ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၁၀ (ကမ္မပစ္စည်း၊ ဝိပါကပစ္စည်း)

ကမ္မပစ္စည်း

ကမ္မပစ္စယောတိ -

၁။ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။

ကမ္မပစ္စည်းသည် (၁) သဟဇာတ ကမ္မပစ္စည်းနှင့် (၂) နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စည်းဟု ၂-မျိုးရှိသည်။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုမူ ပြောဆို ကြံစည်ခြင်းဟူသော လုပ်ဆောင်မှုများသည် ကမ္မ (ကံ) မည်၏။ ဤလုပ်ဆောင်မှုများ အားလုံးတို့သည် စိတ်၏ ပြုလုပ် အားထုတ်မှုဟူသော ပယောဂ ဗျာပါရသဘော မပါဘဲ မဖြစ်။ ထို့ကြောင့် စိတ်၏ အားထုတ်မှု၊ ပြုပြင်စီရင်မှု၊ စေ့ဆော်မှုဟူသော စေတနာ စေတသိက်ကိုပင် ကံဟု ဆိုရသည်။ စေတနာသည် မိမိနှင့် အတူဖြစ်ဖက် စိတ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာစသော တရားများအား သိခြင်း၊ ခံစားခြင်း၊ မှတ်သားခြင်းစသော သက်ဆိုင်ရာ အလုပ်များ လုပ်နေကြစေရန် စေ့ဆော်ပေးသည်။ ဤကဲ့သို့ စေတနာတရားက မိမိနှင့် ယှဉ်ဖက် စိတ်စေတသိက်များနှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရားတို့အား ပြုပြင်စီရင်ပေးခြင်းအား သဟဇာတ ကမ္မပစ္စည်း ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆို၏။

မြေ၌ ကြဲချစိုက်ပျိုးသော မျိုးစေ့သည် နေရောင်ခြည်၊ မိုးရေ၊ မြေဆီသြဇာစသော အထောက်အပံ့များ ပြည့်စုံပါက အပင်ပေါက်သကဲ့သို့၊ ပြုလုပ်အားထုတ်ခဲ့သော စေတနာ ကံမျိုးစေ့သည်လည်း ဂတိ၊ ကာလ၊ ဥပဓိ၊ ပယောဂဟူသော အထောက်အပံ့တို့ ပြည့်စုံပါက ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံအား လျှော်စွာ နောင်တချိန်တွင် အကျိုး ဝိပါက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်၏။ ကံကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်စေတသိက် အကျိုးတရားတို့သည် ဝိပါက် (ဝိပါက - ရင့်မှည့်ခြင်း) မည်၏။ ပြုအပ်ပြီးသော (ကဋတ္တာ) ကံကြောင့်ဖြစ်သည့် ကမ္မဇရုပ်တရားတို့သည် ကဋတ္တာ ရုပ် မည်၏။ ကံတရားနှင့် ကံ၏ အကျိုးပေးရာ အချိန်အခိုက်အတန့်တို့ မတူညီကြ၍ နာနာက္ခဏိက (နာနာ - အသီးအသီးသော + ခဏ - အခိုက် + ဣက- ရှိသော) ဟုခေါ်သည်။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့က ထိုကံတို့ အားထုတ်စဉ် အချိန်နှင့် မတူသောအခိုက်တွင် ဝိပါက်နာမ်တရားနှင့် ကဋတ္တာ ရုပ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေခြင်းအား နာနာက္ခဏိက ကမ္မ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေသည်ဟု ဆိုရသည်။

၁။ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ - ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံသည်

ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ - အကျိုးဝိပါက်ခန္ဓာအား၎င်း၊

ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ - ကမ္မဇရုပ်တို့အား၎င်း

ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော - ပြုလုပ် အားထုတ်သည်ဖြစ်၍ (ကမ္မပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ စေတနာ - စေ့ဆော်မှု စေတနာသည်၊

သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုယှဉ်ဖက်တရားတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း၊

ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော - ပြုလုပ် အားထုတ်သည်ဖြစ်၍ (ကမ္မပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

(မှတ်ချက်။ နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စည်းသည် ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံတို့က နောင်တချိန်တွင် ဝိပါက် စိတ်စေတသိက်နှင့် ကမ္မဇရုပ်များကို ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ သဟဇာတ ကမ္မပစ္စည်းသည်ကား ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့သာမက၊ ဝိပါက် ကြိယာ စေတနာတို့ကပါ အတူယှဉ်ဖက် နာမ်တရားတို့နှင့် ထိုနာမ်တရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။)

ဝိပါကပစ္စည်း

ဝိပါကပစ္စယောတိ -

၁။ ဝိပါကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပီနော အညမညံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။

ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုး စိတ်စေတသိက်တရားတို့အား ဝိပါက် (ဝိပါက) ဟုခေါ်သည်။ ဝိပါကဟူသည် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ရင့်ကျက်ခြင်း၊ရင့်မှည့်ခြင်းဟု အဓိပ္ပါယ် ရ၏။ မျိုးစေ့တစ်စေ့သည် တဖြည်းဖြည်း ရင့်ကျက်လာသောအခါ သီးကြ ပွင့်ကြသကဲ့သို့ ကံတရားတို့ ရင့်ကျက်၍ အကျိုးပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဝိပါက်စိတ်တို့သည် နောက်ထပ် အကျိုးမပေးတော့။ ထို့ကြောင့် ဝိပါက်စိတ်စေတသိက်တို့သည် ကံအနေအားဖြင့် နောင်တွင် အကျိုးပေးရန် စေ့ဆော် အားထုတ်မှု မရှိ။ ကြိယာစိတ်တို့ကဲ့သို့ ကိုယ်နှုတ်အမူအရာတို့ကို ဖြစ်စေရန်မျှလည်း အားထုတ်မှု မရှိ။ အားထုတ်မှု ပယောဂ ဗျာပါရများ လုံးဝကင်းဆိတ်နေ၍ ငြိမ်သက်သော သဘောရှိ၏။ ဤကဲ့သို့ ဝိပါက် စိတ်စေတသိက်တို့သည် ပြုလုပ်အားထုတ်မှု ပယောဂ ဗျာပါရ ကင်းဆိတ်၍ ငြိမ်သက်သော သဘောဖြင့် အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုနေသည်ကို ဝိပါကပစ္စည်း ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။

၁။ ဝိပါကာ - ဝိပါက်အကျိုးတရားတို့သည်၊

စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပီနော - ရုပ်မဟုတ်သော နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးအား

အညမညံ - အချင်းချင်း အပြန်အလှန်

ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော - ဗျာပါရကင်း၍ ငြိမ်သက်သည်ဖြစ်၍ (ဝိပါကပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှာဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ်ဟူသော အာရုံငါးပါးကို သိသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များသည် ဝိပါက်စိတ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ကုသလဝိပါက်နှင့် အကုသလဝိပါက်ဟု နှစ်မျိုး ရှိသည့်အတွက် ဒွေးပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်ဟုလည်း အဘိဓမ္မာကျမ်းစာများတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

ပဋိသန္ဓေစိတ်တို့သည်လည်း ဝိပါက်စိတ်ပင် ဖြစ်၍ ကုသလဝိပါက်နှင့် အကုသလဝိပါက်ဟု နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပြန်၏။ အပါယ်ဘုံတို့တွင် အကုသလဝိပါက်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေယူ၍၊ သုဂတိဘုံတို့တွင် ကုသလဝိပါက်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေယူကြသည်။ ဘဝတခု၏ နောက်ဆုံးကာလ ရောက်သောအခါတွင် တမလွန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေမည့် ကံ၊ ထိုကံကို ပြုခဲ့စဉ်က အာရုံနိမိတ်၊ သို့မဟုတ် တမလွန်လားရာ ဂတိ၌ တွေ့ကြုံရမည့် အာရုံနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးသည်ထင်၍ သေခါနီးနောက်ဆုံး စိတ်အစဉ် (မရဏာသန္နဝီထိ) ဖြစ်သည်။ မရဏာသန္နဝီထိ စိတ်အစဉ်သည် စုတိစိတ်ဖြင့် အဆုံးသတ်၍ ဘဝသစ်တွင် ပဋိသန္ဓေစိတ်ဖြစ်သည်။ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် မရဏာသန္နဝီထိ စိတ်အစဉ်က ယူခဲ့သော ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးကိုပင် ဆက်၍ အာရုံပြု၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်နောက်မှစ၍ အခြားသော အာရုံသိစိတ်အစဉ် (ဝီထိစိတ်) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိသောအခိုက်များတွင် ပဋိသန္ဓေစိတ် ယူခဲ့သော အာရုံကိုပင် အာရုံပြု၍ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အလားတူဖြစ်သော ဝိပါက်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ယင်းစိတ်များသည် ဘဝဖြစ်ဆဲကာလတွင် စိတ်အစဉ်တို့ ပြတ်မသွားစေရန် ဖြစ်ပေါ်နေကြခြင်းဖြစ်၍ ဘဝင်စိတ် (ဘဝင်္ဂ = ဘ၀ + အင်္ဂ = ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော စိတ်) ဟုခေါ်သည်။ အိပ်မက်မြင်မက်ခြင်း မရှိဘဲ အိပ်မောကျနေသည်အခါတွင် ဤဘဝင်စိတ်များ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းပင်ဖြစ်၍ အလွန် ငြိမ်သက်သော သဘောရှိသည်။ အိပ်မောမကျသေးဘဲ အတွေးများဝင်နေ၊ အိပ်မက်များ မြင်မက်နေပါက စိတ်မငြိမ်သက်သေးဘဲ (ဘဝင်မကျသေးဘဲ) စိတ်တို့ လှုပ်ရှား ယောက်ယက်ခတ်နေသည်ဟု ဆိုရ၏။

ဤသို့ ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ဘဝင်စိတ်စသော ဝိပါက်စိတ်များဖြစ်ခိုက်တွင် ယှဉ်ဖက်စိတ်စေတသိက်တို့ အချင်းချင်းအား ဗျာပါရကင်း၍ ငြိမ်သက်သည်ဖြစ်၍ ဝိပါကပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။ (ပစ္စယနိဒ္ဒေသတွင် ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာ အချင်းချင်းအား ကျေးဇူးပြုခြင်းကိုသာ ဟောကြားထားသော်လည်း၊ ပဋ္ဌာန်း ကုသလတိက္က ပဉှာဝါရတွင် ဝိပါက်တရားတို့နှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရားတို့အားလည်း ကျေးဇူးပြုကြောင်း ဟောကြားထားပါသည်။)

