Thursday, April 17, 2008

ပကိဏၰကနမကၠာရအစိေႏၲယ်ႀကီး - အသံထြက္ ပူေဇာ္ျခင္း

ေ႐ႊေတာင္ၿမိဳ႕ က်ီးသဲေလးထပ္ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီး ေရးသားေတာ္မူအပ္ေသာ

ပကိဏၰကနမကၠာရအစိေႏၲယ်ႀကီး

(ဤေနရာကို ႏွိပ္၍ သြားပါ။)

နေမာ တႆ ဘဂ၀ေတာ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ။

၁။ အစိေႏၲယ်၊ အပၸေမယ်၊ ေသ႒ေဇ႒၊ အတုလပရမံ၊ အရဟံ ဘဂ၀ါ၊ သမၼာသမၺဳဒၶ၊ အႏုတၱရမာရဇိ၊ တိေလာကႏၲဂူ၊ သယမၻဴဘ၀ိႆရ၊ ဤသို႔စသား၊ အသေခ်ၤယ်၊ နာမတံဆိပ္၊ ဂုဏ္၀ိသိဌ္ျဖင့္၊ ဇမၺဴဒိပ္မွတက္၍၊ ဘ၀ဂ္တိုင္ေၾကညာလ်က္၊ ကာမ႐ူပ၊ အ႐ူပဟု၊ ၾသကာသ သံုးရပ္၊ ေလာကဓာတ္ႏႈိက္၊ အျမတ္ထက္အျမတ္၊ သမိုက္အပ္ေသာ၊ လူနတ္ျဗဟၼာ၊ မဟာက၀ိန္၊ သုခမိန္တို႔သည္၊ ပညိေျႏၵရွိတိုင္းျဖင့္၊ ျခားပိုင္းတြက္က်ံဳး၍၊ မဆံုးမကုန္ႏိုင္၊ မၾကံစည္ႏိုင္၊ မအံၾသႏိုင္၊ ျပည့္လႈိင္ေထြျပား၊ မ်ားျပားက်ယ္၀န္းေသာ၊ ေက်းဇူးေတာ္အပံု၊ ဂုဏ္ေတာ္ အေပါင္းႏွင့္၊ ျပည့္စံုေတာ္မူထေသာ-

အစိေႏၲယ်=မႀကံစည္ႏိုင္၊ ႀကံေတြးမရႏိုင္ေသာ။
အပၸေမယ်=မႏိႈင္းယွဥ္ႏိုင္ေသာ။
ေသ႒=ေလာကထက္ျမတ္ေသာ။
ေဇ႒=ေလာကထက္ႀကီးေသာ။
အတုလ=တုဖက္ကင္းေသာ။
ပရမံ=ျမတ္ေသာ။
အရဟံ=ပူေဇာ္အထူးကို ခံထိုက္ေသာ။ ဘုန္းေတာ္ေျခာက္ပါးႏွင့္ ျပည့္စံုေတာ္မူေသာ။
သမၼာသမၺဳဒၶ=အလံုးစံုေသာတရားကို မေဖာက္မျပန္ မွန္ကန္စြာ ကိုယ္တိုင္ ထိုးထြင္း၍သိေသာ။
အႏုတၱရ=မိမိထက္လြန္ျမတ္သူ မရွိေသာ။
မာရဇိ=မာရ္ငါးပါးကို ေအာင္ျမင္ေတာ္မူေသာ။
တိေလာကႏၲဂူ=ေလာကသံုးပါး၏ အဆံုးသို႔ ေရာက္ေတာ္မူေသာ။
သယမၻဴ=တရားကို ကိုယ္တိုင္သိေတာ္မူေသာ။
ဘ၀ိႆရ=ဘ၀ကို စိုးမိုးေတာ္မူေသာ။
အသေခ်ၤယ်နာမတံဆိပ္=မေရမတြက္ႏိုင္ေသာ အမည္ေတာ္ ဘြဲ႔တံဆိပ္။
ဂုဏ္၀ိသိဌ္=ဂုဏ္ထူး။
ဇမၺဴဒိပ္=ကၽြန္းႀကီးေလးကၽြန္းအနက္ ဇမၺဴဒီပါေတာင္ကၽြန္း။
ဘ၀ဂ္=သံုးဆယ့္တစ္ဘံုတြင္ အထက္ဆံုးဘံု။
ကာမ႐ူပ၊ အ႐ူပဟုၾသကာသသံုးရပ္=ကာမဘံု၊ ႐ူပဘံု၊ အ႐ူပဘံုဟူေသာ သတၱ၀ါတို႔ တည္ေနရာ ဘံုႀကီးသံုးရပ္။
ေလာကဓာတ္=စၾက၀ဠာေလာကႀကီး
သမိုက္အပ္ေသာ=သမုတ္အပ္ေသာ။
မဟာက၀ိန္=ပညာရွိႀကီး။
သုခမိန္=ပညာရွိ။
ပညိေျႏၵ=ဉာဏ္ပညာ။
ေက်းဇူးေတာ္အပံု=ေက်းဇူးေတာ္ အမ်ားအျပား။ 

 ၂။ အမ်ိဳးျဖင့္ျမတ္ေသာသူ၊ ဘုန္းျဖင့္ျမတ္ေသာသူ၊ ဂုဏ္ျဖင့့္ျမတ္ေသာသူတို႔သည္၊ မာန္မူဖက္ၿပိဳင္ျခင္းငွာမထိုက္၊ မကိုဋ္မဂၤလာ၊ ဤကမၻာႏႈိက္၊ ပထမာဒိက၊ ဘူမိပါလ၊ အာဒိစၥဂိုဏ္း၊ တိုင္းျပဳျပည္ျပဳ၊ သမၼဳတိေဒ၀ရာဇ္၊ ေနႏြယ္ျဖစ္၍၊ စင္စစ္အမ်ိဳးေတာ္အားျဖင့္ ျမတ္ေသာ ဇာတိမဟတၱဂုဏ္၊ သံုးဘံုရပ္လံုး၊ ညႊတ္ရံုးေကာ္ေရာ္၊ ပူေဇာ္ဦးညႊတ္ရာျဖစ္၍၊ စင္စစ္ဘုန္းေတာ္အားျဖင့္ လြန္ျမတ္ေသာ ပုညမဟတၱဂုဏ္၊ ၀သုန္ေသလာ၊အဏၰ၀ါကို၊ ျမဴလႊာျပဳလ်က္၊ ႏႈိင္းတုစက္လည္း၊ ေက်းဇူးနက္တိုင္၊ မကုန္ႏိုင္သည္ျဖစ္၍၊ စင္စစ္ဂုဏ္ေတာ္အားျဖင့္ ျမတ္ေသာ ဂုဏမဟတၱဂုဏ္၊ ဤသံုးစံုေၾကာင့္၊ လူ႔ဘံုနတ္ဌာန္၊ ၿပိဳင္စံယွဥ္ေဖာ္၊ မေပၚမျပဴ၊ တစ္ဆူတည္းေသာ အပၸဋိပုဂၢိဳလ္ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

မကိုဋ္မဂၤလာ=ထူးျခားမြန္ျမတ္သည့္ မကိုဋ္သရဖူ။
ပထမာထိက=အစဦးဆံုး။
ဘူမိပါလ=မင္း။ (ဤ၌ သမၼတမင္းကို ဆိုလိုသည္။)
အာဒိစၥဂိုဏ္း=ေနမ်ိဳးမွ ဆင္းသက္ေပါက္ဖြားလာေသာ။
သမၼဳတိေဒ၀ရာဇ္=မင္း။ မင္းကို သမၼဳတိနတ္ေခၚသည္။
ဇာတိမဟတၱဂုဏ္=အမ်ိဳးဇတ္အားျဖင့္ ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။
ပုညမဟတၱဂုဏ္=ဘုန္းေတာ္အားျဖင့္ ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။
၀သုန္=ေျမ။
ေသလာ=ေက်ာက္ေတာင္။
အဏၰ၀ါ=သမုဒၵရာ။
ဂုဏမဟတၱဂုဏ္=ဂုဏ္အားျဖင့္ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။
အပၸဋိပုဂၢိဳလ္=ယွဥ္ဘက္မရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္။

၃။ ဇမၺဴ႕က်က္သေရ၊ ခ်က္ေဗြဘူမိ၊ အပရာဇိခရိုင္၊ ေညာင္မ႑ိဳင္ကို၊ စိုးပိုင္ေတာ္မူအံ့ေသာ ကာလႏိႈက္၊ ကာမေလာကဓာတ္၊ ခုနစ္ရပ္လံုး၊ ဆတ္ဆတ္လႈိက္ခုန္၊ တုန္ဘနန္းမွ်၊ သန္းအကုေဋ၊ နတ္ဗိုလ္ေျခႏွင့္၊ မိုးေျမၾကည္းဟည္း၊ ပဲ့တင္တီးေအာင္၊ ဖ်က္ဆီးလုယက္လာေသာ၊ ေမခလာဂီရိ၊ ေတာင္တရွိမွ်၊ ေျပာင္ႀကီးေသဌ္နင္း၊ မာရ္နတ္မင္းကို၊ ျဖည့္တင္းေတာ္မူခဲ့ေသာ ပါရမီဥာဏ္၊ ကံသမၻာရွိန္၊ ၀ရဇိန္လွ်ံေျပာင္၊ ေရႊဘုန္းေရာင္ျဖင့္၊ ေမွာင္မ၀င္ခင္၊ ေအာင္ျမင္ေတာ္မူေစ၍၊ ကိေလသာစက္၊ သံုးေထာင္၀က္ကို၊ ၿဖိဳဖ်က္ တိုက္လွန္ျခင္းငွာ၊ အာနာပါန ဘာ၀နာျဖင့္၊ ႐ူပါ၀စရ၊ အ႐ူပါ၀စရ၊ စတုတၳ သမာပတ္တို႔ကို၊ အာ၀ဇၨန၀သီ၊ သမာပဇၨန၀သီ၊ ပစၥေ၀ကၡဏ၀သီ၊ အဓိ႒ာန၀သီ၊ ၀ု႒ာန၀သီတည္းဟူေသာ၊ ၀သီေဘာ္ငါးတန္ျဖင့္၊ အဖန္ဖန္ေလ့လာေတာ္မူၿပီးလွ်င္၊ ေရွးတီးကာလ၊ ဘ၀ရွည္က်ဴး၊ ျဖစ္ဖူးသမွ်၊ ေဒသရပ္ရြာ၊ ခႏၶာပင္စည္၊ အမည္အမ်ိဳးစေသာ၊ ပရမတ္ ပညတ္တို႔ကို၊ တပ္အပ္သိႏိုင္စြမ္းေသာ ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ သံုးတန္ဘံုသား၊ အမ်ားသတၱ၊ ေ၀ေနယ်တို႔၏၊ ကမၼဂတိ၊ စုတိပဋိသန္၊ လားရန္ဌာနႏွင့္တကြ၊ ဒူရပဋိစၧႏၷ၊ သဏွသုခုမ ျဖစ္ေသာ ႐ူပါ႐ံုကို၊ အကုန္ျမင္ႏိုင္စြမ္းေသာ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ ေလးတန္ၾသဃ၊ အာသ၀ႏွင့္၊ ေယာဂဂႏၴာ၊ ေလးျဖာဥပါဒါန္၊ ေျခာက္တန္နီ၀ရဏ၊ အႏုသယ ခုနစ္အင္၊ သံေယာဇဥ္ဆယ္တန္၊ ျခံရံလ်က္သား၊ မ်ားစြာေသာ အကုသိုလ္၊ ဗိုလ္ေျခကြပ္ကဲ၊ သူရဲကိေလသာ၊ ေထာင့္ငါးရာတို႔ကို၊ စင္စြာပယ္ျဖတ္၊ အလြန္ျမတ္ေသာေၾကာင့္၊ အရဟတၱမဂၢ၊ အမည္ရေသာ၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္၊ ဤသံုးတန္ေသာ ၀ိဇၨာ၊ ခြဲစိတ္ျဖာေသာ္၊ ၀ိဇၨာရွစ္ပါးႏွင့္၊ ျပည့္စံုေတာ္မူသျဖင့္၊ သယမၻဴအထြတ္၊ လူတမြတ္ဟု၊ မခၽြတ္သမိုက္အပ္ထေသာ-

