သာသနာ့အလံ

ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ သာသနာ၏ သင်္ကေတအဖြစ် ကိုယ်စားပြု လွှင့်ထူကြသော သာသနာ့အလံတော်ကို ၁၈၈၅-ခုနှစ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကိုလံဘိုမြို့တွင် စတင် လွှင့်ထူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။

နာယကဆရာတော်အရှင် ဟိက္ကဒုေ၀ သီရိမင်္ဂလ မထေရ်အမှုးပြု၍ အနာဂါရိကဓမ္မပါလ၏ မိဘနှစ်ပါးတို့ ပါဝင်သော ကိုလံဘိုကော်မတီက ပထမဆုံးဗုဒ္ဓသာသနာ့အလံတော်ကို ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓ၏ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ်ကို သင်္ကေတပြု၍ ရေးဆွဲခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီဘဝတွင် ဝိသာခါနေ့ (Vesak day) အား အများပြည်သူအလုပ်ပိတ်ရက်အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သော ၁၈၈၅-ခုနှစ် မေလ ၂၈-ရက် ဝိသာခါအခါတော်နေ့တွင် သာသနာ့အလံတော်အား စတင်လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း အရွယ်အချိုးအစားသည် လွှင့်ထူရန် အဆင်မပြေ၍ နိုင်ငံတကာအလံများ၏ အရွယ်အချိုးအစားအတိုင်းပြောင်းလဲရန် အမေရိကန် စာနယ်ဇင်းသမား ဗိုလ်မှူးကြီး Henry Steel Olcott က အကြံပြုခဲ့သည်။ ၁၈၈၆-ခုနှစ် ဧပြီလတွင် လက်ခံအတည်ပြု၍ သတင်းစာမှ ကြေညာခဲ့သည်။

ဗိုလ်မှူးကြီး Olcott နှင့် အနာဂါရိကဓမ္မပါလတို့နှစ်ဦးသည် ၁၈၈၉-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်စဉ် သာသနာ့အလံတော်အား ဂျပန်ဧကရာဇ်ထံ လက်ဆောင်ဆက်သခဲ့၍ ဂျပန်နိုင်ငံက စတင်လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံများက ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကိုယ်စားပြုသော အလံတော်အဖြစ် လက်ခံလွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။

သာသနာ့အလံတော်သည် “နီလ-ပီတ-လောဟိ-တောဒါတ-မဉ္ဇိဋ္ဌ-ပဘဿ ရဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော… ” ဟူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ်အား ဖော်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ နီလ (အပြာရောင်), ပီတ (အဝါရောင်), လောဟိတ(အနီရောင်), သြဒါတ(အဖြူရောင်), မဉ္ဇိဋ္ဌ (မောင်းသောအရောင် - လိမ္မော်) ဟူသော ထောင်လိုက်အစင်း ၅-ခု အစဉ်အတိုင်းပါဝင်သည်။ ညာဘက်ဆုံးအစင်းတွင် ထိုငါးရောင်မျိုးအား အလျားလိုက်ရေးဆွဲထား၍ ပဘဿရ (ပြိုးပြိုးပြက်သောအရောင်)ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

နီလ (အပြာ) – Loving kindness, peace and universal compassion

ပီတ (အဝါ) – The Middle Path – avoiding extremes, emptiness

လောဟိတ (အနီ) – The blession of practice – achievement, wisdom, virtue , fortune and dignity

သြဒါတ (အဖြူ) – The purity of Dharma – leading to liberation, outside of time and space

မဉ္ဇိဋ္ဌ (အမောင်း) – The Buddha’s teachings – wisdom

မှတ်ချက်။

မြန်မာဘာသာကျမ်းများတွင် နီလအား အညိုရောင်ဟု ပြန်ကြပါသည်။ ဦးဟုတ်စိန်၏ ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန်တွင် “ညိုသည်, စိမ်းညိုသည်, ပြာသည်” ဟုဖွင့်ပြသည်။ ဦးမြတ်ကျော်၏ မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု ပါဠိ အဘိဓာန်သစ်တွင် “အမည်းရောင်၊ အနက်ရောင်” ဟုဖွင့်ပြသည်။ မဉ္ဇိဋ္ဌကို မြန်မာတို့က နီမောင်းသောအရောင်ဟု ပြန်ဆိုလေ့ရှိသည်။

စာညွှန်း။

http://en.wikipedia.org/wiki/Buddhist_flag

အဋ္ဌသာလိနီ - ဓမ္မသင်္ဂဏီအဋ္ဌကထာ

ဧရာ(မန္တလေး)