The Life of the Buddha – According to the Pali Canon

ဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်များအား မှီငြမ်းကိုးကားသည့် ကျမ်းများပေါ်တွင် မူတည်၍ အကြမ်းအားဖြင့် သုံးမျိုးခန့် ခွဲနိုင်သည်။

(၁) ကျမ်းရင်း ပါဠိတော် (Canonical Texts) ကိုသာ မှီငြမ်း ရေးသားသည့် စာအုပ်
(၂) ကျမ်းရင်း ပါဠိတော်အပြင် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများကို မှီငြမ်း ရေးသားသည့် စာအုပ်
(၃) သက္ကတဘာသာဖြင့်ရှိသည့် မဟာယာနကျမ်းများကို မှီငြမ်း ရေးသားသည့် စာအုပ်

ဗုဒ္ဓဝင် စာအုပ်အများစုမှာ ဒုတိယအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။

ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်တော်စဉ်ကို ရေးသည့် စာအုပ်များကို အကြမ်းအားဖြင့် “ဗုဒ္ဓဝင်” ဟုသာ သုံးသွားပါမည်။ သို့သော် အတိအကျအားဖြင့် ဆိုရလျှင် “ဗုဒ္ဓဝင်” သည် “ဗုဒ္ဓဝံသ” ပါဠိတော်ကို ခေါ်သော အမည် ဖြစ်သည်။ “ဝံသ” ဟူသည် မျိုးနွယ် အစဉ်အဆက်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ “ဗုဒ္ဓဝံသ” ပါဠိတော်သည် သုမေဓာ ရှင်ရသေ့ဘဝဖြင့် ဗျာဒိတ်တော်ခံယူခဲ့သည့် ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရားမှသည် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားတိုင် ၂၅-ဆူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ် အကျဉ်းချုပ်များကို ဟောကြားထားသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓဝင်ပါဠိတော်တွင် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဖြစ်တော်စဉ်ကို “ငါ၏ မြို့သည် ကပိလဝတ္ထု၊ ခမည်းတော်သည် သုဒ္ဓေါဒနမင်း၊ မယ်တော်သည် မာယာဒေဝီမည်၏” စသဖြင့် ဂါထာ ၂၄ ပုဒ် (စာမျက်နှာ ၂-မျက်နှာခန့်) ဖြင့်သာ ခပ်ကျဉ်းကျဉ်း ဟောကြားထားသည်။ အသေးစိတ် အချက်လက်များ မပါဝင်ပေ။ အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္ထရေးသားသည့် မဓုရတ္ထဝိလာသိနီ ခေါ် ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာနှင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ရေးသားသည့် ဇာတကအဋ္ဌကထာနိဒါန်းတွင် ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဘဝဖြစ်တော်စဉ်များကို အကျယ်ချဲ့ရေးသားထားသည်။

နှောင်းခေတ် ဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ် အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာနှင့် ဇာတကအဋ္ဌကထာ နိဒါန်းတို့ကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၅-ဆူသော ဘုရားရှင်တို့၏ မျိုးနွယ်အစဉ်ထက် ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဘဝဖြစ်တော်စဉ်ကို ဦးစားပေး၍ အကျယ်ချဲ့၍ ရေးသားကြသည်။ သို့သော်လည်း အလွယ်အားဖြင့် ထိုထိုစာအုပ်များကို ဗုဒ္ဓဝင်ဟုသာ ခေါ်သွားပါမည်။ မြန်မာပြည်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် တထာဂတုပတ္တိ၊ မာလာလင်္ကာရ၊ ဇိနတ္ထပကာသနီ၊ တထာဂတဥဒါနဒီပနီ စသည့် ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းများနှင့် မင်းကွန်း ဆရာတော်ဘုရား၏ မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာကို အခြေတည်ကာ ကျမ်းရင်းပါဠိတော်နှင့် ဇာတ်အဋ္ဌကထာ၊ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာစသည့် အဋ္ဌကထာဋီကာများကို မှီငြမ်းပြုရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မှတ်ချက် (မှတ်ချက် -- ဒီပဲရင်းဆရာတော်ပြုစုသည့် တထာဂတဥဒါနဒီပနီတွင်မူ ထေရဝါဒကျမ်းများတွင် မပါဝင်သည့် ဝသုန္ဒြေမြေစောင့်နတ်က ဆံရေညစ်ချ၍ မာန်နတ်ပြေးရခြင်း၊ မန္တလေးမဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ပွားတော်တွင်ကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားက မင်းဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်၍ ဇမ္ဗုပတိမင်းအား ချွတ်ခြင်းစသည့် အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။)