ဇမၺဴ = ဇမၺဴဒီပါ လက္ယာေတာင္ကၽြန္း။
ခ်က္ေဗြဘူမိ = ဇမၺဴဒိပ္ကၽြန္း၏ အလယ္ဗဟို။
အပရာဇိခ႐ိုင္ = အပၸရာဇိတပလႅင္၊ ရန္သူတို႔ မေအာင္ျမင္ႏိုင္သည့္ ေနရာထူး။
ေညာင္မ႑ိဳင္ = သဗၺညဳတ ဉာဏ္ေတာ္၏ တည္ရာျဖစ္ေသာ မဟာေဗာဓိ ေညာင္ပင္။
ကာမေလာကဓာတ္ = လူ႔ဘံု၊ နတ္ဘံုေျခာက္ထပ္ ဟူေသာ ကာမသုဂတိ ခုနစ္ဘံု။
ၾကည္းဟည္း = အသံက်ယ္စြာ ျမည္သည္။
ေမခလာဂီရိ = မာရ္နတ္၏ ဂီရိေမခလာ မည္ေသာဆင္။
မာရ္နတ္ = ေႏွာင့္ယွက္ဖ်က္ဆီးသည့္နတ္။
ပါရမီဉာဏ္ = ပါရမီဆယ္ပါး ဉာဏ္ေတာ္ကုသိုလ္။
ကံသမၻာရွိန္ = ကံအေဆာက္အဦး အဟုန္။
၀ရဇိန္ = မိုးႀကိဳးစက္။
ကိေလသာစက္ = တစ္ေထာင့္ငါးရာ ကိေလသာ။
သံုးေထာင္၀က္ = သံုးေထာင္၏ တစ္၀က္။
အာနာပါနဘာ၀နာ = ထြက္သက္ ၀င္သက္ကို စီးျဖန္းေသာ ကမၼ႒ာန္း။
႐ူပါ၀စရ၊ အ႐ူပါ၀စရ၊ စတုတၳသမာပတ္ = ပထမစ်ာန္၊ ဒုတိယစ်ာန္၊ တတိယစ်ာန္၊ စတုတၳစ်ာန္ ဟူေသာ ၀င္စားသည့္ စ်ာန္ေလးပါး။
၀သီေဘာ္ငါးတန္ = စ်ာန္ကို အထူးသျဖင့္ ႏိုင္နင္းေစရန္ အေလ့အက်င့္ျပဳမႈ ငါးမ်ိဳး။
(၁) အာ၀ဇၨန၀သီ = ထပ္ကာထပ္ကာ ဆင္ျခင္ျခင္း အေလ့အက်င့္၊
(၂) သမာပဇၨန၀သီ = ထပ္ကာထပ္ကာ ၀င္စားျခင္း အေလ့အက်င့္၊
(၃) ပစၥေ၀ကၡဏာ၀သီ = အဖန္ဖန္ သံုးသပ္ျခင္း အေလ့အက်င့္၊
(၄) အဓိ႒ာန၀သီ = စ်ာန္မွထရန္ ေဆာက္တည္ျခင္း အေလ့အက်င့္။
(၅) ၀ု႒ာန၀သီ = သတ္မွတ္ခ်ိန္ အတိုင္း စ်ာန္မွထျခင္း အေလ့အက်င့္။
ေရွးတီးကာလ = ေရွးလြန္ေလၿပီးေသာအခါ။
ပရမတ္ = ရုပ္နာမ္တရား။
ပညတ္ = အမည္။
ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္ = ေရွးကေနခဲ့ဖူးသည္ကို ျပန္သိေသာဉာဏ္။
ေ၀ေနယ် = ကၽြတ္ထိုက္ေသာ သတၱ၀ါ။
ကမၼ = ကုသိုလ္ကံ၊ အကုသိုလ္ကံ။
ဂတိ = လားရာလမ္း။
စုတိ = ေသျခင္း။
ပဋိသန္ = ေမြးဖြားျခင္း။
ဒူရ = ေ၀းေသာ။
ပဋိစၧႏၷ = တစ္စံုတစ္ခုျဖင့္ ဖံုးအုပ္ထားေသာ။
သဏွ = သိမ့္ေမြ႔ေသာ။
သုခုမ = အႏုစိတ္ျဖစ္ေသာ။
ဒိဗၺစကၡဳ = နတ္မ်က္စိကဲ့သို႔ ျမင္ႏိုင္ေသာဉာဏ္။
ၾသဃ = ေရအလ်ဥ္ႏွင့္တူေသာ တရား၊ ကာေမာဃ၊ ဘေ၀ါဃ၊ ဒိေ႒ာဃ၊ အ၀ိေဇၹာဃဟု ေလးမ်ိဳးရွိသည္။
အာသ၀ = ၾကာျမင့္စြာ ထံုအပ္သည့္ အရက္ႏွင့္ တူေသာတရား။ ၾသဃကဲ့သို႔ ကာမ၊ ဘ၀၊ ဒိ႒ိ၊ အ၀ိဇၨာဟု ေလးမ်ိဳးရွိသည္။
ေယာဂ = သံသရာ၀ဋ္ဒုကၡႏွင့္ တြဲယွဥ္ေစတတ္ေသာ တရား၊ အထက္ပါအတိုင္း ေလးမ်ိဳးရွိသည္။
ဂႏၴ = သံသရာ၀ဋ္ဒုကၡ၌ ထံုးဖြဲ႕တတ္ေသာ တရား။ အ၀ိဇၨာ၊ ဗ်ာပါဒ၊ သီလဗၺတပရာမာသ၊ ဣဒံ သစၥာဘိနိေ၀သ ဟူ၍ ေလးမ်ိဳး႐ွိသည္။
ဥပါဒါန္ = ျပင္းထန္ခိုင္ၿမဲစြာ စြဲလမ္းတတ္ေသာ တရား။ ကာမုပါဒါန္၊ ဒိ႒ဳပါဒါန္၊ သီလဗၺတုပါဒါန္၊ အတၱ၀ါဒုပါဒါန္ ဟူ၍ ေလးမ်ိဳး႐ွိသည္။
ေျခာက္တန္နီ၀ရဏ = ကုသိုလ္တရားတို႔ မျဖစ္ေပၚရေအာင္ ပိတ္ဆီး တားျမစ္တတ္ေသာ တရားေျခာက္ပါး။ ကာမစၧႏၵ၊ ဗ်ာပါဒ၊ ထိနမိဒၶ၊ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥ၊ ၀ိစိကိစၧာ၊ အ၀ိဇၨာ ဤေျခာက္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။
အႏုသယခုနစ္အင္ = မျဖစ္ေပၚေသးဘဲ စိတ္သႏၲာန္၌ ကိန္းေနေသာ တရား ခုနစ္မ်ိဳး။ ကာမရာဂ၊ ဘ၀ရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိ႒ိ၊ ၀ိစိကိစၧာ၊ အ၀ိဇၨာ ဤခုနစ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။
သံေယာဇဥ္ဆယ္တန္ = သတၱ၀ါတို႔ကို သံသရာစက္မွ မထြက္ႏိုင္ေအာင္ ဖြဲ႕ေႏွာင္ဆြဲတြယ္တတ္ေသာ တရားဆယ္ပါး။ ကာမရာဂ၊ ႐ူပရာဂ၊ အ႐ူပရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိ႒ိ၊ သီလဗၺတပရာမာသ၊ ၀ိစိကိစၧာ၊ ဥဒၶစၥ၊ အ၀ိဇၨာ ဤဆယ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။
ကိေလသာ = စိတ္ကို ညစ္ႏြမ္းေစတတ္ ပူေလာင္ေစတတ္ေသာ တရား။ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟ၊ မာန၊ ဒိ႒ိ၊ ၀ိစိကိစၧာ၊ ထိန၊ ဥဒၶစၥ၊ အဟိရိက၊ အေနာတၱပၸ ဟူ၍ ကိေလသာဆယ္ပါး။
ေထာင့္ငါးရာကိေလသာ = ေလာကီစိတ္- ၁ + ေစတသိက္- ၅၂ = ေပါင္း နာမ္တရား- ၅၃၊ နိပၹႏၷ႐ုပ္- ၁၈ + လကၡဏ႐ုပ္- ၄ = ေပါင္း ႐ုပ္တရား- ၂၂။ နာမ္႐ုပ္ႏွစ္ရပ္ေပါင္း- ၇၅၊ ယင္းကို အဇၩတၱဗဟိဒၶ သႏၲာန္ႏွစ္ပါးႏွင့္ ေျမႇာက္- ၁၅၀၊ ယင္း ၁၅၀-သည္ အားလံုးကိေလသာ ဆယ္ပါး၏ အာ႐ံုျဖစ္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ကိေလသာ ၁၀-ပါးႏွင့္ ေျမႇာက္၊ ၁၅၀ x ၁၀ = ၁၅၀၀ ျဖစ္၏။
အရဟတၱမဂၢ = မဂ္ေလးပါးတြင္ အထြတ္အထိပ္ျဖစ္ေသာ မဂ္။
အာသ၀ကၡယဉာဏ္ = အာသေ၀ါတရားကုန္ရာျဖစ္ေသာ ဉာဏ္။
၀ိဇၨာသံုးပါး = ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္၊
၀ိဇၨာရွစ္ပါး =
(၁) ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊
(၂) ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊
(၃) အာသ၀ကၡယဉာဏ္၊
(၄)နတ္၏ နားကဲ့သို႔ၾကားႏိုင္ေသာ ဒိဗၺေသာတ အဘိညာဥ္၊
(၅) သူတစ္ပါးစိတ္ကို သိႏိုင္ေသာ ပရစိတၱ၀ိဇာနန အဘိညာဥ္၊
(၆) တန္ခိုးအမ်ိဳးမ်ိဳးဖန္ဆင္းႏိုင္ေသာ ဣဒၶိ၀ိဓ အဘိညာဥ္၊
(၇) စိတ္အလိုအတိုင္း ၿပီးႏိုင္ေသာ မေနာမယိဒၶိ၊
(၈) ၀ိပႆနာဉာဏ္။
လူတမြတ္ = လူတြင္အျမတ္။

