မေတ္တာနှလုံး ကိုယ်စီသုံး

မေတ္တာနှင့် အပြိုင်အဆိုင်

မေတ္တာဟူသောဝေါဟာရသည် စင်စစ် မြန်မာလူမျိုးများနှင့် အထူးမိတ်ဆက်ပေးရန် မလိုတော့ပေ။ “မြင့်မြတ်သော နေထိုင်ခြင်း”ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော ဗြဟ္မဝိဟာရ ခေါ် ဗြဟ္မစိုရ်တရားလေးပါးတွင် မေတ္တာသည် ပထမဆုံးနေရာတွင် ရှိနေသည်။ “မေတ္တာ” ဟူသောစကားသည် “မိတ္တ (အဆွေခင်ပွန်း)” ဟူသောဝေါဟာရနှင့် နှီးနွယ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာတရားဟူသည် မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့တွင် ထားရှိအပ်သော “ခင်မင်မှု၊ ချစ်ခင်မှု၊ ရင်းနှီးမှု” ဟုနားလည်နိုင်ပါသည်။

မိမိ ရင်းနှီး ခင်မင်သူအား ကြီးပွားတိုးတက် ချမ်းသာစေလိုသည်မှာ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့က “မိတ်ဆွေတွေကြားမှာလည်း ကိုယ်ထက်သာမှာ မနာလို မရှုစိမ့်တာတွေ ရှိကြတာပဲ”လို့ စောဒကတက်ကောင်း တက်ပါလိမ့်မည်။ မှန်ပါသည်။ ပုထုဇဉ်လူသားများတွင် “အပြိုင်အဆိုင်” ဆိုသော စိတ်ကလေးများက အမြစ်တွယ်နေတတ် ကြသည် မဟုတ်ပါလော။ မိမိတွင်ရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ အသိပညာ၊ ဂုဏ်အဆင့်အတန်းများအား ခွဲဝေပေးလိုက်ရမည်ကို တွန့်တိုသော “မစ္ဆရိ” နှင့်၊ သူတစ်ပါးတွင်ရှိသည့် ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ အသိပညာ၊ ဂုဏ်ထူးများအပေါ် မနာလို မရှုစိမ့်သော “ဣဿာ” တရားတို့သည် ဤ “အပြိုင်အဆိုင်” ဟူသောသဘောမှ ပေါက်ပွား လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။

အပြိုင်အဆိုင်ဆိုသည်မှာ နိုင်းယှဉ်မှု, ထောက်ဆမှု, တိုင်းထွာမှု ဖြစ်၏။ နှိုင်းယှဉ်သည်ဆိုရတွင်လည်း ထောက်ဆစရာ (Reference) နှင့် ဘာကို နှိုင်းယှဉ်မည်ဆိုသော အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ရှိပါသည်။ “ငါ” ကို ထောက်ဆပြီး “သူ”နှင့် တိုင်းထွာသည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ ရုပ်ရည်အဆင်း၊ ဂုဏ်ဒြပ်စသော အရည်အသွေးများက နှိုင်းယှဉ်စရာများ ဖြစ်သည်။ “ငါကသူထက် ပိုချောတယ်။ သူနဲ့ငါ ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်မှုခြင်းတူပါတယ်။ သူက ငါ့ထက် လာဘ်ပိုရတယ်” စသဖြင့် ပြိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ယင်းကိုပင် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေတွင် “မာန” ဟုသုံးပါသည်။ မိမိက သာသည်ဟု မောက်မာ ထောင်လွှားသော “သေယျမာန”၊ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူပါပဲဟု နိုင်းယှဉ်သော “သဒိသမာန”၊ မိမိက သူ့ထက် နိမ့်ကျသည်ဟု အားငယ်စိတ်နှင့် နိုင်းယှဉ်သော “ဟီနမာန” ဟု မာန သုံးမျိုးခွဲထားသည်။ (မောက်မာမှုကိုသာ မာန ဟုခေါ်သည်မဟုတ်ပဲ၊ အားငယ်စိတ် inferior complex ကိုလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် မာန ဟုခေါ်ကြောင်း သတိပြုသင့်ပါသည်။)