အချို့သော ဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်များမှာ မဟာဝတ္ထု၊ လလိတဝိတ္ထာရ၊ ဗုဒ္ဓစရိတစသည့် မဟာယာနကျမ်းစာများကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကျမ်းစာများမှ ဗုဒ္ဓဘဝ ဖြစ်တော်စဉ်များသည် ထေရဝါဒကျမ်းများထက် ပို၍ အသေးစိတ်ပြီး ဇာတ်လမ်းဆန်သဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာနှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွဲများက မဟာယာနကျမ်းစာများကို ကိုးကားလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆာအက်ဒဝင်အာနိုး ရေးသားသည့် အာရှတိုက်၏ အလင်းရောင် (Sir Edwin Arnold’s Light of Asia) ကဗျာသည် စာရေးသူက ကျမ်းကိုးပြ မထားသော်လည်း လလိတဝိတ္ထာရကို အခြေခံ၍ စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်ကာ ရေးသားထားဟန် တူသည်။

အင်္ဂလိပ်ရဟန်းတော် ဘိက္ခုဉာဏမောဠိ ရေးသားပြုစုသည့် “ကျမ်းရင်း ပါဠိတော်လာ ဗုဒ္ဓဘဝဖြစ်စဉ်” The Life of the Buddha – According to the Pali Canon (1972) စာအုပ်သည် စာအုပ်အမည်အတိုင်းပင် ကျမ်းရင်း ပါဠိတော်ကိုသာ မူရင်းအတိုင်း ကောက်နှုတ်စုစည်း ဖော်ပြထားသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်များအား အနုသန္ဓေစပ်ရန်အတွက်သာ အဋ္ဌကထာလာ အချက်အလက်အချို့ကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ထုတ်နှုတ်ကိုးကားထားသည့် ပါဠိတော်များတွင် ဗုဒ္ဓဝင်ပါဠိတော် မပါခြင်း ဖြစ်သည်။ စာရေးသူက ထိုအကြောင်းနှင့် စပ်၍ မည်သည့် မှတ်ချက်မျှ ပေးမထား။ ဒီဃနိကာယ်ဆောင် မထေရ်တို့က ဗုဒ္ဓဝင်၊ စရိယာပိဋကနှင့် အပါဒါန်ကျမ်းတို့ကို သံဂါယနာတင် ပါဠိတော် ကျမ်းရင်း စာရင်းတွင် ထည့်သွင်း မထားခဲ့၍လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ဗုဒ္ဓဝင်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့ကို မကိုးကားသော်လည်း ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်စဉ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဗုဒ္ဓသည် မည်သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး ဖြစ်သည်ဆိုသည့် အကြောင်းရာများကို သုတ္တန်နှင့် ဝိနည်း ပါဠိတော်တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ မဇ္ဈိမနိကာယ် အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတသုတ်နှင့် သုတ္တနိပါတ်တို့တွင် ဗုဒ္ဓလောင်းလျာ ဖွားမြင်တော်မူပုံ၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် အရိယာပရိယေသနသုတ်နှင့် မဟာသစ္စကသုတ် စသည့် ဒေသနာတို့တွင် တောထွက်ပုံ၊ အာဠာရနှင့် ဥဒက ရသေ့တို့ထံ နည်းခံပုံ၊ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်ပုံ၊ ငယ်စဉ်ဘဝ ပဌမဈာန် ဝင်စားဘူးသည်ကို သတိရ၍ အစာရေစာ ပြန်လည် စားသောက်ပုံ၊ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပုံများကို ဟောကြားထားသည်။ ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော်တွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးသည်မှ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သာသနာပြုပုံနှင့် ဝိနည်းပညတ်ချက်များ ပေါ်ပေါက်လာပုံတို့ ပါဝင်သည်။ ဝိနည်း စူဠဝါတွင် ဒေဝဒတ်၏ အဖျက်အမှောင့်လုပ်ရများ အကြောင်းပါသည်။ ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ နောက်ဆုံးကာလ ဖြစ်စဉ် အသေးစိတ်ကို ဟောကြားထားသည်။

အခြားသော သုတ္တန်နှင့် ဝိနည်းဒေသနာတော်များတွင်လည်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဘဝဖြစ်ရပ် အပိုင်းအစများစွာကို ကျိုးကြားကျိုးကြား တွေ့နိုင်သော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်များ မည်သည့် အချိန်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကို ပါဠိတော်တို့တွင် မှတ်တမ်း တင်မထား။ သုတ္တန်ဒေသနာ အများစုမှာ “အခါတပါးတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ---- အရပ်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူ၏” စသဖြင့် အချိန်ကာလ အတိအကျ မပြဘဲ “အခါတပါးတွင် (ဧကံ သမယံ)” ဟုသာ သံဂါယနာတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်က စာပေအရေးအသား မတွင်ကျယ်သေးဘဲ နှုတ်ဖြင့် သင်ယူပို့ချကာ အာဂုံဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် ကျက်မှတ်ရ လွယ်ကူစေရန် နေ့လခုနှစ်များ အတိအကျ မထည့်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ နေ့လခုနှစ်များက သမိုင်းဆရာနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူတို့ အတွက် အရေးကြီးသော်လည်း တရားဓမ္မသဘောတို့ကို နားလည်စေရန်အတွက် ပဓာနမကျသောကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