ဆက်ရန် ...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၉ (ဈာနပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်း)

ဈာနပစ္စည်း

ဈာနပစ္စယောတိ -

၁။ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။

ဈာန (ဈာန်) ဟူသည် စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်၍ ရှုတတ်သော တရား (ဥပနိဇ္ဈာန) ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မြှားနှင့် ပစ်မှတ်အား တည့်အောင် ချိန်ရွယ်၍ ပစ်ခတ်သကဲ့သို့ အာရုံအား တည့်မတ်အောင် စူးစူးစိုက်စိုက် ချိန်ရွယ် ထိန်းချုပ်မှုမျိုးသည် ဈာန်မည်၏။ ဈာန်တရား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဈာန်အင်္ဂါ (ဈာနင်္ဂ) များသည် ထိုဈာန်နှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်နာမ်များအား အာရုံ စူးစိုက်မှု စွမ်းအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ဈာနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။

၁။ ဈာနင်္ဂါနိ - ဈာန်အင်္ဂါတို့သည်

ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ဈာန်နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့အား(၎င်း)

တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံ စူးစိုက်မှု စွမ်းအားဖြင့် (ဈာနပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတရားတို့ကို ဈာန်အင်္ဂါအဖြစ် ဟောကြားထား၏။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတွင်မူ ကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း နိမိတ်အာရုံများပေါ်တွင် စူးစိုက်မှုကိုသာမကဘဲ၊ မကောင်းသော အာရုံများပေါ်တွင် စူးစူးစိုက် ဖြစ်နေစေတတ်သော ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသည့် တရား ၇-မျိုးလုံးအား ဈာန်အင်္ဂါ အဖြစ်ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ထား၏။

ဝိတက် (ဝိတက္က)သည် စိတ်ကို အလိုရှိရာ အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင် ကြံရွယ်ပေး၏ (ရှေးရှုတင်ပေး၏)။ ဝိတက်က အစဦး တင်ပေးလိုက်သော အာရုံပေါ်တွင် တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေရန် ကြံစည်ခြင်းသည် ဝိစာရ မည်၏။ သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် ဝိတက္ကဝိစာရဟု တွဲ၍ ဟောလေ့ရှိသည်။ ပီတိသည် အာရုံကို နှစ်သက်စေ၏။ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပေက္ခာဟူသော စေတသိကဝေဒနာများသည် အာရုံအား ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ စိတ်မသာယာခြင်း၊ ဝမ်းနည်း-ဝမ်းသာမဖြစ်ဘဲ အညီအမျှရှိခြင်းဟူသော ခံစားမှုများနှင့် ခံစား၏။ ဧကဂ္ဂတာ (ဧက - တခုသော + အဂ္ဂ - အထွဋ်အဖျား + တာ - အဖြစ်) က စိတ်ကို တခုတည်းသော အာရုံတွင် တည်ငြိမ်နေစေရန် ထိမ်းပေးသော သမာဓိပင် ဖြစ်သည်။

ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန် စသဖြင့် ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်နေချိန်တွင် ဈာန်အင်္ဂါတို့ အသီးသီး အထူး ပါဝင်ကြ၏။ ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်နေချိန်မဟုတ်သော်လည်း ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ဖြင့် ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုများ ပြုခိုက်တွင်လည်း ဈာန်အင်္ဂါတို့ ပါဝင်နေကြပါသည်။ အာရုံသိရုံ သက်သက်သာဖြစ်၍၊ အာရုံ စူးစိုက်မှုသဘော မရှိသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များနှင့် ယှဉ်၍ဖြစ်သော ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတို့ကိုမူ ဈာန်အင်္ဂါအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မပြုပါ။

မဂ္ဂပစ္စည်း

မဂ္ဂပစ္စယောတိ -

၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။

“မဂ္ဂ” ဟူသောပုဒ်သည် “လမ်း” ဟု အနက်ရသည်။ အကောင်းဖက်တွင် သုဂတိဘုံများမှ စ၍ နိဗ္ဗာန်တိုင် ထွက်မြောက်စေနိုင်သော သမ္မာလမ်းနှင့် အဆိုးဖက်တွင် ဒုက္ခတိဘုံသို့ ပို့ဆောင်နိုင်သော မိစ္ဆာလမ်းဟု နှစ်မျိုး ရှိသည်။

သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ ၈-ပါးတို့သည် သမ္မာမဂ္ဂင် ၈-ပါးမည်၏။ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်အဖြစ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ ၄-မျိုးကို ဖော်ပြထား၏။ သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာသတိတို့ကို ထည့်သွင်း ဟောကြားထားသော်လည်း၊ အဘိဓမ္မာဒေသနာတွင်မူ သီးခြားစေတသိက်များ အနေဖြင့် တရားကိုယ် ထုတ်ပြရန် မရှိသဖြင့် မိစ္ဆာမဂ္ဂင် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပါ။ ထိုမဂ္ဂင် ၁၂-ပါး တို့သည် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်နာမ်တရားတို့အား အကောင်း-အဆိုး ခရီးပန်းတိုင်တို့သို့ ရောက်စေရန် ပို့ဆောင်ပေးမည့် လမ်းသဖွယ် ကျေးဇူးပြုနေကြ၏။

၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ - မဂ္ဂင်တရားတို့သည်

မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - မဂ်နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့အား(၎င်း)

တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော - (အကောင်း အဆိုး) ထွက်မြောက်ရာ လမ်းအဖြစ် (မဂ္ဂပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဆက်ရန် ...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၈ (ဟေတုပစ္စည်း၊ အဓိပတိပစ္စည်း)

ဟေတုပစ္စည်း

ဟေတုပစ္စယောတိ -

၁။ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။

အဘိဓမ္မာဒေသနာအရ စိတ်စေသိက်တရားတို့အား ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ ဟု အုပ်စုသုံးမျိုး ခွဲနိုင်၏။ တဖန် အဗျာကတ တရားတို့အားလည်း ဝိပါက (ဝိပါက်) နှင့် ကြိယာဟု နှစ်မျိုး ထပ်ခွဲနိုင်ပြန်သည်။ ဤသို့ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ဝိပါက်၊  ကြိယာဟု လေးမျိုးခွဲခြား၍ လေ့လာခြင်းအား သဂြိုဟ်ကျမ်းတွင် အမျိုးဇာတ်ကို မူတည်၍ ခွဲခြားခြင်း (ဇာတိဘေဒ) ဟုခေါ်သည်။

ကုသိုလ်ဟူသည် အပြစ်ကင်း၍ ကောင်းသောအကျိုးပေးသည့်တရား (အနဝဇ္ဇ သုခ ဝိပါက)၊ အကုသိုလ်ဟူသည် အပြစ်ရှိ၍ မကောင်းသော အကျိုးပေးသည့်တရား (သာဝဇ္ဇ ဒုက္ခ ဝိပါက) ဖြစ်သည်။ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့သည် ကံအနေအားဖြင့် အကျိုးပေးစေနိုင်သော သတ္တိ (ဝိပါက လက္ခဏာ) ရှိ၏။ ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးတရားတို့အား ကုသလဝိပါက်၊ အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးတရားတို့အား အကုသလဝိပါက်ဟုခေါ်သည်။ ကုသလဝိပါက်၊ အကုသလဝိပါက်ဟူသော ဝိပါက်တရားတို့သည် ကံအနေအားဖြင့် ထပ်မံ၍ အကျိုးပေးနိုင်စွမ်း မရှိတော့။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဟု ဆို၍ မရ။ ထိုသို့ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဟု ဆို၍ မရသဖြင့် ဝိပါက်တရားတို့သည် အဗျာကတတရား မည်၏။ ကြိယာစိတ်စေတသိက်တို့သည် ကံ၏ အကျိုးဝိပါက်များမဟုတ်ကြသည့်အပြင်၊ ကံသတ္တိ အနေအားဖြင့် အကျိုးပေးနိုင်စွမ်းမရှိ။ ကိစ္စတခုကို ဆောင်ရွက်ရန် အမူအရာမျှသာ ဖြစ်သည့် စိတ်စေတသိက်များ ဖြစ်သည်။

ဤတွင် အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ရသည့် အရင်းမူလသည် တပ်မက်ခြင်း (လောဘ)၊ အမျက်ထွက်ခြင်း (ဒေါသ)၊ တွေဝေခြင်း (မောဟ) တရား သုံးပါးကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့အတူပင် ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ရသည့် အရင်းမူလသည် တပ်မက်မှုကင်းခြင်း (အလောဘ)၊ အမျက်ကင်းခြင်း (အဒေါသ)၊ တွေဝေမှုကင်းခြင်း (အမောဟ) တရားသုံးပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤ တရား ၆-ပါးတို့အား ဟိတ် ၆-ပါး (ဟေတု) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဟိတ်ဟူသော စကားသည်လည်း အခြေခံ အရင်း အမြစ် မူလဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရ၏။ သစ်ပင်တစ်ပင် ရှင်သန် ကြီးပွား တည်တံ့စေရန် အတွက် ရေသောက်မြစ်က ထောက်ပံ့ပေးထားသကဲ့သို့၊ ဤ ဟိတ် ၆-ပါးတရားတို့က ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို စည်ပင် ပြန့်ပွား တည်တံ့စေရန် အထောက် အပံ့ပေး၏။ ရေသောက်မြစ် အခိုင်အခံ့ မရှိသော ရေညှိ ရေမှော်တို့သည် ကောင်းစွာ တည်တံ့ခြင်း မရှိသကဲ့သို့ ဟိတ်တရားတို့၏ အထောက်အပံ့ကင်းသော ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ကောင်းစွာ တည်တံ့နိုင်ခြင်း မရှိကြပေ။

