခါမွ ဆင္းရဲသို႔ ေရာက္ရသည္။

ဌာနဥႇိ မညတိ ဗာေလာ, ယာဝ ပါပံ န ပစၥတိ။
ယဒါ စ ပစၥတိ ပါပံ, အထ ဒုကၡံ နိဂစၧတိ။ (သံ.၁.၁၂၆၊ ဒုတိယသဂၤါမသုတ္)

မေကာင္းမႈ အက်ိဳးမေပးေသးသမွ် ကာလပတ္လံုး လူမိုက္သည္ မေကာင္းမႈကို အဟုတ္ထင္ေနတတ္၏ (သင့္ေသာ အေၾကာင္းဟု ထင္ေနတတ္၏)။ မေကာင္းမႈ ရင့္က်က္အက်ိဳးေပးေသာအခါမွ ဆင္းရဲသို႔ ေရာက္ရသည္။

ယာဝေဒဝ အနတၳာယ၊ ဉတၱံ ဗာလႆ ဇာယတိ။
ဟႏၲိ ဗာလႆ သုကၠံသံ၊ မုဒၶမႆ ဝိပါတယံ။ (ဓမၼပဒ.၇၂)

လူမိုက္၏ အတတ္ပညာ (အတတ္ပညာေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေက်ာ္ေစာမႈ) သည္ အက်ိဳးမဲ့ရန္သာ ျဖစ္၏။ လူမိုက္၏ ျဖဴစင္ေသာ ေကာင္းမႈတို႔ကို ဖ်က္ဆီး၍ (ပညာႏွင့္တူေသာ) ဦးထိပ္ကို ျပတ္က်ေစ၏။

အသဗၺတၳဂါမႎ ဝါစံ, ဗာေလာ သဗၺတၳ ဘာသတိ;
နာယံ ဒဓႎ ေဝဒိ န မညတိ နဂၤလီသႏၲိ။ (ဇာတက.၁၂၃၊ နဂၤလီသဇာတ္)

လူမိုက္သည္ ခပ္သိမ္း မဆိုအပ္သည္ကို ခပ္သိမ္း ဆုိ၏။ ႏုိ႔ဓမ္းသည္ ထြန္တံုးႏွင့္ မတူသည္ကို မသိ။ အတူထား၍ ေျပာဘိ၏။

မဂၤလသုတ္ (၃) - Not Associating with the Foolish

မဂၤလသုတ္က “လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆုိတဲ့ ပထမဆံုး မဂၤလာသံုးပါးကို လက္ေတြ႔လိုက္နာ က်င့္သံုးႏိုင္ဖို႔အတြက္ မွား-မွန္ ေကာင္း-ဆိုး ခြဲျခားဆံုးျဖတ္ႏိုင္တဲ့ ဆင္ျခင္တံုတရား လိုအပ္တယ္လို႔ အရင္ပို႔စ္မွာ ေရးခဲ့ပါတယ္။

ဒီဆင္ျခင္တံုတရားမ်ိဳးက အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱကို ျမင္တဲ့ ဝိပႆနာပညာမ်ိဳး မဟုတ္ေသးသလို၊ နိဗၺာန္ကို ျမင္တဲ့ မဂ္ပညာမ်ိဳးနဲ႔ဆိုရင္ ပိုၿပီး အလွမ္းေဝးပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီဆင္ျခင္တံုတရားက ေန႔စဥ္ဘဝမွာ ကိုယ္ ဘာကုိ တန္ဖိုးထားမလဲ၊ ဘာကို ေ႐ြးခ်ယ္မလဲ၊ ဘယ္လို ျပဳမူ ေျပာဆို ေတြးႀကံမလဲ ဆိုတာကို အဆံုးအျဖတ္ေပးပါတယ္။