သို့သော် ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းပြုသူတို့ အတွက်ကို ဖြစ်ရပ်များကို ရှေ့နောက်စီစဉ်ရာတွင် အခက်အခဲကြုံရသည်။ ထိုအခါတွင် ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာ၏ ကျမ်းဦးနိဒါန်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် ဝါဆိုအစဉ် ဝါဆိုအရပ်ကို မှီငြမ်းကြရသည်။ ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းပြုသူတို့က ထိုဝါဆိုအစဉ်ကို မှီး၍ ဖြစ်ရပ်များကို ယုတ္တိသင့်တော်အောင် ထည့်သွင်း စီစဉ်ကြရသည်။

ဘိက္ခုဉာဏမောဠိ၏ “ကျမ်းရင်း ပါဠိတော်လာ ဗုဒ္ဓဘဝဖြစ်စဉ်” စာအုပ်တွင် အဋ္ဌကထာလာ အကြောင်းအရာများကို ထည့်သွင်း မထားသော်လည်း၊ တပိုင်းတစစီ ဖြစ်နေသည့် ပါဠိတော်များမှ အကြောင်းအရာတို့ကို ရှေ့နောက်စီစဉ်ရာတွင် အဋ္ဌကထာနှင့် မာလာလင်္ကာရဝတ္ထုတို့ကို မှီးငြမ်းထားသည်။ ဤစာအုပ်တွင် ဗုဒ္ဓဘဝဖြစ်စဉ်ကိုသာမက ဗုဒ္ဓ ဟောကြားခဲ့သည့် တရားဓမ္မများနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ထူးခြားမှုများကို သီးခြားအခန်း တခုစီ ထည့်သွင်းရေးသားထားသည်။

မူရင်း ပါဠိတော်လာများကိုသာ စုစည်း ရေးသားထားသည့် အခြားစာအုပ် အချို့လည်း ရှိသည်။ ပထမစာအုပ်မှာ E.H. Brewster’s The Life of Gotama the Buddha: Compiled Exclusively from the Pali Cannon ဖြစ်သည်။ ဒုတိယစာအုပ်မှာ ဦးအေးမောင်၏ “ပိဋကတ်မှ ဗုဒ္ဓနှင့်ဓမ္မ” စာအုပ် ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်များနှင့် ယှဉ်လျှင်မူ ဘိက္ခုဉာဏမောဠိ၏ စာအုပ်က ပို၍ ပြည့်စုံသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

Confession of a Buddhist Atheist

ဘာသာမဲ့ ဗုဒ္ဓဝါဒီ တစ်ဦး၏ ဖွင့်ဟဝန်ခံချက် (Confession of a Buddhist Atheist) စာအုပ်သည် ၂၀၁၀-ခုနှစ်က Stephen Batchelor ရေးသားထုတ် ဝေခဲ့သော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ Atheism ဟူသည် a = without + theos = God/gods မှ ဆင်းသက်လာ၍ တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒ တွဲဖက် ဖော်ပြခြင်းသည် သိပ် အထူးအဆန်း မဟုတ်။ သုတ္တန်ဒေသနာ အတော်များများတွင် ဗုဒ္ဓက ဖန်ဆင်းရှင်ဝါဒ (ဣဿနိမ္မိတဝါဒ) ၏ အဓိပ္ပါယ်မဲ့ပုံ ခပ်ထေ့ထေ့ သရော်ဝေဖန်ထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် Atheism သည် ထာဝရဘုရားကို မယုံကြည်မှု သက်သက်မျှ မဟုတ်ဘဲ၊ တမလွန်ဘဝ၊ ကောင်းကင်ဘုံ၊ ငရဲ၊ နိဗ္ဗာန်တို့ကိုပါ လက်မခံသော အယူအဆဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ထာဝရဘုရားမဲ့ဝါဒ” ဆိုသည်ထက် “ဘာသာမဲ့ဝါဒ” ဆိုက ပိုမှန်ပါလိမ့်မည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးအမ အတော်များများကို (အထူးသဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်တရား၊ သစ္စာလေးပါးတရား) လက်ခံ သဘောကျကြသော်လည်း၊ သံသရာနှင့် ကံတရားကို နားလည်လက်ခံနိုင်စွမ်း မရှိသော၊ အရှေ့တိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံများမှ ဘာသာရေးထုံးတမ်းစဉ်လာများကို လက်ခံလိုက်နာလိုခြင်း မရှိသော အနောက်တိုင်းသားတို့ အကြားတွင် ဤစာအုပ်က အတော်လေး ရေပန်းစားသွားခဲ့သည်။ Secular Buddhism ဟူသော အမည်ဖြင့် ဂိုဏ်းဂဏ တစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။

