ဗုဒ္ဓဂယာ ဘုရားဖူးခရီး (၁၀) ကုသိနာရုံ

မနက်စောစော လုမ္ဗိနီမှာ ဘုရားဖူးပြီးတဲ့နောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံဖက်ကို ပြန်ကူးပြီး ဆိုနောလီကျောင်းမှာ နေလည်စာ ဝင်စားကြပါတယ်။ တချိန်က နီပေါနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေလို့ ပြည်ဝင်ခွင့်တွေ ပိတ်လိုက်တိုင်း မြန်မာဘုရားဖူးတွေအနေနဲ့ လုမ္ဗိနီကိုလည်း ကူးလို့မရ၊ သာဝတ္ထိကျောင်းဖြစ်ဖြစ် ကုသိနာရုံကျောင်းကို ဖြစ်ဖြစ် ခရီးဆက်ဖို့လည်း နောက်ကျနေပြီး အခက်အခဲ ကြုံရတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကုသိနာရုံဆရာတော်ကနေ သူ့တပည့်တစ်ပါးကို ဆိုနောလီမှာ ကျောင်းထောင်ဖို့ စီစဉ်ပေးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။

နေ့လည်စာ စားပြီးနောက် ဆိုနောလီကနေ ခရီးမိုင် ၉၀ လောက် ဝေးတဲ့ ကုသိနာရုံကို ခရီးဆက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကုသိနာရုံကို ညနေ ၄-နာရီလောက်မှာ ရောက်ပါတယ်။ ကုသိနာရုံက ဥတ္တရာပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်အတွင်းမှာ ရှိပြီး ဂေါရတ်(ခ်)ပူရ် (Gorakhpur) မြို့ရဲ့ အရှေ့ဖက် ၃၂-လောက်မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ကုသိနာရုံကို ပါဠိလို “ကုသိနာရာ” လို့ရေးလေ့ရှိပြီး၊ မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာ သက္ကတစာပေတွေမှာတော့ “ကုသိနဂရီ၊ ကုသိဂါမ” စသဖြင့် ရေးလေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နှစ် ထောင်နဲ့ချီပြီး ဒီအမည်နာမတွေ တိမ်မြုတ် ပျောက်ကွယ်နေခဲ့ရပြီး၊ ယခုခေတ်ပိုင်း ရောက်မှ (ဥတ္တရာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးဖြစ်ခဲ့တဲ့) Mayawati က ကုသိနာဂရ (Kushinagara) လို့ အမည် ပြန်လည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့တာပါ။

ဘုရားရှင်လက်ထက်ကတော့ ကုသိနာရုံက မလ္လာမင်းတို့ အုပ်စိုးခဲ့တဲ့ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပါတယ်။ မင်း (ရာဇာ) လို့ခေါ် ဝေါ်သုံးစွဲပေမယ့် တစ်ဦးတည်း ဘုရင်စနစ်နဲ့ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်တဲ့ သက်ဦးဆံပိုင် မင်းမျိုးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝေသာလီက လိစ္ဆဝီမင်းတွေ၊ ကပိလဝတ္ထုနဲ့ ဒေဝဒဟက သာကီဝင်မင်းတွေလိုပဲ လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်တွေ စုပေါင်းပြီး (ဂဏစနစ်နဲ့) အုပ်ချုပ်တဲ့ မြို့ပြနိုင်ငံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယရဲ့ ရှေးဦး ဒီမိုကရေစီ မြို့ပြ နိုင်ငံတွေလို့ ပြောဆိုရေးသားလေ့ရှိကြပေမယ့်၊ ဒီမိုကရေစီထက် Oligarchy ပိုပြီး ဆန်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓခေတ်မှာ ကုသိနာရုံနဲ့ ပါဝါ ဆိုပြီး မလ္လာ လူမျိုးနွယ်စုတွေရဲ့ သီးခြား မြို့ပြနိုင်ငံ နှစ်ခုရှိခဲ့ပါတယ်။ ဧကရာဇ် ဘုရင်တွေ နန်းစိုက်တဲ့ ရာဇဂြိုဟ်၊ သာဝတ္ထိ၊ ကောသမ္ဗီစတဲ့ မင်းနေပြည်တော်ကြီးတွေလိုတော့ မကြီးကျယ်ခဲ့ပါဘူး။