၄။ ပေစၥကဗုဒၶါ၊ ရဟႏၲာဟူသမွ်တို႔၊ ရျခင္းငွာမထိုက္၊ သံုးတိုက္ဘံုသား၊ အမ်ားသတၱ၊ ေ၀ေနယ် ပုဂၢိဳလ္တို႔၏၊ အလိုဆႏၵ၊ အာသယကိန္းဟန္ကို၊ ဧကန္သိျမင္ႏိုင္ေသာ၊ အာသယာႏုသယဉာဏ္၊ ဣေျႏၵရင့္မရင့္ကို၊ ေထာက္ခ်င့္သိစြမ္းႏိုင္ေသာ၊ ဣၿႏၵိယ ပေရာပရိယတၱိဉာဏ္၊ ပရမတ္ပညတ္၊ အရပ္ရပ္လံုးစံုကို၊ အကုန္အစင္၊ သိျမင္ႏိုင္ေသာ သဗၺညဳတဉာဏ္၊ သခၤါရ၊ ၀ိကာရ၊ လကၡဏ၊ နိဗၺာန္၊ ပညတ္တည္းဟူေသာ ေဉ ယ်ဓံငါးအင္ကို၊ သိျမင္ေတာ္မူရာ၌၊ ဆီးကာပိတ္ပင္ျခင္း မရွိေသာ အနာ၀ရဏဉာဏ္၊ ယမိုက္ျပာဋိဟာ၊ လႊတ္ျခင္းအရာ၌၊ ေလ့လာေတာ္မူႏိုင္ေသာ ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ္၊ သနားထိုက္လွစြာေသာ၊ ေ၀ေနယ်သတၱ၀ါကို၊ လြန္စြာသနားေတာ္မူေသာ မဟာဂ႐ုဏာသမာပတၱိဉာဏ္၊ ဤေျခာက္တန္ေသာ ဆအသာဓာရဏ၊ ဉာဏလွ်ံေျပာင္၊ ျမတ္တန္ေဆာင္ကို၊ ညွိေထာင္ထြန္းစိုက္ေတာ္မူသည္ျဖစ္၍၊ ေ၀းနီးစၾက၀ဠာ၊ သမႏၲာရပ္၊ ေလာကဓါတ္တို႔ကို၊ ထုတ္ခတ္ထင္ထင္၊ ႐ႈျမင္ေတာ္မူႏိုင္ေသာ ပသာဒစကၡဳ၊ ဉာဏစကၡဳ၊ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ဗုဒၶစကၡဳ၊ သမႏၲ စကၡဳတည္းဟူေသာ မ်က္စိေတာ္ငါးလံုးျဖင့္၊ အဆံုးမဲ့ျမင္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

အာသယကိန္းဟန္=ကိန္းေအာင္းေနေသာ အလို။
အာသယာႏုသယဉာဏ္=သတၱ၀ါတို႔၏ အလိုကို သိေသာဉာဏ္။
ဣေႁႏၵရင့္မရင့္=ပါရမီဓာတ္ခံရင့္ မရင့္။
ဣႃႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္=ကၽြတ္ထိုက္ေသာ သတၱ၀ါတို႔၏ ပါရမီဓာတ္ခံ ရင့္မရင့္ကို သိေသာဉာဏ္။
သဗၺညဳတဉာဏ္=အလံုးစံုကို အကုန္အစင္သိေသာဉာဏ္။
သခၤါရ=အေၾကာင္းတရားတို႔ ျပဳျပင္အပ္သည့္ ႐ုပ္နာမ္တရား။
၀ိကာရ=႐ုပ္နာမ္တရားတို႔၏ အျခင္းအရာ။
လကၡဏ=႐ုပ္နာမ္တရားတို႔၏ လကၡဏာ။
နိဗၺာန္=၀ဋ္ဆင္းရဲ ၿငိမ္းေအးမႈ။
ပညတ္=ေခၚေ၀ၚသမုတ္သည့္ အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳး။
ေဉယ်ဓံ=သဗၺညဳတဉာဏ္ျဖင့္ သိအပ္ေသာ တရားငါးပါး၊
(၁) သခၤါရ
(၂) ၀ိကာရ
(၃) လကၡဏ
(၄) နိဗၺာန္
(၅) ပညတ္
အနာ၀ရဏဉာဏ္=အပိတ္အပင္ အဆီးအတားမရွိ ျမင္သိေသာဉာဏ္။
ယမိုက္ျပာဋိဟာ=ေရ၊ မီးအစံု အစံု ထြက္ေစေသာတန္ခိုး။
ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ္=ေရ၊ မီးအစံု အစံု ထြက္ေစသည့္ တန္ခိုးျပာဋိဟာကို ျဖစ္ေစတတ္ေသာဉာဏ္။
မဟာက႐ုဏာသမာပတၱိဉာဏ္=လြန္စြာႀကီးမားသည့္ က႐ုဏာေတာ္ကို ၀င္စားသည့္ ဉာဏ္။
ဆအသာဓာရဏဉာဏ္=အျခားပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ မဆက္ဆံေသာ ျမတ္စြာဘုရား၌သာ ရွိသည့္ ဉာဏ္ေတာ္ေျခာက္ပါး၊
(၁) အာသယာႏုသယဉာဏ္၊
(၂) ဣႃႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္၊
(၃) သဗၺညဳတဉာဏ္၊
(၄) အနာ၀ရဏဉာဏ္၊
(၅) ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ္
(၆) မဟာက႐ုဏာသမာပတၱိဉာဏ္
စၾက၀ဠာ=ကမၻာေလာကဓာတ္။
သမႏၲာရပ္=ထက္၀န္းက်င္ရပ္။
ပသာဒစကၡဳ=ပကတိမ်က္စိ၊ ဓမၼစကၡဳဟုလည္း ဆိုသည္။ ေအာက္မဂ္ဉာဏ္။
ဉာဏစကၡဳ=ဉာဏ္မ်က္စိ၊ အရဟတၱမဂ္ဉာဏ္။
ဒိဗၺစကၡဳ=နတ္မ်က္စိကဲ့သို႔ျမင္ေသာ ဉာဏ္မ်က္စိ။
ဗုဒၶစကၡဳ=အာသယာႏုသယဉာဏ္ႏွင့္ ဣႃႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္
သမႏၲစကၡဳဉာဏ္=သဗၺညဳတဉာဏ္

၅။ ပလႅင္အနိမိသ၊ စကၤမမွသည္၊ စတုတၳသတၱာဟ၀ယ္၊ ရတနာေရႊအိမ္၊ ခ်မ္းရိပ္ၿငိမ္ႏႈိက္၊ ေမြ႔သိမ္စံပယ္ေတာ္မူကာ၊ အဘိဓမၼာ ခုနစ္က်မ္းတြင္၊ ပ႒ာန္းေဒသနာကို၊ ေလ့လာဆင္ျခင္ေတာ္မူေသာ၊ အာႏုေဘာ္ေတာ္ေၾကာင့္၊ အေသြးေတာ္အသားေတာ္၊ အ႐ိုးေတာ္စု၊ ၀တၴဳပႆဒိေျႏၵအလံုးမွ၊ ၿပိဳးၿပံဳးၿပိဳးျပက္၊ ႐ိုး႐ိုးရက္ေတာက္ပလ်က္၊ နီလ၊ ပီတ၊ ေလာဟိတ၊ ၾသဒါတ၊ မဥၨိ႒၊ ပဘာသရာ၊ မိလႅာရည္လို၊ ဖိတ္ဖိတ္ယိုမွ်၊ ညိုေသာေရာင္ျခည္ေတာ္၊ ဖဲကတၱီပါ၊ ဂီ၀ါလွ်ပ္ေျပ၊ ရႊန္းရႊန္းေ၀မွ်၊ ေရႊေသာ ေရာင္ျခည္ေတာ္၊ ကသစ္ေခါင္ရန္း၊ ပန္းၾကက္ေမာက္ပီ၊ ေတြးေတြးခ်ီမွ်၊ နီေသာေရာင္ျခည္ေတာ္၊ သာခြာေဘာ္ၾကဴ၊ ေဖြးေဖြးလူသကဲ့သို႔၊ ျဖဴေသာေရာင္ျခည္ေတာ္၊ ျပာလွ်ံညိဳလွ်ံ၊ ခိုလွ်ံစုေပါင္း၊ ႐ႈမေညာင္းမွ်၊ ေမာင္းေသာေရာင္ျခည္ေတာ္၊ ထြန္းေပၚ၀င္း၀င္း၊ ထိန္လင္းစက္စက္၊ လွ်ပ္စစ္လက္သကဲ့သို႔၊ ၿပိဳးၿပိဳးျပက္ေသာ ေရာင္ျခည္ေတာ္တည္းဟူေသာ ေရာင္ျခည္ေတာ္ ေျခာက္ဆိုင္ကို၊ တစ္ၿပိဳင္တည္းကြန္႔ျမဴးေစလ်က္၊ လ-ေန အတိ၊ လွ်ံၿငိေျပာင္ေျပာင္၊ ဗိမာန္ေရာင္ႏွင့္၊ ေသာင္းေထာင္စၾက၀ဠာ၊ ထြန္းလင္းျဖာေသာ ျဗဟၼာႀကီးတို႔၏ ကိုယ္ေရာင္ကိုလ်က္၊ ႏွိပ္စက္လႊမ္းမိုးႏိုင္ေသာ ကိုယ္ေတာ္ေရာင္တို႔ျဖင့္၊ အေထာင္အေသာင္းေသာ ေလာကဓါတ္ကို၊ တလွ်ပ္လွ်ပ္ ထြန္းလင္းေတာ္မူၿပီးထေသာ-