“ဘာသာမဲ့ ဗုဒ္ဓဝါဒီ တစ်ဦး၏ ဖွင့်ဟဝန်ခံချက်” သည် စတီဗင်ဘက်ချ်လာ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် အတွေးအမြင်များကို ပုဂ္ဂလိကရှုထောင့်မှ ဇာတ်ကြောင်းပြန်ပြောသလို ရေးထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ “ဖွင့်ဟဝန်ခံချက်” ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း သူ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော တိဘက်ရဟန်းတော်ဘဝ၊ ဇင်ရဟန်းတော်ဘဝ ဖြစ်စဉ်များကို ပြန်ပြောရင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တဦး ဖြစ်ပါလျှက် တမလွန်ဘဝနှင့် ကမ္မနိယာမတို့ အပေါ် ဘဝင်မကျ၊ လက်မခံနိုင်သည့် သူ့၏ အဖြစ်ကို ဝန်ခံထားသည်။ လူဝတ်လဲပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်စာပေများကို လေ့လာခဲ့သည်။ ပိဋကတ်စာပေများတွင် မဟာလူသားဗုဒ္ဓ (Historical Buddha) ကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓသည် ဗြာဟ္မဏဝါဒကဲ့သို့ အခြားသော ဘာသာတရားတစ်ခုကို ထူထောင်ရန် ရည်ရွယ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အသိဉာဏ်ပွင့်လင်းနိုးကြားမှု ဟူသည့် လူ့ယဉ်ကျေးမှုတရပ်ကို ထူထောင်ရန် ဖြစ်သည်ဟူသော ရှုထောင့်မှ ရေးသား ပုံဖော်ထားသည်။ သတင်းစာ စက္ကူ၊ ဓာတ်ပုံ၊ အဝတ်စ စသဖြင့် တိုလီမုတ်စတို့ကို ဖြတ်ညှပ်ကပ် ပုံဖော်ထားသည့် collage ခေါ် ပို့စ်မော်ဒန် အနုပညာပုံစံမျိုးဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များကို သူ့အတွေးအမြင်များ၊ သူ့ ဘဝဖြစ်စဉ်များနှင့် ဟိုတစ ဒီတစ ရောစပ်၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓခေတ် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတွင် မတွေ့နိုင်သည့် ဗုဒ္ဓ၏ ဝိသေသထူးခြားသည့် ဓမ္မတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ္ထုချ ပြသည်။

• ဣဒပစ္စယတာ (အကြောင်းကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်ရသည်ဟူသည့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရား) အခြေခံမူ (The principle of this-conditionality, condition-arising)
• အရိယသစ္စာလေးပါးဟူသည့် လုပ်ငန်းစဉ် (The process the four Noble Truths)
• သတိပဋ္ဌာန်ဘာဝနာ ကျင့်စဉ် (The practice of mindful awareness)
• မိမိကိုယ် မိမိ ကိုးစားအားထားမှု စွမ်းအား (The power of self-reliance)

ဤတရားလေးပါးတို့သည် ဗုဒ္ဓ မြော်မြင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုသစ်၊ လူဘောင်သစ်၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံပင် ဖြစ်သည်ဟု စတီဗင်ဘက်ချ်လာက ဆိုသည်။