အရှင်အာနန္ဒာက ကုသိနာရုံလို မထင်မရှား ကျေးလက် မြို့ငယ်လေးမှာ ပရိနိဗ္ဗာန်မပြုဘဲ၊ သာဝတ္ထိ ရာဇဂြိုဟ်စတဲ့ မြို့ကြီးတစ်မြို့ မြို့မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ဖို့ လျောက်ထားဖူးပါတယ်။ ကုသိနာရုံဟာ ရှေးတချိန်တခါက မဟာသုဒဿန  အမည်ရှိတဲ့ စကြဝတေးမင်း နန်းစိုက်ရာ၊ အလွန်ကြီးကျယ် စည်ကားခမ်းနားတဲ့ ကုသာဝတီ နေပြည်တော်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူးကြောင်း ဘုရားရှင်က မိန့်ကြားတော်မူပြီး၊ သင်္ခါရတရားတွေရဲ့ မမြဲတဲ့သဘောကို သံဝေဂ ယူနိုင်စေဖို့ မဟာသုဒဿန သုတ္တန်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်လက်ထက်က အလွန်ကြီးကျယ် ခမ်းနားခဲ့ပါတယ်ဆိုတဲ့ ရာဇဂြိုဟ်၊ သာဝတ္ထိစတဲ့ မြို့ကြီးတွေကလည်း ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ ရွာငယ်၊ မြို့ငယ်လေးတွေ ဖြစ်နေပါပြီ။ နိုင်ငံတကာက ဘုရားဖူးတွေ လာရောက်နေကြလို့သာ အနည်းအကျဉ်း စည်ကားနေရတာပါ။

သံဝေဇနိယလေးဌာနမှာ အပါအဝင်ဖြစ်တဲ့ ကုသိနာရုံဟာ ဘုရားဖူးတွေ၊ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းတိုက်တွေနဲ့ စည်ကားခဲ့ဖူးပေမယ့်၊ ခရစ်နှစ် ၁၁-ရာစုနောက်ပိုင်းမှာတော့ လုံးဝနီးပါး တိမ်မြုတ်နေခဲ့ပါတယ်။ ၁၈၅၄-ခုနှစ်လောက် ရောက်မှ ဝီလဆင် (HH Wilson) က ကဆိယရွာ (Kasia) အနောက်တောင်ဖက် ၂-မိုင်ခန့်အကွာက စေတီပျက်တွေ ရှိတဲ့နေရာဟာ ကုသိနာရုံ ဖြစ်မယ်လို့ မှန်းဆနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဗြိတိသျှ ကျောက်စာဝန် ကန်နင်ဟန်က ၁၈၆၁-၆၂-ခုနှစ်မှာ တူးဖော်လေ့လာခဲ့ပြီး ကုသိနာရုံဖြစ်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။

နိဗ္ဗာနစေတီနှင့် ဆင်းတုတော်

ကုသိနာရုံကို တရုတ်ရဟန်းတော် ရွှန်ကျန်ရောက်ရှိစဉ်က နိဗ္ဗာနစေတီနဲ့ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူဟန် ဆင်းတုတော်ကြီးကို ဖူးမြော်ခဲ့ရတယ်လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ၁၈၇၆-၇၇-ခုနှစ်မှာ ကာလေးလ် (A.C.L. Carlleyle) က တူးဖော်ခဲ့တဲ့အခါ နိဗ္ဗာနစေတီနဲ့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူဟန် လျောင်းတော်မူ ဆင်းတုတော်ကို တွေ့ရှိခဲ့တာပါ။