ပလႅင္=ဘုရားျဖစ္ရာ အပရာဇိတပလႅင္။
အနိမိသ=ပလႅင္ေတာ္ကို မမွတ္ေသာမ်က္စိျဖင့္ ခုနစ္တိုင္တိုင္ ရပ္၍ ႐ႈစားေတာ္မူရာဌာန။
စကၤမ=ခုနစ္ရက္ပတ္လံုး စႀကႍႂကြရာဌာန (စကၤမ သတၱာဟ)။
စတုတၳသတၱာဟ=ေလးပတ္ေျမာက္ ရက္သတၱပတ္။
ရတနာေ႐ႊအိမ္=ရတနာဃရ သတၱာဟ။
အဘိဓမၼာခုနစ္က်မ္း=
(၁) ဓမၼသဂၤဏီ
(၂) ၀ိဘင္း
(၃) ဓာတုကထာ
(၄) ပုဂၢလပညတ္
(၅) ကထာ၀တၱဳ
(၆) ယမိုက္
(၇) ပ႒ာန္း။
၀တၳဳပသာဒိေႃႏၵ=အထည္ကိုယ္ျဒဗ္ ျဖစ္သည့္ တစ္ကိုယ္လံုး။
နီလ=အညိဳ။
ပီတ=အ၀ါ၊ အေ႐ႊ။
ေလာဟိတ=အနီ။
ၾသဒါတ=အျဖဴ။
မၪၨိ႒=အနီႏု။
ပဘာသရ=ၿပိဳးၿပိဳးျပက္။
ဂီ၀ါ=ေ႐ႊ။
သာခြာ=ေဘာ္ေငြ။

၆။ ပရဗိုဇ္တကၠတြန္း၊ ရဟန္းရေသ့၊ မုေန႔အရည္း၊ ဦးျပည္းတပသီ၊ ေဗရာဂီတို႔၏၊ ၀ါဒီအလိုက္၊ စ႐ိုက္ဘာ၀၊ က်င့္ေဆာင္ၾကေသာ၊ သာသနာ့ဗာဟီ၊ ေလာကီသီလတို႔ထက္၊ ဆထက္ေထာင္ရာ၊ သာလြန္ဘိသျဖင့္၊ အဓိသီလဟု သမုတ္အပ္ေသာ၊ အာပတ္ခုနစ္ပံုကို၊ လံုျခံဳစြာ ေစာင့္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ ပါတိေမာကၡသံ၀ရသီလ၊ ဣေျႏၵေျခာက္ပါးကို၊ တားျမစ္ပိတ္ပင္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ ဣၿႏၵိယသံ၀ရသီလ၊ မိစၦာဇီ၀မွ ၾကဥ္ခြာလ်က္ စင္ၾကယ္စြာ အသက္ေမြးေၾကာင္းျဖစ္ေသာ အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ၊ ပစၥည္းေလးျဖာကို၊ ပစၥေ၀ကၡဏာတင္၍၊ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ၊ ဤေလး၀ေသာ စတုပါရိ၊ သုဒၶိတံခြန္၊ အလြန္ျဖဴစင္၊ ျမဴမတင္ျခင္း တည္းဟူေသာ သီလ၀ိသုဒၶိ၊ မဟဂၢဳတ္ေလာကုတၱရာစ်ာန္၊ ၿမဲၿမံစြာ ေလ့လာျခင္းတည္းဟူေသာ စိတၱ၀ိသုဒၶိ၊ ေျခာက္ဆယ့္ႏွစ္ျဖာေသာ၊ မိစၧာ၀ါဒီ၊ ၀ိတ႑ီညစ္ေၾကးမွ၊ ကင္းေ၀းျဖဴစင္လ်က္ အယူ၏စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ဒိ႒ိ၀ိသုဒၶိ။ တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါးေသာ ယံုမွားသကၤာကို၊ ျဖတ္ခြာလြန္ေျမာက္ႏိုင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ကခၤါ၀ိတရစ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္ဟုတ္သည္ မဟုတ္သည္ကို ျမင္ႏိုင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ မဂၢါမဂၢဉာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္သို႔ေရာက္ေၾကာင္း၊ အက်င့္ေကာင္းကို ျမင္ႏိုင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ပဋိပဒါဉာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္ေလးရပ္ႏွင့္၊ သဟဇတ္ သမၸယုတ္ျဖစ္၍၊ သစၥာေလးတန္ကို၊ ဆယ့္ေျခာက္နက္ေ၀ဖန္၍၊ ဧကန္သိျမင္ႏိုင္ေသာ ဉာဏဒႆန၀ိသုဒၶိတည္းဟူေသာ ၀ိသုဒၶိ ခုနစ္ပါး၊ တရားဘြဲ႔ျဖဴ၊ သရဖူမကိုဋ္၊ ဦးစိုက္မဂၤလာ၊ ျမတ္တန္ဆာကို၊ တင့္တယ္စြာ ဆင္ယင္လ်က္၊ တဒဂၤ၀ိမုတၱိ၊ ၀ိကၡ မၻန၀ိမုတၱိ၊ သမုေစၧဒ၀ိမုတၱိ၊ ပဋိပႆမၻန ၀ိမုတၱိ၊ နိႆရဏ၀ိမုတၱိ တည္းဟူေသာ ၀ိမုတၱိငါးရပ္၊ တရားျမတ္ေၾကာင္႔၊ ေလာကဓါတ္အလံုး၊ ညႊတ္က်ံဳးပူေဇာ္ရာ၊ အာဂါရမုနိ၊ အနာဂါရမုနိ၊ ေသကၡမုနိ၊ အေသကၡမုနိ၊ ပေစၥကမုနိတို႔ထက္၊ ကဲတက္လြန္ျမတ္စြာ၊ မုနိႏၵာဘိပ၀ရ၊ အတုလမုနိလည္း ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