အပြိုင်အဆိုင်ဟူသော မာနတရားက မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့ အကြားသာမက လင်မယား၊ ညီအကိုမောင်နှမ နှင့် နောက်ဆုံး မိဘနှင့်သားသမီး အကြား၌ပင် ရှိနေတတ်ကြပါသည်။ ထို အပြိုင်ဆိုင်တို့မှနေ၍ “ဣဿာ၊မစ္ဆရိယ” တရားများ ပွားများပြီး ချစ်ခင်ရမည့် အစား၊ တစ်စိမ်းပြင်ပြင်ဖြစ်ရုံသာမက အချို့ဆိုလျှင် ရန်သူများ အဖြစ်သို့ပင် ရောက်သွားတတ်ပါသည်။ “အပြိုင်အဆိုင်” ဆိုသည်မှာ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းအဖြစ်မှ ရန်သူအဖြစ်သို့ ပို့ပေးမည့် မေတ္တာတရား၏ ဆန့်ကျင်ဖက် တရားဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပုထုဇဉ်သဘာဝအရ မိတ်ဆွေတို့အကြားတွင် အပြိုင်အဆိုင်၊ မနာလိုဝန်တိုမှုတို့ ရောနှော၍ ရှိကောင်း ရှိနေနိုင်သော်လည်း၊ မေတ္တာ ဟူသည် “မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့ ထားရှိသော ချစ်ခင်မှု၊ ရင်းနှီးမှု၊ တစ်ဦးကို တစ်ဦး ယိုင်းပင်းကူညီမှု၊ ကောင်းစေလိုမှု” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်သည် မမှားယွင်းပါ။

မေတ္တာ နှင့် အချစ်

“မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တ၊ မာယုသာ ဧကပုတ္တ’မနုရက္ခေ၊

ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။”

မေတ္တာ၏သဘောကို ပို၍ပေါ်လွင်စေသော ဖွင့်ဆိုချက်လေးကို မေတ္တာသုတ်တွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။ “မိခင်သည် မိမိရဲ့တစ်ဦးတည်းသောသားလေးအား စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ သတ္တဝါခပ်သိမ်းအပေါ်တွင် အတိုင်းအရှည်မရှိသော (မေတ္တာစိတ်) ကို ပွားများရမည်” ဟု အနက်ရသည်။ မိခင်တို့သည် မိမိသားသမီး မည်မျှပင် ဆိုးဆိုး၊ အချစ် ယုတ်လျော့ မသွားတတ်ကြပါ။ သည်းခံပြီး အချစ် ပိုတတ်ပါသေးသည်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာသည် သည်းခံခြင်းသဘော၊ ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းသဘောဟုလည်း ဆိုနိုင်ပါသေးသည်။ အဘိဓမ္မာတွင် မေတ္တာကို အဒေါသ (ဒေါသကင်းခြင်း) ဟု တရားကိုယ် ကောက်ပြပါသည်။

ဒေါသသည် မိမိကိုရော မိမိ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပါ ပူလောင်စေတတ်သော သဘောရှိသည်။ မေတ္တာသည် ဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဖက် အေးမြခြင်းသဘောရှိသည်။ ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော မေတ္တာတရားသည် အေးမြ သော်လည်း၊ မေတ္တာ ယောင်ဆောင်တတ်သော ပူလောင်သော အချစ်မျိုးလည်းရှိ သေးသည်။ စင်စစ် အချစ်သည် အေးမြသော မေတ္တာအချစ်နှင့် ပူလောင်သောအချစ်တို့ ရောယှက်နေသည့် ရှုတ်ထွေးနားလည်ရခက်သော စိတ်သဘာဝမျိုးဖြစ်သည်။