ဆင်းတုတော်ကို တူးဖော်တွေ့ရှိစဉ်က တစစီ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်နေတဲ့အတွက် ပြန်ပြီးဆက်ထားရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပေ ၂၀လောက်ရှိပြီး ကျောက်စာတိုင်တွေ ထုလုပ်ရာမှာ အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ ချူနာအရပ်ထွက် သဲကျောက်နဲ့ ထုလုပ်ထားတာပါ။ မျက်နှာတော်ကို ခေါင်းရင်းကနေ ဖူးရင် ပြုံးတော်မူနေဟန် တွေ့ရမှာဖြစ်ပြီး၊ အလယ်ပိုင်းက ဖူးရင် ရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရဟန်၊ ခြေရင်းပိုင်းက ဖူးရင် တည်ငြိမ်အေးချမ်းစွာ ဈာန် သမာပတ် ဝင်စားနေဟန် တွေ့ရမှာဖြစ်တယ်လို့ ဧည့်လမ်းညွှန်ဆရာတော်က ရှင်းပြပါတယ်။ အောက်ခြေပလ္လင်မှာ ရုပ်ထုငယ်လေးတွေ ရှိပါတယ်။ ညာဖက်လက်ပေါ် ခေါင်းတင်ပြီး ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေဟန် ထုလုပ်ထားတာကတော့ အရှင်အာနန္ဒာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မျက်နှာတော်အနီးက ရဟန်းတော်က အရှင်အနုရုဒ္ဓါဖြစ်ပြီး၊ အလယ်က ရဟန်းတော်ကတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ နောက်ဆုံးသာဝကဖြစ်တဲ့ အရှင်သုဘဒ္ဒ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီသံဝေဂရဖွယ် ဆင်းတုတော်ကို ခရစ်နှစ် ၅-ရာစုလောက်က မထုရာမြို့က ဒိနာက ထုလုပ်ပြီး ဟရိဗလဆွာမိက လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်း စာတမ်းပါရှိပါတယ်။ ဒီဆင်းတုတော် သီတင်းသုံးတော်မူနေတဲ့ ယခုလက်ရှိ ကျောင်းဆောင်ကိုတော့ ၁၉၅၆-ခုနှစ်မှာ အိန္ဒိယအစိုးရရဲ့အကူအညီနဲ့ ကုသိနာရုံဆရာတော် ဦးစန္ဒြမုနိက ဦးစီး ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့တာပါ။

ကျောင်းဆောင်ရဲ့ နောက်ကပ်ရက်မှာတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူရာ နေရာမှာ တည်ထားတဲ့ နိဗ္ဗာနစေတီ ရှိပါတယ်။ မလ္လာမင်းတွေက ဒီစေတီကို တည်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ခေတ်အဆက်ဆက် ပြန်လည် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ကြပါတယ်။ စေတီကို တူးဖော်စဉ်က “ဟရိဗလဆွာမိက နိဗ္ဗာနစေတီအတွင်း ဌာပနာသည်” လို့ ခရစ်နှစ် ၅-ရာစုက ကမ္ပည်းစာကို တွေ့ရှိခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ၁၉၂၇-မှာ စေတီဟောင်းကို ငုံပြီး ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၅၅-၅၆ ခုနှစ်မှာ မြန်မာပြည်က ဦးဘိုးကျူးနဲ့ ဦးဘိုးလှိုင်တို့ ကောင်းမှုနဲ့ စေတီကို အသစ်ပြန်လည် ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ကြပြန်ပါတယ်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်တော့ ရှေးဟောင်း မူလလက်ရာတွေ ဆုံးရှုံးသွားတယ်လို့ ဝေဖန်ကောင်း ဝေဖန်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘာသာရေးရှုထောင့်က ကြည့်ရင်တော့ (မဇ္ဈိမဒေသက အခြားစေတီ ဘုရားပျက်တွေနဲ့စာရင်) ဘုရားဖူးတွေအတွက် ပိုပြီး ကြည်ညို သဒ္ဓါပွားစေနိုင်တယ်လို့ ဆိုရမှာပါ။