စာအုပ်၏ အခန်းတခန်းတွင် အင်္ဂလိပ်ရဟန်းတော် ဘိက္ခုဉာဏဝီရ၏ အကြောင်းနှင့် ထိုရဟန်းတော်ရေးသားသည့် “Clearing the Path” နှင့် “Notes on Dhammma” စာအုပ်တို့မှ ဗုဒ္ဓဝါဒအား Existential Phenomenology ရှုထောင့်မှ ချဉ်းကပ်ပုံကို ထုတ်နှုတ်ရေးသားထားသည်။ ဘိက္ခုဉာဏဝီရ၏ ငယ်နာမည်သည် Harold Musson ဖြစ်၍ နောင်တွင် ဘိက္ခုဉာဏမောဠိ ဖြစ်လာမည့် Osbert Moore နှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးသော အခန်းဖော် မိတ်ဆွေဖြစ်သည်။ Harold Musson သည် ဆေးရုံတက်စဉ် ဖတ်မိသော Julius Evola's The Doctrine of Awakening စာအုပ်ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စိတ်ဝင်စား သွားခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ကို အီတလီဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပင် ပြန်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် လူ့ဘောင်လောကကို ငြီးငွေ့နေသော Harold Musson နှင့် Osbert Moore တို့သည် သီရိလင်္ကာသို့ သွားရောက်ကာ ရဟန်းပြုခဲ့ကြသည်။ ဘိက္ခုဉာဏမောဠိသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ အဋ္ဌသာလိနီ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၊ နေတ္တိ၊ ပေဋကောပဒေသ၊ ပါတိမောက္ခ စသည့် ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန်ခဲ့၍၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘိက္ခုဉာဏဝီရကမူ အဘိဓမ္မာနှင့် အဋ္ဌကထာအဖွင့်များကို လက်မခံဘဲ သုတ္တန်နှင့် ဝိနည်းကိုသာ ဓမ္မအစစ် အဖြစ် လက်ခံထားသူ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘိက္ခုဉာဏဝီရက ကံနှင့် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကိုမူ သုတ္တန် ပိဋကတ်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း လက်ခံသည်။ ထိုထက်ပို၍ ရှင်းလင်း သက်သေပြမှုမျိုးကို လက်မခံ။ အထူးသဖြင့် သိပ္ပံနည်းကျ သို့မဟုတ် ယုတ္တိဗေဒနည်းဖြင့် ရှင်းလင်းချက်များကို လုံးဝ လက်မခံ။ ကံနှင့် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်း သာမဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓ၏ တရားတော်တခုလုံးကို သိပ္ပံရှုထောင့်မှ ချည်းကပ်ပါက အမှန်တကယ် နားလည်နိုင်မည်မဟုတ် ခံယူထားသည်။ ကံနှင့် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းသည် အရှိကို အရှိအတိုင်း ဖော်ပြခြင်းသာဖြစ်သည်။ ဘာကြောင့်ကံတွေ အကျိုးပေးရသည်၊ ဘာကြောင့် ဘဝသစ်ဖြစ်ရသည်ကို စဉ်းစားတွေးခေါ်နေရန် မလိုတော့၊ ရှင်းပြနေရန် မလိုတော့ဟု ယူဆသည်။ “အကယ်၍များ မိမိ၏ အယူအဆများသည် သုတ္တန်ဒေသနာတို့နှင့် ကွဲလွဲနေပါက သုတ္တန်ဒေသနာတို့က မှန်၍ မိမိမှားသည်။ ဤသည်မှာ သုတ္တန်ဒေသနာတို့အပေါ် မိမိ၏ သဘောထားပင် ဖြစ်သည်” ဟု ဘိက္ခုဉာဏဝီရက အတိအလင်း ဆိုခဲ့သည်။

ဘိက္ခုဉာဏဝီရ၏ စာများကို စတီဗင်ဘက်ချ်လာက သဘောကျသည်။ ယခင်က သူရေးသားခဲ့သည့် Alone with Others: An Existential Approach to Buddhism (1994) နှင့် Buddhism Without Beliefs: A Contemporary Guide to Awakening (1997) ဟူသည့် စာအုပ်များတွင် ဘိက္ခုဉာဏဝီရ၏ လောင်းရိပ် မကင်းပုံကို တွေ့နိုင်သည်။ ရှေးဘဝ နောက်ဘဝတို့သည် ရှိသည်ဟု သက်သေ မပြနိုင်သလို၊ မရှိဟုလည်း သက်မပြနိုင်ဟူသည့် Agnosticism ရှုထောင့်မျိုးမှ တင်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် ယခု Confession of a Buddhist Atheist စာအုပ် တွင်မူ ဘိက္ခုဉာဏဝီရက “တမလွန်ဘဝ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ၊ ကံတရား” တို့ကို သံသယဖြင့် ဆန်းစစ်ဝေဖန်မှု မပြုနိုင်သည့် အပေါ် အားမရသလို ဝေဖန်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဗုဒ္ဓက ရှေးဘဝ နောက်ဘဝကို မဟောခဲ့၊ ဘာသာတရား အသစ်တခုကို ဖန်တီးရန် မရည်ရွယ်ခဲ့၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု လူ့ဘောင် အသစ်တခု ဖန်တီးရန်သာ အားထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စတီဗင်ဘက်ချ်လာက ကောက်ချက် ချလိုက်သည်။

စင်စစ် ဗုဒ္ဓဝါဒကို မျက်ကန်းယုံကြည်မှု၊ နာမ်ဝါဒ၊ ဂမ္ဘီရဝါဒ၊ သဿတဝါဒ အစွဲအလမ်းများဖြင့် ချည်းကပ်၍ မရနိုင်သလို၊ သံသယဝါဒ၊ ရုပ်ဝါဒ၊ သိပ္ပံဝါဒ၊ ဥစ္ဆေဒဝါဒ အစွဲအလမ်းများဖြင့်လည်း ချည်းကပ်၍ မရနိုင်။ ဗုဒ္ဓဝါဒကို မျက်မှောက်ဘဝရှုထောင့် Secularism သက်သက်မှ ချည်းကပ်ခြင်းဖြင့် လက်ရှိဘဝကို အကောင်းဆုံး နေထိုင်သွားနိုင်မည့် ဘဝနေနည်းကို ရနိုင်သည်မှန်သော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်သည့် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ပန်းတိုင်မှ လွဲချော်သွားမည် ဖြစ်သည်။