“ဗာလ” ဆိုတဲ့ ပုဒ္ကို ေယဘုယ်အားျဖင့္ “လူမိုက္” လို႔ ဘာသာျပန္ေလ့ရွိပါတယ္။ ပါဠိစကားမွာ “ဗာလ” က “လူမိုက္” အျပင္ “ကေလး၊ လူငယ္” ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္လည္း ရပါေသးတယ္။ ဒီအဓိပၸါယ္ ႏွစ္မ်ိဳးစလံုး ပါေအာင္ ယူၿပီး ဗာလကို “မရင့္က်က္ေသးသူ” လို႔ ဘာသာျပန္ရင္လည္း ရႏိုင္ပါတယ္။ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မရင့္က်က္ေသးသူေတြကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒီလို မရင့္က်က္ေသးသူေတြကို ေရွာင္ရမွာလား။ ဘယ္လို မေပါင္းဘဲ ေနရမွာလဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုတာ ေမးခြန္းထုတ္စရာ ျဖစ္လာပါတယ္။

“လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆိုတဲ့ မဂၤလာတရားနဲ႔ ဆက္စပ္ၾကည့္ႏိုင္မယ့္ သုတၱန္ တပုဒ္ (အံ-၃-၂၆၊ ပုဂၢလဝဂ္၊ ေသဝိတဗၺသုတ္) ရွိပါတယ္။

  • မိမိထက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ နိမ့္က်သူေတြကို ကူညီေစာင့္ေရွာက္ျခင္းမွ အပ မွီဝဲဆည္းကပ္ျခင္း မျပဳထိုက္။
  • မိမိနဲ႔ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တူသူေတြကိုေတာ့ မွီဝဲဆည္းကပ္ထိုက္တယ္။ မိမိနဲ႔ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တူတဲ့အတြက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာနဲ႔ စပ္တဲ့ စကားကို အစဥ္မျပတ္ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္ႏိုင္ၿပီး စိတ္ခ်မ္းသာစြာ ေနရမယ္။
  • မိမိထက္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ သာသူေတြကိုေတာ့ အ႐ိုအေသ အေလးအျမတ္ျပဳၿပီး မွီဝဲဆည္းကပ္ထိုက္တယ္။ ဒါမွ ကိုယ့္မွာ မရွိေသးတဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာေတြ ရရွိလာႏိုင္သလို၊ ကိုယ့္မွာ ရွိႏွင့္ၿပီး ျဖစ္တဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာေတြကို ခ်ီးေျမာက္ေပးရာလည္း ေရာက္တယ္။

ဒီသုတၱန္ရဲ႕ လမ္းညႊန္ခ်က္အရ လူမိုက္ဆိုတာက ခိုးဆိုးသတ္ျဖတ္ေနတဲ့ လူမိုက္ေတြကုိသာ ဆိုလိုတာ မဟုတ္သလို၊ မေပါင္းသင္း မဆည္းကပ္ရဆိုတာကလည္း အဖက္မလုပ္ဘဲ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္းမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ သိႏိုင္ပါတယ္။ ေရွာင္တယ္ဆိုတာက မရင့္က်က္ေသးသူေတြရဲ႕ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာကို စံအျဖစ္ထားၿပီး မေပါင္းသင္းဖို႔၊ သူတို႔ဆီက ဓာတ္ေတြ ကိုယ္ဆီ ကူးမလာဖို႔ပါ။ သူတို႔ကို သနားက႐ုဏာစိတ္နဲ႔ ရင့္က်က္လာေအာင္ ကူညီေပးလို႔ ရပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မရင့္က်က္ေသးတဲ့ “ဗာလ” အဆင့္ကို ေက်ာ္ၿပီး၊ လူ႔ပတ္ဝန္းက်င္၊ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကို ၿခိမ္းေျခာက္ အႏၲရာယ္ျပဳေနတဲ့ “ပါပ” လို႔ ေခၚတဲ့ လူယုတ္မာေတြလည္း ရွိတတ္ပါေသးတယ္။ ဒီလိုလူယုတ္မာေတြနဲ႔ ဆက္ဆံရာမွာေတာ့ လူ႔စည္း, ဘီလူးစည္း ျပတ္သားဖို႔ လိုလာပါတယ္။ မဟုတ္ရင္ ဒီလူယုတ္မာေတြကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ အထင္အျမင္လြဲမွားမႈကို ခံရႏိုင္ပါတယ္။ မိမိရဲ႕ ဂုဏ္သိကၡာ က်ဆင္းေစႏိုင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ဘုရားရွင္က ရွင္ေဒဝဒတ္ကို ပကာသနီယကံျပဳၿပီး သူရဲ႕ လုပ္ရပ္မ်ားသည္ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာႏွင့္ မဆိုင္လို႔ ျပတ္ျပတ္သားသား ေၾကညာေစခဲ့တယ္။ ရဟန္းေတာ္ေတြကို ဆဲေရးၿခိမ္းေျခာက္ၿပီး၊ ဂုဏ္သိကၡာက်ေအာင္ မဟုတ္မဟုတ္ လုပ္ႀကံ စြတ္စြဲေျပာဆိုသူေတြကိုလည္း ပတၱနိကၠဳဇၨနကံေဆာင္ သပိတ္ေမွာက္ဖို႔ ဝိနည္း ဥပေဒ ျပ႒ာန္းခဲ့ပါတယ္။