နိဗ္ဗာနစေတီ

ဘုရားဖူးတွေအနေနဲ့ နိဗ္ဗာနစေတီတော်ကို ဖူးမြော်ရင်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာရဲ့ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်ကို ဟောကြားထားတဲ့ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ကို နှလုံးသွင်းပြီး သံဝေဂပွားများ နိုင်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ သွေးဝမ်းရောဂါကြောင့် ပင်ပန်း နွမ်းနယ်နေတဲ့အတွက် သုံးဂါဝုတ်သာဝေးတဲ့ (ပါဝါကနေ ကုသိနာရုံ) ခရီးကို ၂၅-ကြိမ်တိုင်တိုင် အနားယူပြီး လာခဲ့ရပါတယ်။ ကဆုန်လပြည့် ညနေခင်း ဆည်းဆာလောက်မှာ မလ္လာမင်းတို့ရဲ့ အင်ကြင်းဥယျာဉ်ကို ရောက်ပါတယ်။ အင်ကြင်ပင် အစုံကြားမှာ ညောင်စောင်းကို ခင်းစေပြီး၊ အမှတ်သတိနဲ့ လက်ယာနံတောင်းစောင်းပြီး လျောင်းစက်တော်မူပါတယ်။ ပါဠိတော်တွေမှာ မြတ်စွာဘုရား လျောင်းစက်တော်မူကြောင်းကို ဖော်ပြရင် “ထမည်ဟူသော အမှတ်ကို နှလုံးသွင်း၍” (ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကာရိတွာ) ဆိုတဲ့ စကားကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ရှိပေမယ့်၊ ယခုလျောင်းစက်ခြင်းကို ဖော်ပြရာမှာတော့ ဒီစကား မပါတော့ပါဘူး။ မထသော လဲှလျောင်းခြင်းဖြင့် လျောင်းစက်တော်မူတာဖြစ်တယ်လို့ အဋ္ဌကထာက မှတ်ချက်ပြုပါတယ်။

အချိန်အခါမဲ့ အင်ကြင်းပန်းတွေ ပင်လုံးကျွတ် ပွင့်ပြီး ဘုရားရှင်ရဲ့ ကိုယ်တော်ပေါ်ကို ကြဲပြန့်ကျလာပါတယ်။ နတ်တွေကလည်း မန္ဒာရ၀ နတ်ပန်းတွေ၊ အမွှေးနံ့သာတွေ၊ တူရိယာသီချင်းတွေနဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို ပူဇော်ကြပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ဒီလို ပူဇော်ခြင်းမျိုးကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် ပူဇော်တယ်လို့ မခေါ်နိုင်ဘူး။ တရားဖြင့်လျှော်စွာ ကျင့်သုံးခြင်း (ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္န) ဖြင့်သာ ဘုရားရှင်ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် ပူဇော်ရာ ရောက်တယ်လို့ ဟောကြားပြီး ရဟန်းတော်တွေကို တရားနဲ့ အညီကျင့်သုံးလိုက်နာကြဖို့ တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က အခြားသော မှာကြားစရာတွေကို မှာကြားပြီးတဲ့နောက်မှာ အောက်ပါ နောက်ဆုံးစကားကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

“ဟန္ဒ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။”

“ရဟန်းတို့ ယခုငါ မိန့်ကြားအံ့။ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိကုန်၏။ မမေ့မလျော့သော သတိတရားဖြင့် ကြိုးစား အားထုတ်ကြကုန်လော့”

ဒီနောက်မှာတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဈာန်သမာပတ် အဆင့်ဆင့်ကို စုန်ဆန် ဝင်စားတော်မူပြီး၊ အကြွင်းမဲ့ အငြိမ်းဓာတ်ဖြစ်တဲ့ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူပါတယ်။