ကုသိုလ်တရားတို့သည် အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသည့် ကုသလဟိတ်တို့၏ အထောက်အပံ့ရကြသည်။ အကုသိုလ်တရားတို့သည် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဟူသည့် အကုသလဟိတ်တို့၏ အထောက်အပံရကြသည်။ ဟိတ်တရားတို့၏ အထောက်အပံ့ကို ရသည့် စိတ်စေတသိက်တို့သည် သဟိတ်တရားများ (သဟေတုက) မည်၏။ အချို့သော ဝိပါက်နှင့် ကြိယာတရားတို့သည် အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသည့် (အဗျာကတ) ဟိတ်တရားတို့၏ အထောက်အပံရသော သဟိတ်တရားများဖြစ်၍၊ အချို့သော ဝိပါက်နှင့် ကြိယာတရားတို့သည်ကား မည်သည့်ဟိတ်တရားတို့၏ အထောက်အပံ့ကိုမျှ မရသည့် အဟိတ်တရားများ (အဟေတုက) ဖြစ်ကြသည်။ ဟိတ်တရားတို့က မိမိတို့နှင့် အတူယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော သဟိတ် စိတ်စေတသိက်များနှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရားတို့အား ကောင်းစွာ တည်တံ့ စည်ပင်နိုင်စေရန် ထောက်ပံ့နေခြင်းကို ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ခေါ်သည်။ အဟိတ် စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း မခံရသဖြင့် အလွန် အင်အားနည်းကြ၏။

၁။ ဟေတူ - ဟိတ် ၆-ပါးတို့သည်

    ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ဟိတ်နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့အား(၎င်း)

    တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

  ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော - မူလရင်းမြစ်အားဖြင့် ကောင်းစွာတည်တံ့စေ၍ (ဟေတုပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

(မှတ်ချက်။ ဟိတ်တရားတို့ကြောင့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ဖြစ်ခြင်းမျှအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းဟု အဓိပ္ပါယ် မကောက်ယူရပါ။ ဝိပါက်၊ ကြိယာနှင့် ရုပ်တရားဟူသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်မဟုတ်သည့် အဗျာကတတရားများသည်လည်း ဟေတုပစ္စည်း၏ ကျေးဇူးပြုခြင်း ခံကြရပါသည်။ ဟိတ်တရားတို့သည် ရေသောက်မြစ်သဖွယ် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်နာမ်တရားတို့အား ကောင်းစွာတည်တံ့ရန်၊ စည်ပင်ပြန့်ပွားနိုင်စေရန် ကျေးဇူးပြုခြင်းအား ဟေတုပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ကောက်ယူရသည်။)

အဓိပတိပစ္စည်း

အဓိပတိပစ္စယောတိ -

၁။ ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ ဝီရိယာဓိပတိ ဝီရိယာသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ စိတ္တာဓိပတိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ ဝီမံသာဓိပတိ ဝီမံသာသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။

အဓိပတိဟူသည် အကြီးအကဲ ခေါင်းဆောင်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ စိတ်စေတသိက် တစ်ခုခု၊ အာရုံ တပါးပါးသည် အလွန်အင်အား ကောင်းလာသောအခါတွင် အခြားသော နာမ်တရား ရုပ်တရားတို့အား ဦးဆောင် လွှမ်းမိုးသွားခြင်းကို အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုရ၏။

၁။ စွမ်းအားကောင်းသော စိတ်စေတသိက်တရားတို့က ယင်းတို့နှင့် ယှဉ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် စိတ္တဇရုပ်တို့အား အကြီးအမှူးအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသော သဟဇာတာဓိပတိ ပစ္စည်း

၂။ အင်အားကောင်းသော အာရုံတို့က စိတ်စေတသိက်တရားတို့အား အကြီးအမှူးအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသော အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စည်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။

သဟဇာတာဓိပတိတပ်နိုင်သော စိတ်စေတသိက်များဆိုရာတွင် (၁) ပြင်းပြသော ဆန္ဒ (၂) မဆုတ်နစ်သော ဝီရိယ (၃) တက်ကြွသော စိတ်ဓာတ်နှင့် (၄) ထက်မြက်သော ပညာ (ဝီမံသ) တို့ဖြစ်သည်။ ဤ ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသဟူသော တရားလေးပါးအား ဣဒ္ဓိပါဒ (ပြီးမြောက် အောင်မြင်ခြင်း၏ အခြေခံ အကြောင်းတရား) လေးပါးအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ထိုတရားလေးပါးအနက် တရားတစ်ပါးပါးက စွမ်းအား ထက်သန်လာသည့်အခါတွင် ယှဉ်ဖက်နာမ်တရားများနှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရားတို့အား အကြီးအမှူးအဖြစ် သဟဇာတာဓိပတိ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

၁။ ဆန္ဒာဓိပတိ - အကြီးအမှူးဖြစ်သော ဆန္ဒသည်

    ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ဆန္ဒနှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား(၎င်း)

    တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

    အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော - အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ ဝီရိယာဓိပတိ - အကြီးအမှူးဖြစ်သော ဝီရိယသည်

    ဝီရိယာသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ဝီရိယနှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား(၎င်း)

    တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

    အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော - အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၃။ စိတ္တာဓိပတိ - အကြီးအမှူးဖြစ်သော စိတ်သည်

    စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - စိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား(၎င်း)

    တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

    အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော - အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၄။ ဝီမံသာဓိပတိ - အကြီးအမှူးဖြစ်သော ပညာသည်

    ဝီမံသာသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ပညာနှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား(၎င်း)

    တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

    အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော - အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ထို့အတူပင် အလွန်နှစ်လိုဖွယ်ရာ အာရုံ၊ ဈာန်နိမိတ်၊ နိဗ္ဗာန်စသော အာရုံတို့သည် အလွန်လေးနက် အင်အားကောင်းသည်ဖြစ်၍ သက်ဆိုင်ရာ လောဘစိတ်၊ ဈာန်စိတ်၊ မဂ်စိတ်၊ ဖိုလ်စိတ် စသည်တို့အား အကြီးအမှူးအဖြစ် အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါသည်။

၅။ ယံ ယံ ဓမ္မံ - အကြင်ကြင်သော (အာရုံ) တရားတို့အား

    ဂရုံ ကတွာ - အလေးဂရု အာရုံပြု၍

    ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - အကြင် စိတ်စေတသိက်တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။

    တေ တေ ဓမ္မာ - ထိုထို (အာရုံ) တရားတို့သည်၊

    တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ - ထိုထို (စိတ်စေတသိက်) တရားတို့အား

    အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော - အကြီးအမှူးအဖြစ် (အဓိပတိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဆက်ရန် ...

မီးမီးမွေးနှစ် ပြက္ခဒိန်

vivo city က toast box ကော်ဖီဆိုင်မှာ တွေ့လို့ ရိုက်လာတာ... မီးမီးဆိုလို့ ကြည့်လိုက်တော့ ခုနှစ်က ရာဇဝင်ထဲကခုနှစ် ဖြစ်နေရင်လည်း ခွင့်လွှတ်တော့ကွယ်.

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၇ (အဝိဂတပစ္စည်း)

အဝိဂတပစ္စည်း

အဝိဂတပစ္စယောတိ -

၁။ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၇။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၈။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၉။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၀။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၁။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၂။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၃။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၄။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၆။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၇။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။

မကင်းချုပ်သေးဘဲ ပစ္စုပ္ပန်အဖြစ် ထင်ရှားဖြစ်နေ၊ ရှိနေသော အကြောင်းတရားတို့က ကျေးဇူးပြုခြင်းအား အဝိဂတပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။ အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် အဓိပ္ပါယ်အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ပြန်လည် သုံးသပ်ခြင်း

ယခုအထိ ဖော်ပြခဲ့သော ပစ္စည်းတို့အား အကျဉ်းခြုံး၍ ပြန်လည်သုံးသပ်ပါက -

(၁) အာရုံတို့သည် စိတ်စေတသိက်တို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

(၂) ဝတ္ထုရုပ်တို့သည် စိတ်စေတသိက်တို့အား (ပုရေဇာတ/သဟဇာတ) နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

(၃) စိတ်စေတသိက်တရားတို့ အချင်းချင်း သမ္ပယုတ္တ၊ အညမည၊ သဟဇာတပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

(၄) စိတ်စေတသိက်တို့သည် မိမိတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့အား (ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် အတူဖြစ်ဖက် ကမ္မဇရုပ်တို့အား) သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။

(၅) ကလာပ်တူသော မဟာဘုတ် အချင်းချင်းသည်လည်းကောင်း၊ မဟာဘုတ်တို့က ဥပါဒါရုပ်တို့အား လည်းကောင်း သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။

(၆) အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ အရင်ဖြစ်နှင့်သော ရုပ်တရားတို့သည် နာမ်တရားတို့အား ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ နောက်မှဖြစ်သော နာမ်တရားသည် အရင်ဖြစ်နှင့်သော ရုပ်တရားအား ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။

သဟဇာတ ၁၅-မျိုး

ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ပစ္စည်း ၁၅-မျိုးတို့သည် တစိတ်တဒေသအားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အားလုံးဖြစ်စေ သဟဇာတပစ္စည်းတွင် အကျုံးဝင်နေကြသည်။

(က) သဟဇာတ ပစ္စည်း အကြီး ၄-မျိုး

၁။ သဟဇာတပစ္စည်း

၂။ (သဟဇာတ) နိဿယပစ္စည်း

၃။ (သဟဇာတ) အတ္ထိပစ္စည်း

၄။ (သဟဇာတ) အဝိဂတပစ္စည်း

သဟဇာတပစ္စည်းသည် နိဿယ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတပစ္စည်းတွင် အကျုံးဝင်နေ၍ သဟဇာတနိဿယ၊ သဟဇာတတ္ထိ၊ သဟဇာတာဝိဂတပစ္စည်းတို့သည် သဟဇာတပစ္စည်းနှင့် အလုံးစုံတူသည်။

(ခ) သဟဇာတ ပစ္စည်း အလတ် ၄-မျိုး

၁။ အညမညပစ္စည်း

၂။ ဝိပါကပစ္စည်း

၃။ သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း

၄။ (သဟဇာတ) ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း

ဤသဟဇာတပစ္စည်းအလတ် ၄-မျိုးတို့သည် သဟဇာတပစ္စည်းမှ ခွဲထွက်လာသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။