The White Tiger

လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ အိႏၵိယႏိုင္ငံသားေတြႏွင့္ စကားစပ္မိရင္း Avravind Adiga ေရးတဲ့့ The White Tiger ၀တၱဳကို ငွားဖတ္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဆင္းရဲသားဘ၀ကေန စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္ တစ္ဦးျဖစ္လာခဲ့တဲ့ Balram Halwai က အိႏၵိယႏိုင္ငံ၏ သ႐ုပ္မွန္ကို ဖြင့္ထုတ္ဖို႔အတြက္ တ႐ုတ္၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ၀မ္က်ားေပါင္ဆီ ေရးသားေပးပို႔လုိက္တဲ့့ e-mail စာရွည္ခုႏွစ္ေစာင္ အျဖစ္နဲ႔ ၀တၳဳကို ေရးထားတာပါ။ ဇာတ္လမ္းအေနႏွင့္ သိပ္စိတ္၀င္စားစရာ မရွိလွေပမယ့္ အိႏၵိယရဲ႕ အေမွာင္ေလာကကို သ႐ုပ္ေဖာ္သြားပံုႏွင့္ အျမင္အခ်ိဳ႕ကေတာ့ စိတ္၀င္စားစရာ ေကာင္းပါတယ္။

အိႏၵိယလို႔ေျပာလိုက္ရင္ Call Center လို အေမရိကရဲ့ outsourcing လုပ္ငန္းေတြႏွင့္ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေနတဲ့ ဘန္ဂလိုတို႔, မြန္ဘိုင္းတို႔လို ၿမိဳ႕ေတြကိုပဲ ကမၻာကအသိမ်ားၾကပါတယ္။ စိတ္၀င္စားၾကပါတယ္။ ဒီ၀တၳဳရဲ့ အဓိကဇာတ္ေဆာင္ႀကီးျပင္းခဲ့တဲ့ ဂဂၤါျမစ္ကမ္း႐ိုးတန္းတေလွ်ာက္က ကုန္းတြင္းပိုင္း ေက်းလက္ေဒသကို အေမွာင္ေလာကလို႔ တင္စားထားပါတယ္။ ဒီလိုအေမွာင္ေလာကမွာ ရွင္သန္ေနၾကတဲ့ ဆင္းရဲသားလူမ်ားစုဟာ သူတို႔ရဲ့ အသက္ေမြး၀မ္းေက်ာင္းဖို႔အတြက္ ေျမရွင္ႀကီးေတြကို ခယ၀တ္တြားၿပီး သူတို႔ရဲ့ ေခၽြးနည္းစာေတြထဲကေန ခြဲေ၀ေပးေနရတယ္။ ယုတ္စြအဆံုး လံခ်ားဆြဲစားသူကေတာင္ သူ႔၀င္ေငြရဲ့ သံုးပံုတစ္ပံုေလာက္ကို ခြဲေ၀ေပးေနရတယ္။ ႏိုင္ငံေရးသမား အာဏာပိုင္မ်ားရဲ့ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေၾကာင့္ ပညာေရး, က်န္းမာေရးစတဲ့ အေျခခံအေဆာက္အအံုေတြကလည္း ပ်က္စီးေနတယ္။ ေရသိုးေျမာင္းေကာင္းေကာင္း မရွိ။ လွ်ပ္စစ္မီး လံုလံုေလာက္မရွိ။ ေဆး႐ံုမွာ ဆရာ၀န္မရွိ။ ဆရာ၀န္ေတြက အစိုးရေဆး႐ံုေတြမွာ မထိုင္ပဲ စာရင္းညာျပၿပီး၊ အျပင္ေဆးခန္းေတြမွာ ေရာက္ေနၾကတယ္။ ေက်ာင္းေတြမွာ ေန႔လည္စာအတြက္, ေက်ာင္း၀တ္စံုအတြက္ အစိုးရကထုတ္ေပးထားေပမယ့္ ေက်ာင္းဆရာေတြက စားလိုက္လို႔ ေက်ာင္းသားေတြ မရၾကပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဒီလိုပ်က္စီးေနတာကို အျပစ္မျမင္ၾကဘူး။ “ငါလည္း သူတို႔ ေနရာေရာက္ရင္ ဒီလိုပဲလုပ္မွာပါ” လို႔ေတြးေနၾကတာကိုး။ “ပိပိရိရိ လုပ္တတ္ၾကေပရဲ့”လို႔ေတာင္ အခ်ိဳ႕က ႀကိတ္ၿပီး ခ်ီးမြမ္း ေနတတ္ၾကသတဲ့။