နိဗ္ဗာနစေတီတော်ရှေ့တွင် စိုက်ပျိုးထားသည့် အင်ကြင်းပင်

တေဇော ဓာတ်လောင်ကျွမ်းရာ မကုဋဗန္ဓနစေတီ

နံနက်မိုးသောက် ရောက်တဲ့အခါ အရှင်အာနန္ဒာနဲ့ ရဟန်းတော်တွေက ကုသိနရုံ မလ္လာမင်းတို့၏ လွှတ်တော်ကို သွားပြီး ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီဆိုတဲ့ သတင်းစကားကို ပြောပြီး၊ အလောင်းတော်ကို လိုအပ်သလို စီမံဆောင်ရွက်ကြဖို့ လွှဲအပ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံကာနီးမှာ ကြွင်းကျန်ရစ်ရဲ့ အလောင်းတော် (သရီရ) ကို ဘယ်လို စီမံရမယ်ဆိုတဲ့ အမေးစကားကို အရှင်အာနန္ဒာက မေးလျှောက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ရဟန်းတွေကို “သင်တို့က အလောင်းတော်ကို ပူဇော်ဖို့ (သရီရပူဇာ) အတွက် ကြောင့်ကြစိုက် မနေကြပါနဲ့။ တရားဓမ္မကိုသာ ကြိုးကြိုးစားစား အားထုတ်ကြပါ။ ငါဘုရားကို ကြည်ညိုတဲ့ မင်း၊ ပုဏ္ဏား၊ သူကြွယ်တွေကနေ သရီရပူဇာကို ဆောင်ရွက်ကြပါလိမ့်မယ်” မှာကြား သွားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ကုသိနာရုံ မလ္လာမင်းတို့က အလောင်းတော်ကို အင်ကြင်းဥယျာဉ် အတွင်းမှာဘဲ ၇-ရက်တိုင်တိုင် ပူဇော်ကြပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ကုသိနာရုံမြို့ အရှေ့ဖက်မှာရှိတဲ့ မကုဋဗန္ဓန စေတီမှာ မီးသဂြိုဟ်ဖို့ စီမံကြပါတယ်။ မလ္လာမင်းတွေ အဘိသိက်ခံတဲ့အခါ မကိုဋ် ဦးသျှောင်ထုံးဖွဲ့ရာ မင်းကွန်းဖြစ်တဲ့အတွက် မကုဋဗန္ဓန စေတီလို့ ခေါ်တာပါ။ ဟိရညဝတီမြစ်ကမ်း နံဘေးမှာ တည်ရှိပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ရုပ်အလောင်းတော်ကို ပင့်ဆောင်လာခဲ့ကြပြီး ဝါဂွမ်းနုတွေ၊ အဝတ်တွေနဲ့ အထပ်ထပ် ရစ်ပတ်ကြပါတယ်။ အလောင်းတော်ကို ရွှေတလားအတွင်းမှာ ဆီတွေနဲ့ အတူထည့်၊ ဖုံးအုပ်ထားပြီး နံ့သာမျိုးစုံကို ထင်းအဖြစ် စုပုံပြီး မီးသဂြိုဟ်ဖို့ ပြင်ဆင်ကြပါတယ်။ ဘယ်လိုပင် မီးတိုက်ကြပေမယ့် မီးမစွဲလောင်ဘဲ နေပါတယ်။ ပါဝါမြို့ကနေ ကြွလာတဲ့ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်က အလောင်းတော်ကို လက်ယာရစ် သုံးပတ်ပတ် ပူဇော်ပြီး၊ ခြေတော်အစုံ ရှိရာဖက်ကို ဦးခိုက် အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော့မှ ထင်းပုံက အလိုအလျှောက် မီးထတောက်ကာ တေဇောဓာတ် လောင်ကျွမ်းတော်မူပါတယ်။

ဓာတ်တော် လောင်ကျွမ်းရာ မကုဋဗန္ဓနစေတီ (ရာမဘာရ်)