P.S.
"လူမိုက္ကို မေပါင္းနဲ႔" ဆိုရာမွာ လူမုိက္ကို စံနမူနာထား ဆရာတင္ၿပီး အတုမယူဖို႔ (န ဒိ႒ာႏုဂတႎ အာပဇၨတိ) က လိုရင္းပါ။ လူမိုက္တိုင္းကို အဆက္အဆံ မလုပ္ရဘူးလို႔ ယူဆလို႔ မရပါဘူး။

  • အခ်ိဳ႕လူမိုက္မ်ိဳးကို ေမတၱာက႐ုဏာနဲ႔ ဆက္ဆံရပါတယ္။
  • အခ်ိဳ႕ အရမ္း sensitive ျဖစ္ၿပီး ေဒါသႀကီးတဲ့ လူမိုက္မ်ိဳးကိုေတာ့ လ်စ္လ်ဴ႐ႈၿပီး ဆက္ဆံရပါတယ္။
  • ပါပဓမၼ ရွိတဲ့ လူမ်ိဳးကိုေတာ့ စက္ဆုပ္႐ြံရွာဖြယ္ အျဖစ္သေဘာထားၿပီး ေရွာင္ရပါတယ္။ ဒီလုိလူမ်ိဳးနဲ႔ စပ္ၿပီး ဇိဂုစၧိတဗၺတသုတ္မွာ (အံ.၃.၂၇) "မစင္တြင္းထဲက်ေနတဲ့ ေႁမြကို ဆယ္ရင္ ေႁမြက မကိုက္ေတာင္ မစင္ေတာ့ လူးလိမ့္မယ္" ဆိုတဲ့ ဥပမာနဲ႔ ဘုရားက သတိေပးပါတယ္။ ကိုယ္က သူ႔ကို စံထားၿပီး အတုလိုက္လုပ္တာ မဟုတ္ဘူးဆိုေပမယ့္ သူ႔ကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး ကိုယ့္ဂုဏ္သိကၡာ က်ဆင္းႏိုင္လို႔ပါ။

မဂၤလသုတ္ (၂) - Values, Choices & Prudence

အေသဝနာစ ဗာလာနံ၊ 
ပ႑ိတာနၪၥ ေသဝနာ။
ပူဇာစ ပူဇေနယ်ာနံ၊ 
ဧတံ မဂၤလမုတၱမံ။

၃၈-ျဖာမဂၤလာမွာ “လူမိုက္ကို ေရွာင္၊ ပညာရွိကို ေပါင္း၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္” ဆိုတဲ့ မဂၤလာသံုးပါးနဲ႔ စပါတယ္။ ေယဘုယ် အားျဖင့္ေတာ့ ဒီသံုးပါးကို ေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ မဂၤလာအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကတယ္။ တကယ္တမ္း ေျပာမယ္ဆိုရင္ ဒီမဂၤလာသံုးပါးက ပညာေရးရဲ႕ အေျခခံ မဂၤလာသံုးပါးလို႔ ဆိုလို႔ ရပါတယ္။