ဒီေတာ့ ဒီလိုအေမွာင္ေလာကထဲမွာ လူေတြက သက္တမ္းေစ့ မေနႏိုင္ပဲ တီဘီလိုေရာဂါမ်ိဳးေတြနဲ႔ ေသၾကရတယ္။ ေက်ာင္းသားေတြကလည္း ပညာကို ဆံုးေအာင္မသင္ႏိုင္ခဲ့ၾကလို႔ စာေရးတတ္ ဖတ္တတ္ေပမယ့္ ကိုယ္ဖတ္တဲ့စာ ဘယ္အဓိပါၸယ္ေပါက္တာ မသိတဲ့ မေတာက္တေခါက္, မက်က္တက်က္ (half-baked) ေတြ။ ပညာကို ဆံုးခမ္းတိုင္ေအာင္ သင္ၿပီး တကၠသိုလ္ေတြကေန ဘြဲ႔ရလာသူေတြကေတာ့၊ ကုမၸဏီေတြမွာ အလုပ္၀င္၊ အ၀တ္အစား က်က်နန၀တ္ၿပီး သူမ်ားခိုင္းတာလုပ္ရင္း သူတို႔ဘ၀ ကုန္ဆံုးသြားရတယ္။ စီးပြားေရးသမားျဖစ္လာသူေတြက သူလို “မက်က္တက်က္” ေတြပါလို႔ အဓိကဇာတ္ေဆာင္ Balram Halwai က သေရာ္သလို ေျပာျပသြားတယ္။

စာေရးသူ အဓိကေျပာခ်င္တဲ့ အခ်က္တစ္ခုက “ဘာေၾကာင့္ အေမွာင္ေလာက ဆင္းရဲမြဲေတမႈဘ၀ကေန ႐ုန္းမထြက္ႏိုင္သလဲ” ဆိုတဲ့ ကိစၥပါ။ ဒါကို သူက ၾကက္ေလွာင္ခ်ိဳင့္ (Rooster Coop) တစ္ခုနဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္ျပတယ္။ သံဇကာ ေလွာင္ခ်ိဳင့္ထဲမွာ ျပည့္ၾကပ္ေနတဲ့ ၾကက္ေတြဟာ တစ္ေကာင္နဲ႔ တစ္ေကာင္ တိုးေ၀ွ႔တုိက္ခိုက္္ၿပီး အသက္႐ႈဖို႔ ႀကိဳးစားေနရတယ္။ ဒီေလွာင္ခ်ိဳင့္အေပၚက သစ္သားစဥ္းတံုးေပၚမွာေတာ့ ေလာေလာလပ္လပ္ ခုပ္ထစ္ထားတဲ့ အသားတုံးေတြ, ကလီစာေတြတင္ထားၿပီး ေသြးေတြနဲ႔ ေပက်ံေနတယ္…။ ေလွာင္ခ်ိဳင့္ထဲက ၾကက္ေတြက သူတို႔ေနာင္ေတာ္ေတြရဲ့ ကလီစာေတြကို ျမင္ေနရတယ္။ ေသြးနံ႔ေတြ ရေနတယ္။ ေနာက္ သူတို႔အလွည့္ဆိုတာလဲ သိၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီေလွာင္ခ်ိဳင့္ထဲက ႐ုန္းမထြက္ၾကဘူး။ ဒီႏိုင္ငံက လူေတြရဲ့ အျဖစ္က ဒီအတိုင္းပါပဲတဲ့။

ဒါကလည္း အိႏၵိယမွာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ သေႏၶတည္လာခဲ့တဲ့ ကၽြန္စိတ္ (servitude) ေၾကာင့္လို႔ စာေရးသူကဆုိတယ္။ ရာမမင္းအေပၚမွာ သစၥာရွိရွိ နာခံအမႈထမ္းခဲ့တဲ့ ဟာႏုမာန္ေမ်ာက္မင္းကို ကိုးကြယ္ခဲ့ၾကၿပီး၊ အဂၤလိပ္ေတြက ထပ္အသက္သြင္းေပးခဲ့တဲ့ ဒီကၽြန္စိတ္ေၾကာင့္ ေလွာင္ခ်ိဳင့္ထဲမွာ ပိတ္ေနရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္မ်ား ဒီကၽြန္စိတ္က ျပင္းသလဲဆိုရင္ … လြတ္ေျမာက္ဖို႔အတြက္ ေသာ့ကို လက္ထဲထိုးထည့္ရင္ေတာင္ ေသာ့ကို ျပန္လြင့္ပစ္ၿပီး ဆဲလိမ့္မယ္တဲ့။

ဒုတိယအေနနဲ႔လည္း လြတ္ေျမာက္မႈနဲ႔ မိသားစုဘ၀ကို ခ်ိန္ဆၾကရတဲ့အခါ လြတ္ေျမာက္မႈထက္ ကိုယ္ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း, မိသားစုေတြရဲ့ စား၀တ္ေနေရးကိုပဲ ငဲ့လုိက္ၾကရတာမ်ိဳး ေတြရွိတယ္။ ဖိႏွိပ္သူေျမရွင္ႀကီးေတြ, အက်င့္ပ်က္အစိုးရအရာရွိႀကီးေတြက ဒီအားနည္းခ်က္ကုိသိေတာ့ တစ္စံုတစ္ဦးက မိမိတို႔ၾသဇာရိပ္ေအာက္က ႐ုန္းထြက္ဖို႔ႀကိဳးစား လာရင္ သူတို႔ရဲ့ မိသားစု၀င္ေတြကို ၿခိမ္းေခ်ာက္ ဒုကၡရွာၾကတယ္။ ဒီေတာ့ ကိုယ့္သားသမီး ကိုယ့္ေဆြမ်ိဳးတစ္ဦးဦးက လြတ္ေျမာက္ဖို႔ ႀကိဳးစားမယ္ႀကံရင္ မိသားစု၀င္ေတြကပဲ စၿပီး၀ိုင္းတားၾက, ဖ်က္ၾကေတာ့တာေပါ့။