(ဂ) သဟဇာတ ပစ္စည်း အငယ် ၇-မျိုး

၁။ ဟေတု

၂။ (သဟဇာတ) အဓိပတိ

၃။ (သဟဇာတ) ကမ္မ

၄။ (သဟဇာတ) အာဟာရ

၅။ (သဟဇာတ) ဣန္ဒြိယ

၆။ ဈာန

၇။ မဂ္ဂ

ဤသဟဇာတ ပစ္စည်း အငယ် ၇-မျိုးတို့သည် ယင်းတို့နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အားလည်းကောင်း ယင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သော (အတူဖြစ်ဖက်) ရုပ်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုနေကြသော သဟဇာတပစ္စည်းများ ပင်ဖြစ်သည်။ “... သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ... ပစ္စယေနပစ္စယော” ဟူသော ပုံစံဖြင့် ပစ္စယနိဒ္ဒေသတွင် တွေ့ရသော ပစ္စည်းများပင် ဖြစ်သည်။

ဆက်ရန် ...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၆ (အတ္ထိပစ္စည်း)

အတ္ထိပစ္စည်း

အတ္ထိပစ္စယောတိ -

၁။ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၇။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၈။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၉။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၀။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၁။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၂။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၃။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၄။ ရသာယတနံ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၆။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၇။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။

အတ္ထိဟူသည် “ရှိခြင်း”ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏။ ပစ္စုပ္ပန်သဘောအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသော အကြောင်းတရားတို့က အကျိုးတရားအား ဖြစ်စေရန်၊ တည်တံ့စေရန် ထောက်ပံ့ ကျေးဇူးပြုခြင်းအား အတ္ထိပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။

အတ္ထိပစ္စည်း ဝါကျအမှတ် ၁ မှ ၅ အထိ ၅-မျိုးသည် သဟဇာတပစ္စည်း အမှတ် ၁ မှ ၅ အထိ နှင့် တူသဖြင့် သဟဇာတတ္ထိ ပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။

၁။ စတ္တာရောခန္ဓာ အရူပိနော- ရုပ်မဟုတ်သော (နာမ်)ခန္ဓာလေးပါးတို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ- မဟာဘုတ် လေးပါးတို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ - အမိဝမ်းသို့ သက်ဝင်ခိုက် (ပဋိသန္ဓေခဏ) တွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည်၊

စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ - စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့အား၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၅။ မဟာဘူတာ - မဟာဘုတ်တို့သည်၊

ဥပါဒါရူပါနံ - ဥပါဒါရုပ်တို့အား၊

ဝါကျ အမှတ် ၆ မှ ၁၆ အထိ ၁၁-မျိုးသည် ပုရေဇာတပစ္စည်း အမှတ် ၁ မှ ၁၁ အထိနှင့် တူသဖြင့် ပုရေဇာတတ္ထိ ပစ္စည်း ဟုခေါ်သည်။

၆။ စက္ခာယတနံ - မျက်စိအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၇။သောတာယတနံ - နားအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်၊ 

သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၈။ ဃာနာယတနံ - နှာခေါင်းအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၉။ ဇိဝှါယတနံ - လျှာအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၀။ ကာယာယတနံ - ကိုယ်အကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်၊

ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၁။ ရူပါယတနံ - အဆင်းအာရုံသည်၊

 စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊

 တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

 အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၂။ သဒ္ဒါယတနံ - အသံအာရုံသည်၊

 သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊

 တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

 အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၃။ဂန္ဓာယတနံ - အနံ့အာရုံသည်၊

ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၄။ရသာယတနံ - ရသာအာရုံသည်၊

 ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊

 တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

 အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၅။ဖောဋ္ဌာဗ္ဗာယတနံ - အတွေ့အာရုံသည်၊

 ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၆။ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ - အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ထိအာရုံတို့သည်၊

မနောဓာတုယာ - မနောဓာတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်နှင့် ယှဉ်၍ဖြစ်သော တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဝါကျ အမှတ် ၁၇ သည် နိဿယပစ္စည်း ဝါကျအမှတ် ၁၁ နှင့်တူ၏။ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် သဟဇာတနိဿယ ပစ္စည်း၊ ပဝတ္ထိအခိုက်မှာ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြ၍၊ ပစ္စုပ္ပန်တွင် ထင်ရှားရှိသော ဝတ္ထုရုပ်က မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ်တို့အား ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်၍ အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်လည်း မည်၏။

၁၇။ ယံ ရူပံ နိဿာယ - အကြင် (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်ကို မှီ၍၊

မနောဓာတု စ - မနောဓာတ်သည်၎င်း၊

မနောဝိညာဏဓာတု စ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်သည်၎င်း၊

ဝတ္တန္တိ - ဖြစ်ကြကုန်၏။

တံ ရူပံ - ထို (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်သည်၊

မနောဓာတုယာ စ - မနောဓာတ်အား၎င်း၊

မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်အား၎င်း၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏ်ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော - ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ (အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ပစ္စယနိဒ္ဒေသတွင် အတ္ထိပစ္စည်းအား ဤမျှသာ ထုတ်ပြထားသော်လည်း ပဋ္ဌာန်း ပဥှာဝါရပိုင်းတွင် (၁) သဟဇာတတ္တိ၊ (၂) ပုရေဇာတတ္ထိ၊ (၃) ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ (၄) အာဟာရတ္ထိ၊ (၅) ဣန္ဒြိယတ္ထိ ဟူ၍ အတ္တိပစ္စည်း ၅-မျိုးကို ဟောကြားထားသည်။ ဤတွင် အာဟာရတ္ထိ ပစ္စည်းနှင့် ဣန္ဒြိယတ္ထိ ၂-မျိုးအား ပရိယာယ်အားဖြင့် သဟဇာတအုပ်စုတွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။ (မည်သည့်အတွက်ကြောင့် သဟဇာတအုပ်စုတွင် ထည့်ရကြောင်းကို အာဟာရပစ္စည်းနှင့် ဣန္ဒြိယ ပစ္စည်း အပိုင်းတွင် ဖော်ပြသွားပါမည်။)

ဆက်ရန်...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၅ (ပုရေဇာတပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း)

ပုရေဇာတပစ္စည်း

ပုရေဇာတပစ္စယောတိ -

၁။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ ဇိဝှါယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၇။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၈။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၉။ ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၀။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၁။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၂။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

ဦးစွာအရင်ဖြစ်နှင့်၍ တည်ဆဲအခိုက်တွင် ရောက်နေသော ရုပ်တရားတို့က နောက်မှဖြစ်သော စိတ် စေတသိက်တို့အား ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ပုရေဇာတ (ပုရေ - ရှေးဦးအရင် + ဇာတ - ဖြစ်ခြင်း) မည်၏။ အရင်ဖြစ်သည် ဆိုသော်လည်း မရှိတော့ဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားပြီးဖြစ်သော် ရုပ်တရားတို့ကို မဆိုလို။ ဖြစ်တည်ဆဲအခိုက် (ဌီခဏ) တွင် ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကို ဆိုလိုပါသည်။ ဤနေရာတွင် ရုပ်တရားတို့၏ သက်တမ်းသည် နာမ်တရားတို့ထက် ပို၍ ရှည်ကြာသည်ကို သတိပြုသင့်၏။

၁။ အရင်ဖြစ်နှင့်သော စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယ၊ ဟဒယဝတ္ထုဟူသော မှီရာဝတ္ထုရုပ် ၆-မျိုးတို့သည် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်စသော ဝိညာဏခန္ဓာ ၇-မျိုးတို့အား တည်ရာမှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုနေသော ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယပစ္စည်း

၂။ အရင်ဖြစ်နှင့်သော ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံဟူသော ပဉ္စာရုံ ငါးပါးတို့သည် ဝိညာဏခန္ဓာ ၇-မျိုးတို့အား အာရုံအဖြစ် ကျေးဇူးပြုနေသော အာရမ္မဏ ပုရေဇာတ ပစ္စည်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။

ပုရေဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသ၏ ဝါကျ အမှတ် ၁ မှ ၅ အထိ ငါးမျိုးတို့သည် ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယပစ္စည်းများ ဖြစ်၏။ အဓိပ္ပါယ်အကျယ်သည် နိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသ ဝါကျ အမှတ် ၆ မှ ၁၀ အထိနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ “နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော” အစား “ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော” ဟု ပြောင်းသွားသည်သာ ထူးသည်။

၁။ စက္ခာယတနံ - မျက်စိအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ သောတာယတနံ - နားအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၃။ ဃာနာယတနံ - နှာခေါင်းအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၄။ ဇိဝှါယတနံ - လျှာအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၅။ ကာယာယတနံ - ကိုယ်အကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ပုရေဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသ၏ ဝါကျ အမှတ် ၆ မှ ၁၁ အထိ ၆-မျိုးသည် အာရမ္မဏ ပုရေဇာတ ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသ၏ ဝါကျ အမှတ် ၁ မှ ၆ အထိ ၆-မျိုးနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၍၊ “အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော” အစား “ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော” ဟု ပြောင်းသွားသည်သာ ထူး၏။

၆။ ရူပါယတနံ - အဆင်းအာရုံသည်၊

စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၇။ သဒ္ဒါယတနံ - အသံအာရုံသည်၊

သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၈။ ဂန္ဓာယတနံ - အနံ့အာရုံသည်၊

ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၉။ ရသာယတနံ - ရသာအာရုံသည်၊

ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၀။ ဖောဋ္ဌာဗ္ဗာယတနံ - အတွေ့အာရုံသည်၊

ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - အတွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

 

၁၁။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ - အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ထိအာရုံတို့သည်၊