လူမိုက္ကို ေရွာင္ဖို႔၊ ပညာရွိကို ေပါင္းဖို႔၊ ပူေဇာ္ထိုက္သူကို ပူေဇာ္ဖို႔ဆိုတာက ဘယ္သူက လူမိုက္၊ ဘယ္သူက ပညာရွိ၊ ဘယ္သူက ပူေဇာ္ထိုက္သူလို႔ သိဖို႔လိုလာပါတယ္။ အမွား၊ အမွန္၊ အေကာင္း၊ အဆိုးကို သိတယ္ဆိုတာက ပညာပါ။ ဒီမဂၤလာသံုးပါးကို လိုက္နာက်င့္သံုးဖို႔အတြက္ “ကိုယ္ဘာကို တန္ဖိုးထားသလဲ၊ ဘာကို တန္ဖိုးထားသင့္သလဲ၊ ဘာကို ေ႐ြးခ်ယ္ရမလဲ” ဆိုတ့ဲ ေမးခြန္းေတြကို စဥ္းစားဆင္ျခင္ အေျဖရွာဖို႔ လိုလာပါတယ္။ အသိဉာဏ္နည္းေသးတဲ့ ကေလးငယ္ေတြကိုေတာ့့ "ဘယ္လို လူကို ေပါင္း၊ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးကို ေရွာင္၊ ဘယ္လို လူမ်ိဳးကို ဦးခ်၊ အ႐ိုေသးေပး" လို႔ မိဘကေန ညႊန္ျပေပးရပါတယ္။ အေ႐ြးမမွားေအာင္ ဆံုးမေပးရပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္လည္း မိဘနဲ႔ ဆရာေတြရဲ႕ လမ္းညႊန္မႈေအာက္မွာ အမွားအမွန္၊ အေကာင္းအဆိုး တန္ဖိုးျဖတ္တတ္ ေ႐ြးခ်ယ္ႏိုင္တဲ့ အသိပညာကို ရေအာင္ သင္ယူရပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္လည္း စဥ္းစားေတြးေခၚ သင္ယူရပါတယ္။ လက္ေတြ႔ဘဝမွာလည္း သင္ယူၾကရပါတယ္။

ဒီပညာမ်ိဳးက ကိုယ္က်င့္တရားရဲ႕ အေျခခံ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္က်င့္သီလဆိုတာက “အရိယသစၥာကို သိျမင္ျခင္း” ဆိုတဲ့ အဆင့္ျမင့္ပညာမ်ိဳးရဲ႕ အေျခခံ ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မဂၤလသုတ္ တစ္ခုလံုးက လူမမယ္ ကေလးဘဝက စလို႔ သစၥာသိျမင္ နိဗၺာန္ဝင္တဲ့အထိ အဆင့္ဆင့္ ေလွ်ာက္လွမ္းရမယ့္ ပညာေရးျဖစ္စဥ္ တစ္ခုလို႔ ဆိုရမွာပါ။

 

မဂၤလသုတ္ (၁) - Demystifying the Blessings

အတိတ္နိမိတ္ မေကာင္းရင္၊ အိပ္မက္ဆိုး မက္ရင္၊ ၿဂိဳဟ္စီး ၿဂိဳဟ္နင္း မေကာင္းရင္ ပရိတ္ႀကီး ၁၁-သုတ္အနက္က ပုဗၺာဏွသုတ္ပရိတ္ကို ႐ြတ္ဖတ္သရဇၩာယ္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ ထို႔အတူပဲ ေမြးေန႔၊ ကင္ပြန္းတတ္စတဲ့ မဂၤလာယူရမယ့္ ေန႔မ်ိဳးေတြမွာ ပုဗၺာဏွသုတ္ကို ႐ြတ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ပုဗၺာဏွသုတ္ တရားကိုယ္ရဲ႕ အနက္အဓိပၸါယ္ကို ဖတ္ၾကည့္ရင္ "ျမတ္ေသာအက်င့္ က်င့္သူအား နကၡတ္ေကာင္း၊ မဂၤလာေကာင္း၊ မိုးေသာက္ေကာင္း ျဖစ္တယ္ (သုနကၡတၱံ သုမဂၤလံ၊ သုပၸဘာတံ … သုယိ႒ံ ျဗဟၼစာရိသု)" လို႔ ေတြ႔ရပါလိမ့္မယ္။ ေကာင္းတာလုပ္၊ ေကာင္းတာေျပာ၊ ေကာင္းတာႀကံတဲ့သူအတြက္ ေန႔ေကာင္းရက္သာ ေ႐ြးေနစရာမလိုဘူး၊ အခ်ိန္တိုင္းက နကၡတ္ေကာင္း ျဖစ္ေနတယ္လုိ႔ ဆိုလိုပါတယ္။