ဒီတေဇောဓာတ်လောင်ကျွမ်းတဲ့ နေရာမှာ မလ္လမင်းတွေက စေတီပုထိုး တည်ခဲ့ကြပါတယ်။ နောင်တော့ အသောကမင်း၊ ကုမာရဂုတ္တ (ခရစ် ၅-ရာစု) တို့က အသီးသီးပြန်လည် မွမ်းမံပြင်ဆင်ခဲ့ကြပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ အုတ်ပုံကြီးလိုသာ ကျန်ပါတော့တယ်။ အုတ်ပလ္လင်က အချင်းပေ ၁၅၅-ပေလောက်ရှိပြီး စေတီအခြေက အချင်း ၁၁၂-ပေရှိပါတယ်။ လက်ရှိအမြင့်က ပေ-၅၀ လောက်ပဲရှိတော့ပေမယ့်၊ အောက်ခြေအချင်းကို ထောက်ဆကြည့်ရင် မူလယခုထက် ၂-ဆလောက် မြင့်နိုင်တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ ရာမဘာရ် (Ramabhar) ရေအိုင်အနီးမှာ တည်ရှိတဲ့အတွက် ဒေသခံတွေက ဒီစေတီကို ရာမဘာရ် စေတီလို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ အချို့စာအုပ်တွေမှာ ဒီစေတီကို အင်္ဂါရစေတီလို့ မှားယွင်း ရေးသား ပြောဆိုကြတာလည်း ရှိပါတယ်။

ဓာတ်တော်များ ခွဲဝေရာ

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ကြောင်း သတင်းစကားကြားတဲ့အခါ အိမ်နီးချင်း တိုင်းနိုင်ငံတွေက သံတမန်တွေ စေလွှတ်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို ခွဲဝေပေးဖို့ တောင်းခံပါတယ်။ ဓာတ်တော် ဝေခြမ်းရေးကို အကြောင်းပြုပြီး ရန်စစ်ဖြစ်လုနီးပါး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီမှာတင် မင်းတွေရဲ့ဆရာဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဒေါဏပုဏ္ဏားက “အချင်းတို့… ငါတို့ရဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ခန္တီဝါဒ ရှိသူ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို ခွဲဝေရေးကို အကြောင်းပြုပြီး စစ်ဖြစ်ဖို့ မသင့်ပါဘူး” လို့ ကြားဝင်စေ့စပ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ရှစ်ပုံ အညီအမျှ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲဝေပေးပါတယ်။