မနောဓာတုယာ - မနောဓာတ်အား(၎င်း)၊

တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်နှင့် ယှဉ်၍ဖြစ်သော တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယဟူသော ဝတ္ထုရုပ် ၅-မျိုးသည် မုချအားဖြင့် အရင်ဖြစ်နှင့် ပြီးမှသာလျှင် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့အား ကျေးဇူးပြု၏။ ထို့အတူပင် ထိုပဉ္စဝိညာဏ်သိစိတ်တို့ ဖြစ်သော ဖြစ်စဉ်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဟူသော မနောဓာတ်သည်လည်း အရင်ဖြစ်နှင့်ပြီးသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မနောဝိညာဏ်စိတ်သည် ဘဝဖြစ်ဆဲ ပဝတ္တိကာလ၌ အရင်ဖြစ်နှင့် ပြီးသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်အား မှီ၍ဖြစ်ပြီး၊ ဘဝအစ ပဋိသန္ဓေကာလ၌မူ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် အတူတပြိုင်နက်ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် မနောဝိညာဏ်စိတ်အား ပဝတ္တိကာလတွင် ပုရေဇာတ နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၍၊ ပဋိသန္ဓေကာလတွင် သဟဇာတ နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုရ၏။ (အဓိပ္ပါယ် ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် နိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသ ဝါကျ အမှတ် ၁၁နှင့် သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသ ဝါကျ အမှတ် ၆ တို့နှင့်လည်း ပြန်လည်တိုက်ဆိုင် ကြည့်နိုင်ပါသည်)။

၁၂။ ယံ ရူပံ နိဿာယ - အကြင် (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်ကို မှီ၍၊

မနောဓာတု စ - မနောဓာတ်သည်၎င်း၊

မနောဝိညာဏဓာတု စ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်သည်၎င်း၊

ဝတ္တန္တိ - ဖြစ်ကြကုန်၏။

တံ ရူပံ - ထို (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်သည်၊

မနောဓာတုယာ - မနောဓာတ်အား(၎င်း)၊

တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

မနောဝိညာဏဓာတုယာ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်အား(၎င်း)၊

တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဝိညာဏ်ဓာတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

ကိဉ္စိကာလေ - အချို့ကာလ၌ (ပဝတ္ထိကာလကို ဆိုလို)

ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ရှေးဦးအရင်ဖြစ်နှင့်၍ (ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ကိဉ္စိကာလေ - အချို့ကာလ၌ (ပဋိသန္ဓေကာလကို ဆိုလို)

န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင် ကျေးဇူးမပြု (ရှေးဦးအရင်မဖြစ်နှင့်) ကြ။

ပုရေဇာတပစ္စည်းအားလုံးတို့သည် ဖြစ်တည်ဆဲ ရုပ်တရားက နာမ်တရားကို ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်တရားတို့သည် စိတ်စေတသိက်တရားတို့နှင့် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေသော်လည်း တသားတည်း ရောယှက်နိုင်သည် မဟုတ်၍ ပုရေဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တ ပစ္စည်းဟုလည်း မည်၏။ ဖြစ်တည်ဆဲ ရှိဆဲ ရုပ်တရားတို့က ကျေးဇူးပြုနေခြင်းဖြစ်၍ ပုရေဇာတ အတ္ထိ ပစ္စည်းဟုလည်း မည်၏။ မချုပ်ပျောက်သေးသော ရုပ်တရားတို့က ကျေးဇူးပြုနေခြင်းဖြစ်၍ ပုရေဇာတ အဝိဂတ ပစ္စည်းဟုလည်း  မည်၏။

ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ -

ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

အရင်ဖြစ်နှင့်သော ရုပ်တရားတို့အား နောက်မှဖြစ်သော နာမ်တရားတို့က ထောက်ပံ့ပေးခြင်းအား ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း (ပစ္ဆာ - နောက်မှ + ဇာတ - ဖြစ်ခြင်း) ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် ရုပ်တရား အသစ်တို့အား ဖြစ်ပေါ်စေရန် ထောက်ပံ့ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ (ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့်) ဖြစ်ပေါ်ပြီးသား ရုပ်တရား အစုအဝေး (ကာယ) အား ဆက်လက်တည်တံ့အောင် ထောက်ပံ့ပေးခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ မိုးဦးတွင် စိုက်ပျိုးကြသော ကောက်စပါးတို့အား မခြောက်မသွေ့ဘဲ တိုးတက်စည်ပင်စေရန် မိုးလယ်၊ မိုးနှောင်း၌ ရွာသော မိုးတို့က စောင့်ရှောက် ထောက်ပံ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ရှေးဆရာတို့က ဥပမာ ပေးကြ၏။ သတ္တဝါတို့ အသက်ရှင်သန်နေခြင်းသည် အာယု (အသက် ဇီဝိတိန္ဒြေ)၊ ဥသ္မာ (ကိုယ်ငွေ့ - ကမ္မဇတေဇော) နှင့် ဝိညာဏ (သိစိတ်) ဟူသော တရားသုံးပါးက စောင့်ရှောက်ထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားသုံးပါး ကင်းကွာသွားပါက ငှက်ပျောတုံး၊ လက်ပံတုံးကဲ့သို့ အသက်မဲ့သော အသေကောင် ဖြစ်သွားရကြောင်း သုတ္တန်ဒေသနာတို့တွင် ပြဆို၏။ ဤတွင် ဝိညာဏ်ခေါ် စိတ်စေတသိက်တို့က ကိုယ်ကာယအပေါင်းအား ထောက်ပံ့ပေးထားခြင်းသည် ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း၏ သတ္တိပင် ဖြစ်သည်။

ပစ္ဆာဇာတာ - နောက်မှဖြစ်သော

စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည်

ပုရေဇာတဿ - အရင်ဖြစ်နှင့်သော

ဣမဿ ကာယဿ - ဤ ရုပ်အစုအဝေးအား

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - နောက်မှဖြစ်၍ (ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် နောက်မှဖြစ်သော နာမ်တရားတို့က အရင်ဖြစ်နှင့်သော ရုပ်တရားအား ကျေးဇူးပြုရာတွင် ရောယှက်ခြင်း မရှိသည်ဖြစ်၍ ပစ္ဆာဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တ ပစ္စည်းလည်း မည်၏။ နာမ်တရားတို့ ရှိဆဲ၌သာလျှင် ကျေးဇူးပြုနိုင်၍ ပစ္ဆာဇာတ အတ္ထိ ပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတ အဝိဂတ ပစ္စည်းလည်း မည်၏။

ဆက်ရန် ...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၄ (အာရမ္မဏပစ္စည်း)

အာရမ္မဏပစ္စည်း

အာရမ္မဏပစ္စယောတိ -

၁။ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၇။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

၈။ ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ၊ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။

“အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ” စိတ်ဟူသည် အာရုံကို သိတတ်သော သဘောဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုသည်။ သိတတ်သော သဘောဟု ဆိုကတည်းက အသိခံတရား (အာရမ္မဏ) နှင့်ကင်း၍ မဖြစ်။ စိတ်သာလျှင်မဟုတ်။ စိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် စေတသိက် တရားတို့သည်လည်း စိတ်နှင့်အတူ အာရုံသို့ ကိုင်းညွှတ်နေကြသည်။ အသိခံတရားတို့က စိတ် စေတသိက်ဟူသော နာမ်တရားတို့အား အသိခံ အာရုံအဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးနေသည်ကိုပင် အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် ဆို၏။ နာမ်တရားတို့သည် မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အသိခံအာရုံအား အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်နေကြသည် ဆိုရာတွင် ကွာခြားမှုကား - မျက်စိစသော ဝတ္ထုရုပ်တို့သည် စိတ်စေတသိက်တို့၏ ဖြစ်တည်ရာ မြေပြင်သဖွယ် နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်၍၊ အဆင်းစသော အပြင်အာရုံများကမူ စိတ်စေတသိက်တရားတို့ လှမ်း၍ ဆွဲယူ ဆုပ်ကိုင်စရာ တောင်ဝှေး ကြိုးတန်းသဖွယ် အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

၁။ ရူပါယတနံ - အဆင်းအာရုံသည်၊

    စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ သဒ္ဒါယတနံ - အသံအာရုံသည်၊

    သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော- အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၃။ ဂန္ဓာယတနံ - အနံ့အာရုံသည်၊

    ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော- အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၄။ ရသာယတနံ - ရသာအာရုံသည်၊

    ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော- အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၅။ ဖောဋ္ဌာဗ္ဗာယတနံ - အတွေ့အာရုံသည်၊

    ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထို တွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော- အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

စိတ်ကို မျောက်နှင့် တင်စားလေ့ ရှိသည်။ မျောက်တို့ သစ်ကိုင်း တစ်ကိုင်းမှ တစ်ကိုင်းသို့ ခုန်လွှား ပြေးသွားနေသကဲ့သို့ စိတ် စေတသိက်တရားတို့သည် အာရုံတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်း၍ ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ အားကောင်းသော ပြင်ပ အာရုံတို့၏ ဆွဲငင်မှုကြောင့် ဖြစ်စေ၊ သတ္တဝါတို့၏ အဇ္ဈာသယအလိုက်ဖြစ်စေ အာရုံကူးပြောင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ မိုးကြိုးထစ်ချုန်းသံကဲ့သို့ အားကောင်းသော အာရုံပေါ်လာပါက စိတ်က ထိုအာရုံသို့ ရောက်သွားတတ်သည်။ ထို့အတူပင် ဒေါသစရိုက်ရှိသူသည် မြင်မြင်သမျှ အပြစ်မြင်နေကာ မကျေနပ်စရာ အာရုံများကိုသာ စိတ်က ရောက်သွားတတ်သည်မျိုးလည်း ရှိ၏။

စိတ်က ထိုထို အာရုံတို့သို့ ရောက်သွားခြင်းသည် သူ့အလိုအလျောက်ဖြစ်သည်ကား မဟုတ်။ စိတ်က ထိုထို အာရုံသို့ ရှေးရှုခြင်း (အာရုံပြုခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့်လည်း ထိုထို အာရုံအား စိတ်နှလုံးသို့ ရောက်စေခြင်း (နှလုံးသွင်းခြင်း) ကြောင့်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ အာရုံပြုခြင်း၊ နှလုံးသွင်းခြင်းအား သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် မနသိကာရ (မနသိ - စိတ်၌ + ကာရ - ပြုခြင်း) ဟု သုံးစွဲ၏။ ထိုသို့ အာရုံအဟောင်းမှ အာရုံအသစ်သို့ ပြောင်းလဲစေသည့် စိတ်အား အဘိဓမ္မာပါဠိတော်များတွင် ရှေးဦးဆင်ခြင်မှု (ပဌမသမန္နာဟာရ) ဟု သုံးစွဲ၍ အဋ္ဌကထာများတွင် အာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန - လည်ခြင်း ကူးပြောင်းခြင်း) ဟုခေါ်၏။ အဆင်း အသံ အနံ့ အရသာ အတွေ့အထိဟူသော အာရုံငါးပါးအား သိသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များ မဖြစ်ပေါ်မီတွင် အာရုံကူးပြောင်းစေသည့် အာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်ရ၏။ မျက်စိ နား နှာ လျှာ ကိုယ်ဟူသော ဒွါရငါးပါးတွင် ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာရုံသိမှု ဖြစ်ပေါ်ပုံအစဉ်တွင် အာရုံပြုဆင်ခြင်မှု ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်ဖြစ်ပြီးနောက် အာရုံသိမှု ပဉ္စဝိညာဏ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိုးကြိုးထစ်သံအား ဦးစွာနှလုံးသွင်းသည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်ဖြစ်ပြီးနောက်မှ မိုးကြိုးသံအား ကြားသိသည့် သောတဝိညာဏ်စိတ် ဖြစ်လေသည်။