အချစ်သည် သာယာမှုနှင့် တစ်နည်းမဟုတ် တစ်နည်း ဆက်စပ်ပတ်သက်နေသည်။ ချစ်သူမျက်နှာလေးအား ကြည့်၍ သာယာသည်။ မိမိ သားလေး အသံအား ကြား၍ ကြည်နူးသည်။ စံပယ်ပန်း ရနံ့လေးအား နှစ်သက်သည်။ နှစ်သက်, သာယာ, ကြည်နူးမှုအား ပါဠိလို ‘နန္ဒိ’ ဟုခေါ်သည်။ အဖန်ဖန် တွေ့ချင်၊ ကြားချင်၊ နမ်းရှိုက်ချင်သော အလွန် နှစ်သက်သာယာမှုအား ‘အဘိနန္ဒိ’ ဟုခေါ်သည်။ သောက်လေ သောက်လေ ငတ်မပြေသော ဆားငံရေကဲ့သို့ ကြည့်၍ မဝ၊ ကြား၍ မဝ၊ နမ်းရှိုက်၍ မဝနိုင်အောင် မွတ်သိပ်တပ်မက်ခြင်းအား ‘တဏှာ’ ဟုခေါ်သည်။ အာရုံတို့အပေါ် တပ်ငြိခြင်းအား ‘ရာဂ’ဟုခေါ် သည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မစကြာဒေသနာတွင် “နန္ဒိရာဂ သဟဂတာ တတြာတတြာဘိနန္ဒိနီ”ဟု တဏှာ၏ သဘောအား ဟောကြားထားသည်။ အမြင်၊ အကြား၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိဟူသော အာရုံငါးပါးအား ‘ကာမဂုဏ်’ ဟုခေါ်သည်။ ထိုအာရုံငါးပါး အပေါ်၌ တပ်မက်သာယာခြင်းအား ‘ကာမတဏှာ’ ဟုခေါ်သည်။ ဤတွင် ကာမတဏှာ, ကာမရာဂဟူသော ဝေါဟာရတို့သည် လိင်မှုသာယာတပ်မက်ခြင်း (sexual pleasure/desire) မျှသာမဟုတ်၊ သက်မဲ့ စံပယ်ပန်းရနံ့လေးအား တရှိုက်မက်မက် နှစ်သက်တပ်မက်ခြင်းကိုလည်း ကာမတဏှာဟုပင် သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည်။

တပ်မက်ခြင်းသည် သာယာမှုကို မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မျှော်လင့်ခြင်းသည် အထင်ဖြစ်သည်။ လောကကြီးသည် တည်ငြိမ်၊ ခိုင်မြဲမှု အလျဉ်း မရှိ။ အမြဲ ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်နေသည်။ မိမိနှစ်သက်တပ်မက်သော အာရုံတို့နှင့် ကွေကွင်းရသောအခါ၊ ထိုအာရုံတို့က မိမိတို့မျှော်လင့်ထားသည့် ကြည်နူးသာယာမှုတို့ မပေးစွမ်းနိုင်တော့သောအခါ ကြေကွဲခြင်း၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းတို့ကြုံရလေသည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မက်မှု တဏှာအား ဓမ္မစကြာဒေသနာက “ဒုက္ခ သမုဒယံ” ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်း သမုဒယသစ္စာအဖြစ် ဘုရားရှင်က ဟောကြားတော် မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တဏှာအချစ်, ကိလေသာအချစ်သည် မိမိအား သာယာမှုကို ပေးစွမ်းသည်, ပေးစွမ်းနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော အကျိုးကို မျှော်လင့်မှုကို အခြေခံသော ချစ်ခင်မှုမျိုးဖြစ်၍၊ ပူလောင်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော အချစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မေတ္တာအချစ်ကား မိခင်သည် တစ်ဦးတည်းသော သားငယ်အား စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ အကျိုးကို မမျှော်ကိုးပဲ ချစ်ခင်သော အေးမြသည့် အချစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တဏှာ, ကိလေသာ အချစ်သည် ဒေါသကဲ့သို့ မေတ္တာတရား၏ တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်ဖက် မဟုတ်သည့်တိုင်၊ မေတ္တာ အယောင်ဆောင်၍ ပူလောင်စေတတ်သော မေတ္တာ၏ အနီးကပ် အတွင်းရန်သူဖြစ်သည်။ အပြိုင်အဆိုင်ဟူသော မာန နှင့် မနာလိုဝန်တိုမှုဟူသော ဣဿာ, မစ္ဆရိယတို့သည် မေတ္တာ၏ အပြင်ရန်သူဖြစ်သည်။