ပရဗိုဇ္=သာသနာ့ျပင္ဘက္ ရဟန္းတစ္မ်ိဳး။
တကၠတြန္း=သာသနာ့ျပင္ဘက္ ရဟန္းတစ္မ်ိဳး။
မုေန႔=သူျမတ္။
အရည္း=ရေသ့ရဟန္း။
ဦးျပည္း=ေခါင္းတံုးရိတ္ထားေသာ ရေသ့ရဟန္း။
တပသီ=ရေသ့တစ္မ်ိဳး။
ေဗရာဂီ=သာသနာပ ရေသ့တစ္မ်ိဳး။
၀ါဒီ=အယူ၀ါဒရွိသူ။
စရိုက္ဘာ၀=အျပဳအမူ အေလ့အက်င့္။
သာသန႔ာဗာဟီ=သာသနာေတာ္ျပင္ဘက္။
အဓိသီလ=လြန္ကဲေသာ သီလ။
အာပတ္ခုနစ္ပံု=
(၁) ပါရာဇိက၊
(၂) သံဃာ ဒိသိသ္။
(၃) ထုလႅစၥဥ္း၊
(၄) ပါစိတ္။
(၅) ပါဋိေဒသနီ။
(၆) ဒုကၠဋ္။
(၇) ဒုဗၻာသီ။
ပါတိေမာကၡသံ၀ရ=ရဟန္းက်င့္၀တ္ ပါတိေမာက္ သိကၡာပုဒ္ကို ေစာင့္စည္းျခင္း။
ဣေႁႏၵေျခာက္ပါး=မ်က္စိ၊ နား၊ ႏွာ၊ လွ်ာ၊ ကိုယ္၊ စိတ္။
ဣႃႏၵိယသံ၀ရ=ဣေႁႏၵေျခာက္ပါးကို ေစာင့္စည္းျခင္း။
မိစၧာဇီ၀=တရားႏွင့္မညီေသာ အသက္ေမြးျခင္း။
အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ=သက္ေမြး၀မ္းေၾကာင္း စင္ၾကယ္မႈ။
ပစၥေ၀ကၡဏာ=ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျခင္း။
ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ=ပစၥည္းေလးပါးကို ဆင္ျခင္၍ မွီ၀ဲျခင္း။
စတုပါရိသုဒၶိသီလ=အလြန္စင္ၾကယ္ေသာ သီလေလးပါး။
(၁) ပါတိေမာကၡသံ၀ရသီလ၊
(၂) ဣၿႏၵိယသံ၀ရသီလ၊
(၃) အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ၊
(၄) ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ၊
သီလ၀ိသုဒၶိ=သီလစင္ၾကယ္မႈ။
မဟဂၢဳတ္=႐ူပ၊ အ႐ူပ။
စိတၱ၀ိသုဒၶိ=စိတ္စင္ၾကယ္မႈ။
မိစၧာ၀ါဒီ=ေဖာက္ျပန္ေသာ အယူရွိသူ။
၀ိတ႑ီ=ဆန္႔က်င္ေသာ အယူရွိသူ။
ဒိ႒ိ၀ိသုဒၶိ=အယူအျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။
ကခၤါ၀ိတရဏ၀ိသုဒၶိ=တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါးေသာ ယံုမွားသကၤာကို လြန္ေျမာက္ေသာ ဉာဏ္၏ စင္ၾကယ္မႈ။
တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါးေသာ ယံုမွားသကၤာ=ယံုမွားျခင္း တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါး။
(၁) ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ ျဖစ္ခဲ့သေလာ။
(၂) ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ မျဖစ္ခဲ့သေလာ။
(၃) ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သို႔ေသာသူ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။
(၄) ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သို႔ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။
(၅) ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သူျဖစ္ၿပီးေနာက္ အဘယ္သူ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။
(၆) ငါသည္ အနာဂတ္ကာလ၌ ျဖစ္လတၱံေလာ။
(၇) ငါသည္ အနာဂတ္ကာလ၌ မျဖစ္လတၱံေလာ။
(၈) ငါသည္ အနာဂတ္ကာလ၌ အဘယ္သို႔ေသာသူ ျဖစ္လတၱံနည္း။
(၉) ငါသည္ အနာဂတ္ကာလ၌ အဘယ္သို႔ ျဖစ္လတၱံနည္း။
(၁၀) ငါသည္ အနာဂတ္ကာလ၌ အဘယ္သူျဖစ္ၿပီးေနာက္ အဘယ္သူ ျဖစ္လတၱံနည္း။
(၁၁) ငါသည္ ဟုတ္ပါေလ၏ေလာ။
(၁၂) ငါသည္ မဟုတ္ေလသေလာ။
(၁၃) ငါသည္ ဘယ္သူျဖစ္သနည္း။
(၁၄) ငါသည္ အဘယ္သို႔ျဖစ္သနည္း။
(၁၅) ငါသည္ အဘယ္မွ လာသနည္း။
(၁၆) ငါသည္ အဘယ္သို႔ သြားလတၱံနည္း။
မဂၢါမဂၢဉာဏ ဒႆန၀ိသုဒၶိ=မဂ္ဟုတ္မဟုတ္ သိျမင္ႏိုင္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။
ပဋိပဒါဉာဏ ဒႆန၀ိသုဒၶိ=မဂ္ေရာက္ေၾကာင္း က်င့္စဥ္ကို သိျမင္ေသာ ဉာဏ္စင္ၾကယ္မႈ။
သဟဇတ္=တကြျဖစ္ေသာ။
သမၸယုတ္=အတူယွဥ္ေသာ။
သစၥာေလးတန္ကို ဆယ့္ေျခာက္နက္ေ၀ဖန္၍=သစၥာအနက္ ဆယ့္ေျခာက္ခ်က္။
ဉာဏဒႆန၀ိသုဒၶိ=သစၥာေလးပါး အမွန္တရားကို သိျမင္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။
တဒဂၤ၀ိမုတၱိ=ကာမ ကုသိုလ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ အခိုက္အတန္႔မွ် လြတ္ေျမာက္မႈ။
၀ိကၡ မၻန၀ိမုတၱိ=မဟဂၢဳတ္ကုသိုလ္ျဖင့္ ကိေလသာကို ပယ္ခြာ လြတ္ေျမာက္မႈ။
သမုေစၧဒ၀ိမုတၱိ=မဂ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ အႂကြင္းမဲ့ လြတ္ေျမာက္မႈ။
ပဋိပႆမၻန၀ိမုတၱိ=ဖိုလ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ ထပ္မံ လြတ္ေျမာက္မႈ။
နိႆရဏ၀ိမုတၱိ=ကိေလသာမွ လံုး၀လြတ္ေျမာက္မႈ။
အာဂါရမုနိ=လူ၀တ္ေၾကာင္သူျမတ္။
အနာဂါရမုနိ=ရဟန္းသူျမတ္။
ေသကၡမုနိ=အရိယာပုဂၢိဳလ္ ခုနစ္ေယာက္။
အေသကၡမုနိ=ရဟႏၲာပုဂၢိဳလ္။
ပေစၥကမုနိ=ပေစၥကဗုဒၶါ။
မုနိႏၵာဘိပရ၀=မုနိငါးပါးတို႔ထက္ျမတ္ေသာ။
အတုလမုနိ=အတုမရွိေသာ ျမတ္စြာဘုရား။

၇။ ဂဂၤါ၀ါဠဳ၊ သဲစုျမဴဟန္၊ ပမာတန္ကဲ့သို႔၊ အနႏၲဂူ၊ နိဗၺာန္ ယူကုန္ေသာ၊ ဆူဆူျမတ္စြာ၊ ေစာသတၳာတို႔၏၊ သြားရာလမ္းေၾကာင္း၊ စရိုက္ေကာင္းမူလျဖစ္ေသာ၊ သီလသံ၀ရ၊ ဣၿႏၵိယသံ၀ရ၊ ေဘာဇနမတၱညဳတာ၊ ဇာဂရိယာႏုေယာဂ၊ သဒၶါ၊ သတိ၊ ဟီရိ၊ ၾသတၱပၸ၊ ဗာဟုႆစၥ၊ ၀ီရိယ၊ ပညာ၊ ေလးျဖာစ်ာန္တည္းဟူေသာ စရဏတရား တစ္ဆယ့္ငါးပါးတို႔ကို၊ အားသစ္ က်င့္ေဆာင္ေတာ္မူသျဖင့္၊ သယမၻဴတကာ၊ ျပည့္စံုရာသား၊ နာနာကုလတို႔၏၊ ေ၀ါဟာရ သဒၵါအနက္ကို၊ အခ်က္က်သိႏိုင္ေသာ အတၳပဋိသမၻဒါ၊ ၀ါစာဂီရတ္၊ ႏႈတ္သံလႊတ္က၊ ဇတ္တူတူ မတူတူ၊ ဘာသာဟူသမွ်တို႔က၊ ဧကႏၲသိႏိုင္ေသာ ဓမၼပဋိသမၻိဒါ၊ တစ္ခုတစ္ခုေသာ ပုဒ္အကၡရာကို၊ သဒၵါ၏အလို၊ ၀ိၿဂိဳလ္, ၀စနတ္, ဓါတ္, ပစၥည္း, လိင္အန္ျဖင့္၊ ေ၀ဖန္၍ သိႏိုင္ေသာ နိ႐ုတၱိပဋိသမၻိဒါ၊ ကိုယ္တိုင္သိသမွ် တရားတို႔ကို၊ သူတပါးသိစိမ္႔ေသာငွာ၊ သဒၵါပညတ္သို႔တင္၍၊ စံုလင္စြာျမြတ္ဆိုတတ္ေသာ ပဋိဘာနပဋိသႏၻိဒါတည္းဟူေသာ သမၻိဒါေလးပါး။ ဣဒၶိ၀ိဓ၊ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ဒိဗၺေသာတ၊ ေစေတာပရိယ၊ ပုေဗနိ၀ါႆႏုႆတိ၊ ယထာကမၼဳပဂ၊ အနာဂတံသတည္းဟူေသာ အဘိညာဥ္ခုနစ္ပါး။ ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္၊ အ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္အားျဖင့္၊ သမာပတ္ရွစ္ပါး။ ေက်းဇူးေတာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္ပါး၊ ထူးျပားဆန္းၾကယ္၊ အံ့ဖြယ္ေတာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္စံု၊ ထိုမွ်ဂုဏ္ကို၊ ဥႆံု စိုးပိုင္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