တဖန် ပဉ္စဒွါရဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်ပြီးနောက် ယင်းစိတ်ကသိသည့် အာရုံကို ဆက်လက်ခံယူသော သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ် (သမ္ပဋိစ္ဆာန) ဖြစ်သည်။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ်တို့အား  မနောဓာတ် (မနောဓာတု) ဟု ခေါ်သည်။ မနောဓာတ်သည် တွေးကြံသိစိတ် (မနောဝိညာဏဓာတု) ကဲ့သို့ တွေးတောကြံစည်စရာ အာရုံများကို သိသည် မဟုတ်။ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိဟူသော ရုပ်အာရုံငါးပါးကိုသာ သိ၏။ သိသည်ဆိုရာတွင်လည်း မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဏ)၊ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဏ)၊ နံသိစိတ် (ဃာနဝိညာဏ)၊ အရသာသိစိတ် (ဇိဝှာဝိညာဏ)၊ တွေ့ထိသိစိတ် (ကာယဝိညာဏ)၊ တွေးကြံသိစိတ် (မနောဝိညာဏ)ဟူသော ဝိညာဏ် ၆-ပါးတို့ကဲ့သို့ သေခြာသေခြာ ထူးထူးကဲကဲသိခြင်း မရှိ။ အာရုံပြုရုံမျှ၊ အာရုံကို လက်ခံရုံမျှသာသိသဖြင့် ဝိညာဏ (ထူးခြားစွာသိခြင်း) ဟူသော စကားမထည့်ဘဲ မနောဓာတ် ဟုသာဆိုရသည်။ မနောဓာတ်သည် ပဉ္စဒွါရ အာရုံသိစိတ် ဖြစ်စဉ်တွင် အာရုံကူးပြောင်းခြင်း၊ ဝတ္ထုကူးပြောင်းခြင်း ကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကြားခံစိတ်မျိုး ဖြစ်၏။ (ဝီထိခေါ် သိစိတ်ဖြစ်စဉ်အား အနန္တရပစ္စည်းအပိုင်းတွင် ဖော်ပြပါမည်။)

မနောဓာတ်သည် ပစ္စုပ္ပန် အာရုံငါးပါးကို အာရုံပြုသဖြင့် ထိုအာရုံငါးပါးတို့သည် မနောဓာတ်အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေဇူးပြုသည်ဟု ဆိုရသည်။

၆။ ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ - အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ထိအာရုံတို့သည်၊

    မနောဓာတုယာ - မနောဓာတ်အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ ပဉ္စာရုံအသီးသီးတွင်သာ ကျက်စားကြသည်။ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်သည် အဆင်း ရူပါရုံကိုသာ မြင်သိ၏။ ရူပါရုံ၌သာ ကျက်စား၏။ အသံကို မသိနိုင်၊ အနံ့ကို မသိနိုင်ပါ။ ထို့အတူပင် သောတာဝိညာဏ်စိတ်သည် အသံ သဒ္ဒါရုံကိုသာ ကြားသိနိုင်၏။ အဆင်းကို မသိနိုင်၊ အနံ့ကို မသိနိုင်ပါ။ ထို့အပြင် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့သည် မျက်မှောက်ဖြစ်ဆဲ ပဉ္စာရုံတို့ကိုသာ သိနိုင်သည်။ အလားတူပင် ပဉ္စာရုံအား အာရုံပြုနေသော မနောဓာတ်သည်လည်း မျက်မှောက်ဖြစ်ဆဲ ပဉ္စာရုံတို့ကိုသာ သိနိုင်ပါ၏။ အတိတ်၊ အနာဂတ်နှင့် မျက်ကွယ်ဖြစ်သော ပဉ္စာရုံတို့အား မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်ဟူသော ပဉ္စဒွါရမှ တဆင့် မသိနိုင်ပါ။ မနောဝိညာဏ်စိတ်ကမူ မနောဒွါရဖြင့် မြင်ခဲ့ဖူးသော အတိတ်က အဆင်းအာရုံများအား တွေး၍ သိနိုင်သည်။ ကြားခဲ့ဖူးသည်တို့ကိုလည်း တွေး၍ သိနိုင်သည်။ အတိတ်၊ အနာဂါတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလသုံးပါးရှိ ပဉ္စာရုံတို့ကိုသာမက၊ ဒြပ်မဲ့အတွေးအကြံများ အမည်ပညတ်များအားလည်း သိနိုင်ပါသည်။ စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်ဟူသော သိစရာ အာရုံမှန်သမျှအား မနောဝိညာဏ်က သိနိုင်သည်။ အလုံးစုံသော သိစရာအာရုံမှန်သမျှသည် ဓမ္မာရုံ မည်၏။ အလုံးစုံသော ဓမ္မာရုံတရားတို့သည် မနောဝိညာဏ်စိတ်အား အာရုံအဖြစ် အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေပါသည်။

၇။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ - အလုံးစုံသော (အာရုံ) တရားတို့သည်၊

    မနောဝိညာဏဓာတုယာ - တွေးသိစိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်) အား(၎င်း)၊

    တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေးသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် တရားတို့အား၎င်း၊

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

အကျဉ်းအားဖြင့်

(၁) ဖြစ်တည်ဆဲ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိဟူသော ပစ္စုပ္ပန် ပဉ္စာရုံ ၅-ပါးက ပဉ္စဒွါရဝိညာဏ် စိတ်စေတသိက်တို့အား လည်းကောင်း

(၂) ပစ္စုပ္ပန် ပဉ္စာရုံ ၅-ပါးက မနောဓာတ်အား လည်းကောင်း

(၃) အလုံးစုံသော အာရုံ ၆-ပါးတို့က မနောဝိညာဏဓာတ်အား လည်းကောင်း

အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။

ဤတွင် ပထမနှစ်မျိုးသည် အရင်ဖြစ်နှင့်၍ တည်ဆဲဖြစ်သော ပဉ္စာရုံတရားတို့က ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်၍ အာရမ္မဏပုရေဇာတ ပစ္စည်းဟုလည်း မည်၏။ အာရမ္မဏပစ္စည်းသုံးပါးအား ထပ်မံ၍ အကျဉ်းချုပ်ပါက တစုံတခုသော တရားအား အာရုံပြု၍ စိတ်စေတသိက်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက၊ ထိုအာရုံတို့သည် မိမိတို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော စိတ်စေတသိက်တို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေသည်ဟု ဆိုနိုင်၏။

၈။ ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ - အကြင် (ဓမ္မာရုံ) တရားတို့ကို အာရုံပြု၍၊

    ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - အကြင် စိတ်စေတသိက်တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။

    တေ တေ ဓမ္မာ - ထိုထို (ဓမ္မာရုံ) တရားတို့သည်၊

    တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ - ထိုထို (စိတ်စေတသိက်) တရားတို့အား

    အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံအဖြစ်ဖြင့် (အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

 

ဆက်ရန် ...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၃ (နိဿယပစ္စည်း)

နိဿယပစ္စည်း

နိဿယပစ္စယောတိ -

၁။ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၇။ သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၈။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၉။ ဇိဝှာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၀။ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

၁၁။ ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။

မြေကြီးသည် သစ်ပင်၏ တည်ရာ မှီရာ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ပန်းချီကားချပ်သည် ပန်းချီပုံ၏ တည်ရာ မှီရာဖြစ်သကဲ့သို့ တည်ရာ မှီရာအဖြစ် အထောက်အပံ့ပေးခြင်းအား နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ခေါ်သည်။ နိဿယပစ္စည်းအား (၁) အတူ တပြိုင်နက်ဖြစ်၍ တည်မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသော သဟဇာတ နိဿယ ပစ္စည်းနှင့် (၂) အရင်စော၍ ဖြစ်နှင့်သော မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့က နာမ်တရားတို့၏ တည်မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသော ပုရေဇာတ နိဿယ ပစ္စည်းဟု အကြမ်းအားဖြင့် နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။

သဟဇာတပစ္စည်းအပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သဟဇာတပစ္စည်းတိုင်းသည် နိဿယပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြ၍ သဟဇာတ နိဿယ ပစ္စည်း မည်၏။ အမှတ် (၁) မှ (၅) အထိသည် သဟဇာတ နိဿယ ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အနက်အဓိပ္ပါယ်မှာ သဟဇာတပစ္စည်းနှင့် အလားတူပင်ဖြစ်၍ “နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော” ဟု အဆုံးသပ်သည်သာ ကွာခြားသည်။

၁။ စတ္တာရောခန္ဓာ အရူပိနော- ရုပ်မဟုတ်သော (စိတ် စေတသိက်)ခန္ဓာလေးပါးတို့သည်၊

    အညမညံ- အချင်းချင်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ- မဟာဘုတ် လေးပါးတို့သည်၊

    အညမညံ- အချင်းချင်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ - ပဋိသန္ဓေ အခိုက်တွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့သည်၊

    အညမညံ- အချင်းချင်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည်၊

    စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ - စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့အား၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၅။ မဟာဘူတာ - မဟာဘုတ်တို့သည်၊

    ဥပါဒါရူပါနံ - ဥပါဒါရုပ်တို့အား၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

အမှတ် (၆) မှ (၁၀) အထိ ၅-မျိုးအား ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယ ပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။ ဤပစ္စည်းတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သဘောပေါက်ရန်အတွက် အာရုံ၊ ဒွါရ၊ အာယတန၊ ဓာတ်စသည့် အဘိဓမ္မာအခြေခံများကို နားလည်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