နယ်ခြားမဲ့ မေတ္တာ

မေတ္တာ၏ ရန်သူသည် အပြိုင်အဆိုင်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ခြင်းသည် ထောက်ဆမှု (reference)၊ တိုင်းထွာမှု (measurement) တို့နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး၊ ထောက်ဆစရာသည် “ငါ” ဖြစ်၍၊ “ငါနှင့် ထောက်ဆ၍ တိုင်းထွာမှု” ကို မာနဟုခေါ်ကြောင်း အထက်တွင် ရှင်းခဲ့ပါပြီ။ ထို့ကြောင့် တိုင်းဆမှုကို ပယ်ရှားနိုင်မှသာ မေတ္တာအစစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မည်။ တဖန် အချစ်သည် မေတ္တာကို လှည့်စားတတ်သော တရားဖြစ်၍ “အချစ်” ဟူသော ပေတံဖြင့် နှိုင်းဆတိုင်းထွာမှုကို ပယ်ရှားမှ မေတ္တာအစစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မည်။

ငါဟူသော စံကို ထောက်ဆကာ အချစ်ဟူသော ပေတံဖြင့်တိုင်းထွာ၍ ပုထုဇဉ်တို့က လောကကို ဖန်ဆင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ တိုင်းထွာလိုက်လျှင် (၁) မိမိ၊ (၂) မိမိ ချစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ (၃) မိမိမုန်းသော ရန်သူ၊ (၄) မိမိ ချစ်သည်၊မုန်းသည်မဟုတ်သော အလယ်အလတ်ပုဂ္ဂိုလ် ဟုအကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ကွဲပြားနေပေမည်။ ဤသို့ ကွဲပြားနေသည်ကို “နယ်ပယ်စည်း” ခြားထားသည်၊ စိတ်ကို ဘောင်ခတ်ထားသည်ဟု ခေါ်၏။

မေတ္တာအစစ်ကို ပွားလိုပါက ဤနယ်ပယ်စည်းကို ဖျက်ဆီးပစ်ရမည်။ နယ်ပယ်စည်းပျက်သွားခြင်းကို “သီမ သမ္ဘေဒ”ဟု အဋ္ဌကထာဆရာက သုံးနှုန်းသည်။ ချစ်သူ၊ မုန်းသူမခွဲတော့။ ငါနှင့်သူ မခွဲတော့။ သတ္တဝါအားလုံးကို အညီအမျှထားပြီး ရင်းနှီးခင်မင်စိတ်၊ ကူညီလိုစိတ်၊ ချမ်းသာစေလိုသည့် စိတ်တို့ ဖြစ်စေရပါသည်။ ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗဘူတေသု မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ - ခပ်သိမ်းသောသတ္တဝါတို့ အပေါ်တွင် အတိုင်းအဆမရှိသော (အပရိမာဏံ) စိတ် ကို ဖြစ်စေရမည်” ဟု မေတ္တာသုတ် ပါဠိတော်က ဟောထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေတ္တာသုတ် နောက်တစ်ပိုဒ်ကို ဆက်ရွတ်ပါက -

“မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ၊

ဥဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊ အသမ္ဗာဓံ အဝေရ’မသပတ္တံ။”

“အထက်အောက်ဖီလာ အလုံးစုံသော လောက၌ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းမရှိသော ရန်ကင်းသော အတိုင်းအဆမရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွားများရာ၏” ဟုတွေ့ရပေမည်။ ကျဉ်းမြောင်းသော၊ ဘောင်ခတ်ထားသောစိတ်နှင့် လောကကို မကြည့်တော့။ အထက်အောက်ဝဲယာ အရပ်ဆယ်မျက်နှာစလုံးရှိ တစ်လောကလုံးမှ သတ္တဝါအားလုံးအား အတိုင်းအဆ မထားသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွားရမည်ဟုဆိုလိုသည်။

