ပဋ္ဌာန်း ပစ္စယနိဒ္ဒေသ မိတ်ဆက် - ၉ (ဈာနပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်း)

ဈာနပစ္စည်း

ဈာနပစ္စယောတိ -

၁။ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။

ဈာန (ဈာန်) ဟူသည် စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်၍ ရှုတတ်သော တရား (ဥပနိဇ္ဈာန) ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မြှားနှင့် ပစ်မှတ်အား တည့်အောင် ချိန်ရွယ်၍ ပစ်ခတ်သကဲ့သို့ အာရုံအား တည့်မတ်အောင် စူးစူးစိုက်စိုက် ချိန်ရွယ် ထိန်းချုပ်မှုမျိုးသည် ဈာန်မည်၏။ ဈာန်တရား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဈာန်အင်္ဂါ (ဈာနင်္ဂ) များသည် ထိုဈာန်နှင့် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်နာမ်များအား အာရုံ စူးစိုက်မှု စွမ်းအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ဈာနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် မည်၏။

၁။ ဈာနင်္ဂါနိ - ဈာန်အင်္ဂါတို့သည်

ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - ဈာန်နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့အား(၎င်း)

တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော - အာရုံ စူးစိုက်မှု စွမ်းအားဖြင့် (ဈာနပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတရားတို့ကို ဈာန်အင်္ဂါအဖြစ် ဟောကြားထား၏။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတွင်မူ ကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း နိမိတ်အာရုံများပေါ်တွင် စူးစိုက်မှုကိုသာမကဘဲ၊ မကောင်းသော အာရုံများပေါ်တွင် စူးစူးစိုက် ဖြစ်နေစေတတ်သော ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသည့် တရား ၇-မျိုးလုံးအား ဈာန်အင်္ဂါ အဖြစ်ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ထား၏။

ဝိတက် (ဝိတက္က)သည် စိတ်ကို အလိုရှိရာ အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင် ကြံရွယ်ပေး၏ (ရှေးရှုတင်ပေး၏)။ ဝိတက်က အစဦး တင်ပေးလိုက်သော အာရုံပေါ်တွင် တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေရန် ကြံစည်ခြင်းသည် ဝိစာရ မည်၏။ သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် ဝိတက္ကဝိစာရဟု တွဲ၍ ဟောလေ့ရှိသည်။ ပီတိသည် အာရုံကို နှစ်သက်စေ၏။ သောမနဿ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပေက္ခာဟူသော စေတသိကဝေဒနာများသည် အာရုံအား ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ စိတ်မသာယာခြင်း၊ ဝမ်းနည်း-ဝမ်းသာမဖြစ်ဘဲ အညီအမျှရှိခြင်းဟူသော ခံစားမှုများနှင့် ခံစား၏။ ဧကဂ္ဂတာ (ဧက - တခုသော + အဂ္ဂ - အထွဋ်အဖျား + တာ - အဖြစ်) က စိတ်ကို တခုတည်းသော အာရုံတွင် တည်ငြိမ်နေစေရန် ထိမ်းပေးသော သမာဓိပင် ဖြစ်သည်။

ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန် စသဖြင့် ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်နေချိန်တွင် ဈာန်အင်္ဂါတို့ အသီးသီး အထူး ပါဝင်ကြ၏။ ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်နေချိန်မဟုတ်သော်လည်း ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ဖြင့် ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုများ ပြုခိုက်တွင်လည်း ဈာန်အင်္ဂါတို့ ပါဝင်နေကြပါသည်။ အာရုံသိရုံ သက်သက်သာဖြစ်၍၊ အာရုံ စူးစိုက်မှုသဘော မရှိသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်များနှင့် ယှဉ်၍ဖြစ်သော ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတို့ကိုမူ ဈာန်အင်္ဂါအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မပြုပါ။

မဂ္ဂပစ္စည်း

မဂ္ဂပစ္စယောတိ -

၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။

“မဂ္ဂ” ဟူသောပုဒ်သည် “လမ်း” ဟု အနက်ရသည်။ အကောင်းဖက်တွင် သုဂတိဘုံများမှ စ၍ နိဗ္ဗာန်တိုင် ထွက်မြောက်စေနိုင်သော သမ္မာလမ်းနှင့် အဆိုးဖက်တွင် ဒုက္ခတိဘုံသို့ ပို့ဆောင်နိုင်သော မိစ္ဆာလမ်းဟု နှစ်မျိုး ရှိသည်။

သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ ၈-ပါးတို့သည် သမ္မာမဂ္ဂင် ၈-ပါးမည်၏။ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်အဖြစ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ ၄-မျိုးကို ဖော်ပြထား၏။ သုတ္တန်ဒေသနာများတွင် မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာသတိတို့ကို ထည့်သွင်း ဟောကြားထားသော်လည်း၊ အဘိဓမ္မာဒေသနာတွင်မူ သီးခြားစေတသိက်များ အနေဖြင့် တရားကိုယ် ထုတ်ပြရန် မရှိသဖြင့် မိစ္ဆာမဂ္ဂင် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပါ။ ထိုမဂ္ဂင် ၁၂-ပါး တို့သည် အတူဖြစ်ဖက် ရုပ်နာမ်တရားတို့အား အကောင်း-အဆိုး ခရီးပန်းတိုင်တို့သို့ ရောက်စေရန် ပို့ဆောင်ပေးမည့် လမ်းသဖွယ် ကျေးဇူးပြုနေကြ၏။

၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ - မဂ္ဂင်တရားတို့သည်

မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ - မဂ်နှင့် ယှဉ်သောတရားတို့အား(၎င်း)

တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ - ထိုတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့အား၎င်း

မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော - (အကောင်း အဆိုး) ထွက်မြောက်ရာ လမ်းအဖြစ် (မဂ္ဂပစ္စည်းဖြင့်) ကျေးဇူးပြုသည်။

ဆက်ရန် ...