သိစိတ် (ဝိညာဏ်) ဟူသည် “အာရုံကို သိခြင်း” သဘောဖြစ်၏။ အာရုံ (အာရမ္မဏ) ဆိုသည်မှာလည်း အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ တွေးကြံစရာဟူသော စိတ်၏ အသိခံတရားများပင် ဖြစ်သည်။ စိတ်က အာရုံကို သိသည်ဟု ဆိုရာတွင် မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်ဟူသော ဒွါရ ၆-ပါး ဝင်ပေါက် ထွက်ပေါက်များမှ သိကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ မှန်အကြည်ပေါ်တွင် ပုံရိပ်လာထင်သကဲ့သို့ အာရုံတို့သည် ဒွါရ အသီးသီးသို့ လာထင်၏။ ထိုသို့လာထင်သော အာရုံများအား နှလုံးသွင်းပါက အာရုံသိစိတ် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အာရုံနှင့် ဒွါရတို့သည် အသိစိတ်တို့၏ ပေါက်ဖွားရာ၊ ဖြစ်တည်ရာ၊ ပင်မရင်းမြစ်များ ( source, bases) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့အား ပါဠိဘာသာဖြင့် “အာယတန” ဟု ခေါ်၏။ အာရုံ ၆-ပါးသည် ပြင်ပဖြစ်တည်ရာ (ဗဟိရာယတန) ဖြစ်၍၊ ဒွါရ ၆-ပါးသည် အတွင်းဖြစ်တည်ရာ (အဇ္ဈတ္တိကာယတန) ဖြစ်သည်။

အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိဟူသော အာရုံ ၅-ပါး (ပဉ္စာရုံ = ပဉ္စ + အာရမ္မဏ) တို့သည် ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြသည်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်ဟူသော ဒွါရ ၅-ပါးသည် အာရုံ ၅-ပါးတို့ ထင်လာနိုင်သော အကြည်ဓာတ် ပသာဒရုပ်တရားများ ဖြစ်သည်။ ထိုပသာဒရုပ် ၅-ပါးအား တည်မှီ၍ မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်စသည့် အာရုံ ၅-ပါးသိစိတ် (ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်) တို့ ဖြစ်ကြ၍ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ် ၅-ပါးဟုလည်း ဆိုရ၏။ ဤပသာဒရုပ် ၅-ပါး (တနည်း) ဝတ္ထုရုပ် ၅-ပါး (တနည်း) အတွင်း အာယတန ရုပ်တရား ၅-ပါးတို့သည် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့အား တည်ရာမှီရာအဖြစ် နိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု နေကြပါသည်။

၆။ စက္ခာယတနံ - မျက်စိအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

    စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ - မြင်သိစိတ်အား(၎င်း)

    တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၇။ သောတာယတနံ - နားအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

    သောတဝိညာဏဓာတုယာ - ကြားသိစိတ်အား(၎င်း)

    တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုကြားသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၈။ ဃာနာယတနံ - နှာခေါင်းအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

    ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ - နံသိစိတ်အား(၎င်း)

    တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုနံသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၉။ ဇိဝှါယတနံ - လျှာအကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

    ဇိဝှါဝိညာဏဓာတုယာ - အရသာသိစိတ်အား(၎င်း)

    တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုအရသာသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

    နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

၁၀။ ကာယာယတနံ - ကိုယ်အကြည်ဟူသော ဖြစ်တည်ရာသည်

      ကာယဝိညာဏဓာတုယာ - တွေ့ထိသိစိတ်အား(၎င်း)

      တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုတွေ့ထိသိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

      နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဤအမှတ် ၆ မှ ၁၀ အထိ နိဿယပစ္စည်းများသည် အရင်ကြို၍ ဖြစ်နှင့်သော စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယဟူသော ဝတ္ထုရုပ်တို့အား အမှီပြု၍ ဝိညာဏဓာတ်အား ကျေးဇူးပြုပေးသည့်အတွက် ပုရေဇာတ နိဿယ ပစ္စည်း မည်၏။ ဝတ္ထုရုပ်က ကျေးဇူးပြုခြင်းအား ပေါ်လွင်စေရန် ဝတ္ထု ပုရေဇာတ နိဿယ ပစ္စည်း ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။

စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယဟူသော အတွင်းအာယတန ၅-ပါးသည် ပသာဒရုပ်များ ဖြစ်သည်။ ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့၏ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်များလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆဋ္ဌမမြောက် အာယတနဖြစ်သော မနာယတန (မန + အာယတန) သည် ပသာဒ အကြည်ရုပ်၊ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တို့ကဲ့သို့ ရုပ်တရား မဟုတ်။ မနာယတနသည် မနောဟူသော စိတ်ကို ခေါ်သော အမည်ပင်ဖြစ်၏။ မနာယတန ဆိုသည်မှာ ပဉ္စဝိညာဏ် ၅-ပါး (စက္ခု ဝိညာဏ်၊ သောတ ဝိညာဏ်၊ ဃာန ဝိညာဏ်၊ ဇိဝှာ ဝိညာဏ်၊ ကာယ ဝိညာဏ်)၊ မနောဓာတ်နှင့် မနော ဝိညာဏဓာတ်ဟူသော သိစိတ် ၇-မျိုး ဖြစ်ကြောင်း အဘိဓမ္မာ ဝိဘင်းဒေသနာတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။ ဤသိစိတ် ၇-မျိုး အစုအပေါင်းသည် ဝိညာဏက္ခန္ဓာဟုလည်း ဆိုရ၏။ (မနောဓာတ်နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ ကွာခြားပုံကို အာရမ္မဏပစ္စည်း အပိုင်းတွင် ဖော်ပြပါမည်)။

ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်မျာသည် စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှာ၊ ကာယဟူသော ဝတ္ထုရုပ်ပေါ်တွင် တည်မှီ၍ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မနောဓာတ်နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ် ၂-မျိုးတို့သည်လည်း ဝတ္ထုရုပ်အား တည်မှီ၍ ဖြစ်ကြသည်။ မနောဓာတ်နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်အား အဋ္ဌကထာဆရာက ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ဟု အမည်ပေးသည်။ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်တွင် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ဟု အမည်မတပ်ဘဲ “အကြင်ရုပ်ကို မှီ၍ မနောဓာတ်နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့ ဖြစ်ကြကုန်သည်” စသဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့်သာ ဟောကြားထားပါသည်။

၁၁။ ယံ ရူပံ နိဿာယ - အကြင် (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်ကို မှီ၍၊

     မနောဓာတု စ - မနောဓာတ်သည်၎င်း၊

     မနောဝိညာဏဓာတု စ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်သည်၎င်း၊

     ဝတ္တန္တိ - ဖြစ်ကြကုန်၏။

     တံ ရူပံ - ထို (ဟဒယဝတ္ထု) ရုပ်သည်၊

     မနောဓာတုယာ စ - မနောဓာတ်အား၎င်း၊

     မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ - မနောဝိညာဏ်ဓာတ်အား၎င်း၊

     တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ - ထိုမနောဓာတ်, မနောဝိညာဏ်ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့အား၎င်း၊

     နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော - တည်ရာမှီရာအဖြစ် (နိဿယပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဘဝဖြစ်ဆဲ ပဝတ္တိကာလတွင် အရင်ဖြစ်နှင့်ပြီးသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ မနောဓာတ်၊ မနော ဝိညာဏဓာတ်တို့ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယ ပစ္စည်း မည်၏။ အကယ်၍ ဟဒယဝတ္ထုအား အာရုံပြု၍ စိတ် စေတသိက်များ ဖြစ်ခဲ့ပါက ဝတ္ထာရမ္မဏ နိဿယ ပစ္စည်း ဟုဆိုရသည်။ ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင်မူ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် ပဋိသန္ဓေစိတ် (မနောဝိညာဏ်စိတ်) ဆို့ အတူတပြိုင်နက် ဖြစ်ကြပြီး အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီပြုကြတယ်။ ထိုစဉ်တွင် ဟဒယဝတ္ထုသည် မနောဝိညာဏ်စိတ်အား သဟဇာတ နိဿယပစ္စည်း နှင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုရ၏ (နိဿယပစ္စည်း ဝါကျ အမှတ် ၃)။

ဆက်ရန်...

ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၂ (အညမညပစ္စည်း၊ သဟဇာတပစ္စည်း)

အညမညပစ္စည်း

အညမညပစ္စယောတိ -

၁။ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော။

သုံးချောင်းထောက်တွင် ထောက်တစ်ချောင်းသည် အခြားထောက်များအား မှီ၍ ရပ်တည်သကဲ့သို့ တရား တစ်ပါးနှင့် တစ်ပါး အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြု၍ ဖြစ်တည်ကြခြင်းအား အညမညပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။

သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် စိတ် စေတသိက်ဟူသော ရုပ်မဟုတ်သည့် ခန္ဓာလေးပါးတို့ အချင်းချင်း အတူယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်၍ ကျေးဇူးပြုနေသော သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် အညမညပစ္စည်းဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြုနေကြသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။

၁။ စတ္တာရောခန္ဓာ အရူပိနော - ရုပ်မဟုတ်သော (စိတ် စေတသိက်) ခန္ဓာလေးပါးတို့သည်၊

အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော - အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီပြု၍ (အညမညပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ရုပ်မဟုတ်သည့် စိတ် စေတသိက် တရားတို့သည် တသီးတခြားစီ ဖြစ်ပေါ်နိုင်စွမ်းမရှိ အတူယှဉ်တွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်နေကြသကဲ့သို့၊ ရုပ်တရားတို့သည်လည်း ကလာပ်စည်း (ကလာပ) ခေါ် အစုလေးများ ဖွဲ့၍ တည်ကြသည်။ ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော ရုပ်၏ အခြေခံတရားလေးပါး (မဟာဘူတ) တို့ပါဝင် ဖွဲစည်းထားသည်။ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတွင် မဟာဘုတ်လေးပါးသာမက ယင်းမဟာဘုတ်လေးပါးအား မှီ၍ ဖြစ်တည်ရသော အခြားသော အမှီရုပ် (ဥပါဒါရုပ်) များလည်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်း ထားပါသည်။