ဤတွင် ‘ငါ’ ဟူသော မာနအား သောတာပန်စသော ကျင့်ဆဲအရိယာတို့သည်ပင် အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်နိုင်ခြင်းမရှိသေး။ ရဟန္တာကသာ ပယ်သတ်နိုင်သည်။ ကာမတဏှာအချစ်အား အနာဂါမ်နှင့် ရဟန္တာတို့ကသာ အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်နိုင်သည်။ သို့ကြောင့် ဤသို့သော နယ်ခြားမဲ့ မေတ္တာမျိုးအား ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပွားများနိုင်ပါမည်လောဟု မေးခွန်းထုတ်ကောင်း ထုတ်နိုင်ပေမည်။ အဖြေကား ပုထုဇဉ်တို့သည်လည်း အတ္တကို တဒင်္ဂမျှခွာ၍ ချစ်သူ, မုန်းသူမခွဲခြားသော မေတ္တာစိတ်မျိုးကို တခဏမျှ ပွားများနိုင်ပါသည်။ ရေမှော်တို့ဖုံးနေသော ရေကန်တွင် လက်ဖြင့် ဖယ်ရှားလိုက်ပါက အတော်ကြာကြာ ကြည်လင်နေနိုင်သကဲ့သို့ပင်၊ ထို ခဏများကို မကြာခဏဖြစ်စေပါက အလွန်သန့်ရှင်းအေးမြသော မေတ္တာစိတ်သည် အတန်ကြာဖြစ်ပေါ် နိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာမဟုတ်သေး၍ မေတ္တာ၏ ရန်သူတို့အား အကြွင်းမဲ့ မပယ်သတ်နိုင်သေးသော်လည်း၊ တခဏကြာဖြစ်စေ၊ အတန်ကြာဖြစ်စေ “နယ်ခြားမဲ့ မေတ္တာမျိုး” အား ပွားများနိုင်ပါသည်။

“တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊ သယာနော ယာဝတာ’ဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊

ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရ’မိဓမာဟု။”

မေတ္တာသုတ်တော်တွင် “ငိုက်မျဉ်းခြင်းကင်းလျက် ရပ်နေ, သွားနေ, ထိုင်နေ, လျောင်းနေသမျှကာလပတ်လုံး ဤမေတ္တာစိတ်ကို ဖြစ်စေအံ့ဟု သတိဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ပွားများရာ၏။ ဤသို့သောနေခြင်းအား မြတ်သောနေခြင်း (ဗြဟ္မဝိဟာရ) ဟုခေါ်သည်။” ဟုဟောကြားထား၏။

မေတ္တာပွားပုံ

မေတ္တာပွားခြင်းဟူသည် သတ္တဝါအားလုံး ချမ်းသာကြပါစေဟု ရင်းနှီးခင်မင်သော၊ ရိုင်းပင်းကူညီလိုသော စိတ် မွေးမြူခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ ဤတွင် အာရုံပြုမှုပိုင်းနှင့် စိတ်ထားမှုအပိုင်းဟုခွဲ၍ ကြည့်နိုင်သည်။ အာရုံပြုအပိုင်းအရ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ လူတန်းစား အသားအရောင်မခွဲ သတ္တဝါအားလုံးအား အညီအမျှဖြစ်စေရန် အာရုံပြုရသည်။ ထိုသို့ အာရုံပြုနိုင်ရန်အတွက် မိမိမှ အစထား၍ မိမိ၏ မိဘ, ဆရာသမား, ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟစသဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အာရုံကို ကျယ်ပြောအောင် ဖြန့်ကျက်ရသည်။ ထို့နောက် အလုံးစုံသော သတ္တဝါများကိုပါအောင် အာရုံပြုရသည်။ တစ်ဖန် ထက်အောက်ဖီလာ အရပ်ဆယ်မျက်နှာစလုံးမှ သတ္တဝါအားလုံးအား အညီအမျှဖြစ်အောင် အာရုံပြုရသည်။