“ဥပၸါတ” လို႔ ေခၚတဲ့ ေနၾကပ္တာ လၾကပ္တာ ဥကၠာပ်ံက်တာ စတဲ့ အတိတ္နိမိတ္ဆိုးေတြ ႀကံဳရင္လည္း၊ ဒီလို အတိတ္ဆိုး နိမိတ္ဆိုးေတြက လြတ္ၿငိမ္းေအာင္ "ဥပၸါတသႏၲိ" ဆုိတဲ့ ေစတီႀကီးေတြတည္၊ ၿဂိဳဟ္ေျပ နာမ္ေျပ ဘုရားေတြ တည္ၿပီး ကိုးကြယ္တတ္ၾကျပန္ပါတယ္။ မဂၤလဇာတ္ (ဇာတက အမွတ္ ၈၇) မွာေတာ့ ျမတ္စြာဘုရားက "ဥပၸါတလို႔ ေခၚတဲ့ အတိတ္နိမိတ္၊ အိပ္မက္၊ မဂၤလာ စတာေတြရဲ႕ အျပစ္ကို ျမင္လို႔ ပယ္ထားၿပီးၿပီ" လို႔ ဆုိပါတယ္။ မဟာမဂၤလဇာတ္ (ဇာတက အမွတ္ ၅၄၃) မွာလည္း "လူေတြ မဂၤလာလို႔ ေျပာေနၾကတာေတြက ဘာမွ မွန္တာ မရွိဘူး (န ဟိ မဂၤေလ ကိၪၥိနမတၳိ သစၥႏၲိ)" လို႔ ဆိုထားပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး "လူေျပာသူေျပာ မဂၤလာေတြကို ယံုေနၿပီး ကံကို မယံုရင္ (မဂၤလံ ပေစၥတိ ေနာ ကမၼံ)" ဒီလူဟာ အညံ့စား ဗုဒၶဘာသာ၊ ဇာတ္ပ်က္ဗုဒၶဘာသာ (ဥပါသကစ႑ာလ) လို႔ေတာင္ သတ္မွတ္ပါတယ္ (အံ.၅.၁၇၅၊ စ႑ာလသုတ္)။

ေျပာရမယ္ဆိုရင္ "မဂၤလာ" ဆိုတဲ့ အယူအဆ၊ blessings, omen, auspicious signs စတဲ့ အယူအဆေတြက ဗုဒၶသာသနာရဲ႕ ကမၼဝါဒနဲ႔ ဆန္႔က်င္ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူေတြ အယူသည္းေနၾကတဲ့ အတိတ္ နိမိတ္ မဂၤလာ ဆိုတာေတြ အစား "လူမိုက္နဲ႔ မေပါင္းနဲ႕၊ ပညာရွိနဲ႕ ေပါင္း" စသျဖင့္ လုပ္သင့္ လုပ္ထိုက္၊ ရွိသင့္ရွိထိုက္တဲ့ စ႐ိုက္ေကာင္း ၃၈-မ်ိဳး” ကို လိုက္နာက်င့္သံုးဖို႔ မဂၤလသုတ္မွာ ေဟာခဲ့တာပါ။ ဗုဒၶက အိႏၵိယ ယဥ္ေက်းမႈရဲ႕ အယူသည္းမႈေတြကေန ေဖာက္ထြက္ၿပီး လက္ေတြ႔က်တဲ့ အခ်က္ေတြနဲ႔ မဂၤလာရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို ျပန္လည္ သတ္မွတ္ေပးခဲ့တာပါ။ အ႒ကထာဆရာကလည္း မဂၤလာဆိုတာ “ေအာင္ျမင္ေၾကာင္း၊ တုိးတက္ႀကီးပြားေၾကာင္း၊ အဖက္ဖက္ ျပည့္စံုေစေၾကာင္း တရားေတြ (မဂၤလႏၲိ ဣဒၶိကာရဏံ ဝုဒၶိကာရဏံ သဗၺသမၸတၱိကာရဏံ)” လို႔ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ မဂၤလသုတ္ကို Demystifying the Blessings (and Auspicious Signs) လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဗုဒၶဘာသာဝင္ အေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ အယူသည္းမႈ၊ အစြဲအလမ္းႀကီးမႈဆိုတဲ့ Mysticism ထဲကေန ႐ုန္းထြက္ဖို႔ ခက္ေနပါေသးတယ္။