ဂဂၤါ၀ါဠဳ=ဂဂၤါျမစ္တြင္းရွိသဲမ်ား။
အနႏၲဂူ=အဆံုးမရွိေသာ နိဗၺာန္သို႔ ေရာက္ေတာ္မူေသာ။
သီလသံ၀ရ=သီလေစာင့္ျခင္း။
ဣႃႏၵိယသံ၀ရ=ဣေႁႏၵေျခာက္ပါး ေစာင့္စည္းျခင္း။
ေဘာဇနမတၱညဳတာ၊=ေဘာဇဥ္၌ အတိုင္းအရွည္သိျခင္း။
ဇာဂရိယာႏုေယာဂ=ႏိုးၾကားျခင္းႏွင့္ ယွဥ္ျခင္း။
သဒၶါ=ရတနာသံုးပါး၊ ကံႏွင့္အက်ိဳးကို ယံုၾကည္ျခင္း။
သတိ=တရားမေမ႔ျခင္း။
ဟီရိ=မေကာင္းမႈကို ရွက္ျခင္း။
ၾသတၱပၸ=မေကာင္းမႈကို ေၾကာက္ျခင္း။
ဗာဟုႆစၥ=အၾကားအျမင္ မ်ားျခင္း။
၀ီရိယ=လံု႔လရွိျခင္း။
ပညာ=အသိဉာဏ္ရွိျခင္း။
ေလးျဖာစ်ာန္=ပထမစ်ာန္၊ ဒုတိယစ်ာန္၊ တတိယစ်ာန္၊ စတုတၳစ်ာန္ဟူေသာ စ်ာန္ေလးပါး။
စရဏတရား=အက်င့္တရား။
နာနာကုလ=လူမ်ိဳးအသီးသီး။
ေ၀ါဟာရ သဒၵါ=ဘာသာစကား။
အတၳပဋိသမၻဒါ=အနက္ကိုခြဲျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။
၀ါစာဂီရတ္=ႏႈတ္ထြက္စကား။
ဓမၼပဋိသမၻိဒါ=ဓမၼကို ခြဲျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။
၀ိၿဂိဳဟ္၀စနတ္=ပုဒ္၏ အနက္ရင္း။
ဓာတ္=ပုဒ္၏ရင္းျမစ္။
ပစၥည္း=ပုဒ္၏ ေနာက္ဆက္စကား။
လိင္=ပုဒ္၏ ဣတၳိလိင္၊ ပုလႅိင္။
အန္=ပုဒ္၏အဆံုး။
နိ႐ုတၱိပဋိသမၻိဒါ=သဒၵါနည္းကို ခြဲျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။
သဒၵါပညတ္=ေ၀ါဟာရစကား အျဖစ္။
ပဋိဘာနပဋိသႏၻိဒါ=ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ သိေသာဉာဏ္။
ဣဒၶိ၀ိဓ=တန္ခိုးအမ်ိဳးမ်ိဳး ဖန္ဆင္းျခင္း။
ေစေတာပရိယ=သူတစ္ပါး၏ စိတ္ကို သိေသာဉာဏ္။
ယထာကမၼဳပဂ=ကံအတိုင္းျဖစ္ေနၾကေသာ (သတၱ၀ါတို႔ကို ျမင္ေသာဉာဏ္)။
အနာဂတံသ=ေနာင္ျဖစ္လတၱံ႔ကို ျမင္ေသာဉာဏ္။
႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္=ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတၳစ်ာန္။
အ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္=
(၁) အာကာသာနၪၥာယတန၊
(၂) ၀ိညာဏၪၥာယတန၊
(၃) အာကိၪၥညာယတန၊
(၄) ေန၀သညာနာသညာယတန။
ေက်းဇူးေတာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္ပါး=အတိတ္၊ အနာဂတ္၊ပစၥဳပၸန္တူိ႔၌ မပိတ္မပင္ေသာ ဉာဏ္႐ွိေတာ္မူသည့္ သံုးပါး၊
ကာယကံ၊ ၀စီကံ၊ မေနာကံတို႔သည္ ဉာဏ္ေတာ္လွ်င္ ျပ႒ာန္း၏။ ဉာဏ္ေတာ္လွ်င္ အစဥ္လိုက္၏။ သုံးပါး ေပါင္းေသာ္ ေျခာက္ပါး၊
ဆႏၵ၊ ၀ီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ၀ိမုတၱိတို႔၏ ယုတ္ေလ်ာ့ျခင္းမ႐ွိ။ ေပါင္းေသာ္ တစ္ဆယ့္ႏွစ္ပါး၊
ျမဴးထူးျခင္းမ႐ွိ၊ ျမဴးထူးလိုေသာ စကားမ႐ွိ၊ ခၽြတ္ယြင္းသည္မ႐ွိ၊ အေဆာတလ်င္ျပဳေသာ အမႈမ႐ွိ၊ မစံုစမ္း မဆင္ျခင္မႈျပဳျခင္းမ႐ွိ၊ ေပါင္းေသာ္ တစ္ဆယ့္႐ွစ္ပါး။
အံ့ဖြယ္ေတာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္စံု=
(၁) သကၤန္းေတာ္သည္ ဖြပ္ရ၊ ဆုိးရျခင္းမ႐ွိ၊ ႏြမ္းရိျခင္းမ႐ွိ။
(၂) ဆံေတာ္သည္ ေတာထြက္စက ျဖတ္သည့္အတိုင္း အသက္ေတာ္ပတ္လံုး လက္ႏွစ္သစ္မွ်သာ႐ွိျခင္း။
(၃) ပရိကၡရာ ႐ွစ္ပါးကိုေဆာင္ယူေတာ္မူေသာ္လည္း ကုိယ္ႏွိင့္ မထိျခင္း။
(၄) သပိတ္ေတာ္ ေဆးလွ်င္ လက္ေတာ္စင္ႏွင့္၍၊ လက္ေတာ္ေဆးလ်ွင္ သပိတ္ေတာ္စင္ႏွင့္ျခင္း။
(၅) မံုညင္းသီးခြံတည္းဟူေသာ ၾကဳတ္ထဲသို႔ ၀င္ေတာ္မူႏိုင္ျခင္း။
(၆) ေရာင္ျခည္ေတာ္လႊတ္လွ်င္ အရပ္ဆယ္မ်က္ႏွာတိုင္ေအာင္ ႏွံ႔ျခင္း။
(၇) ကိုယ္ေတာ္ကို အသိန္းအသန္း ဖန္ဆင္း၍ သတၱ၀ါကို ခၽြတ္ႏိုင္ျခင္း။
(၈) ဇာတိေခတ္၊ အာဏာေခတ္၊ ၀ီရိယေခတ္သံုးပါး၌ အမိုက္ကို၎၊ အလင္းကို၎ ဖန္ဆင္းႏိုင္ျခင္း။
(၉) ကိုယ္ေတာ္ကို အထက္ေကာင္းကင္သို႔ ေရာက္ေအာင္ လ၀န္းေပၚသကဲ့သို႔ ျမႇင့္ႏိုင္ျခင္း။
(၁၀) သန္႔႐ွင္းေသာ၊ သာယာေသာ၊ သိလြယ္ေသာ၊ နာခ်င္ဖြယ္ေသာ၊ ပ်ံ႕ေသာ၊ လံုးေသာ၊ နက္နဲေသာ၊ ပဲ့တင္ထပ္ေသာ၊ အဂၤါ႐ွစ္ပါးႏွင့္ ျပည့္စံုေသာ အသံေတာ္ျဖင့္ ေဟာေတာ္မူသည့္ တရားေတာ္သည္ ပရိသတ္႐ွိေလရာရာၾကားႏိုင္ျခင္း။
(၁၁) လူနတ္တို႔၏ စိတ္ကိုသိႏိုင္ေသာ အာသယာႏုသယဉာဏ္။
(၁၂) ကၽြတ္အံ့ေသာ သတၱ၀ါတို႔ကို သိေတာ္မူႏိုင္ေသာ မဟာက႐ုဏာသမာပတၱိဉာဏ္။
(၁၃) ဤသူကား နက္ျဖန္ကၽြတ္လတၱံ႔၊ ဤသူကား သန္ဘက္ ကၽြတ္လတၱံ႔ စသည္ျဖင့္ သိႏိုင္ေသာ ဣႃႏိၵယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္။
(၁၄-၁၈) ေဉယ်ဓံတရား ငါးပါး။

၈။ ေဒ၀ပုတၱမာရ္၊ ကိေလသမာရ္၊ ခႏၶမာရ္၊ မစၥဳမာရ္၊ အဘိသခၤါရမာရ္ ဤငါးတန္တို႔ကို၊ တိုက္လွန္ၿဖိဳခြဲ၍၊ ေအာင္ပြဲယူႏိုင္၊ ရဲေခါင္တိုင္ေသာ၊ ကာယာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္၊ ေ၀ဒနာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္၊ စိတၱာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္၊ ဓမၼာႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္တည္းဟူေသာ သတိပ႒ာန္ေလးပါး၊ ျဖစ္ၿပီးေသာ အကုသိုလ္တရားတို႔ကို ပယ္ျခင္း၊ မျဖစ္ေသးေသာ အကုသိုလ္ကံကို တစ္ဖန္အသစ္ မျဖစ္ေစျခင္း၊ မျဖစ္ေသးေသာ ကုသိုလ္တရားတို႔ကို ျဖစ္ပြားေအာင္ လံု႔လျပဳျခင္း၊ ျဖစ္ၿပီးေသာ ကုသိုလ္တရားတို႔ကို ႀကီးပြားစည္ပင္စိမ့္ေသာငွာ၊ လြန္စြာလံုလ ျပဳျခင္းတည္းဟူေသာ သမၼပၸဓာန္ ေလးပါး။ ဆႏၵိဒၶိပါဒ္၊ ၀ီရိယိဒၶိပါဒ္၊ စိတၱိဒၶိပါဒ္၊ ၀ီမံသိဒၶိပါဒ္တည္းဟူေသာ ဣဒၶိပါဒ္ေလးပါး။ သဒၶိေျႏၵ၊ ၀ီရိယိေျႏၵ၊ သတိေျႏၵ၊ သမာဓိေျႏၵ၊ ပညိေျႏၵတည္းဟူေသာ ဣေျႏၵငါးပါး။ သဒၶါဗိုလ္၊ ၀ီရိယဗိုလ္၊ သတိဗိုလ္၊ သမာဓိဗိုလ္၊ ပညာဗိုလ္တည္းဟူေသာ ဗိုလ္ငါးပါး။ သတိသေမၺာဇၩင္၊ ဓမၼ၀ိစယသေမၺာဇၩင္၊ ၀ီရိယသေမၺာဇၩင္၊ ပီတိသေမၺာဇၩင္၊ ပႆဒၶိသေမၺာဇၩင္၊ သမာဓိသေမၺာဇၩင္၊ ဥေပကၡာသေမၺာဇၩင္တည္းဟူေသာ ေဗာဇၩင္ခုနစ္ပါး၊ သမၼာဒိ႒ိ၊ သမၼာသကၤပၸ၊ သမၼာ၀ါစာ၊ သမၼာကမၼႏၲ၊ သမၼာအာဇီ၀၊ သမၼာ၀ါယာမ၊ သမၼာသတိ၊ သမၼာသမာဓိ တည္းဟူေသာ မဂၢင္ရွစ္ပါး။ ဤသို႔အားျဖင့္ ပိုင္းျခားတြက္ဖြဲ႔၊ သံုးဆယ့္ခုနစ္ရပ္၊ အလြန္ျမတ္ေသာ၊ ေဗာဓိပကၡိယ၊ ဓမၼအေက်ာ္၊ ရဲမက္ေတာ္တို႔ကို၊ ကိုယ္ရံေတာ္ႀကီး၊ ဦးစီးဗိုလ္ခ်ဳပ္တင္လ်က္၊ အသေခ်ၤေခ်၊ တြက္ေရမဆံုး၊ ပတ္ကံုးကိေလသာ၊ မာရ္ဗိုလ္ပါတို႔ကို၊ ဆံလႊာမၾကြင္းေအာင္၊ ခုတ္စဥ္းတိုက္သိမ္း၊ အၿငိမ္းေအာင္ျမင္ေတာ္မူသျဖင့္၊ အသခၤတ၊ ေခမေရႊဘံု၊ ဓမၼာရံုသဘင္၊ ၿမိဳက္နန္းခြင္၌၊ ဥကင္စြင့္စြင့္၊ ဖြင့္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

ေဒ၀ပုတၱမာရ္ =မာရ္နတ္။
ကိေလသမာရ္=ကိေလသာဆယ္ပါး။
ခႏၶမာရ္=ခႏၶာငါးပါး။
မစၥဳမာရ္=ေသျခင္းတရား။
အဘိသခၤါရမာရ္=ျပဳျပင္စီရင္မႈ။
သတိပ႒ာန္၊=သတိတည္ေဆာက္မႈ။
သမၼပၸဓာန္=ေကာင္းစြာအားထုတ္မႈ။
ဣဒၶိပါဒ္=မဟဂၢဳတ္ ေလာကုတၱရာ တရားထူးတို႔ ျဖစ္ေပၚၿပီးစီးျခင္း၏ အေျခပါဒျဖစ္ေသာ တရား။
ဣေျႏၵ=မိမိတို႔ဆိုင္ရာ ကိစၥ၌ အစိုးရမႈရွိေသာ တရား။
ဗိုလ္=ဆန္႔က်င္ဘက္ တရားတို႔ေၾကာင့္ တုန္လႈပ္ျခင္းမရွိ ခိုင္ခံအားေကာင္းေသာတရား။
ေဗာဇၩင္=မဂ္ဉာဏ္ဟူေသာ ေဗာဓိ၏ အစိတ္အဂၤါျဖစ္ေသာ တရား။
မဂၢင္=မဂ္၏ အစိတ္အဂၤါျဖစ္ေသာ တရား။
ေဗာဓိပကၡိယ=မဂ္ဉာဏ္၏ အသင္းအပင္း၌ ျဖစ္ၾကေသာတရား၊ သတိပ႒ာန္-၄၊ သမၼပၸဓာန္-၄၊ ဣဒၶိပါဒ္-၄၊ ဣေႁႏၵ-၅၊ ဗိုလ္-၅၊ ေဗာဇၩင္-၇၊ မဂၢင္-၈ ပါးအားျဖင့္ (၃၇)ပါး ရွိသည္။
မာရ္ဗိုလ္ပါ=မာရ္နတ္၏ စစ္သည္တပ္သား။
အသခၤတ=အေၾကာင္းတရား မျပဳအပ္ေသာ။
ေခမ=ေဘးကင္းရာနိဗၺာန္။
ဓမၼာရံု =မဂ္တရား၏ အာ႐ံုနိဗၺာန္။