၁။ ပထဝီ - မြေဓာတ် (မာမှု ပျော့မှု ကြမ်းတမ်းမှု နူးညံ့မှု လေးမှု ပေါ့မှု)

၂။ အာပေါ - ရေဓာတ် (ဖွဲ့စည်းမှု ယိုစည်းမှု)

၃။ တေဇော - မီးဓာတ် (ပူမှု အေးမှု ရင့်ကျက်မှု)

၄။ ဝါယော - လေဓာတ် (ထောက်ကန်မှု တွန်းကန်လှုပ်ရှားမှု) တို့ဖြစ်ကြသည်။

ထိုမဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် တသီးတခြားကွဲ၍ မတည်နိုင်ဘဲ ရုပ်ကလာပ်စည်း တစ်ခုထဲတွင် တစ်ခုကို တစ်ခု အမှီသဟဲ ပြု၍ ဖြစ်တည်ကြသည်ကို အညမညပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေကြသည် ခေါ်သည်။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ - မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည်၊

အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော - အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီပြု၍ (အညမညပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ဘဝသစ်သို့ သက်ဝင်သောအခိုက် (သြက္ကန္တိက္ခဏ = သြက္ကန္တိ + ခဏ) တနည်းအားဖြင့် ဘဝတစ်ခု၏ အစ ပထမဦးဆုံး ဖြစ်သော စိတ်အား ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ်ဟု ခေါ်သည်။ ထို ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူယှဉ်တွဲ၍ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရာဟူသော နာမ်ခန္ဓာ ၃-ပါးလည်း ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ ထိုပဋိသန္ဓေ စိတ်၏ မှီရာဖြစ်သော ရုပ်တရားသည်လည်း ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူတပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုရုပ်သည် စိတ်နှလုံးသား၏ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်သဖြင့် “ဟဒယဝတ္ထု” ဟုလည်း ဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့သို့ ဖြစ်ပေါ်ကြသော ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် စိတ် စေတသိက်ဟူသော နာမ်တရားနှင့် ဟဒယဝတ္ထုဟူသော ရုပ်တရားတို့သည် အချင်းချင်း အပြန်အလှန်မှီခို၍ ဖြစ်ကြရသည်။ (မှတ်ချက်။ ဘဝ၏ အစ ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် နာမ်တရားတို့သည် မိမိတို့နှင့် တပြိုင်နက်ဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ဘဝဖြစ်ဆဲ ပဝတ္တိကာလ၌မူ မိမိတို့ထက် စော၍ ဖြစ်နှင့်သော ဝတ္ထုရုပ်တို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြ၏။)

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ - ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့သည်၊

အညမညပစ္စယေန ပစ္စယော - အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီပြု၍ (အညမညပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ဤနေရာတွင် နာမ်တရားမရှိဘဲ ရုပ်တရားသက်သက်သာ ဖြစ်သော အသညသတ်ဘဝနှင့် ရုပ်တရား မရှိဘဲ နာမ်တရား သက်သက်သာ ဖြစ်သော အရူပဘဝများတွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့ အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်းမျိုး မရှိကြ။ ခန္ဓာ ၅-ပါးလုံးဖြစ်သော ပဉ္စဝေါကာရဘ၀ အစ၌သာလျှင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့ အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သေချာစေရန် အချို့နိဿယများတွင် “ပဉ္စဝေါကာရဘ၀ ပဋိသန္ဓေခဏတွင်” ဟု အနက်ပေး တတ်ပါသည်။

အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် အညမညပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုရာတွင်

(၁) နာမ်ခန္ဓာလေးပါး အချင်းချင်း

(၂) မဟာဘုတ်လေးပါး အချင်းချင်း

(၃) (ပဉ္စဝေါကာရ) ပဋိသန္ဓေအခိုက် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီပြု နေကြသည်ဟု မှတ်သားနိုင်ပါသည်။

သဟဇာတပစ္စည်း

သဟဇာတပစ္စယောတိ -

၁။ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၅။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။

၆။ ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ သဟဇာတ ပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကိဉ္စိကာလေ န သဟဇာတ ပစ္စယေန ပစ္စယော။

အတူတကွ တပြိုင်နက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် (သဟ = အတူ + ဇာတ = ဖြစ်ခြင်း) သဟဇာတ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်မှီ၍ ဖြစ်ရသော တရားများသည် တပါးထက် တပါးက စောဖြစ်၍ မရသကဲ့သို့၊ နောက်ကျပြီးမှ ဖြစ်၍လည်း မရ။ ထို့ကြောင့် အညမညပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေသော တရားသုံးမျိုး (နာမ်ခန္ဓာလေးပါး, မဟာဘုတ်လေးပါး, ပဋိသန္ဓေအခိုက် နာမ်ရုပ်) တို့သည် သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြု နေပါသည်။

၁။ စတ္တာရောခန္ဓာ အရူပိနော- ရုပ်မဟုတ်သော (စိတ် စေတသိက်)ခန္ဓာလေးပါးတို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော- တပြိုင်နက် အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

၂။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ- မဟာဘုတ် လေးပါးတို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော- တပြိုင်နက် အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

၃။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ - ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့သည်၊

အညမညံ- အချင်းချင်း၊

သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော- တပြိုင်နက် အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ရုပ်တရားတို့သည် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ကြသည်။  စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အား စိတ္တသမုဋ္ဌာန ရုပ် (တနည်း စိတ္တဇရုပ်) ဟု ခေါ်သည်။ စိတ္တဇရုပ်များသည် စိတ်နှင့် အတူတပြိုင်နက် ဖြစ်ကြပါသည်။ ဤသည်ပင်လျှင် စိတ် စေတသိက်တရားတို့သည် စိတ္တဇရုပ်များအား တပြိုင်နက် အတူဖြစ်စေ၍ သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။

၄။ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ - စိတ် စေတသိက်တရားတို့သည်၊

စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ - စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့အား၊

သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော- တပြိုင်နက်အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် သီးခြားစီ တည်ရှိနိုင်စွမ်း မရှိဘဲ ရုပ်ကလာပ်များဖွဲ၍ တည်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် မဟာဘုတ်လေးပါး သာမက အခြားသော ရုပ်တရားများလည်း ပါဝင် နေ၏။ မဟာဘုတ်လေးပါးသည် ရုပ်ကလာပ်၏ အခြေခံ အုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး၊ အခြားသော ရုပ်များသည် ထိုမဟာဘုတ်လေးပါးတို့ အပေါ်တွင် တည်မှီ၍ ဖြစ်ရသော ဥပါဒါရုပ်များ (အမွှန်းတင်ရုပ် တနည်း အမှီရုပ်) ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ ကလာပ်စည်း ဖွဲ့၍ ဖြစ်တည်ကြသော ရုပ်တရားများသည် တပြိုင်နက် အတူဖြစ်ပေါ်၍ တပြိုင်နက် အတူချုပ်ကြပါသည်။ မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် ကလာပ်စည်းတခုတည်းမှ ဥပါဒါရုပ်တို့အား သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် ဆိုရလေသည်။

၅။ မဟာဘူတာ - မဟာဘုတ်တို့သည်၊

ဥပါဒါရူပါနံ - ဥပါဒါရုပ်တို့အား၊

သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော - တပြိုင်နက်အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ဘဝ၏ အစ ပဋိသန္ဓေအခိုက်တွင် ဖြစ်သော နာမ်တရားတို့သည် ယင်းတို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အတူတပြိုင်နက် ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ဘဝဖြစ်ဆဲ ပဝတ္တိကာလတွင်မူ နာမ်တရားတို့သည် မိမိတို့ထက် အရင်စော၍ ဖြစ်နှင့်သော ဝတ္ထုရုပ်တို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြ၏။ သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသ ဝါကျအမှတ် (၆) က ထိုအချက်အား ပေါ်လွင်စေပါသည်။

၆။ ရူပိနော ဓမ္မာ - ရုပ်တရားတို့သည်၊

အရူပီနံ ဓမ္မာနံ - ရုပ်မဟုတ်သော နာမ်တရားတို့အား၊

ကိဉ္စိကာလေ - အချို့ကာလ၌ (ပဋိသန္ဓေကာလကို ဆိုလို)

သဟဇာတ ပစ္စယေန ပစ္စယော - တပြိုင်နက်အတူဖြစ်၍ (သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုကြသည်။

ကိဉ္စိကာလေ - အချို့ကာလ၌ (ပဝတ္ထိကာလကို ဆိုလို)

န သဟဇာတ ပစ္စယေန ပစ္စယော - သဟဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူး မပြုကြ (တပြိုင်နက်အတူ မဖြစ်ကြ)။

အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် သဟဇာတပစ္စည်းသည်

(၁) နာမ်ခန္ဓာလေးပါး အချင်းချင်း …

(၂) မဟာဘုတ်လေးပါး အချင်းချင်း …

(၃) ပဋိသန္ဓေအခိုက် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး အချင်းချင်း …

(၄) စိတ်စေတသိက်သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား …

(၅) မဟာဘုတ်လေးပါးသည် ဥပါဒါရုပ်တို့အား အတူတပြိုင်နက်ဖြစ်ပြီး ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။

ဤသဟဇာတပစ္စည်း ၅-မျိုးအနက် ပထမ ၃-မျိုးသည် သဟဇာတဖြစ်သကဲ့သို့၊ အပြန်အလှန် အညမညပစ္စည်းဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြုနေကြသည်။ အမှတ် ၄ နှင့် ၅ သည် သဟဇာတဖြစ်သော်လည်း အညမညမဖြစ်ကြ။ သဟဇာတပစ္စည်း ၅-ပါးလုံးတို့သည် အတူတပြိုင်နက်ဖြစ်ရုံသာမက အကြောင်းတရားတို့သည် အကျိုးတရားတို့၏ တည်မှီရာလည်းဖြစ်နေ၍ သဟဇာတနိဿပစ္စည်း ဟုလည်း ခေါ်သည်။ သဟဇာတပစ္စည်းတိုင်းသည် နိဿယပစ္စည်းလည်း ဖြစ်ကြ၏။ သို့သော် နိဿယပစ္စည်းတိုင်းသည်ကား သဟဇာတပစ္စည်း မဟုတ်ချေ။

ဆက်ရန်...