၁။ မဂဓတိုင်း အဇာတသတ်မင်း

၂။ ဝေသာလီပြည် လိစ္ဆဝီ မျိုးနွယ်စု

၃။ ကပိလဝတ္ထုမှ သာကျ မျိုးနွယ်စု

၄။ အလ္လကပ္ပမှ ဗုလိယ မျိုးနွယ်စု

၅။ ရာမရွာမှ ကောဠိယ မျိုးနွယ်စု၊

၆။ ဝေဋ္ဌဒီပမှ ဗြာဟ္မဏများ၊

၇။ ပါဝါမှ မလ္လ မျိုးနွယ်စု၊

၈။ ကုသိနာရုံမှ မျိုးနွယ်စု

ဒေါဏပုဏ္ဏားကတော့ ဓာတ်တော်ခြင်တဲ့ ပြည်တောင်းကိုပဲ ရပါတယ်။ နောက်မှ ရောက်လာတဲ့ ပိပ္ပလိတောက မောရိယမျိုးနွယ်စုကတော့ မီးသွေး (အင်္ဂါရ) တွေဘဲရပါတော့တယ်။ သူတို့ရဲ့ တိုင်းပြည်နေရာ အသီးသီးမှာ သူတို့ရရှိတဲ့ ဓာတ်တော်၊ ပြည်တောင်း၊ မီးသွေးတွေကို ဌာပနာပြီး စေတီပုထိုး (ထူပ) ဆယ်ဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြတယ်လို့ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ပရိနိဗ္ဗာနစေတီတော်ရှေ့နဲ့ ဓာတ်တော်တွေ ခွဲဝေတဲ့နေရာမှာ အသောကမင်း စိုက်ထူခဲ့တဲ့ ကျောက်စာတိုင်တွေ ရှိတယ်လို့ တရုတ်ရဟန်းတော် ရွှန်ကျန်ရဲ့ မှတ်တမ်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ ဒီကျောက်စာတိုင်တွေကို မတွေ့ရတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဓာတ်တော်ခွဲဝေတဲ့ နေရာ အတိအကျကို သုတေသနနည်းကျ သတ်မှတ်ဖို့ ခဲယဉ်းပါတယ်။ အချို့ဘုရားဖူး ခရီးစဉ်တွေမှာတော့ ထိုင်းကျောင်း (Wat Thai Temple) ရဲ့ အရှေ့တောင်ဖက်အရပ်မှာရှိတဲ့ ညောင်ပင်ကြီးကို ဒေါဏပုဏ္ဏား ဓာတ်တော်တွေ ဝေတဲ့နေရာအဖြစ် ပို့ပေးလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ကုသိနာရုံ မလ္လမင်းတွေရဲ့ သန္ထဂါရလွှတ်တော် အဆောက်အအုံရဲ့ အပျက်အစီးတွေတွေ့ရတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

ဓာတ်တော် ခွဲဝေရာ နေရာ (wikimedia)

မထကူဝ

မဟာပရိနိဗ္ဗာနစေတီတော်ရဲ့ အနောက်တောင်ဖက် တစ်ဖာလုံ လောက်အကွာမှာ မထကူ၀ (Matha Kuar) လို့ ဒေသခံတွေခေါ်တဲ့ ကျောင်းတော်ရာ ရှိပါတယ်။ “မထကူဝ” ဆိုတာ “မတကုမာရ (Dead Prince)” ကနေ ဆင်းလက်တာ ဖြစ်ဟန်တူပြီး၊ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခဲ့တဲ့နေရာ ဖြစ်မယ်လို့ ဗြိတိသျှ ကျောက်စာဝန် ကန်နင်ဟန်က အမှတ်မှားပြီး ယူဆခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒီနေရာကို ရှေးဟောင်သုတေသနဌာနက တူးဖော်စဉ်က ဉာဏ်တော် ၁၀-ပေလောက် ရှိပြီး၊ မြေကြီးကို လက်နဲ့ထိထားတဲ့ ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ရုပ်ပွားဆင်းတုတော် တဆူကို တူးဖော်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဂယာဒေသက ထွက်တဲ့ ကျောက်နက်နဲ့ ထုလုပ်ထားတာလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီဆင်းတုတော် သီတင်းသုံးတဲ့ ကျောင်းဆောင်ကိုလည်း မြန်မာဘုရားဖူး ဦးဘိုးကျူးနှင့် ဦးဘိုးလှိုင်တို့က ၁၉၂၇-ခုနှစ်မှာ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာက မြတ်စွာဘုရား နောက်ဆုံး ရေကြည်တော် သောက်ပြီး၊ ရေသပ္ပါယ်တော်မူခဲ့တဲ့နေရာလို့ ဧည့်လမ်းညွှန်တွေက ရှင်းပြလေ့ရှိပါတယ်။ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်အရဆိုရင်တော့ ဘုရားရှင် နောက်ဆုံး ရေကြည်သောက်ပြီး ရေသပ္ပါယ်တော်မူခဲ့တဲ့ နေရာက ဒီနေရာမဟုတ်ဘဲ၊ ပါဝါနဲ့ ကုသိနာရုံကြားက ကကုဓာမြစ် ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ အချို့ကလည်း မြတ်စွာဘုရား နောက်ဆုံး အနားယူတဲ့ နေရာ၊ နောက်ဆုံး တရားဟောတဲ့ နေရာ စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ကြံဆ ပြောဆိုကြပါတယ်။

မထကူ၀ ကျောင်းတော်