စိတ်ထားမှုအပိုင်းအနေဖြင့် မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်တွင် “သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ” ဟု အကျဉ်းအားဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ မင်းကွန်း ဆရာတော်ဘုရားက “လုံးစုံများစွာသတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ် မြဲပါစေ၊ ဥပါဒ်ရန်ဘေး ကင်းစင်ဝေး ငြိမ်းအေးကြပါစေ”ဟု စပ်ဆိုခဲ့ပါသည်။ ဤသည်ကိုပင် အနည်းငယ် ထပ်မံ၍ အသေးစိတ်ကာ မေတ္တာသုတ်တွင် ဂါထာဖွဲ့ ထားပါသေးသည်။

“န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊ နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ။

ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။”

တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး လိမ်လည်လှည့်ဖျားမှု ကင်းပါစေ။ တိုင်းသူပြည်သားတို့ အလိမ်အညာမခံရပါစေနှင့်။ နေရာတိုင်း၊ ရွာတိုင်း၊ နယ်တိုင်း၊ မြို့တိုင်းမှ လူတန်းစားမရွေး လူတိုင်းသည် အထင်သေးခံရခြင်း၊ နှိမ်ချခံရခြင်း၊ အနိုင်ကျင့်ခံရခြင်း၊ အချုပ်အချယ်ခံရခြင်း မရှိပါစေနှင့်။ (ကိုယ်၊ နှုတ်ဖြင့်) ရိုက်နှက်ကြိမ်းမောင်းဆဲဆိုခံရခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲအောင် ငြင်းဆဲခြင်းမခံရပါစေနှင့်ဟု မေတ္တာစိတ်ကို ပွားများရပါသည်။ ဤ ဂါထာအပိုဒ်ကိုပင် မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားက ဤသို့ စပ်ဆိုခဲ့ပါသည်။

လူအချင်းချင်း လှည့်ပတ်ခြင်း ကင်းရှင်းကြပါစေ။

အထင်သေးခြင်း အချင်းချင်း ကင်းရှင်းကြပါစေ။

ဆင်းရဲလိုခြင်း အချင်းချင်း ကင်းရှင်းကြပါစေ။

အချုပ်ဆိုလျှင် မေတ္တာဆိုသည် “သူ, ငါ, ချစ်သူ, မုန်းသူ” နယ်ပယ်စည်း မခြားပဲ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ဒုက္ခမရောက်စေလိုသည့်စိတ်၊ ချမ်းသာစေလိုသည့်စိတ်၊ ခင်မင်ရင်းနှီး ကူညီရိုင်းပင်းလိုသည့်စိတ် မွေးမြူခြင်းဖြစ်သည်။ မိခင်သည် မိမိရင်၌ဖြစ်သော တစ်ဦးတည်းသောသားအား စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ “လူသားတိုင်းအား အချုပ်ချယ်ခံရခြင်း၊ အနှိမ်ချခံရခြင်း၊ နှိပ်စက် အနိုင်ကျင့်ခံရခြင်းတို့မှ ကင်းလွတ်ပြီး စိတ်၏ချမ်းသာခြင်း၊ ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံစေရန်” အတွက် မေတ္တာစိတ် မွေးမြူပြီး ကူညီစောင့်ရှောက်ကြရန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက မေတ္တာသုတ် ပရိတ်တရားတော်ဖြင့် တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ပါသည်။

[ မေတ္တာဘာဝနာပွားများနည်း ]

ဧရာ (မန္တလေး)

စာညွှန်း

၁။ မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော် (ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်)

၂။ ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ

၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရနိဒ္ဒေသ၊ မေတ္တာဘာဝနာကထာ

၄။ မင်းကွန်းဆရာတော် ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ သီကုံးဖွဲ့ဆိုသော မေတ္တာပွားနည်း လင်္ကာ

၅။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၊ ယုဂနဒ္ဓဝဂ္ဂ၊ မေတ္တာကထာ (၅၂၈-သွယ်သော မေတ္တာပွားနည်း)

၆။ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တံ (သံယုတ်ပါဠိတော်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ သစ္စသံယုတ်)