Tuesday, December 11, 2018

Self-Control ႏွင့္ ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္

သတိပ႒ာန္ရိပ္သာက က်င္းပတဲ့ လူငယ္တရား စခန္းတစ္ခုမွာ Sutta Study က႑အတြက္ မဇၩိမနိကာယ္က ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္ေလးကို ေရြးခ်ယ္ေပးခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒီသုတ္မွာ ကိုယ့္ရဲ႕ တိုးတက္မႈအတြက္ အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစမယ့္ အေတြးေတြကို တန္႔သြားေအာင္ လုပ္ပစ္ႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္း ငါးသြယ္ကို လမ္းညႊန္ထားပါတယ္။ ဘာသာေရး႐ႈေထာင့္အရ ကိုယ္မေတြးခ်င္တဲ့ အေတြးေတြကို မေတြးဘဲ ေနႏိုင္တယ္၊ ကိုယ့္စိတ္ကို ႏိုင္တယ္၊ ဣေႁႏၵကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္တယ္ ဆိုတဲ့ အရည္အခ်င္းေတြက အေရးပါပါတယ္။

ေလာကီေရး႐ႈေထာင့္ အရၾကည့္ရင္လည္း ကိုယ့္စိတ္ကို အလို မလိုက္တာ၊ ကိုယ့္ရည္မွန္းခ်က္ေတြကေန ေသြဖီသြားႏိုင္တဲ့ အေတြးေတြကို ထိန္းသိမ္းႏိုင္တာက ဘဝေအာင္ျမင္မႈအတြက္ အေရးပါပါတယ္။ ဘဝေအာင္ျမင္ေရးအတြက္ IQ ထက္ စိတ္ဓာတ္ႀကံ့ခိုင္မႈ (Grit) က ပိုၿပီး အေရးႀကီးတယ္ဆိုတာကို သုေတသန ျပဳရင္း နာမည္ေက်ာ္ၾကားလာခဲ့တဲ့ Angela Duckworth က “Self-Control in School-Age Children” ဆုိတဲ့ စာတမ္းတစ္ေစာင္ ေရးခဲ့ဖူးတယ္။ ဒီစာတမ္းက အႀကံျပဳထားတဲ့ မိမိကိုယ္ကို ထိန္းခ်ဳပ္နည္း ၅-ခုက ဝိတကၠသဏၭာန္က နည္းလမ္း ၅-သြယ္နဲ႔ အတိအက် မတူေပမယ့္ အေတာ္ေလး နီးစပ္တာကို ေတြ႔ရပါတယ္ (Angela Duckworth က ဒီသုတၱန္ကို ဖတ္ထားတယ္လို႔ ယူဆရပါတယ္)။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီသုတၱန္ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္ေလးကို လူငယ္ေတြ ဖတ္ဖို႔ ေ႐ြးခ်ယ္ျဖစ္ခဲ့တာပါ။

*****

❒ Angela Duckworth ရဲ႕ ေက်ာင္းသားအ႐ြယ္ လူငယ္ေတြအတြက္ Self-Control နည္းလမ္း (၅) သြယ္ကေတာ့ -

(၁) Situation Selection - အေျခေနေကာင္း ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးခ်ယ္ပါ။ စည္းကမ္းေကာင္းတဲ့ ေက်ာင္းမွာ ေနတာ၊ သူငယ္ခ်င္းေကာင္းကို ေပါင္းတာ၊ ဆိတ္ၿငိမ္တဲ့ အရပ္မွာ စာၾကည့္တာမ်ိဳးေပါ့။ မဂၤလသုတ္က “အေသဝနာ စ ဗာလာနံ [...] ပဋိ႐ူပေဒသ ဝါေသာ စ” ဆိုတာက လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္း၊ ႐ုပ္ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးခ်ယ္တာပါပဲ။