စာေရးသူက ေျပာျပသြားတဲ့ ဒီၾကက္ေလွာင္ခ်ိဳင့္ဥပမာက သိပ္ထိေရာက္ေပမယ့္ သူဆက္ေရးျပသြားတဲ့ ဇာတ္လိုက္ Balram ရဲ့ လြတ္ေျမာက္ေရးကေတာ့ စနစ္တစ္ခုကို ေတာ္လွန္ျခင္းမ်ိဳးမဟုတ္ပဲ၊ ပုဂၢလိက လြတ္ေျမာက္မႈတစ္ခုပါပဲ။ ဘာမွအေၾကာင္းခိုင္လံုမႈမရွိပဲ သူ႔အလုပ္ရွင္ကို သတ္, ေငြေတြယူ, ထြက္ေျပးၿပီး ဘန္ဂလိုၿမိဳ႕မွာ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းတစ္ခု ထူေထာင္ပါတယ္။ အက်င့္ပ်က္အရာရွိေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီးလုပ္တဲ့အတြက္ ေအာင္ျမင္တဲ့ စီးပြားေရးသမားတစ္ေယာက္ ျဖစ္သြားပါတယ္။ လြတ္ေျမာက္မႈလို႔ ဆိုေကာင္းဆိုႏိုင္ေပမယ့္ သူကိုယ္တိုင္က ဒီစနစ္ဆိုးႀကီးကို ဆက္လက္ရွင္သန္ေစတဲ့ အစိတ္အပိုင္းတစ္ခု ဆက္ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ စာေရးသူက ထြက္ရပ္လမ္းမွန္ကို ျပသြားႏိုင္တယ္လို႔ေတာ့ မဆိုႏိုင္ပါဘူး။ ထြက္ရပ္လမ္းအစစ္မရွိတာကိုပဲ ေရးျပလိုတာလားေတာ့ မသိပါ။ ဇာတ္သိမ္းကို ဘ၀င္မက်ႏိုင္တာကေတာ့ အမွန္ပါပဲ။

စာေရးသူက သူတို႔အိႏၵိယမွာ “ေရသိုးေျမာင္းမရွိ, လွ်ပ္စစ္မီးမရွိ, လမ္းပမ္းဆက္သြယ္ေရး ေကာင္းေကာင္းမရွိေပမယ့္ ဒီမိုကေရစီေတာ့ရွိတယ္” လို႔ခပ္ေထ့ေထ့ ေျပာသြားပါေသးတယ္။ အိႏၵိယဟာ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံေလာက္ အေျခခံ အေဆာက္အအံုေကာင္းေတြ မရွိေသးတာေၾကာင့္ ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းလို စီးပြားေရးမ်ိဳးေတြ ဖြံၿဖိဳတိုးတက္မႈ ေကာင္းေကာင္းမရွိေသးတာကေတာ့ ျငင္းစရာမရွိေပမယ့္္ “ဒီမိုကေရစီဟာ စီးပြားေရးဖြံ႔ၿဖိဳးမႈရဲ့ အဟန္႔အတားမ်ား ျဖစ္ေနမလား” ဆိုတဲ့ အခ်က္ကို လက္မခံႏိုင္ပါဘူး။ အိႏၵိယႏိုင္ငံရဲ့ အဓိကျပႆနာေတြဟာ အျမစ္တြယ္ေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြ အက်င့္ပ်က္ျခစားေနၾကတာ, လူမ်ားစု ဆင္းရဲသားလူတန္းစားေတြရဲ့ ပညာေရးအဆင့္အတန္း နိမ့္ပါးေနေသးတာ, ဇာတ္ခြဲျခားမႈလို စနစ္မ်ိဳးေတြေၾကာင့္ နာခံစိတ္ (သို႔မဟုတ္) ကၽြန္စိတ္မကုန္ေသးတာေတြလုိ႔ ထင္ပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ ဒီမိုကေရစီဆိုတာဟာ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြနဲ႔ စီးပြားေရးသမားေတြ ေပါင္းစားသြားတဲ့ အမည္ခံသက္သက္ပဲ ျဖစ္ေနပါလိမ့္မယ္။ လူတစ္ဦးခ်င္းစီရဲ့ လြတ္လပ္မႈ, အခြင့္အလမ္းတူညီမႈ, တရားမွ်တမႈေတြရွိမွသာ ဒီမိုကေရစီက အသက္၀င္ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။

http://en.wikipedia.org/wiki/The_White_Tiger