၉။ ေလးအသေခ်ၤ၊ လြန္ေလတစ္သိန္း၊ တြက္ကိန္းမ်ားလွ၊ ကပ္ထိုမွ်၌၊ လံု႔လႀကိဳးပမ္း၊ ျဖည့္စြမ္းဆည္းပူးေတာ္မူခဲ့ေသာ ဒါနပါရမီ၊ သီလပါရမီ၊ နိကၡမပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ၀ီရိယပါရမီ၊ ခႏၲီပါရမီ၊ သစၥာပါရမီ၊ ေမတၱာပါရမီ၊ အဓိ႒ာန္ပါရမီ၊ ဥေပကၡာပါရမီ၊ ဆယ္လီသံုးစံု ကုသိလ္ဟုန္ေၾကာင့္၊ လူ႔ဘံုစံေပ်ာ္၊ အေလာင္းေတာ္ ျဖစ္ခါစပင္၊ ကာဠာ၀က၊ ဂေဂၤယ်ႏွင့္၊ ပ႑ရ၊ တမၺ၊ ပိဂၤလ၊ ဂႏၶ၊ မဂၤလ၊ ေဟမ၊ ဥေပါသထ၊ ဆဒၵန္၊ ဤဆယ္တန္ေသာ ဆင္မ်ိဳးတို႔၏ ဆယ္ဆတက္ ဆယ္ဆတက္ စီေသာ အားကို ေဆာင္ႏိုင္သည္ျဖစ္၍၊ ေယာက်္ားဗိုလ္ေျခ၊ ကုေဋတစ္ေသာင္းတို႔၏၊ ကာယဗလ၊ ဌာနာဌာန ေကာသလႅဉာဏ္၊ ၀ိပါကဉာဏ္၊ သဗၺတၳဂါမိနီဉာဏ္၊ နာနာဓာတုဉာဏ္၊ အဓိမုတၱိဉာဏ္၊ ဣၿႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္၊ စ်ာနာဒိသံကိေလသဉာဏ္၊ ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္တည္းဟူေသာ ဆယ္ပါးေသာ ဉာဏဗလကို ရေတာ္မူသည္ျဖစ္၍၊ လူ႔ျပည္ နတ္ရပ္၊ ေခတ္သံုးထပ္ကို၊ အုပ္ကြပ္စိုးပိုင္၊ ႏိုင္ေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ဣႆရိယဘုန္းေတာ္။ ေလာကုတၳရာတရား၊ ျမတ္ကိုးပါးသို႔၊ ထင္ရွားစြာေရာက္ျခင္းတည္းဟူေသာ ဓမၼဘုန္းေတာ္။ နရတ္ဘ၀ဂ္၊ ေအာက္ထက္ပ်ံလႈိင္၊ သံုးခ႐ိုင္၌၊ အဆံုးတိုင္ ေက်ာ္ေစာေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ယသဘုန္းေတာ္။ သံုးဆယ့္ႏွစ္ပါး၊ သမိုက္ထားေသာ၊ ေယာက္်ားျမတ္တို႔၏ လကၡဏာ၊ ေရာင္၀ါျမဳေတ၊ က်က္သေရအေပါင္းႏွင့္ ျပည့္စံုေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ သီရိဘုန္းေတာ္။ အလိုေတာ္ရွိသမွ်၊ တစ္ခဏျခင္းျဖင့္သာ၊ ျပည့္စံုလာျခင္းတည္းဟူေသာ ကာမဘုန္းေတာ္။ နိဗၺာန္ေရာက္ရာ၊ ေဒသနာျဖင့္၊ ျဗဟၼာနတ္လူ သံုးဘံုသူတို႔ကို၊ ၾကည္ျဖဴစြာလွ၊ သင္ဆံုးမ, ေသာေၾကာင့္၊ ေလာကလံုးကိုးကြယ္ရာ၊ ဆရာအျဖစ္သို႔ ေရာက္ေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ပယတၱဘုန္းေတာ္။ ဤေျခာက္ေဖာ္ေသာ၊ ဘုန္းေတာ္အျမတ္၊ ဂုဏ္အရဟတ္ျဖင့္၊ ေလာကဓာတ္လံုး၊ ညႊတ္႐ံုးညီကာ၊ ေကာင္းခ်ီးျငာလ်က္၊ ဘဂ၀ါဟူေသာ ဘြဲ႔ပံုေတာ္အထူးျဖင့္၊ ညႊတ္ႏူးေကာ္ေရာ္၊ ပူေဇာ္ခ်ီးပ, အပ္သည္လည္းျဖစ္ထေသာ-

ဌာနာဌာန ေကာသလႅဉာဏ္=အရာဟုတ္သည္ မဟုတ္သည္ကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
၀ိပါကဉာဏ္ (ကမၼ၀ိပါကႏၲရဉာဏ္)=ကံအထူးကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
သဗၺတၳဂါမိနီဉာဏ္=ကံ၏ အပိုင္းအျခားကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
နာနာဓာတုဉာဏ္=ဓာတ္တို႔၏ အထူးအျပားကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
အဓိမုတၱိဉာဏ္=သတၱ၀ါတို႔၏ အလို ႏွလံုးသြင္းကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
ဣၿႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္=ဣေႁႏၵရင့္မရင့္ကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
စ်ာနာဒိသံကိေလသဉာဏ္=စ်ာန္စသည္တို႔၏ ညစ္ညဴးျခင္းကို သိတတ္ေသာဉာဏ္။
ေခတ္သံုးထပ္=ဇာတိေခတ္၊ အာဏာေခတ္၊ ၀ိသယေခတ္ သံုးပါး။
ေလာကုတၳရာတရား ျမတ္ကိုးပါး=မဂ္ ၄ပါး+ ဖိုလ္ ၄ပါး +နိဗၺာန္ ၁။(အခ်ိဳ႕ မူ၌ ၈-ပါးဟုဆိုသည္။)
နရတ္=ငရဲဘံု။
သံုးခ႐ိုင္=ကာမဘံု၊ ႐ူပဘံု၊ အ႐ူပဘံု ၃ ပါး။
ဂုဏ္အရဟတ္=ျမတ္ေသာဂုဏ္။

၁၀။ အၯဆကၠသတ၊ ဇာတကကို၊ ပံုျပသက္ေသခံလ်က္၊ အနႏၲဘ၀၊ ျဖစ္ျဖစ္သမွ်တို႔၌၊ ဓနပရိစၥာဂ၊ ပုတၱပရိစၥာဂ၊ ဘရိယပရိစၥာဂ၊ အဂၤပရိစၥာဂ၊ ဇီ၀ိတပရိစၥာဂတည္းဟူေသာ စြန္႔ျခင္းႀကီးငါးအင္ကို၊ မဂၢင္ေဖာင္ပ်ံ၊ စံလိုသူအေပါင္းတို႔ထက္၊ ကဲေဆာင္းလြန္ေမာက္၍၊ အေထာက္မတန္ ျပဳခဲ့ေသာ၊ ေဟတုသမၸဒါ၊ ျမတ္သမၻာေၾကာင့္၊ အနိမာ၊ လဃႋမာ၊ မဟိမာ၊ ပတၱိမာ၊ ပါကမၼ၊ ဤသိတာ၊ ၀သိတာ၊ ယတၳကာမာ၀သယိတာ ဟူေသာ ဘာသာမဂဓို၊ ရာဇၿဂိဳလ္ ဥဒါန္းႏွင့္ အညီ၊ ရံသီေနေျပာက္၊ ျပတင္းေပါက္၌၊ ျမင္ေလာက္႐ံုေသာ၊ အဏုျမဴပမာ၊ သိမ္ေမြ႔စြာေသာ ကိုယ္ေတာ္ကို၊ ငယ္ေအာင္ဖန္ဆင္းေတာ္မူႏိုင္ျခင္း၊ ေရျပင္ေျမမိုး၊ ပ်ံလွ်ိဳးငုပ္လႊား၊ သြားေတာ္မူႏိုင္ျခင္း၊ ႀကီးေစလိုက၊ ျမင္းမိုရ္ျပန္ရာ၊ ထို႔ထက္သာ၍၊ စၾက၀ဠာတိုက္လံုး၊ အုပ္ဖံုးပတ္လွည့္၊ ကိုယ္ေတာ္ျပည့္ေအာင္၊ တရွိထိုင္ေတာ္မူႏိုင္ျခင္း။ ေျမထုေရထု၊ ေမ႐ုပဗၺတာ သီလာေတာင္ထပ္၊ အတြင္းရပ္ကို၊ က်ဥ္းက်ပ္ ပိတ္ဆီးျခင္းမရွိ၊ ပကတိေကာင္းကင္၊ ဟင္းလင္းျပင္ကဲ့သို႔၊ လွ်ိဳး၀င္ထြင္းေဖါက္၊ ၾကြေရာက္ေတာ္မူႏိုင္ျခင္း။ မေနာဓိ႒ာန္၊ စိတ္ေတာ္ႀကံတိုင္း၊ ကမၼာကမၼ၊ ဟူသမွ်ကို၊ ကံုငၿပီးေျမာက္ေတာ္မူႏိုင္ျခင္း။ သံုးဆယ့္တစ္ဘံု၊ အလံုးစံုကို၊ ဥႆံုစိုးပိုင္ေတာ္ႏိုင္ျခင္း။ ေလာကီစ်ာန္ရပ္၊ သမာပတ္ကို၊ မျပတ္၀င္ကာ၊ လိုတိုင္းပါေအာင္၊ ေလ့လာေတာ္မူႏိုင္ျခင္း။ သက္မရွိသည့္၊ ဂီရိဗဟို၊ ေတာင္ျမင့္မိုရ္မွလည္း၊ လိုေတာ္လိုက္ကာ၊ ညႊတ္ငိုက္လာရျခင္းတည္းဟူေသာ တန္ခိုးေတာ္ရွစ္ဦး၊ ဘုန္းေတာ္ထူးျဖင့္၊ အံ့က်ဴးၿပီးပိုင္၊ မခ်ီးႏိုင္၍၊ တစ္ၿပိဳင္တည္လ်က္၊ တစ္ၿပိဳင္ပ်က္ေသာ စၾကာ၀ဠာတိုက္ေန၊ သိန္းကုေဋလံုး၊ ေရႊမု႒ာန္စြမ္း၊ အာဏာလႊမ္း၍၊ ထဲ၀မ္းစိမ့္စိမ့္၊ ၾကက္သီးဖိမ့္မွ်၊ ၿခိမ့္ၿခိမ့္ေၾကြးေၾကာ္၊ ပူေဇာ္ၾကရာ၊ သံုးရြာလံုး တန္ေဆာင္၊ မင္းေခါင္ မင္းဖ်ား၊ မင္းတရားအစစ္လည္း ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