(၂) Situation Modification - ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းကို ေ႐ြးလို႔ မရရင္ လက္ရွိအေျခေနကို ပိုေကာင္းေအာင္ ျပဳျပင္ရပါတယ္။ စာၾကည့္ခ်ိန္မွာ တီဗီ ပိတ္ထားတာ၊ ဖုန္းကို တေနရာမွာ ထည့္သိမ္းထားတာ၊ စာသင္ခန္းမွာ ဆရာနဲ႔ နီးတဲ့ ေရွ႕တန္းမွာ ထိုင္တာ၊ စကားမ်ားတဲ့ သူနဲ႔ ခပ္ေဝးေဝးမွာ ထိုင္တာမ်ိဳးပါ။ Duckworth ရဲ႕ သုေတသနအရ နညး္လမ္းငါးသြယ္မွာ အခုထိ ေျပာခဲ့တဲ့ နည္းလမ္းႏွစ္ခုက အထိေရာက္ဆံုးလုိ႔ ဆိုပါတယ္။

(၃) Attentional Deployment - အကယ္၍ အေျခအေနအရ ဆြဲေဆာင္မႈေတြကို ေ႐ြးခ်ယ္ခြင့္၊ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲခြင့္ မရွိခဲ့ရင္၊ အဆိုးဖက္ကို ေသြးေဆာင္မႈေတြ ေလ်ာ့က်ေစၿပီး၊ ကိုယ္ရဲ႕ ေရရွည္ ရည္မွန္းခ်က္ကို မ်က္ေခ်မျပတ္ေစမယ့္ အာ႐ံုစိုက္မႈမ်ိဳး လုပ္ရပါတယ္။ ဥပမာ စာသင္ခ်ိန္မွာ အျပင္ကို ေငးမေနဘဲ ဆရာ ေျပာတာ ေရးတာကို မ်က္ေျခမျပတ္လိုက္ ၾကည့္ေနတာ။ အကယ္၍ ပ်င္းေနရင္ စာေမးပြဲက်လိမ့္မယ္ စသျဖင့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးေတြကို ဆင္ျခင္တာ။ စာကို ေသခ်ာၾကည့္ရင္ ဂုဏ္ထူးထြက္ ႏိုင္တယ္လို႔ ရည္မွန္းခ်က္ထားတာမ်ိဳးေတြပါ။

(၄) Cognitive Change – စဥ္းစားပံု ခံယူပံုေျပာင္းလိုက္တာ။ စာေမးပြဲအတြက္ စိတ္ပူေနတာကို စိတ္လႈပ္ရွားစရာ စိတ္ဝင္စားစရာ အျဖစ္ေျပာင္းၿပီး ျမင္တာ။ အိမ္စာ လုပ္ရတာကို ပ်င္းစရာလို႔ မျမင္ဘဲ ကိုယ့္အရည္အခ်င္းကို တိုးတက္ေအာင္ လုပ္ဖို႔ အခြင့္အေရး၊ ကုိယ့္အေရအေသြးကို ျပဖို႔ အခြင့္အေရးလို႔ ေျပာင္း ျမင္တာမ်ိဳး။ ငါ့မွ ျဖစ္ရေလျခင္းလို႔ (self-embracing လုပ္ၿပီး) မျမင္ဘဲ၊ လူတိုင္း ဒီလိုျဖစ္တတ္တာပဲ ဒီလိုလုပ္ရတာပဲ လို႔ (self-distancing လုပ္ၿပီး) ျမင္တာမ်ိဳး။

(၅) Response Modulation - ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးနည္းလမ္းလိုပဲ အံကို ႀကိတ္ၿပီး စိတ္ကို စိတ္နဲ႔ ႏွိပ္ကြပ္ (crushing mind with mind) တာမ်ိဳးပါပဲ။ မလုပ္သင့္တာကို မလုပ္ျဖစ္ဖို႔ စိတ္ကို အတင္းၾကပ္ ခ်ဳပ္တီးၿပီး လုပ္သင့္တာကို လုပ္လိုက္တာမ်ိဳးပါ။





*****

❒ ဝိတကၠသဏၭာနသုတ္က ေပးတဲ့ နည္း ၅-သြယ္ကေတာ့-

(၁) Substitution of thoughts- အဖ်က္အေတြးေတြ ေပၚလာခဲ့ရင္ အျပဳသေဘာေဆာင္မယ့္ အေတြးေတြကို ေျပာင္းၿပီး ေတြးရပါတယ္။ ဥပမာ ေဒါသထြက္ေနရင္ ေမတၱာပို႔တာ၊ မာနစိတ္ေတြ ဝင္လာရင္ မရဏာႏုႆတိ ပြားတာ၊ တဏွာရာဂစိတ္ ဝင္လာရင္ အသုဘသညာကို ႐ႈပြားတာမ်ိဳးေပါ့။ အာ႐ံုေျပာင္းေပးတဲ့ သေဘာ၊ တရား႐ႈမွတ္ေနတာဆိုရင္ ကမၼ႒ာန္းနိမိတ္ ေျပာင္းေပးတဲ့ သေဘာပါ။

(၂) Reflection of drawbacks - ဒါမွ မရရင္ ဒီအေတြးဆိုးေတြရဲ႕ အျပစ္ကို ရွက္စရာ၊ ေၾကာက္စရာ၊ ႐ြံရွာစရာ အျဖစ္ ျမင္လာေအာင္ ဆင္ျခင္ရတယ္။ ဒီအေတြးေပၚမွာ တဝဲလည္လည္ ၿငိတြယ္ မေနေအာင္လို႔ပါ။

(၃) Shifting of Attention - ဒါမွ မရရင္ ဒီအဖ်က္အေတြးေတြကို ႏွလံုးမသြင္းဘဲ ေနရပါတယ္။ တစ္ခုခုကို မျမင္ခ်င္ မ်က္စိပိတ္ထား၊ မ်က္ႏွာလႊဲထားသလိုမ်ိဳး၊ ဒီအေတြးေတြ ေပၚ မလာေအာင္ အလုပ္ကိစၥ တစ္ခုခုကို ထလုပ္တာမ်ိဳးပါ။ တရား႐ႈမွတ္ေနတာဆိုရင္ မူလကမၼ႒ာန္းကို ခဏျဖဳတ္ၿပီး အသံထြက္ ပရိတ္႐ြတ္တာ၊ ဂုဏ္ေတာ္ပြားတာ စသျဖင့္ လုပ္ရပါတယ္။ အေတြးေတြ ေပ်ာက္သြားမွ မူလကမၼ႒ာန္းကို ျပန္ၿပီး ႐ႈမွတ္ရပါတယ္။

(၄) Relaxation of thoughts - ဒါမွ မရရင္ ဒီအဖ်က္အေတြးေတြ ေပၚလာရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းကို တဆင့္ၿပီး တစ္ဆင့္ စဥ္းစားရပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ အဖ်က္အေတြးေတြကလည္း တျဖည္းျဖည္း အားနည္းၿပီး ေပ်ာက္သြားပါလိမ့္မယ္။ တခါတေလမွာ အေၾကာင္းရင္းကို မသိလို႔ စိုးရိမ္စိတ္ေတြ ဝင္ေနေပမယ့္ ေသခ်ာသိေအာင္ လုပ္လုိက္ရင္ ဒီစိုးရိမ္စိတ္က ေပ်ာက္သြားတတ္ပါတယ္။

(၅) Crushing mind with mind - ဘယ္လိုမွ မရခဲ့ရင္ေတာ့ ေနာက္ဆံုးအေနနဲ႔ အံကို ႀကိတ္ၿပီး ကိုယ့္ရဲ႕ စိတ္အင္အားနဲ႔ အေတြးဆိုးေတြကို တြန္းထုတ္ရပါတယ္။ အ႐ိုးေၾကေၾက အေရခမ္းခမ္းဆိုတဲ့ စိတ္ဓာတ္အင္အားမ်ိဳးကို သံုးရတာပါ။

 *****