အၯဆကၠသတ=ေျခာက္ရာမွာ ငါးဆယ္ေလ်ာ့ ဟူသည့္သေဘာ၊ ငါးရာ့ ငါးဆယ္ ဇတ္ေတာ္မ်ားကို ဆိုသည္။ (အၯ = အခြဲႏွင့္တကြ၊ ဆကၠသတ = ေျခာက္ရာ)။
အနႏၲဘ၀=အဆံုးအရွိေသာ ဘ၀။
ဓနပရိစၥာဂ =ပစၥည္းဥစၥာကို စြန္႔ျခင္း။
ပုတၱပရိစၥာဂ=သားသမီးကို စြန္႔ျခင္း။
ဘရိယပရိစၥာဂ=မယားကို စြန္႔ျခင္း။
အဂၤပရိစၥာဂ=မ်က္စိစေသာ အဂၤါကိုစြန္႔ျခင္း။
ဇီ၀ိတပရိစၥာဂ=အသက္ကို စြန္႔ျခင္း။
ေဟတုသမၸဒါ=အေၾကာင္းျပည့္စံုျခင္း။
ရံသီေနေျပာက္=ေနေရာင္ ေနေျပာက္။
ေမ႐ုပဗၺတာ=ျမင္းမိုရ္ေတာင္။
သီလာေတာင္ထပ္=ေက်ာက္ေတာင္။
တစ္ၿပိဳင္တည္လ်က္ တစ္ၿပိဳင္ပ်က္=အတူျဖစ္၊ အတူပ်က္ေသာ စၾကာ၀ဠာတစ္သိန္း။


၁၁။ ေလာကသံုးရြာ၊ သတၱ၀ါတို႔၏၊ ခႏၶာ႐ုပ္နာမ္၀ယ္၊ အဖန္ဖန္ကပ္ၿငိလ်က္၊ ဖိစီးႏွိပ္စက္တတ္ေသာ၊ ပီဠနအနက္။ ကံ၊ စိတ္၊ ဥတု၊ အာဟာရတည္းဟူေသာ အေၾကာင္းတရားေလးပါး တို႔သည္၊ ျပဳျပင္စီရင္အပ္ေသာ သခၤတအနက္။ မေရာင့္ရဲစြာ၊ သတၱ၀ါတို႔ကို ေလာင္ဆာပူပန္ေစတတ္ေသာ သႏၲာပအနက္။ ဇရာ၊ မရဏ၊ ေသာက၊ ပရိဒံ တို႔ျဖင့္၊ ေဖါက္ျပန္ပ်က္စီးတတ္ေသာ ၀ိပရိဏာမအနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ ဒုကၡသစၥာ၏ အနက္တို႔ကိုလည္းေကာင္း။ အစမထင္၊ သံသရာ၌၊ လူးလာစုန္ဆန္၊ အဖန္ဖန္ သြားလာေစျခင္းငွာ၊ အားထုတ္တတ္ေသာ၊ အာယူဟနအနက္။ ၀ဋ္ဆင္းရဲအေပါင္း၏ အေၾကာင္းမူလ ျဖစ္ေသာ၊ နိဒါနအနက္။ ၀ဋ္ဆင္းရဲ၌၊ အၿမဲေပ်ာ္ရႊင္၊ တမင္မင္ျဖင့္၊ က်င္လည္ေစတတ္ေသာ သံေယာဂအနက္၊ ၀ဋ္ဆင္းရဲမွ ထြက္ေျမာက္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ၊ မဂၢသစၥာကို၊ ဆီးကာ တားျမစ္တတ္ေသာ ပလိေဗာဓ အနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ သမုဒယသစၥာ၏ အနက္တို႔ကိုလည္းေကာင္း။ သံသရာ၀ဋ္မွ ထြက္လြတ္ကူးေျမာက္ၿပီးေသာ နိႆရဏအနက္။ သခၤါရတို႔မွ ဆိတ္ေသာ ၀ိေ၀ကအနက္၊ ျပဳျပင္ျခင္းကင္းေသာ အသခၤတအနက္။ ေသျခင္းစေသာ ဒုကၡခပ္သိမ္းမွ၊ ကင္းၿငိမ္းခ်မ္းသာေသာ အမတအနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ နိေရာဓသစၥာ၏ အနက္တို႔ကိုလည္းေကာင္း။ ၀ဋ္ဒုကၡအေပါင္းတို႔မွ ေကာင္းစြာထြက္ေျမာက္တတ္ေသာ နိယ်ာနိကအနက္။ နိဗၺာန္သို႔ ေရာက္ေၾကာင္း ျဖစ္ေသာ ေဟတုအနက္။ နိဗၺာန္ကို ျမင္တတ္ေသာ ဒႆနအနက္။ သခၤါရတရားမ်ိဳးတို႔ကို အစိုးရေသာ အဓိပေတယ် အနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ မဂၢသစၥာ၏ အနက္တို႔ကို လည္းေကာင္း။ အေၾကာင္းအက်ိဳးအားေလ်ာ္စြာ၊ ေလးသစၥာတို႔ကို၊ ဒႆနာကာရျဖင့္၊ ေသာဠသေ၀ဖန္၍၊ ေရႊဉာဏ္ထင္ထင္၊ ေရႊလက္တင္ ပတၱျမားကဲ့သို႔၊ ပိုင္းျခားသိျမင္ေတာ္မူသည့္အေလ်ာက္၊ အေထာက္အခံ၊ ကံဉာဏ္ႀကီးရင့္၊ ပြင့္ထိုက္ေသာ သတၱ၀ါ၊ ေ၀ေနယ်ာတို႔ကို၊ ပြင့္ပါေစႏွလံုးျဖင့္၊ ေစြခ်ဳန္းထစ္ႀကိဳး၊ ရွစ္ကိုးနယ္ကုန္၊ သုန္သုန္ ျပင္း၀ွန္၊ ရြာဖ်န္းသြန္ေသာ၊ ေမဃ၀န္တမွ်၊ ဓမၼေဘရီ၊ ေမဒနီကို၊ နာရီမလပ္၊ လူႏွင့္နတ္အား၊ မျပတ္တိုက္ေကၽြး၊ ေပးေတာ္မူတတ္ေသာ သံုးရပ္လံုးဆရာ၊ ေဒ၀ါဓိ ေဒ၀ိႏၵ၊ ျဗဟၼာဓိျဗဟိၼႏၵ၊ တိဘ၀ပါရဂူ၊ အဘိဘူပါေမာကၡ၊ အႏုတၱရသင္းက်စ္၊ မဟာဓမၼရာဇ္၊ ျမတ္ရွင္ခ်စ္ကို၊ အဟံ၊ အကၽြႏု္ပ္သည္၊ ၀ေႏၵ ၀ႏၵာမိ၊ လက္စံုမိုး၍၊ ရွိခိုးပါ၏ ဘုရား။ (၀ေႏၵ၀ႏၵာမိ၊ ဂုဏ္ေတာ္ထံုမႊမ္း၊ ပံုေတာ္မွန္းလ်က္၊ ခ်ီးမြမ္းေထာမနာ၊ ပဏာ႐ိုက်ိဳး၊ လက္စံုမိုး၍၊ ရွိခိုးကန္ေတာ့ပါ၏ အရွင္ဘုရား။)

ဒႆနာကာရ=ျမင္ပံုအျခင္းအရာ။
ေသာဠသ=တစ္ဆယ့္ေျခာက္ (သစၥာအနက္ ဆယ့္ေျခာက္ခ်က္)။
ေမဃ၀န္=အလြန္သည္းထန္ေသာ မိုးႀကီး။
ဓမၼေဘရီ=တရားတည္းဟူေသာ စည္ေတာ္။
ေမဒနီ=အဆီ၊ အႏွစ္။
ေဒ၀ါဓိ ေဒ၀ိႏၵ=နတ္တကာတို႔ထက္ ျမတ္ေသာနတ္။
ဗဟၼာဓိျဗဟိၼႏၵ=ျဗဟၼာတကာတို႔ထက္ ျမတ္ေသာျဗဟၼာ။
တိဘ၀ပါရဂူ=ကာမ၊ ႐ူပ၊ အ႐ူပဟူေသာ ဘ၀သံုးပါး၏ တစ္ဖက္သို႔ ေရာက္သည့္ ျမတ္စြာဘုရား။
အဘိဘူပါေမာကၡ=ျဗဟၼာတို႔၏ အႀကီးအကဲ။
အႏုတၱရ=မိမိထက္ လြန္ျမတ္သူ မရွိေသာ။
မဟာဓမၼရာဇ္=တရားမင္း ျမတ္စြာဘူရား။

ဒါန ကိုျပဳ၊ သီလ (ရွစ္ပါး) ေဆာက္တည္၊ ဘာ၀နာ ပြား။
ျမတ္စြာဘုရား၏ သမီးေတာ္အစစ္ ျဖစ္ေစသား။
(ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၃၇၀ျပည့္ႏွစ္၊ ႏွစ္ဆန္းတစ္ရက္ေန႔။)

0 comments: